វចនានុក្រមខ្មែរ

ស្លេក គុណនាម

[ស្លេក] slek

ដែលឥតឈាមជ័រឬឥតពន្លឺឈាមប្រក្រតី :

ស្លេកស្លាំង

ស្លេកឡើងសម្បុរស្បែកហាប់ស្លាំង :

ស្លេកស្លាំង គុណនាម

[ស្លេក-ស្លាំង] sleksleaumng≈

ស្លេកឡើងសម្បុរស្បែកហាប់ស្លាំង :

ស្លេវ

ដែលមានសណ្ឋានត្រង់ខ្ពស់ឬឆ្ងាយស្រឡេវ :

ស្លេវ គុណនាម

[ស្លេវ] slev

ដែលមានសណ្ឋានត្រង់ខ្ពស់ឬឆ្ងាយស្រឡេវ :

ស្លេស្ម នាម

[ស្លែស] slesmar

ទឹករំអិលរាវឬខាប់ដែលចេញមកតាមបំពង់ក (ច្រើនសរសេរ ស្លេស្ម៍ ជាង) :

ស្លេស្ម៍

(ម.ព. ស្លេស្ម)។

ស្លេស្ម៍ នាម

[ស្លែស] sles≈

(ម.ព. ស្លេស្ម)។

ស្លេះ

ឈប់បង្អង់ទុកដោយឡែកឬដោយអន្លើសិន :

ស្លេះ កិរិយាសព្ទ

[ស្លេះ] sleh

ឈប់បង្អង់ទុកដោយឡែកឬដោយអន្លើសិន :

ស្លែ

(កសិ.) រុក្ខជាតិមួយប្រភេទតូចល្អិត គ្មានផ្កា ដុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសើមលើដី ឈើ ថ្ម ជាដើម។

ស្លែ នាម

[ស្លែ] slae

រំអិលដែលកើតពីកករទឹក, ក្អែលទឹក :

ស្លែ គុណនាម

[កាន់-ស្លែ] slae

ដែលមានដុះស្លែ, ឡើងស្លែ :

ស្លែ គុណនាម

[ដុះ-ស្លែ] slae

(ព.ប្រ.) ដែលកាន់ការអ្វីមួយ ឬដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរយៈពេលយ៉ាងយូរ (ច្រើនប្រើក្នុងន័យអវិជ្ជមាន) :

ស្លែ នាម

[ស្លែ] slae

(ព.ប្រ.) មន្ទិលរបស់ចិត្ត, ឧបក្កិលេស :

ស្លែ នាម

[ស្លែ] slae

(កសិ.) រុក្ខជាតិមួយប្រភេទតូចល្អិត គ្មានផ្កា ដុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសើមលើដី ឈើ ថ្ម ជាដើម។

ស្លែង

ស្លែងតូច ដើមមានសណ្ឋានស្ទើរជាវល្លិ ផ្លែតូចៗ។

ស្លែង គុណនាម

[ស្លែង] slaeng

(ព.ប្រ.) ដែលឱ្យទោស, ដែលនាំឱ្យទាស់, ដែលជាសត្រូវនឹងរោគ :

ស្លែង គុណនាម

[ស្លែង] slaeng

(សំនួន.) សម្ដីពិតរមែងតែញ៉ាំងអ្នកប្រកាន់ខុសឱ្យឈឺចាប់ចិត្តឬឱ្យជ្រេញរអាមិនចង់ឮមិនចង់ស្ដាប់។

