ឯតើ
(ម.ព. អ៊ីតើ “ទេតើ”)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
(ម.ព. អ៊ីតើ “ទេតើ”)។
[អែ-តើ] etaeu
(ម.ព. អ៊ីតើ “ទេតើ”)។
[អែ-ថា] etha
(ម.ព. អ៊ីថា)។
(ម.ព. អ៊ីថាៈ)។
[អែ-ថា] aaetha≈
(ម.ព. អ៊ីថាៈ)។
ក្រៅអំពី, ដទៃ, ផ្សេងទៀត, មួយទៀត :
[អែ-ទៀត] etiet
ក្រៅអំពី, ដទៃ, ផ្សេងទៀត, មួយទៀត :
ឈ្មោះដំរីមានក្បាលបីជាព្រះទីន័ងព្រះឥន្ទ្រ :
[អេ-រ៉ា-វាន់] ereavoan
ឈ្មោះដំរីមានក្បាលបីជាព្រះទីន័ងព្រះឥន្ទ្រ :
(ព.ប្រ.) ប្រើជាពាក្យសាមញ្ញថា "ស្រេច, ស្រេចគ្នាតែប៉ុណ្ណេះ; ស្រេចតែម្ដង!, ហើយតែម្ដង!, ហើយគ្នាតែម្ដង!; ..." :
[អេ-វុ័ង] ឬ [អែ-វុ័ង] evum
យ៉ាងនេះ, ដូច្នេះ; យ៉ាងហ្នឹង, យ៉ាងហ្នឹងហើយ, មែនហើយ; ដោយប្រការដូច្នេះ, ដោយប្រការដូច្នោះ; ដូចសេចក្ដីដែលថាមកហើយនោះ; មានឧបមេយ្យដូច្នោះ; ...។
[អេ-វុ័ង] ឬ [អែ-វុ័ង] evum
ចប់តែប៉ុណ្ណេះ, អស់សេចក្ដីតែប៉ុណ្ណេះ (ព.ទេ.)។
[អេ-វុ័ង] ឬ [អែ-វុ័ង] evum
(ព.ប្រ.) ប្រើជាពាក្យសាមញ្ញថា "ស្រេច, ស្រេចគ្នាតែប៉ុណ្ណេះ; ស្រេចតែម្ដង!, ហើយតែម្ដង!, ហើយគ្នាតែម្ដង!; ..." :
ការបួសជាភិក្ខុដោយត្រឹមតែព្រះពុទ្ធដីកាថា អ្នកចូរជាភិក្ខុមក។ សម័យបច្ចុប្បន្ន ការបួសជាភិក្ខុសាមណេរធម្មតាត្រូវកោរសក់ កោរពុកមាត់ កោរពុកចង្កា ត្រូវមានស្បង់ចីពរ សង្ឃាដី បាត្រ និងត្រូវមានគ្រូឧបសម្បទាចារ្យ (អ្នកសូត្រ) ការកសង្ឃ (អ្នកឱ្យត្រៃសរណគមន៍) ទើបបួសជាភិក្ខុ ជាសាមណ
[អេ-ហិ-ភិក-ខុ] aehephikkho≈
ការបួសជាភិក្ខុដោយត្រឹមតែព្រះពុទ្ធដីកាថា អ្នកចូរជាភិក្ខុមក។ សម័យបច្ចុប្បន្ន ការបួសជាភិក្ខុសាមណេរធម្មតាត្រូវកោរសក់ កោរពុកមាត់ កោរពុកចង្កា ត្រូវមានស្បង់ចីពរ សង្ឃាដី បាត្រ និងត្រូវមានគ្រូឧបសម្បទាចារ្យ (អ្នកសូត្រ) ការកសង្ឃ (អ្នកឱ្យត្រៃសរណគមន៍) ទើបបួសជាភិក្ខុ ជាសាមណ
(ម.ព. ឯកស័ក្ដិ ក្នុង ឯក{¥¥}២{££})។
[អៃ] ai
(ម.ព. ឰដ៏)។
[អៃ-កៈ-ភាប] ai
(ម.ព. ឯកភាព)។
[អៃ-កៈ-រាត] ai
