ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឪពុក

ប្អូនប្រុសរបស់ឪពុកឬម្ដាយ (ច្រើនហៅត្រឹមតែ មា ឬ ពូ)។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក] ov puk

បិតា។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក-ក្មេក] ov puk

ឪពុករបស់ប្ដីឬរបស់ប្រពន្ធ។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក-ចិញ-ចឹម] ov puk

បុរសអ្នកចិញ្ចឹមរក្សាដោយប្ដេជ្ញាឬសន្មតថាជាឪពុក។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក-ចុង] ov puk

ប្ដីក្រោយរបស់ម្ដាយ។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក-ធ័រ] ov puk

អ្នកដែលគេសុំធ្វើជាឪពុកដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់រាប់អានតាមគន្លងធម៌។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក-ធំ] ov puk

បងប្រុសរបស់ឪពុកឬរបស់ម្ដាយ។

ឪពុក នាម

[អូវ-ពុក-មា] ov puk

ប្អូនប្រុសរបស់ឪពុកឬម្ដាយ (ច្រើនហៅត្រឹមតែ មា ឬ ពូ)។

ឪម៉ាល់

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទ មានទ្រនិចមានពិសក្លាខ្លាំង ធ្វើសំបុកជារន្ធតូចៗនៅរួមគ្នា។

ឪម៉ាល់ នាម

[អូវ-ម៉ាល់] aumal

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទ មានទ្រនិចមានពិសក្លាខ្លាំង ធ្វើសំបុកជារន្ធតូចៗនៅរួមគ្នា។

ឪម៉ៃ

ឈ្មោះសត្វសារិកាមួយប្រភេទ មាត្រនិងសម្បុរស្រដៀងនឹងប្រចៀច ចំពុះលឿងខាងចុង ត្រចៀកសម្បុរលឿង :

ឪម៉ៃ នាម

[អូវ-ម៉ៃ] aumai

ឈ្មោះសត្វសារិកាមួយប្រភេទ មាត្រនិងសម្បុរស្រដៀងនឹងប្រចៀច ចំពុះលឿងខាងចុង ត្រចៀកសម្បុរលឿង :

ឪឡ

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទដើមតូច សំបកស្ដើងរលើប សាច់ស្វិត ស្លឹកឆែកៗ ឡើងព័ទ្ធដើមឈើ ឫសល្អិតៗ សម្បុរខ្មៅ :

ឪឡ នាម

[អូវ-ឡ] aul

ឈ្មោះបក្សីរាត្រីចរ ពួកគូក មាន ២ប្រភេទគឺ ឪឡស្លឹក និង ឪឡធំ។

ឪឡ នាម

[អូវ-ឡ] aul

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទដើមតូច សំបកស្ដើងរលើប សាច់ស្វិត ស្លឹកឆែកៗ ឡើងព័ទ្ធដើមឈើ ឫសល្អិតៗ សម្បុរខ្មៅ :

ឪឡឹក

ឈ្មោះដំណាំមួយប្រភេទ ដើមជាវល្លិបោះទងវារលើដី ផ្លែធំៗ មិនសមនឹងទង មានពូជច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នា, សម្រាប់ប្រើជាអាហារ :

ឪឡឹក នាម

[អូវ-ឡឹក] ovlerk

ឈ្មោះដំណាំមួយប្រភេទ ដើមជាវល្លិបោះទងវារលើដី ផ្លែធំៗ មិនសមនឹងទង មានពូជច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នា, សម្រាប់ប្រើជាអាហារ :

ឪឡុង

ឈ្មោះសារិកាមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅ ចំពុះនិងជើងលឿង ទងត្រចៀកយារ សំឡេងក្រអួន :

ឪឡុង នាម

[អូវ-ឡុង] aulong

ឈ្មោះសារិកាមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅ ចំពុះនិងជើងលឿង ទងត្រចៀកយារ សំឡេងក្រអួន :

ឪឡោក

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ពួកអសារកព្រឹក្ស :

ឪឡោក នាម

[អូវ-ឡោក] aulaok

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ពួកអសារកព្រឹក្ស :

ឫ

ស្រៈសំស្ក្រឹតនេះ ជារស្សៈ (រឹ) ជាមុទ្ធជៈ មានសំឡេងកើតក្នុងក្បាល (ដូច រ ដែរ) ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹត, ខាងភាសាខ្មែរមានប្រើតែ ៦ម៉ាត់គឺ ឫក, ឫកពា, ឫស, ឫសដី, ឫសដូង, ឫស្សី (ដើមឫស្សី) ប៉ុណ្ណេះ។ សម្រាប់ប្រើភាសាសំស្ក្រឹត, ខ្មែរច្រើនផ្លាស់ ឫ ធ្វើជា រឹ ដូចជា ឫទ្ធិ, ភ្