ស្លែង នាម

[សំ-ដី-ស្លាក់-ស្លែង] slaeng

(ម.ព. សម្ដីស្លែងស្លាក់)។

ស្លែង នាម

[សំ-ដី-ស្លែង-ស្លាក់] slaeng

សម្ដីអាក្រក់នាំឱ្យឈឺចិត្ត។

ស្លែង នាម

[ស្លែង] slaeng

ឈ្មោះឈើពុលមាន២ប្រភេទ គឺស្លែងធំនិងស្លែងវល្លិ។

ស្លែង នាម

[ស្លែង-ធំ] slaeng

ស្លែងមានដើម, ស្លឹក, ផ្លែធំ។

ស្លែង នាម

[ស្លែង-វ័ល] slaeng

ស្លែងតូច ដើមមានសណ្ឋានស្ទើរជាវល្លិ ផ្លែតូចៗ។

ស្លែងដងដឹង

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចស្លឹករង្វើលៗ ផ្កាក្រហម មានមើម មានរសជាតិពុល។

ស្លែងដងដឹង នាម

[ស្លែង-ដង-ដឹង] slaengdorngdoeng

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចស្លឹករង្វើលៗ ផ្កាក្រហម មានមើម មានរសជាតិពុល។

ស្លែងព្រវៀក

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកនិងផ្លែស្រដៀងនឹងស្លែងតែធំៗទ្រើសជាងស្លែងធំ មិនពុលដូចស្លែងទេ។

ស្លែងព្រវៀក នាម

[ស្លែង-ព្រ-វៀក] slaengproveak

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកនិងផ្លែស្រដៀងនឹងស្លែងតែធំៗទ្រើសជាងស្លែងធំ មិនពុលដូចស្លែងទេ។

ស្លែត

ស្លាំងខ្លាំង, ព្រលែតខ្លាំង :

ស្លែត គុណនាម

[ស្លែត] slaet

ស្លាំងខ្លាំង, ព្រលែតខ្លាំង :

ស្លែវ

ត្របាំងបះម្ខាងមើលមិនចំ (ចំពោះតែភ្នែក) :

ស្លែវ គុណនាម

[ស្លែវ] slaev

ត្របាំងបះម្ខាងមើលមិនចំ (ចំពោះតែភ្នែក) :

ស្លោ

ដែលបើកខ្លាំងបញ្ឈរស្លឹងដោយភ្ញាក់ផ្អើលឬភ័យ, តក់ស្លុត (ចំពោះតែភ្នែក) :

ស្លោ គុ., គុ.កិ.

[ស្លោ] slao

ដែលបើកខ្លាំងបញ្ឈរស្លឹងដោយភ្ញាក់ផ្អើលឬភ័យ, តក់ស្លុត (ចំពោះតែភ្នែក) :

ស្លោក

ថង់សម្រាប់ច្រកបាត្រ :

ស្លោក គុណនាម

[ស្លោក] slaok

ស្វិតជាំដោយចំហាយក្ដៅ ឬកត្តាផ្សេងទៀត :

ស្លោក គុ.កិ., គុ.

[ស្លោក-មុក] slaok

(ព.ប្រ.) ឡើងមុខស្ពាន់អែស្រពោនស្រពាប់ :

ស្លោក នាម ១)

[ស្លោក] slaok

សេចក្ដីសរសើរ, ពាក្យសរសើរ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាសំស្ក្រឹតឬបាលី; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ។

ស្លោក នាម ២)

[ស្លោក] slaok

ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅពាក្យរៀលសម្រាប់ទាយលក្ខណៈមនុស្សជាដើម ដូចជា ជំហរសិង្ហ សម្លឹងខ្លា សំឡេងស្អា ភ្នែកមាន់ព្រៃ (ទាយថា មនុស្សម្នាក់បើប្រកបព្រមដោយលក្ខណៈទាំង ៤យ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានបុណ្យ មានអំណាចចិត្តមុត) :

ស្លោក នាម

[ស្លោក] slaok

ថង់សម្រាប់ច្រកបាត្រ :

ស្លោម

រញមស្លឹក ព្រោះជាំទឹក, ព្រោះត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំង ឬព្រោះត្រូវចំហាយកម្ដៅភ្លើង :

ស្លោម គុណនាម

[ស្លោម] slaom

រញមស្លឹក ព្រោះជាំទឹក, ព្រោះត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំង ឬព្រោះត្រូវចំហាយកម្ដៅភ្លើង :

ស្លៅ

ដែលសំដៅត្រង់មិនងាកបែរ, មិនល្អៀង :

ស្លៅ គុ.កិ., គុ.

