ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់

(ភូមិ.) ឧស្ម័នទាំងឡាយនៅក្នុងមណ្ឌលអាកាសរចល់នៅព័ទ្ធជុំវិញផែនដី កើតពីធម្មជាតិ ឬមានប្រភពពីសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីដ មេតាន ចំហាយទឹកជាដើម ដែលបណ្ដាលឱ្យមានផលផ្ទះកញ្ចក់។

ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ នាម

[អ៊ុស-ស្មាន់-ផ្ទះ-កញ់-ចក់] aussmeanphteahknhochka≈

(ភូមិ.) ឧស្ម័នទាំងឡាយនៅក្នុងមណ្ឌលអាកាសរចល់នៅព័ទ្ធជុំវិញផែនដី កើតពីធម្មជាតិ ឬមានប្រភពពីសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីដ មេតាន ចំហាយទឹកជាដើម ដែលបណ្ដាលឱ្យមានផលផ្ទះកញ្ចក់។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ] ussoveak

មហោស្រព :

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-កាល] ussoveak

កាលឬសម័យមានមហោស្រព។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-កី-ឡា] ussoveak

ការលេងមហោស្រព។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ាត់-ឋាន] ussoveak

ទីមហោស្រព; ទីដែលតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើលតាមកាលកំណត់ (ពិព័រណ៍)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-ពិ-ធី] ussoveak

ពិធីលេងសប្បាយតាមទេសកាល; ពិធីតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើលមានកំណត់កាល (ពិព័រណ៍)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-មន់-ទី] ussoveak

រោងរបាំ, រោងល្ខោន; រោងតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើលមានកាលកំណត់។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-មាល] ussoveak

(ម.ព. ឧស្សវមន្ទីរ)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-វិ-ធី] ussoveak

(ម.ព. ឧស្សវពិធី)។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-សន់-និ-បាត] ussoveak

ការប្រជុំក្នុងទីមានមហោស្រព។

ឧស្សវៈ នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ-សៈ-ម៉ៃ] ussoveak

(ម.ព. ឧស្សវកាល)។

ឧស្សវ—

(ម.ព. ឧស្សវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧស្សវ— នាម

[អ៊ុស-សៈ-វ៉ៈ—] aussakvak—≈

(ម.ព. ឧស្សវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧស្សាហកម្ម

ការធ្វើរបស់អ្វីៗឱ្យកើតបានជាជំនួញទូទៅ, ការបង្កើតរបស់ប្រើប្រាស់តាមសម័យនិយម :

ឧស្សាហកម្ម នាម ១)

[អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] aussahakkaam≈

ការដែលកើតមានឡើងដោយសេចក្ដីខំប្រឹងធ្វើ។

ឧស្សាហកម្ម នាម ២)

[អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] aussahakkaam≈

ការធ្វើរបស់អ្វីៗឱ្យកើតបានជាជំនួញទូទៅ, ការបង្កើតរបស់ប្រើប្រាស់តាមសម័យនិយម :

ឧស្សាហនិស្សារណកម្ម នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-និស-សា-រ៉ៈ-ណៈ-កាំ] aussahaknissaraknakkaam≈

(កសិ.) ដំណើរការដករូបធាតុចេញពីវត្ថុអ្វីមួយជាលក្ខណៈឧស្សាហកម្ម :

ឧស្សាហៈ នាម a

[អ៊ុស-សា-ហៈ] ussahak

សេចក្ដីឱហាត, សេចក្ដីខ្មីឃ្មាតឬសង្វាត, ការខំប្រឹងមិនខ្ជិល, មិនច្រអូស :

ឧស្សាហៈ គុណនាម b

[អ៊ុស-សា-ហៈ] ussahak

ដែលមានព្យាយាម, ដែលជាអ្នកឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង :

ឧស្សាហៈ កិរិយាសព្ទ c

[អ៊ុស-សា-ហៈ] ussahak

ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង :

ឧស្សាហៈ នាម

[មៈ-ហុស-សា] ussahak

ឧស្សាហៈធំ, ឧស្សាហ៍ច្រើន, ព្យាយាមមាំ, ព្យាយាមធំ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-កា] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហករ)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ក្រឹត] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហកិច្ច)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ជន់] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហជន)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ពល់] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហពល)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ-ភាប] ussahak

(ម.ព. ឧស្សាហភាព)។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ក] ussahak

អ្នកធ្វើឧស្សាហកម្ម, ជាងឧស្សាហកម្ម :

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-កិច] ussahak

ការរវល់ដោយឧស្សាហកម្ម។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ជន់] ussahak

ជនអ្នកមានឧស្សាហៈ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ពល់] ussahak