(ម.ព. ឯករាត្រី ក្នុង ឯក២)។
[អៃ-កៈ-ស័ក] ai
(ម.ព. ឯកស័ក្ដិ ក្នុង ឯក២)។
ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានសេចក្ដីអស្ចារ្យ, ដោយភ្ញាក់, ភ័យ, ស្លន់ ឬដោយសេចក្ដីក្រោធ, ដោយឈឺខ្លាំងជាដើម (លាន់មាត់ថា អៃ៎!, អៃយ៉ា!, អៃយ៉ូ!, អៃយ៉ូយ!, អៃយ៉ូះ!, អៃយ៉ះ! ឬ អៃ៎យ៉ា! ...ក៏មាន)។
[អៃ] aai≈
ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានសេចក្ដីអស្ចារ្យ, ដោយភ្ញាក់, ភ័យ, ស្លន់ ឬដោយសេចក្ដីក្រោធ, ដោយឈឺខ្លាំងជាដើម (លាន់មាត់ថា អៃ៎!, អៃយ៉ា!, អៃយ៉ូ!, អៃយ៉ូយ!, អៃយ៉ូះ!, អៃយ៉ះ! ឬ អៃ៎យ៉ា! ...ក៏មាន)។
(ម.ព. ឯករាជ្យ)។
[អៃ-ក្យ៉ៈ-រាច] aaikayakreach≈
(ម.ព. ឯករាជ្យ)។
(ម.ព. ឰកភាព ក្នុង ឯក{¥¥}២{££})។
[អៃ-កៈ—] aaikak—≈
(ម.ព. ឯក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៃ-ក្យ៉ៈ-ភាប] aaikayakpheab≈
(ម.ព. ឰកភាព ក្នុង ឯក២)។
ពាក្យប្រាប់ទី មិនមែនពេញជា ក្នុង ឬ លើ, ក្រោម គឺប្រាប់ថា "ត្រង់, នា, នៅនា, ឯ" :
[អៃ-ដ] aida
ពាក្យប្រាប់ទី មិនមែនពេញជា ក្នុង ឬ លើ, ក្រោម គឺប្រាប់ថា "ត្រង់, នា, នៅនា, ឯ" :
(ម.ព. ឯរាវ័ណ)។
[អៃ-រ៉ា-វាន់] aireavoan
(ម.ព. ឯរាវ័ណ)។
ឈ្មោះដំរីក្បាលបីឬដំរីប្រចាំទិសឧត្តរ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក)។ ឈ្មោះនាគមួយក្នុងរឿងនិទានតំណាល។
[អៃ-រ៉ា-វាត់] aireavoat
ឈ្មោះដំរីក្បាលបីឬដំរីប្រចាំទិសឧត្តរ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក)។ ឈ្មោះនាគមួយក្នុងរឿងនិទានតំណាល។
ឥសូរឬឦសូរ; ឥស្សរិយៈ; មហិស្សរានុភាព, រាជតេជានុភាព, មហារាជានុភាព; មហាតេជានុភាព, មហាអំណាច (សរសេរជា អៃសូរ ឬ អៃសូរ្យ ក៏បាន។ ប្រើជា មហៃសូរ ឬ មហៃសូរ្យ ក៏បាន)។
[អៃ-សូ] aisour
ឥសូរឬឦសូរ; ឥស្សរិយៈ; មហិស្សរានុភាព, រាជតេជានុភាព, មហារាជានុភាព; មហាតេជានុភាព, មហាអំណាច (សរសេរជា អៃសូរ ឬ អៃសូរ្យ ក៏បាន។ ប្រើជា មហៃសូរ ឬ មហៃសូរ្យ ក៏បាន)។
(ម.ព. ឰសូរ)។