[ស្លៅ] slav

ដែលសំដៅត្រង់មិនងាកបែរ, មិនល្អៀង :

ស្វច្ឆន្ទ

ដែលមានសេចក្ដីពេញចិត្តចំពោះខ្លួនឯង ឬចំពោះអំពើរបស់ខ្លួន; ដែលតាមទំនើងចិត្តខ្លួន; អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតាមទំនើងខ្លួនឯងបាន, អ្នកដែលជាអធិបតីលើខ្លួនឯង; សេរី, សេរីភាព, ស្វៃរិន, អត្តាធីន :

ស្វច្ឆន្ទ គុ., ន.

[ស្វ័ច-ឆ័ន] svachchhantor

ដែលមានសេចក្ដីពេញចិត្តចំពោះខ្លួនឯង ឬចំពោះអំពើរបស់ខ្លួន; ដែលតាមទំនើងចិត្តខ្លួន; អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតាមទំនើងខ្លួនឯងបាន, អ្នកដែលជាអធិបតីលើខ្លួនឯង; សេរី, សេរីភាព, ស្វៃរិន, អត្តាធីន :

ស្វច្ឆន្ទា

(ម.ព. ស្វច្ឆន្ទ)។

ស្វច្ឆន្ទា គុ., ន.

[ស្វ័ច-ឆ័ន-ទា] savchchhnotea≈

(ម.ព. ស្វច្ឆន្ទ)។

ស្វជន

ដូចគ្នានឹង សជន ដែរ។

ស្វជន នាម

[ស្វៈ-ជន់] svachon

ដូចគ្នានឹង សជន ដែរ។

ស្វត

ធូរខ្លាំង; ស្ប៉ត, ធូរស្ប៉ត :

ស្វត គុណនាម

[ស្វត] svat

ធូរខ្លាំង; ស្ប៉ត, ធូរស្ប៉ត :

ស្វទេស

ដែលស្រឡាញ់ស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន :

ស្វទេស នាម

[ស្វៈ-ទេស] svates

ប្រទេសរបស់ខ្លួន, ស្រុករបស់ខ្លួន; ស្រុកកំណើត :

ស្វទេស នាម

[ស្វៈ-ទេ-សៈ-ភ័ក-ក្ដី] svates

សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន។

ស្វទេស គុណនាម

[ស្វៈ-ទេ-សៈ-ភ័ក] svates

ដែលស្រឡាញ់ស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន :

ស្វភូមិ

ភូមិឬទីរបស់ខ្លួន, ស្រុកទេសរបស់ខ្លួន។

ស្វភូមិ នាម

[ស្វៈ-ភូម] svophumi

ភូមិឬទីរបស់ខ្លួន, ស្រុកទេសរបស់ខ្លួន។

ស្វយម្ពរា

(ម.ព. សយម្ពរា)។

ស្វយម្ពរា នាម

[ស្វៈ-យ៉័ម-ពៈ-រា] svoyomporea

(ម.ព. សយម្ពរា)។

ស្វយម្ភូ

(ម.ព. សយម្ភូ)។

ស្វយម្ភូ នាម

[ស្វៈ-យ៉័ម-ភូ] svoyomphu

(ម.ព. សយម្ភូ)។

ស្វយូបទេស

(ម.ព. ស្វ័យសិក្សា)។

ស្វយូបទេស នាម

[ស្វៃ-យូ-ប៉ៈ-ទេស] sveyyubaktes≈

(ម.ព. ស្វ័យសិក្សា)។

ស្វយ័ត

ដែលប្រកបដោយស្វ័យភាព, ដែលមានសេរីភាពចាត់ចែងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាង ដោយច្បាប់របស់ខ្លួន :