កម្លាំងនៃឧស្សាហៈ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ-ភាប] ussahak

ភាពឬដំណើរនៃឧស្សាហៈ, ភាពជាអ្នកមានឧស្សាហៈ។

ឧស្សាហៈ នាម

[អ៊ុស-សា-ហូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] ussahak

ការលៃលកកែខៃធ្វើឱ្យបានកើតទៅជាឧស្សាហកម្ម។

ឧស្សាហៈ នាម

[មៈ-ហ៊ុ-សា] ussahak

(ម.ព. មហុស្សាហៈ)។

ឧស្សាហ៍ គុណកិរិយា

[អ៊ុស-សា] aussa≈

ញឹកញយ រឿយៗ :

ឧស្សាហ—

(ម.ព. ឧស្សាហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧស្សាហ— នាម

[អ៊ុស-សា-ហៈ—] aussahak—≈

(ម.ព. ឧស្សាហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧឡារ គុណនាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ] ឬ [អ៊ុ-ឡា] ular

ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់; ថ្លៃ, មានតម្លៃ; ថ្លៃថ្លា; ថ្កើង, ថ្កើងថ្កាន, ថ្កុំថ្កើង; រុងរឿង; ឧត្តម, ប្រសើរ; អធិកអធម; លើសលន់; បរិបូណ៌, ច្រើន។

ឧឡារ នាម ១)

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ស័ត] ular

សត្វឧត្តម (មនុស្សខ្ពង់ខ្ពស់)។

ឧឡារ នាម ២)

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ស័ត] ular

(ព.ពុ.) ពោធិសត្វ។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-កាំ] ular

អំពើឬកិច្ចការខ្ពង់ខ្ពស់។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ចៈ-រ៉ិត] ular

អ្នកដែលមានឫកខ្ពស់ឬមានឫកថ្លៃ។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ចៈ-រ៉ិ-តា] ular

(ម.ព. ឧឡារចរិត)។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-បូ-ជា] ular

ការបូជាដ៏លើសលន់។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ពៈ-លី] ular

ពលីការដ៏លើសលុប។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ភ័ន] ular

របស់មានតម្លៃ។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-ភាប] ular

ភាពខ្ពស់, ភាពឧត្តម។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-មេ-ធា] ular

ប្រាជ្ញាខ្ពស់, ប្រាជ្ញាឆើត។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-មេ-ធិ-នី] ular

(ម.ព. ឧឡារមេធី)។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-មេ-ធី] ular

អ្នកមានប្រាជ្ញាខ្ពស់។

ឧឡារ នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ-វ័ត-ថុ] ular

(ម.ព. ឧឡារភណ្ឌ)។

ឧឡារ—

(ម.ព. ឧឡារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧឡារ— នាម

[អ៊ុ-ឡា-រ៉ៈ—] aularak—≈

(ម.ព. ឧឡារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧឡុរាជ នាម

[អ៊ុ-ឡុ-រាច] uloreach

ព្រះចន្ទ្រ។

ឩកា

ឈ្មោះរង្វាស់បុរាណមួយប្រភេទ ទំហំមួយខ្លួនចៃ គឺទំហំ ៧លិក្ខា :

ឩកា នាម

[អ៊ូ-កា] uuka

ចៃ។

ឩកា នាម

[អ៊ូ-កា] uuka

ឈ្មោះរង្វាស់បុរាណមួយប្រភេទ ទំហំមួយខ្លួនចៃ គឺទំហំ ៧លិក្ខា :

ឩដ្ឋ នាម

[អូត] uudthor

(ម.ព. អូដ្ឋ)។

ឩន

ដែលខ្វះ, មិនគ្រប់, ថយចំនួន, អន់ជាង; ថោកថយឬថយថោក, ទន់ទាប :

ឩន គុណនាម

[អ៊ូន] ឬ [អូន] uun

ដែលខ្វះ, មិនគ្រប់, ថយចំនួន, អន់ជាង; ថោកថយឬថយថោក, ទន់ទាប :

ឩនថយ

ថយខ្សោយជាង, ទន់ទាប។

ឩនថយ គុណនាម

[អ៊ូន-ថយ] aunthy≈

ថយខ្សោយជាង, ទន់ទាប។

ឩនារូបត្ថម្ភ នាម

[អ៊ូ-ណា-រូ-ប៉័ត-ថ័ម] aunarubtathmo≈

កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ភាពទទួលអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់។

ឩម!

ពាក្យផ្ដើមមន្តអាគម ក្លាយមកពី ឱម!

