ឧម្មត្តិកា គុណនាម
[យ័ក-ខុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] ykkhommtatakkak≈
ឆ្កួតព្រោះខ្មោចចូល។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[យ័ក-ខុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] ykkhommtatakkak≈
ឆ្កួតព្រោះខ្មោចចូល។
[សុ-រុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] sorummtatakkak≈
ឆ្កួតស្រា។
[អ័ក-ខៈ-ធុត-តុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] akkhakthuttommtatakkak≈
ឆ្កួតល្បែងស៊ីសង។
[អៈ-បា-យ៉ៈ-មុ-ខុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] aakbayakmukhommtatakkak≈
ឆ្កួតអបាយមុខ។
[អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កៈ-ភាប] aummuttakkakpheab≈
ភាវៈឬភាពជាឧម្មត្តកៈ, ភាពវិកលចរិត :
(ម.ព. ឧយ្យានបាល)។
[អ៊ុយ-យាន] uyyean
ឧទ្យាន។ ខ្មែរប្រើជាឧទ្យាន តាមលំអានពាក្យស្រួលហៅ សេចក្ដីក៏សំដៅថា ឧយ្យាន នោះដដែល :
[អ៊ុយ-យា-នៈ-បាល] uyyean
អ្នករក្សា ឬ អ្នកថែឧទ្យាន។
[អ៊ុយ-យា-នៈ-ប៉ា-ឡៈ-កា] uyyean
(ម.ព. ឧយ្យានបាល)។
ភាវៈនៃព្យាយាម, សេចក្ដីខំប្រឹង, វីរិយភាព :
[អ៊ុយ-យា-មៈ-ភាប] uyyeamopheap
ភាវៈនៃព្យាយាម, សេចក្ដីខំប្រឹង, វីរិយភាព :
ការខំស្វែង ការបន្ត។
[អ៊ុយ-យោក] auyyok≈
ការខំស្វែង ការបន្ត។
ទីដែលគេកំពុងច្បាំងគ្នា, សមរភូមិ, រណដ្ឋាន, រណភូមិ, យុទ្ធដ្ឋាន :
[អ៊ុយ-យោ-ធិ-កៈ] ឬ [អ៊ុយ-យោ-ធិក] uyyouthik
ទីដែលគេកំពុងច្បាំងគ្នា, សមរភូមិ, រណដ្ឋាន, រណភូមិ, យុទ្ធដ្ឋាន :
[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ] urok
ពស់, នាគ (ហៅ ឧរង្គ ឬ ឧរង្គម ក៏បាន)។
[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ-ជាត] urok
សត្វលូន; ទីឃជាតិ (ហៅ ឧរង្គជាតិ, ឧរង្គសត្ត, ឧរង្គសត្វ ឬ ឧរង្គមជាតិ ក៏បាន។
[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ-ស័ត] urok
(ម.ព. ឧរគជាតិ)។
(ម.ព. ឧរគ)។
[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ] aurakkeak≈
(ម.ព. ឧរគ)។
(ម.ព. ឧរគ)។
[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ] ឬ [អ៊ុ-រ៉ង់] urongkor
(ម.ព. ឧរគ)។
(ម.ព. ឧរង្គ)។
[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-មៈ] ឬ [អ៊ុ-រ៉ង់-គំ] aurngokeakmeak]rue[aurngokum≈
(ម.ព. ឧរង្គ)។
ពពួកល្មូន, សត្វដែលមានសីតុណ្ហភាពឈាមផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមសីតុណ្ហភាពខាងក្រៅ ស្បែកមានស្រកា ឬបន្ទះតូចៗរឹង និងធ្វើចលនាដោយលូន។
[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-ស័ត] aurngokeaksta≈
ពពួកល្មូន, សត្វដែលមានសីតុណ្ហភាពឈាមផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមសីតុណ្ហភាពខាងក្រៅ ស្បែកមានស្រកា ឬបន្ទះតូចៗរឹង និងធ្វើចលនាដោយលូន។
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីឧរង្គសត្វឬល្មូន។
[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-សាស] aurngokeaksas≈
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីឧរង្គសត្វឬល្មូន។
ពាក់ក្រោះ។
[អ៊ុ-រ៉ាច់-ឆាត់] urochchhoat
គ្រឿងរារាំងទ្រូងឬគ្រឿងការពារទ្រូង គឺក្រោះ, អាវក្រោះ។
[ពាក់-អ៊ុ-រ៉ាច់-ឆាត់] urochchhoat
ពាក់ក្រោះ។
(ម.ព. ឧរច្ឆ័ទ)។
[អ៊ុ-រ៉ាស់-ស្ត្រាន] aurasstrean≈
(ម.ព. ឧរច្ឆ័ទ)។
