ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឥស្សរិយៈ នាម

[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ា-ភ] aissakreyapho≈

(ម.ព. ឥស្សរិយាភរណៈ)។

ឥស្សរិយ—

(ម.ព. ឥស្សរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥស្សរិយ— នាម

[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ—] aissakreyak—≈

(ម.ព. ឥស្សរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥស្សរៈ

សម័យដែលមានចលនាឥស្សរៈនាទសវត្សរ៍១៩៤០។ (ព.សា.) ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះគេប្រើសំដៅដល់កាលកន្លងពីមុនយូរមកហើយ :

ឥស្សរៈ គុ., ន.

[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ] aissakrak≈

(ម.ព. ឥស្សរ)។

ឥស្សរៈ នាម

[ជំ-នាន់-អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ] chumneanaissakrak≈

សម័យដែលមានចលនាឥស្សរៈនាទសវត្សរ៍១៩៤០។ (ព.សា.) ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះគេប្រើសំដៅដល់កាលកន្លងពីមុនយូរមកហើយ :

ឥស្សរ—

(ម.ព. ឥស្សរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥស្សរ— នាម

[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ—] aissakrak—≈

(ម.ព. ឥស្សរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥស្សា

សេចក្ដីច្រណែន; សេចក្ដីឈ្នានីស (ឫស្យា) :

ឥស្សា នាម

[អ៊ិស-សា] issa

សេចក្ដីច្រណែន; សេចក្ដីឈ្នានីស (ឫស្យា) :

ឦស

ឥស្សរភាព។

ឦស នាម

[អ៊ី-សៈ] is

អ្នកធំ អធិប, អធិបតី, អ្នកដែលជាម្ចាស់លើគេ។

ឦស នាម

[អ៊ី-សៈ-ភាប] is

ឥស្សរភាព។

ឦសធរ

ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ (ហៅ ឥសិន្ធរ ក៏បាន ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងថា ភ្នំឥសិន្ធរ)។

ឦសធរ នាម

[អ៊ី-សៈ-ធ] isathor

ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ (ហៅ ឥសិន្ធរ ក៏បាន ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងថា ភ្នំឥសិន្ធរ)។

ឦសាន

ទិសព្រះឥសូរ គឺទិសតូចឬទិសជ្រុងត្រង់ចន្លោះទិសឧត្តរនិងទិសបូព៌។

ឦសាន នាម

[អ៊ី-សាន] isan

ព្រះឥសូរ; ពន្លឺ; លម្អ។

ឦសាន នាម

[ទឹស-អី-សាន] isan

ទិសព្រះឥសូរ គឺទិសតូចឬទិសជ្រុងត្រង់ចន្លោះទិសឧត្តរនិងទិសបូព៌។

ឦសូរ នាម

[អ៊ី-សូ] ឬ [អី-សូ] isour

(ម.ព. ឥសូរ)។

ឦស្វរៈ នាម

[អ៊ី-ស្វៈ-រ៉ៈ] isvareak

ដូចគ្នានឹង ឥស្សរៈ, ឥសូរ។

ឦស–

ពាក្យកាព្យឬឋានន្តរមន្ត្រី, ខ្មែរបុរាណច្រើនរៀង ឦស ភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃដែលមានចុងសព្ទជាស្រៈ អ, ផ្លាស់ ឦស ជា ឯស តាមវិធីសន្ធិសំស្ក្រឹត, ប្រើជា គុ. ក៏មាន, ប្រើជា សកត្ថ ឬ បទបូរណៈ គឺគ្រាន់តែរៀងភ្ចាប់មកសម្រួលពាក្យមិនសំដៅសេចក្ដីរបស់សព្ទ ឦស ក៏មាន, ដូចជា នគរេស "ក្រុងធំ"

ឦស– នាម

[—អ៊ី-សៈ] —aisak≈

ពាក្យកាព្យឬឋានន្តរមន្ត្រី, ខ្មែរបុរាណច្រើនរៀង ឦស ភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃដែលមានចុងសព្ទជាស្រៈ អ, ផ្លាស់ ឦស ជា ឯស តាមវិធីសន្ធិសំស្ក្រឹត, ប្រើជា គុ. ក៏មាន, ប្រើជា សកត្ថ ឬ បទបូរណៈ គឺគ្រាន់តែរៀងភ្ចាប់មកសម្រួលពាក្យមិនសំដៅសេចក្ដីរបស់សព្ទ ឦស ក៏មាន, ដូចជា នគរេស "ក្រុងធំ"

ឧស

កំណាត់ឧសដែលសល់ពីការឆេះ :

ឧស នាម

[អុស] us

ឈើសម្រាប់ដុត (សម្រាប់ប្រើការដុតចម្អិនអាហារជាដើម) :

ឧស នាម

[កន់-ទុយ-អុស] us

កំណាត់ឧសដែលសល់ពីការឆេះ :

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

គោឈ្មោល, គោឡើងក, គោបា (ច្រើននិយាយថា គោឧសភ) :