ឫ នាម

[រឹ] roe≈

ស្រៈសំស្ក្រឹតនេះ ជារស្សៈ (រឹ) ជាមុទ្ធជៈ មានសំឡេងកើតក្នុងក្បាល (ដូច រ ដែរ) ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹត, ខាងភាសាខ្មែរមានប្រើតែ ៦ម៉ាត់គឺ ឫក, ឫកពា, ឫស, ឫសដី, ឫសដូង, ឫស្សី (ដើមឫស្សី) ប៉ុណ្ណេះ។ សម្រាប់ប្រើភាសាសំស្ក្រឹត, ខ្មែរច្រើនផ្លាស់ ឫ ធ្វើជា រឹ ដូចជា ឫទ្ធិ, ភ្

ឫក

មារយាទ; កិរិយា, អាការៈកិរិយា, បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ (របស់រូបកាយ) :

ឫក នាម

[រឹក] ryk

មារយាទ; កិរិយា, អាការៈកិរិយា, បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ (របស់រូបកាយ) :

ឫកពា នាម

[រឹក-ពា] roekpea≈

(ម.ព. ឫក)។

ឫក្ស

ផ្កាយក្រពើ; ផ្កាយនព្វគ្រោះ; វេលាមានជោគ, មានមង្គល, មានសួស្ដី ដែលកំណត់តាមហោរាសាស្ត្រ :

ឫក្ស នាម

[រឹក-ក្សៈ] ឬ [រឹក] ryksar

ផ្កាយក្រពើ; ផ្កាយនព្វគ្រោះ; វេលាមានជោគ, មានមង្គល, មានសួស្ដី ដែលកំណត់តាមហោរាសាស្ត្រ :

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណៈ] ryksonak

ការមើល, ការឃើញ។ ប្រើជាបទសមាស។

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណៈ-កា] ryksonak

ហេតុឬដំណើរដែលឃើញ។

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណៈ-ភាប] ryksonak

ភាវៈឬដំណើរមើល, ឃើញ។

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណា-កា] ryksonak

អាការៈដែលឃើញ។

ឫក្សណ៍ នាម

[រឹក-ក្សៈ] ឬ [រឹក] roekksak]rue[roek≈

(ម.ព. ឫក្សណៈ)។

ឫក្សេស នាម

[រឹក-ក្សេស] rykses

ព្រះចន្ទ្រ។

ឫគ្វេទ

ឈ្មោះគម្ពីរវេទទី ១ក្នុងវេទទាំង ៣ឬទាំង ៤របស់ ពួកព្រាហ្មណិក ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីសរសើរពួកទេវតា ...។

ឫគ្វេទ នាម

[រឹក-វេ-ទៈ] ឬ [រឹក-វេត] rykvet

ឈ្មោះគម្ពីរវេទទី ១ក្នុងវេទទាំង ៣ឬទាំង ៤របស់ ពួកព្រាហ្មណិក ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីសរសើរពួកទេវតា ...។

ឫណ

(ម.ព. ឫណគ្រ័ស្ត)។

ឫណ នាម

[រឹ-ណៈ] ឬ [រឹន] ryn

បំណុល; ការឱ្យខ្ចី។ ប្រើជាបទសមាសឬបទតទ្ធិត។

ឫណ នាម

[រឹ-ណៈ-គ្រ័ស] (ជើង ត)] ryn

ដែលជាប់បំណុល; អ្នកជំពាក់បំណុលគេ, កូនបំណុល។

ឫណ នាម

[រឹ-ណៈ-មុ័ត-កុន] ryn

អ្នកទទួលធានាឱ្យកូនបំណុលគេ, អ្នកធានា។

ឫណ នាម

[រឹ-ណៈ-មា-គន់] ryn

(ម.ព. ឫណមត្កុណ)។

ឫណ នាម

[រឹ-ណា-យិក] ryn

(ម.ព. ឫណគ្រ័ស្ត)។

ឫត

សេចក្ដីពិត; ច្បាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, វិន័យ (សម្រាប់សាសនា) ; ការប្រព្រឹត្តតាមគន្លងធម៌, តាមលំអានច្បាប់។

ឫត នាម

[រឺ-តៈ] ryt

សេចក្ដីពិត; ច្បាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, វិន័យ (សម្រាប់សាសនា) ; ការប្រព្រឹត្តតាមគន្លងធម៌, តាមលំអានច្បាប់។

ឫតិយា

គរហា, និន្ទា; ការមើលងាយ; សេចក្ដីខ្មាស; ដំណើរអាម៉ាស់មុខ; សេចក្ដីស្អប់ខ្ពើម; សេចក្ដីខ្លាចរអា, ដំណើររាងចាល។