[អៃ-សូ] aaisou≈
(ម.ព. ឰសូរ)។
ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានសេចក្ដីសង្វេគ, ដោយយល់ការជាក់, ដោយត្អូញជាដើម :
[អោ] aao≈
ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានសេចក្ដីសង្វេគ, ដោយយល់ការជាក់, ដោយត្អូញជាដើម :
[អោ-កាក] aokak
ឈ្មោះរាជវង្សនៃព្រះបាទមនុ (ក្នុងបឋមកប្ប) ដែលជាប្រថមក្សត្រិយ៍ឬជាដើមរាជវង្សនៃក្សត្រិយ៍ទាំងឡាយតៗមក :
(ម.ព. ឱកាក)។
[អោ-កា-កៈ] aaokakak≈
(ម.ព. ឱកាក)។
ការឃាត់ឬបិទឱកាស។
[អោ-កាស] aokas
ហេតុ, ការណ៍; ស្ថាន, ទី, ទីទំនេរ, ចន្លោះ; វេលា, វេលាទំនេរ, ពេលស្រួល; ផ្លូវ, ទំនង; សិទ្ធិជោគ; ការនិយម, ការអនុលោម; សេចក្ដីអនុញ្ញាតឱ្យ; ការយល់ព្រមតាម :
[បើក-អោ-កាស-អោយ] aokas
បើកផ្លូវ ឬទំនងឱ្យ, អនុញ្ញាតឱ្យ; បើកកន្លែងឱ្យ, ឱ្យវេលា។
[មាន-អោ-កាស] aokas
មានពេលទំនេរ, មានទីចន្លោះ។
[វៈ-រោ-កាស] aokas
ឱកាសស្រួល។
[សុន-ទៈ-រោ-កាស] aokas
ឱកាសល្អ។
[សូម-អោ-កាស] aokas
សូមពេល។
[អោ-កា-សៈ-ទាន] aokas
ការឱ្យឱកាស, ការបើកឱកាសឱ្យ។
[អោ-កា-ស័ប-ប៉ៈ-ដិ-សែត] aokas
ការឃាត់ឬបិទឱកាស។
សូមឱកាស! ឬសូមទានឱកាស! (ពាក្យសម្រាប់សូមឱកាសដោយសេចក្ដីគោរព) :
[អោ-កា-សៈ] aaokasak≈
សូមឱកាស! ឬសូមទានឱកាស! (ពាក្យសម្រាប់សូមឱកាសដោយសេចក្ដីគោរព) :
ការប្រកាន់នូវនិន្នាការឬដែលចូលចិត្តឆ្លៀតឱកាសទាញយកអំណាច ផលប្រយោជន៍ :
[អោ-កាស-និ-យំ] aaokasniyum≈
ការប្រកាន់នូវនិន្នាការឬដែលចូលចិត្តឆ្លៀតឱកាសទាញយកអំណាច ផលប្រយោជន៍ :
[អោ-កា-សៈ] aaokasak≈
(ម.ព. ឱកាស!)។
(ម.ព. ឱកាស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុ-កា-សៈ—] aukasak—≈
(ម.ព. ឱកាស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ផ្ទះ, លំនៅ, ទីនៅអាស្រ័យ :
[អោ-កាស] aokoas
ផ្ទះ, លំនៅ, ទីនៅអាស្រ័យ :
[អោ-ឃៈ] aokh
អន្លង់; ជំនន់; ទឹកដែលឡើងលិចជ្រៅ; កម្លាំងខ្សែទឹក; ទឹកដែលហូរសំយុងចុះខ្លាំង។
[អោ-ឃៈ] aokh