ឩម! ឧទានសព្ទ ១)

[អូម] ឬ [អូ-ម៉ៈ] aoum]rue[aoumak≈

ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានសេចក្ដីក្រោធខ្លាំង, ដោយគំរាមដាក់ជាដើម។

ឩម! ឧទានសព្ទ ២)

[អូម] ឬ [អូ-ម៉ៈ] aoum]rue[aoumak≈

ពាក្យផ្ដើមមន្តអាគម ក្លាយមកពី ឱម!

ឩរព្យ

វេស្សៈ ឬ វៃស្យៈ, ព្រៃងារ។

ឩរព្យ នាម

[អ៊ូ-រ៉ាប់] uuropyor

វេស្សៈ ឬ វៃស្យៈ, ព្រៃងារ។

ឩរុ នាម

[អ៊ូ-រុ] uuru

ភ្លៅ។ (រ.ស.) ព្រះឩរូ។

ឩរុ នាម

[ស្នាប់-ព្រះ-អ៊ូ-រូ] uuru

(ម.ព. ស្នាប់ព្រះឧរុ)។

ឩរុ នាម

[អ៊ូ-រុច] uuru

អ្នកកើតពីឧរុព្រហ្ម (ឩរព្យ, វៃស្យៈ)។

ឩរុ នាម

[អ៊ូ-រុ-ជៈ] uuru

(ម.ព. ឩរុជ)។

ឩរូ នាម

[អ៊ូ-រូ] auru≈

(ម.ព. ឩរុ)។

ឩសវន្ត គុ., ន.

[អ៊ូ-សៈ-វាន់] ausakvean≈

(ម.ព. ឩសវ័ត)។

ឩសវ័ត

ដែលមានដីប្រៃ; ប្រទេស, ទី, តំបន់ ដែលមានដីប្រៃ។

ឩសវ័ត គុ., ន.

[អ៊ូ-សៈ-វាត់] uusovoat

ដែលមានដីប្រៃ; ប្រទេស, ទី, តំបន់ ដែលមានដីប្រៃ។

ឪ

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីជាឧត្តរលោប មកពីពាក្យ ឪពុក សម្រាប់សាធារណជនហៅ បិតា របស់ខ្លួនដោយសេចក្ដីស្មោះស្មើ :

ឪ នាម

[អូវ] aouv≈

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីជាឧត្តរលោប មកពីពាក្យ ឪពុក សម្រាប់សាធារណជនហៅ បិតា របស់ខ្លួនដោយសេចក្ដីស្មោះស្មើ :

ឪជំ

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ឡើងតោងដើមឈើរស់ មានឫសចាប់លើសំបកឈើនោះ (ដូចឫសម្លូ), ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែញស្រុក :

ឪជំ នាម

[អូវ-ជំ] auchum

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ឡើងតោងដើមឈើរស់ មានឫសចាប់លើសំបកឈើនោះ (ដូចឫសម្លូ), ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែញស្រុក :

ឪជ្រឹង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ស្វិតមានសរសៃ (ខ្មែរសម័យពីដើម ច្រើនប្រើធ្វើក្រដាសក្រាស់ៗ) :

ឪជ្រឹង នាម

[អូវ-ជ្រឹង] auchrueng

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ស្វិតមានសរសៃ (ខ្មែរសម័យពីដើម ច្រើនប្រើធ្វើក្រដាសក្រាស់ៗ) :

ឪណុល

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹកធំៗ ដុះបែកជាគុម្ព ផ្លែស្រដៀងនឹងត្រឡាចខ្លូត ប៉ុន្តែខ្លីៗជាងមានជ័រស :

ឪណុល នាម

[អូវ-ណុល] aunol

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹកធំៗ ដុះបែកជាគុម្ព ផ្លែស្រដៀងនឹងត្រឡាចខ្លូត ប៉ុន្តែខ្លីៗជាងមានជ័រស :

ឪទឹន

(ព.ប្រ.) សុរាបំផ្លាញ គឺផឹកស្រា ស៊ីចាយ ត្រាតែហិនហោចទ្រព្យសម្បត្តិ :

ឪទឹន នាម

[អូវ-ទឹន] autuen

ក្រឡមាត់តូចល្មមតែក្ដោបដៃម្ខាងលូកបាន បាតតូច រាងរីកកំប៉េងត្រង់កណ្ដាល សម្រាប់ដាក់ទឹកត្រីជាដើម :

ឪទឹន នាម

[មៈ-នុស-អោប-អូវ-ទឹន] autuen

មនុស្សជាប់សុរា ខានពុំបាន លែងពុំរួច។

ឪទឹន នាម

[មៈ-នុស-អោប-អូវ-ទឹន] autuen

(ព.ប្រ.) សុរាបំផ្លាញ គឺផឹកស្រា ស៊ីចាយ ត្រាតែហិនហោចទ្រព្យសម្បត្តិ :