ឫតិយា នាម

[រឹ-តិ-យ៉ា] ryteyea

គរហា, និន្ទា; ការមើលងាយ; សេចក្ដីខ្មាស; ដំណើរអាម៉ាស់មុខ; សេចក្ដីស្អប់ខ្ពើម; សេចក្ដីខ្លាចរអា, ដំណើររាងចាល។

ឫតីយា នាម

[រឹ-តី-យ៉ា] roeteiya≈

(ម.ព. ឫតិយា)។

ឫតុ

ការងូតទឹកជម្រះខ្លួនក្នុងថ្ងៃដាច់រដូវ; ការងូតទឹកជម្រះកាយរបស់ស្ត្រីក្នុងវេលាដែលធ្លាក់រដូវរួចហើយឬក្នុងវេលាកន្លងមក ៤ថ្ងៃ អំពីថ្ងៃដែលមានរដូវជាដំបូងបំផុត (ងូតដើម្បីឱ្យកើតស្រីសួស្ដី, តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ឬលទ្ធិបុរាណ)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ] ryto

រដូវ។ ប្រើជាបទសមាស។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-កាល] ryto

សម័យក្នុងរដូវ, គ្រាដែលសមតាមរដូវ, ដែលមានទំនងស្រួល; សម័យធ្លាក់រដូវនៃស្ត្រី (ហៅថា ឫតុសម័យ ឬ ឧតុ ក៏បាន)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-និ-យំ] ryto

ការកំណត់តាមរដូវ; ធម្មតារបស់រដូវ (ហៅថា ឫតុនិយាម ឬ ឧតុ ក៏បាន)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ណា-មៈ-ជា-ពាត] ryto

ជំងឺដែលកើតព្រោះការប្រែឬផ្លាស់រដូវ។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-រាច] ryto

ស្ដេចរដូវ គឺរដូវស្លឹកឈើលាស់ (វសន្តរដូវ)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-សន់-ធិ] ryto

តំណរដូវ គឺវេលាត្រង់ចន្លោះរដូវពីមួយទៅមួយ, វេលាផ្លាស់រដូវ។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-សាត] ryto

អាហារដែលឆ្ងាញ់តាមរដូវ; ដំណើរឆ្ងាញ់ពិសាតាមរដូវ។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុស-ស្នាន] ryto

ការងូតទឹកជម្រះខ្លួនក្នុងថ្ងៃដាច់រដូវ; ការងូតទឹកជម្រះកាយរបស់ស្ត្រីក្នុងវេលាដែលធ្លាក់រដូវរួចហើយឬក្នុងវេលាកន្លងមក ៤ថ្ងៃ អំពីថ្ងៃដែលមានរដូវជាដំបូងបំផុត (ងូតដើម្បីឱ្យកើតស្រីសួស្ដី, តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ឬលទ្ធិបុរាណ)។

ឫតុ—

(ម.ព. ឫតុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫតុ— នាម

[រឺ-តុ—] reuto—≈

(ម.ព. ឫតុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫទ្ធ

កម្លាំងរឹងប៉ឹងឬដែលមានកម្លាំងរឹងប៉ឹង។

ឫទ្ធ គុណនាម

[រឹត] ឬ [រឹត-ធៈ] rytthor

ដែលរឹងប៉ឹង, ខ្លាំង, ក្លាខ្លាំង, ក្លាហាន; មាំទាំ, មាំមួន; ដែលលូតលាស់, ដុះដាល, ចម្រើន; ដែលសម្រេច, កើតការ; ដែលសម្បើម; រុងរឿង; ...។

ឫទ្ធ គុណនាម

[ព-លៈ-រឹត] rytthor

(ម.ព. ឫទ្ធពល)។

ឫទ្ធ គុណនាម

[រឹត-ធៈ-តេ-ជះ] rytthor

តេជះក្លាខ្លាំង។

ឫទ្ធ គុណនាម

[រឹត-ធៈ-ពល់] rytthor

កម្លាំងរឹងប៉ឹងឬដែលមានកម្លាំងរឹងប៉ឹង។

ឫទ្ធា នាម

[រឹត-ធា] rytthea

ឫទ្ធិច្រើន :

ឫទ្ធានុភាព

អានុភាពនៃឫទ្ធិ (ប្រើជា ឥទ្ធានុភាព ក៏បាន, < ឥទ្ធិ + អានុភាវ)។

ឫទ្ធានុភាព នាម

[រឹត-ធា-នុ-ភាប] ryttheanupheap

អានុភាពនៃឫទ្ធិ (ប្រើជា ឥទ្ធានុភាព ក៏បាន, < ឥទ្ធិ + អានុភាវ)។

ឫទ្ធិ

ការបានឫទ្ធិ, ការសម្រេចឫទ្ធិ។

ឫទ្ធិ នាម

[រឹត] rytthi

សេចក្ដីសម្រេច, ដំណើរកើតការ; អំណាច; សេចក្ដីអស្ចារ្យ, សម្បើម; សេចក្ដីក្លៀវក្លា, រុងរឿង; សេចក្ដីចម្រើន, លូតលាស់, ដុះដាល; សេចក្ដីរឹងប៉ឹង, មាំមួន :