(ព.ប្រ.) កិលេសដែលពន្លង់សត្វ, មាន ៤យ៉ាងគឺ ១កាមោឃៈ អន្លង់កាម; ២ភវោឃៈ អន្លង់ភព; ៣ទិដ្ឋោឃៈ អន្លង់ទិដ្ឋិ; ៤អវិជ្ជោឃៈ អន្លង់អវិជ្ជា (ព.ពុ.)។
[ធ្លាក់-អោ-ឃៈ] aokh
(ព.ប្រ.) ធ្លាក់ក្នុងសេចក្ដីវិនាសធំ។
[អោ-ឃៈ-សង់-សា] aokh
ការអន្ទោលកើតស្លាប់នៅក្នុងអន្លង់ទាំងបួន (ព.ពុ.)។
[អោ-ឃៈ-ស័ង-សា] aokh
(ម.ព. ឱឃសង្សារ)។
[អាង-អោ-ឃៈ] aokh
(ព.ប្រ.) អាងមានទីជ្រកទីស្នាក់ពឹងពាក់ពំនាក់លើអ្នកធំ (ដូចជាត្រីអាងអន្លង់ទឹកជ្រៅ)។
(ម.ព. ឱឃ)។
[អោ-ឃៈ] aaokheak≈
(ម.ព. ឱឃ)។
(ម.ព. អូងឡូង)។
[អោង-ឡោង] aongolaong
(ម.ព. អូងឡូង)។
(ម.ព. អង្កា)។
[អោង-កា] aongkea
(ម.ព. អង្កា)។
ព្រះបន្ទូលព្រះ គឺពុទ្ធវចនៈ ឬពុទ្ធភាសិត (ពាក្យប្រើដោយសន្មតឬឧបកិច្ចជាឈ្មោះមន្តអាគមឬពាក្យរាយសេចក្ដីសម្រាប់សូត្ររម្ងាប់ឬសូត្របង្កក់ប្រសិទ្ធិជាដើម ហៅថា មន្តឱង្ការព្រះ)។
[អោង-កា] aongkear
ពាក្យប្រើជារហស្សនាម (នាមកំបាំង) របស់ពួកទេវតាស័ក្ដិសិទ្ធិ គឺជាពាក្យហៅបញ្ចៀសមិនឱ្យចំឈ្មោះ ជាវាចាស័ក្ដិសិទ្ធិសម្រាប់ពួកព្រាហ្មណិក សូត្រប្រសិទ្ធីឬប្រើក្នុងយញ្ញពិធីផ្សេងៗ, ច្រើនប្រើរៀងត្រង់ខាងចុងប្រយោគពាក្យសូត្រ ថាតែម្ដងៗក៏មាន ថាផ្ទួនពីរដងៗ ឬបីដងៗក៏មាន។
[អោង-កា] aongkear
ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យ, កាលដែលកំពុងប្រតិបត្តិជឿកាន់តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, ប្រើពាក្យនេះជាជំនួសព្រះបរមនាមនៃព្រះមហាក្សត្រថា ព្រះរាជឱង្ការ សំដៅសេចក្ដីថា "ព្រះរាជា ឬព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង" (មិនចេញឱ្យចំព្រះបរមនាម) :
[អោង-កា-ព្រះ] aongkear
ព្រះបន្ទូលព្រះ គឺពុទ្ធវចនៈ ឬពុទ្ធភាសិត (ពាក្យប្រើដោយសន្មតឬឧបកិច្ចជាឈ្មោះមន្តអាគមឬពាក្យរាយសេចក្ដីសម្រាប់សូត្ររម្ងាប់ឬសូត្របង្កក់ប្រសិទ្ធិជាដើម ហៅថា មន្តឱង្ការព្រះ)។
(ម.ព. ឧច្ចាសនៈ)។
[អោច-ចាស] aochchasan
(ម.ព. ឧច្ចាសនៈ)។
[អោ-ជៈ] aoch