ទ្រូង (ព.កា.) ប្រើជា ឱរា ក៏មាន, តាមស្រួលមាត់) :
[អ៊ុ-រ៉ា] urea
ទ្រូង (ព.កា.) ប្រើជា ឱរា ក៏មាន, តាមស្រួលមាត់) :
ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, ព្រះរាជា :
[អ៊ុ-រុ-ប៉ៈ-ដី] urubatei
ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, ព្រះរាជា :
សន្ទះខណ្ឌចែករវាងទ្រូងនិងចង្កេះ។
[អ៊ុ-រុ-ប្រា-ចេ] aurubreache≈
សន្ទះខណ្ឌចែករវាងទ្រូងនិងចង្កេះ។
សម្រាប់ប្រើជា (ព.ប្រ.) ធៀបអ្វីៗឬមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ថាដូចជា ឱរ៉ៃ, :
[អ៊ុ-រ៉ៃ] urai
(ព.បុ.) មាសឆ្អិន; មាសទឹកដប់ :
[អ៊ុ-រ៉ៃ] urai
សម្រាប់ប្រើជា (ព.ប្រ.) ធៀបអ្វីៗឬមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ថាដូចជា ឱរ៉ៃ, :
(ម.ព. ឧក្កាបាត)។
[អ៊ុល-កា-បាត] ulkeabat
(ម.ព. ឧក្កាបាត)។
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនវិជ្ជា)។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នា-កា] aullngokheakneaka≈
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនៈ)។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-កី-ឡា] aullngokheakneakkeila≈
ល្បែងលោតឬផ្លោះ។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-កោ-សល់] aullngokheakneakkaoslo≈
ការប៉ិនឬពូកែលោត, ពូកែផ្លោះ។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-ក្រី-ឌា] aullngokheakneakkridea≈
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនកីឡា)។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិច-ជា] aullngokheakneakvichchea≈
វិជ្ជាហាត់លោត, ហាត់ផ្លោះ, ហាត់លោតហក់។ល។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិត] aullngokheakneakvit≈
អ្នកចេះឧល្លង្ឃនវិទ្យា។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិ-ទូ] aullngokheakneakvitu≈
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនវិទ)។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិត-ទ្យា] aullngokheakneakvittyea≈
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនវិជ្ជា)។
(រ.ស.) លោត, ផ្លោះ :
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ] ullongkhoneak
ការលោត, ការផ្លោះ។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ] ullongkhoneak
(រ.ស.) លោត, ផ្លោះ :
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ—] aullngokheakneak—≈
(ម.ព. ឧល្លង្ឃនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ពពួកបក្សីមួយប្រភេទដែលមានចំពុះរឹងអាចចោះឬកាត់ឈើនិងរបស់ផ្សេងៗបាន ដូចជាសត្វសេក សត្វត្រសេះ។ល។
[អ៊ុល-ឡ័ម-ពៈ-បាក់-សី] aullmopeakbaksei≈
ពពួកបក្សីមួយប្រភេទដែលមានចំពុះរឹងអាចចោះឬកាត់ឈើនិងរបស់ផ្សេងៗបាន ដូចជាសត្វសេក សត្វត្រសេះ។ល។
(រ.ស.) ងើបមើលឬងើយមើល, ក្រឡេកមើល :
[អ៊ុល-លោ-កៈ-ណៈ] ឬ [អ៊ុល-ឡោ-កៈ-ណៈ] ulloukoneak
ការងើបមើលឬងើយមើល, ការក្រឡេកមើល។
[អ៊ុល-លោ-កៈ-ណៈ] ឬ [អ៊ុល-ឡោ-កៈ-ណៈ] ulloukoneak
(រ.ស.) ងើបមើលឬងើយមើល, ក្រឡេកមើល :
កំណាត់ឧសដែលសល់ពីការឆេះ :
[អុស] us
ឈើសម្រាប់ដុត (សម្រាប់ប្រើការដុតចម្អិនអាហារជាដើម) :
[កន់-ទុយ-អុស] us
កំណាត់ឧសដែលសល់ពីការឆេះ :
[អ៊ុ-សប់] usaph
គោឈ្មោល, គោឡើងក, គោបា (ច្រើននិយាយថា គោឧសភ) :
[រៈ-ថេ-សប់] usaph