ឫទ្ធិ នាម

[បុន-យ៉ៈ-រឹត] rytthi

ឫទ្ធិរបស់បុណ្យ។

ឫទ្ធិ នាម

[រឹត-ធិ-ក្រៃ] rytthi

ឫទ្ធិដ៏ក្រៃលែង។

ឫទ្ធិ នាម

[រឹត-ធិ-ពល់] rytthi

កម្លាំងរបស់ឫទ្ធិ។

ឫទ្ធិ គុណនាម

[រឹត-ធិ-មុ័ត] rytthi

ដែលមានឫទ្ធិ ឬអ្នកមានឫទ្ធិ។

ឫទ្ធិ នាម

[រឹត-ធិ-រង់] rytthi

ចម្បាំងមានឫទ្ធិ, ចម្បាំងយ៉ាងសម្បើម។

ឫទ្ធិ គុណនាម

[រឹត-ធិ-រុត] rytthi

ដែលសម្បើម, រឹងប៉ឹង ដោយឫទ្ធិ ឬអ្នកមានឫទ្ធិខ្លាំងពូកែ។

ឫទ្ធិ នាម

[រឹត-ធិ-លាប] rytthi

ការបានឫទ្ធិ, ការសម្រេចឫទ្ធិ។

ឫទ្ធិ—

(ម.ព. ឫទ្ធិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫទ្ធិ— នាម

[រឹត-ធិ—] roetthi—≈

(ម.ព. ឫទ្ធិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫទ្ធ–

(ម.ព. ឫទ្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ។

ឫទ្ធ– នាម

[—រឹត] —roet≈

(ម.ព. ឫទ្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ។

ឫទ្ធ—

(ម.ព. ឫទ្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫទ្ធ— នាម

[រឹត-ធៈ—] roettheak—≈

(ម.ព. ឫទ្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫស

រោគមួយប្រភេទដុះចេញពីសាច់ មានសណ្ឋានជាពកតូចមូលរឹង :

ឫស នាម ១)

[រឹស] rys

អវយវៈចំណែកមួយរបស់រុក្ខជាតិ, តិណជាតិ, វល្លិជាតិ ដែលជាទូទៅដុះចាក់ចុះទៅក្នុងដី សម្រាប់ស្រូបយករសជាតិដី ដូចជាអាហារឬដែលដុះស្រោបដើមឈើជាដើម :

ឫស នាម ២)

[រឹស] rys

ចុងគល់ធ្មេញដែលដុះក្នុងសាច់អញ្ចាញធ្មេញ :

ឫស នាម ៣)

[រឹស] rys

កំណាត់ឈើឬសសរបេតុងជាដើមដែលបុកបង្កប់ក្នុងរណ្ដៅបញ្ចាល់ដីឱ្យណែនដើម្បីកុំឱ្យស្រុត :

ឫស នាម

[រឹស] rys

(ភាសា.) វចនតាមួយបែបដែលជាមូលដ្ឋានក្នុងការបង្កើតបានជាពាក្យផ្សេងទៀតតាមរយៈបម្រែបម្រួលសូរឬការបន្ថែមរូបសព្ទ ដូចជាការផ្សំ ការដាក់ផ្នត់ជាដើម :

ឫស នាម

[រឹស] rys

រោគមួយប្រភេទដុះចេញពីសាច់ មានសណ្ឋានជាពកតូចមូលរឹង :

ឫសកែវ

(ព.ប្រ.) ទីពំនាក់យ៉ាងមាំ; មុខការយ៉ាងសំខាន់; ដំណើរសម្រេចប្រយោជន៍ស៊ប់ :

ឫសកែវ នាម ១)

[រឹស-កែវ] roeskaev≈

ឫសដែលដុះចាក់ត្រង់ទៅក្រោម ជាឫសសំខាន់របស់ឈើ (ប៉ុន្តែឈើខ្លះឥតឫសកែវក៏មាន)។

ឫសកែវ នាម ២)

[រឹស-កែវ] roeskaev≈

(ព.ប្រ.) ទីពំនាក់យ៉ាងមាំ; មុខការយ៉ាងសំខាន់; ដំណើរសម្រេចប្រយោជន៍ស៊ប់ :

ឫសដី

ជន្លេន (ព.ខ្ព.) ហៅដោយប្រៀបឬដោយសន្មតិថាជាឫសរបស់ដី)។