ឧសភ នាម

[រៈ-ថេ-សប់] usaph

(ម.ព. រថេសភៈ) :

ឧសភ នាម

[រៈ-ថេ-សៈ-ភៈ] usaph

អ្នកជាប្រមុខនៃរថានឹក (មេទ័ពទាហានរថ) ; ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-រាច] usaph

ស្ដេចគោ គឺគោឈ្មោលដែលជាចម្បងជាងគោទាំងពួង។ ខ្មែរហៅគោព្រះរាជទ្រព្យសម្រាប់ទឹមក្នុងព្រះរាជពិធីវប្បមង្គល (ច្រត់ព្រះនង្គ័ល) ថា គោឧសភរាជ ដោយសំដៅសេចក្ដីថា "គោព្រះរាជទ្រព្យ" ឬ "គោឧត្តម, គោមង្គល"។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-ស័ប] usaph

សូរគោឈ្មោលយំឬរោទ៍, យោបំគោឧសភ :

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

ឈ្មោះខែទី ២នៃសុរិយគតិ; សព្វថ្ងៃប្រើជា ឧសភា ត្រូវនឹងខែម៉េបារាំងសែស (ប្រើក្លាយជា ព្រឹសភៈ ក៏មាន។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

ឈ្មោះរង្វាស់ឬមាត្រាវាស់មួយមួយយ៉ាង (ប្រើក្នុងបុរាណសម័យ) ប្រវែងឬចម្ងាយ ២០យដ្ឋិ (១៤០ហត្ថ)។

ឧសភ គុណនាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

ឧត្តម, ខ្ពង់ខ្ពស់; ចម្បង; លើសលែង។

ឧសភ នាម

[ប៉ុ-រ៉ិ-សា-សៈ-ភៈ] usaph

បុរសឧត្តម; ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-បុ-រ៉ស់] usaph

បុរសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់, បុរសដ៏ឧត្តម។

ឧសភា

ឈ្មោះខែទី ៥តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបគោឧសភ។

ឧសភា នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភា] ausakphea≈

ឈ្មោះខែទី ៥តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបគោឧសភ។

ឧសភៈ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ] ausakpheak≈

(ម.ព. ឧសភ)។

ឧសា

ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ឧសា នាម

[អ៊ុ-សា] usa

ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ឧសុការ នាម

[អ៊ុ-សុ-កា] usokar

(ម.ព. ឥសុការ)។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ] usom

ចំហាយ, ចំហាយក្ដៅ, ចំហាយភ្លើង, កម្សួល, អៃ។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-កោត] usom

បន្ទប់ដែលមានជើងក្រានដុតភ្លើងបង្ហប់ឱ្យមានចំហាយក្ដៅ (សម្រាប់ការពាររងាជាដើម)។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-ពល់] usom

កម្លាំងឧស្ម័ន។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-មន់-ទី] usom

ផ្ទះដែលមានចំហាយភ្លើងក្ដៅសព្វ (ដូចយ៉ាងរោងភ្លើង, រោងចក្រជាដើម)។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-រត់] usom

រថដែលលឿនដោយកម្លាំងឧស្ម័ន (ពាក្យសន្មតប្រើតាមសម័យនិយម) :

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ា-គា] usom

(ម.ព. ឧសុមមន្ទីរ)។

ឧស្ម័ន

(ព.វ.) អក្សរដែលតាងសូរមានខ្យល់សំឡេងដូចជា ហួច, មាន ៣តួគឺ ឝ, ឞ, ស, បើរាប់ ហ្វ មួយផ្សំផងជា ៤តួ។

ឧស្ម័ន នាម

[អ៊ុស-ស្មាន់] aussmean≈

(ម.ព. ឧសុម)។

ឧស្ម័ន នាម

[រៈ-ថៈ-អ៊ុស-ស្មាន់] reakthakaussmean≈

(ម.ព. ឧសុមរថ)។

ឧស្ម័ន នាម

[អ័ក-ស-អ៊ុស-ស្មាន់] aksaaussmean≈

(ព.វ.) អក្សរដែលតាងសូរមានខ្យល់សំឡេងដូចជា ហួច, មាន ៣តួគឺ ឝ, ឞ, ស, បើរាប់ ហ្វ មួយផ្សំផងជា ៤តួ។

ឧស្ម័នកម្រ

(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសូន្យ (ក្រុម១៨) នៃតារាងខួប រួមមាន អេល្យូម (He) នេអុង (Ne) ជាដើម ជាឧស្ម័នកម្រ។

ឧស្ម័នកម្រ នាម

[អ៊ុស-ស្មាន់-កំ-រ៉] aussmeankamra≈

(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសូន្យ (ក្រុម១៨) នៃតារាងខួប រួមមាន អេល្យូម (He) នេអុង (Ne) ជាដើម ជាឧស្ម័នកម្រ។

ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់

(ភូមិ.) ឧស្ម័នទាំងឡាយនៅក្នុងមណ្ឌលអាកាសរចល់នៅព័ទ្ធជុំវិញផែនដី កើតពីធម្មជាតិ ឬមានប្រភពពីសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីដ មេតាន ចំហាយទឹកជាដើម ដែលបណ្ដាលឱ្យមានផលផ្ទះកញ្ចក់។

ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ នាម

[អ៊ុស-ស្មាន់-ផ្ទះ-កញ់-ចក់] aussmeanphteahknhochka≈

(ភូមិ.) ឧស្ម័នទាំងឡាយនៅក្នុងមណ្ឌលអាកាសរចល់នៅព័ទ្ធជុំវិញផែនដី កើតពីធម្មជាតិ ឬមានប្រភពពីសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីដ មេតាន ចំហាយទឹកជាដើម ដែលបណ្ដាលឱ្យមានផលផ្ទះកញ្ចក់។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ] ussoveak

មហោស្រព :

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-កាល] ussoveak

កាលឬសម័យមានមហោស្រព។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-កី-ឡា] ussoveak

ការលេងមហោស្រព។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ាត់-ឋាន] ussoveak

ទីមហោស្រព; ទីដែលតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើលតាមកាលកំណត់ (ពិព័រណ៍)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-ពិ-ធី] ussoveak

ពិធីលេងសប្បាយតាមទេសកាល; ពិធីតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើលមានកំណត់កាល (ពិព័រណ៍)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-មន់-ទី] ussoveak

រោងរបាំ, រោងល្ខោន; រោងតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើលមានកាលកំណត់។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-មាល] ussoveak

(ម.ព. ឧស្សវមន្ទីរ)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-វិ-ធី] ussoveak

(ម.ព. ឧស្សវពិធី)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-សន់-និ-បាត] ussoveak

ការប្រជុំក្នុងទីមានមហោស្រព។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-សៈ-ម៉ៃ] ussoveak

(ម.ព. ឧស្សវកាល)។

ឧស្សវ—

(ម.ព. ឧស្សវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧស្សវ— នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ—] aussakvak—≈

(ម.ព. ឧស្សវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧស្សាហកម្ម

ការធ្វើរបស់អ្វីៗឱ្យកើតបានជាជំនួញទូទៅ, ការបង្កើតរបស់ប្រើប្រាស់តាមសម័យនិយម :

ឧស្សាហកម្ម នាម ១)

[អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] aussahakkaam≈

ការដែលកើតមានឡើងដោយសេចក្ដីខំប្រឹងធ្វើ។

ឧស្សាហកម្ម នាម ២)

[អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] aussahakkaam≈

ការធ្វើរបស់អ្វីៗឱ្យកើតបានជាជំនួញទូទៅ, ការបង្កើតរបស់ប្រើប្រាស់តាមសម័យនិយម :

ឧស្សាហនិស្សារណកម្ម នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-និស-សា-រ៉ៈ-ណៈ-កាំ] aussahaknissaraknakkaam≈

(កសិ.) ដំណើរការដករូបធាតុចេញពីវត្ថុអ្វីមួយជាលក្ខណៈឧស្សាហកម្ម :

ឧស្សាហៈ នាម a

[អ៊ុស-សា-ហៈ] ussahak

សេចក្ដីឱហាត, សេចក្ដីខ្មីឃ្មាតឬសង្វាត, ការខំប្រឹងមិនខ្ជិល, មិនច្រអូស :

ឧស្សាហៈ គុណនាម b

[អ៊ុស-សា-ហៈ] ussahak

ដែលមានព្យាយាម, ដែលជាអ្នកឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង :

ឧស្សាហៈ កិរិយាសព្ទ c

[អ៊ុស-សា-ហៈ] ussahak

ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង :

ឧស្សាហៈ នាម

[មៈ-ហុស-សា] ussahak

ឧស្សាហៈធំ, ឧស្សាហ៍ច្រើន, ព្យាយាមមាំ, ព្យាយាមធំ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-កា] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហករ)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ក្រឹត] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហកិច្ច)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ជន់] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហជន)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ពល់] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហពល)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ភាប] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហភាព)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ក] ussahak

អ្នកធ្វើឧស្សាហកម្ម, ជាងឧស្សាហកម្ម :

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-កិច] ussahak

ការរវល់ដោយឧស្សាហកម្ម។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ជន់] ussahak

ជនអ្នកមានឧស្សាហៈ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ពល់] ussahak

កម្លាំងនៃឧស្សាហៈ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ភាប] ussahak

ភាពឬដំណើរនៃឧស្សាហៈ, ភាពជាអ្នកមានឧស្សាហៈ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] ussahak

ការលៃលកកែខៃធ្វើឱ្យបានកើតទៅជាឧស្សាហកម្ម។

ឧស្សាហៈ នាម

[មៈ-ហ៊ុ-សា] ussahak

(ម.ព. មហុស្សាហៈ)។

ឧស្សាហ៍ គុណកិរិយា

[អ៊ុស-សា] aussa≈

ញឹកញយ រឿយៗ :