អ្វីៗដែលបង្កើតកម្លាំង, គ្រឿងបង្កើតកម្លាំង, ជំនួយកម្លាំង គឺរសដែលនាំឱ្យមានកម្លាំង, រសឆ្ងាញ់; ជីជាតិ; កម្លាំងកាយ ឬទឹកកម្លាំងក្នុងខ្លួន :
[ប៉ៈ-ឋៈ-វោ-ជា] aoch
(ម.ព. បឋវោជៈ)។
[ប៉ៈ-ឋៈ-វោ-ជៈ] aoch
ឱជៈឬឱជារសដី; ជីជាតិដី។
[មាន-អោ-ជា] aoch
មានរសឆ្ងាញ់ :
[អោ-ជៈ-វៈ-តី] aoch
(ម.ព. ឱជវ័ន្ត)។
[អោ-ជៈ-វ័ន] aoch
អ្នកមានឱជា; អ្នកមានកម្លាំងកាយ។
(ម.ព. មានឱជា ក្នុង ឱជ)។
[អោ-ជា] aaochea≈
(ម.ព. ឱជ)។
[មាន-អោ-ជា-រស់] meanaaochearsa≈
(ម.ព. មានឱជា ក្នុង ឱជ)។
ទឹកកម្លាំងកាយ; រសឆ្ងាញ់ពិសា។
[អោ-ជា-រស់] aaochearsa≈
ទឹកកម្លាំងកាយ; រសឆ្ងាញ់ពិសា។
(ម.ព. ឱជ)។
[អោ-ជៈ] aaocheak≈
(ម.ព. ឱជ)។
អម្បូររុក្ខជាតិដែលមានត្របកផ្កាធ្លាក់ស្រដៀងបបូរមាត់។
[អោត-ឋៈ-កូល] aaotthakkoul≈
អម្បូររុក្ខជាតិដែលមានត្របកផ្កាធ្លាក់ស្រដៀងបបូរមាត់។
[អោត-ឋៈ-ជៈ] aodthach
(ម.ព. ឱដ្ឋជៈ)។
អក្សរដែលមានសូរសំឡេងកើតត្រង់រឹមបបូរមាត់ គឺមានសូររះបបូរមាត់ចេញមក, មាន ៧តួគឺ ឧឩ, បផពភម; រួម ប៉, ប៊ និង ហ្វ ត្រង់ដែលមានសូរសំឡេងជា F ដូចជា ហ្វឹក, ហ្វូង នេះផងជា ១០តួ (អក្សរ វ ជាទន្តោដ្ឋជៈ មានសំឡេងកើតត្រង់ប្រទល់ធ្មេញនិងរឹមបបូរមាត់)។
[អោត-ឋៈ-ជៈ] aaotthakcheak≈
អក្សរដែលមានសូរសំឡេងកើតត្រង់រឹមបបូរមាត់ គឺមានសូររះបបូរមាត់ចេញមក, មាន ៧តួគឺ ឧឩ, បផពភម; រួម ប៉, ប៊ និង ហ្វ ត្រង់ដែលមានសូរសំឡេងជា F ដូចជា ហ្វឹក, ហ្វូង នេះផងជា ១០តួ (អក្សរ វ ជាទន្តោដ្ឋជៈ មានសំឡេងកើតត្រង់ប្រទល់ធ្មេញនិងរឹមបបូរមាត់)។
ឱតឱ្យភ័ន្ត, ឱតបំភាន់, ឱតបំភ្លៃ :
[អោត] aot
ស្រែកពេញសំឡេង ឬស្រែកឮគ្រលួចម្ដងៗ :
[អោត] aot
ដែលចេញសូរឱត :
[អោត] aot
(ព.ទ.បុ.) (ថា ...រលាស់ខ្លួនខ្ចាយ ...ក៏មាន) និយាយពីអ្នកមានចំណេះវិជ្ជាព្រមទាំងសម្ដីថ្វីមាត់ ប៉ុន្តែធ្វើឫកពាត្រុកៗ ញើបៗបែបហាក់ដូចជាល្ងង់ខ្លៅណាស់, លុះដល់វេលាត្រូវការស្រាប់តែបញ្ចេញប្រាជ្ញឱ្យឃើញជាក់ស្តែង ក្នុងកណ្ដាលជំនុំចំណោម :