(ម.ព. រថេសភៈ) :
[រៈ-ថេ-សៈ-ភៈ] usaph
អ្នកជាប្រមុខនៃរថានឹក (មេទ័ពទាហានរថ) ; ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។
[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-រាច] usaph
ស្ដេចគោ គឺគោឈ្មោលដែលជាចម្បងជាងគោទាំងពួង។ ខ្មែរហៅគោព្រះរាជទ្រព្យសម្រាប់ទឹមក្នុងព្រះរាជពិធីវប្បមង្គល (ច្រត់ព្រះនង្គ័ល) ថា គោឧសភរាជ ដោយសំដៅសេចក្ដីថា "គោព្រះរាជទ្រព្យ" ឬ "គោឧត្តម, គោមង្គល"។
[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-ស័ប] usaph
សូរគោឈ្មោលយំឬរោទ៍, យោបំគោឧសភ :
[អ៊ុ-សប់] usaph
ឈ្មោះខែទី ២នៃសុរិយគតិ; សព្វថ្ងៃប្រើជា ឧសភា ត្រូវនឹងខែម៉េបារាំងសែស (ប្រើក្លាយជា ព្រឹសភៈ ក៏មាន។
[អ៊ុ-សប់] usaph
ឈ្មោះរង្វាស់ឬមាត្រាវាស់មួយមួយយ៉ាង (ប្រើក្នុងបុរាណសម័យ) ប្រវែងឬចម្ងាយ ២០យដ្ឋិ (១៤០ហត្ថ)។
[អ៊ុ-សប់] usaph
ឧត្តម, ខ្ពង់ខ្ពស់; ចម្បង; លើសលែង។
[ប៉ុ-រ៉ិ-សា-សៈ-ភៈ] usaph
បុរសឧត្តម; ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។
[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-បុ-រ៉ស់] usaph
បុរសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់, បុរសដ៏ឧត្តម។
ឈ្មោះខែទី ៥តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបគោឧសភ។
[អ៊ុ-សៈ-ភា] ausakphea≈
ឈ្មោះខែទី ៥តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបគោឧសភ។
(ម.ព. ឧសភ)។
[អ៊ុ-សៈ-ភៈ] ausakpheak≈
(ម.ព. ឧសភ)។
ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :
[អ៊ុ-សា] usa
ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :
(ម.ព. ឥសុការ)។
[អ៊ុ-សុ-កា] usokar
(ម.ព. ឥសុការ)។
(ម.ព. ឥសុការស្ថាន)។
[អ៊ុ-សុ-កា-រ៉ាត់-ឋាន] ausokaratthan≈
(ម.ព. ឥសុការស្ថាន)។
(ម.ព. ឧសុមមន្ទីរ)។
[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ] usom
ចំហាយ, ចំហាយក្ដៅ, ចំហាយភ្លើង, កម្សួល, អៃ។
[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-កោត] usom
បន្ទប់ដែលមានជើងក្រានដុតភ្លើងបង្ហប់ឱ្យមានចំហាយក្ដៅ (សម្រាប់ការពាររងាជាដើម)។
[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-ពល់] usom
កម្លាំងឧស្ម័ន។
[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-មន់-ទី] usom
ផ្ទះដែលមានចំហាយភ្លើងក្ដៅសព្វ (ដូចយ៉ាងរោងភ្លើង, រោងចក្រជាដើម)។
[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-រត់] usom
រថដែលលឿនដោយកម្លាំងឧស្ម័ន (ពាក្យសន្មតប្រើតាមសម័យនិយម) :
[អ៊ុ-សុ-ម៉ា-គា] usom
(ម.ព. ឧសុមមន្ទីរ)។
(ព.វ.) អក្សរដែលតាងសូរមានខ្យល់សំឡេងដូចជា ហួច, មាន ៣តួគឺ ឝ, ឞ, ស, បើរាប់ ហ្វ មួយផ្សំផងជា ៤តួ។
[អ៊ុស-ស្មាន់] aussmean≈
(ម.ព. ឧសុម)។
[រៈ-ថៈ-អ៊ុស-ស្មាន់] reakthakaussmean≈
(ម.ព. ឧសុមរថ)។
[អ័ក-ស-អ៊ុស-ស្មាន់] aksaaussmean≈
(ព.វ.) អក្សរដែលតាងសូរមានខ្យល់សំឡេងដូចជា ហួច, មាន ៣តួគឺ ឝ, ឞ, ស, បើរាប់ ហ្វ មួយផ្សំផងជា ៤តួ។
(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសូន្យ (ក្រុម១៨) នៃតារាងខួប រួមមាន អេល្យូម (He) នេអុង (Ne) ជាដើម ជាឧស្ម័នកម្រ។
[អ៊ុស-ស្មាន់-កំ-រ៉] aussmeankamra≈
(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសូន្យ (ក្រុម១៨) នៃតារាងខួប រួមមាន អេល្យូម (He) នេអុង (Ne) ជាដើម ជាឧស្ម័នកម្រ។
(ម.ព. កាបូនឌីអុកស៊ីដ)។