ស្វយ័ត គុណនាម

[ស្វៈ-យ៉ាត់] ឬ [ស្វៃ-យ៉ាត់] svoyat

ដែលប្រកបដោយស្វ័យភាព, ដែលមានសេរីភាពចាត់ចែងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាង ដោយច្បាប់របស់ខ្លួន :

ស្វរៈ

សំឡេង; ស្រៈ។

ស្វរៈ នាម

[ស្វៈ-រ៉ៈ] svoreak

សំឡេង; ស្រៈ។

ស្វស្ដិ

សុខសួស្ដី, សុវត្ថិសុខ។

ស្វស្ដិ នាម

[ស្វ័ស-ស្តិ] savsste≈

សួស្ដី (ផ្លាស់ វ ជា ស្រះ ួ។

ស្វស្ដិ នាម

[ស្វ័ស-ស្តិ-ភាប] savsstepheab≈

សួស្ដីភាព, សុវត្ថិភាព។

ស្វស្ដិ នាម

[ស្វ័ស-ស្តិ-មង់-គល់] savsstemngoklo≈

មង្គលសួស្ដី។

ស្វស្ដិ នាម

[ស្វ័ស-ស្តិ-សុក] savsstesok≈

សុខសួស្ដី, សុវត្ថិសុខ។

ស្វស្ដិក នាម ១)

[ស្វ័ស-ស្តិ-កៈ] savsstekak≈

សុភព័ស្តុ, សុភមង្គល, មង្គលសួស្ដី, ស្រីសួស្ដី; ផ្លូវបែកបួន; គំនូសជើងក្អែកមានកែង។

ស្វស្ដិក នាម ២)

[ស្វ័ស-ស្តិ-កៈ] savsstekak≈

គ្រឿងសម្គាល់មួយប្រភេទមានសណ្ឋានខ្វែងបួនជ្រុង ប៉ែកខាងចុងសណ្ឋានជាកែងស្មើភាគគ្នាទាំងបួន 卍 សម្រាប់អ្នកប្រទេសឥណ្ឌាពួកខ្លះប្រើជាសញ្ញាតាមដោយសន្មតិ ... (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ស្វស្តិក ផ្សាយពេញលោក)។

ស្វស្ដិកៈ

(ម.ព. ស្វស្តិក)។

ស្វស្ដិកៈ នាម

[ស្វ័ស-ស្តិ-កៈ] savsstekak≈

(ម.ព. ស្វស្តិក)។

ស្វស្ដី

(ម.ព. ស្វស្តិ)។

ស្វស្ដី នាម

[ស្វ័ស-ស្ដី] svosdei

(ម.ព. ស្វស្តិ)។

ស្វា

សត្វព្រៃមួយពួក រូបរាងស្រដៀងនឹងមនុស្ស, ជាសត្វរពឹសរប៉ិលរប៉ូច សាវ៉ា ក្រឡិចក្រឡុច; មានច្រើនប្រភេទ ខ្លះមានកន្ទុយ ខ្លះឥតកន្ទុយ :

ស្វា នាម

[ស្វា] svar

សត្វព្រៃមួយពួក រូបរាងស្រដៀងនឹងមនុស្ស, ជាសត្វរពឹសរប៉ិលរប៉ូច សាវ៉ា ក្រឡិចក្រឡុច; មានច្រើនប្រភេទ ខ្លះមានកន្ទុយ ខ្លះឥតកន្ទុយ :

ស្វាក់

ដែលចេះតែសមប្រកបនឹងការស្វែង, ដែលចេះតែចួបប្រទះលាភ, ដែលចេះតែងាយប្រទះ, ងាយបាន :

ស្វាក់ គុណនាម

[ស្វាក់] svakk

ដែលចេះតែសមប្រកបនឹងការស្វែង, ដែលចេះតែចួបប្រទះលាភ, ដែលចេះតែងាយប្រទះ, ងាយបាន :

ស្វាគត

ការមកដោយស្រួល។

ស្វាគត គុណនាម a

[ស្វា-គៈ-តៈ] ឬ [ស្វា-គត់] svakot

ដែលមកដោយស្រួល។

ស្វាគត នាម b

[ស្វា-គៈ-តៈ] ឬ [ស្វា-គត់] svakot

ដំណើរមកដោយស្រួល, ដោយសួស្ដី, ដោយសុវត្ថិភាព, ដោយសេចក្ដីរីករាយ; ការទទួលភ្ញៀវដោយសេចក្ដីរីករាយ, ដោយរាក់ទាក់។ ពាក្យសម្រាប់ពោលទៅរកភ្ញៀវដែលទើបចូលមកដល់ភ្លាម, មានសេចក្ដីថា "មកស្រួលហើយ!" (ប្រើជា ស្វាគតំ! ក៏បាន)។

ស្វាគត នាម

[ស្វា-គៈ-តៈ-ភាប] svakot

ការមកដោយស្រួល។

ស្វាគតំ!

មកស្រួលហើយ! ពាក្យសម្រាប់បន្លឺដោយសេចក្ដីត្រេកអររួសរាយរាក់ទាក់ទៅរកភ្ញៀវដែលទើបចូលមកដល់ភ្លាម, មានសេចក្ដីថា "មកស្រួលហើយ!, អញ្ជើញមកស្រួលហើយ! ...", និយាយផ្ទួនពីរដងក៏បាន :

ស្វាគតំ! ឧទានសព្ទ

[ស្វា-គៈ-ត័ង] sveakeaktngo≈

មកស្រួលហើយ! ពាក្យសម្រាប់បន្លឺដោយសេចក្ដីត្រេកអររួសរាយរាក់ទាក់ទៅរកភ្ញៀវដែលទើបចូលមកដល់ភ្លាម, មានសេចក្ដីថា "មកស្រួលហើយ!, អញ្ជើញមកស្រួលហើយ! ...", និយាយផ្ទួនពីរដងក៏បាន :

ស្វាគមន៍

ដំណើរមកដល់ដោយប្រពៃ, ការមកដល់ដែលធ្វើឱ្យកើតសេចក្ដីរីករាយសប្បាយ; ការរៀបចំទទួលយ៉ាងអធិកអធម ដោយសោមនស្ស :

ស្វាគមន៍ នាម

[ស្វា-គំ] svakum

ដំណើរមកដល់ដោយប្រពៃ, ការមកដល់ដែលធ្វើឱ្យកើតសេចក្ដីរីករាយសប្បាយ; ការរៀបចំទទួលយ៉ាងអធិកអធម ដោយសោមនស្ស :

ស្វាង

មេឃស្រឡះ។

ស្វាង គុណនាម

[ស្វាង] svang

ដែលអន់, ដែលធូរស្បើយ, ស្រាក :

ស្វាង គុ., គុ.កិ.

[មិន-ស្វាង] svang

មិនឈប់ឈរ, មិនល្ហែ :

ស្វាង គុ., គុ.កិ.

[ស្វាង-គ្រុន] svang

ស្រាកគ្រុន។

ស្វាង គុ., គុ.កិ.

[ស្វាង-គ្រុន] svang

ស្រឡះមុខមាត់។

ស្វាង គុ., គុ.កិ.

[ស្វាង-ស្រ-វ៉ឹង] svang

ស្វាងស្រា, ស្រាកស្រវឹង, លែងឬអន់ស្រវឹង។

ស្វាង គុ., គុ.កិ.

[ស្វាង-អា-រ៉ម់] svang

អារម្មណ៍ភ្លឺ, ថ្លាចិត្ត, ថ្លាគំនិត។

ស្វាង គុណនាម

[ស្វាង] svang

ភ្លឺ; ភ្លឺស្រឡះ :

ស្វាង គុណនាម

[មេក-ស្វាង] svang

មេឃស្រឡះ។