ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧម្មត្តិកា គុណនាម

[យ័ក-ខុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] ykkhommtatakkak≈

ឆ្កួតព្រោះខ្មោចចូល។

ឧម្មត្តិកា គុណនាម

[អ័ក-ខៈ-ធុត-តុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] akkhakthuttommtatakkak≈

ឆ្កួតល្បែងស៊ីសង។

ឧម្មត្តិកា គុណនាម

[អៈ-បា-យ៉ៈ-មុ-ខុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] aakbayakmukhommtatakkak≈

ឆ្កួតអបាយមុខ។

ឧម្មត្តិកា នាម

[អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កៈ-ភាប] aummuttakkakpheab≈

ភាវៈឬភាពជាឧម្មត្តកៈ, ភាពវិកលចរិត :

ឧយ្យាន នាម

[អ៊ុយ-យាន] uyyean

ឧទ្យាន។ ខ្មែរប្រើជាឧទ្យាន តាមលំអានពាក្យស្រួលហៅ សេចក្ដីក៏សំដៅថា ឧយ្យាន នោះដដែល :

ឧយ្យាន នាម

[អ៊ុយ-យា-នៈ-បាល] uyyean

អ្នករក្សា ឬ អ្នកថែឧទ្យាន។

ឧយ្យាន នាម

[អ៊ុយ-យា-នៈ-ប៉ា-ឡៈ-កា] uyyean

(ម.ព. ឧយ្យានបាល)។

ឧយ្យាមភាព

ភាវៈនៃព្យាយាម, សេចក្ដីខំប្រឹង, វីរិយភាព :

ឧយ្យាមភាព នាម

[អ៊ុយ-យា-មៈ-ភាប] uyyeamopheap

ភាវៈនៃព្យាយាម, សេចក្ដីខំប្រឹង, វីរិយភាព :

ឧយ្យោគ នាម

[អ៊ុយ-យោក] auyyok≈

ការខំស្វែង ការបន្ត។

ឧយ្យោធិក

ទីដែលគេកំពុងច្បាំងគ្នា, សមរភូមិ, រណដ្ឋាន, រណភូមិ, យុទ្ធដ្ឋាន :

ឧយ្យោធិក នាម

[អ៊ុយ-យោ-ធិ-កៈ] ឬ [អ៊ុយ-យោ-ធិក] uyyouthik

ទីដែលគេកំពុងច្បាំងគ្នា, សមរភូមិ, រណដ្ឋាន, រណភូមិ, យុទ្ធដ្ឋាន :

ឧរគ នាម

[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ] urok

ពស់, នាគ (ហៅ ឧរង្គ ឬ ឧរង្គម ក៏បាន)។

ឧរគ នាម

[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ-ជាត] urok

សត្វលូន; ទីឃជាតិ (ហៅ ឧរង្គជាតិ, ឧរង្គសត្ត, ឧរង្គសត្វ ឬ ឧរង្គមជាតិ ក៏បាន។

ឧរគ នាម

[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ-ស័ត] urok

(ម.ព. ឧរគជាតិ)។

ឧរគៈ នាម

[អ៊ុ-រ៉ៈ-គៈ] aurakkeak≈

(ម.ព. ឧរគ)។

ឧរង្គ នាម

[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ] ឬ [អ៊ុ-រ៉ង់] urongkor

(ម.ព. ឧរគ)។

ឧរង្គម នាម

[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-មៈ] ឬ [អ៊ុ-រ៉ង់-គំ] aurngokeakmeak]rue[aurngokum≈

(ម.ព. ឧរង្គ)។

ឧរង្គសត្វ

ពពួកល្មូន, សត្វដែលមានសីតុណ្ហភាពឈាមផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមសីតុណ្ហភាពខាងក្រៅ ស្បែកមានស្រកា ឬបន្ទះតូចៗរឹង និងធ្វើចលនាដោយលូន។

ឧរង្គសត្វ នាម

[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-ស័ត] aurngokeaksta≈

ពពួកល្មូន, សត្វដែលមានសីតុណ្ហភាពឈាមផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមសីតុណ្ហភាពខាងក្រៅ ស្បែកមានស្រកា ឬបន្ទះតូចៗរឹង និងធ្វើចលនាដោយលូន។

ឧរង្គសាស្ត្រ នាម

[អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-សាស] aurngokeaksas≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីឧរង្គសត្វឬល្មូន។

ឧរច្ឆ័ទ នាម

[អ៊ុ-រ៉ាច់-ឆាត់] urochchhoat

គ្រឿងរារាំងទ្រូងឬគ្រឿងការពារទ្រូង គឺក្រោះ, អាវក្រោះ។

ឧរច្ឆ័ទ កិរិយាសព្ទ

[ពាក់-អ៊ុ-រ៉ាច់-ឆាត់] urochchhoat

ពាក់ក្រោះ។

ឧរស្ត្រាណ នាម

[អ៊ុ-រ៉ាស់-ស្ត្រាន] aurasstrean≈

(ម.ព. ឧរច្ឆ័ទ)។

ឧរា

ទ្រូង (ព.កា.) ប្រើជា ឱរា ក៏មាន, តាមស្រួលមាត់) :

ឧរា នាម

[អ៊ុ-រ៉ា] urea

ទ្រូង (ព.កា.) ប្រើជា ឱរា ក៏មាន, តាមស្រួលមាត់) :

ឧរុបតី

ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, ព្រះរាជា :

ឧរុបតី នាម

[អ៊ុ-រុ-ប៉ៈ-ដី] urubatei

ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, ព្រះរាជា :

ឧរុប្រាចីរ៍ នាម

[អ៊ុ-រុ-ប្រា-ចេ] aurubreache≈

សន្ទះខណ្ឌចែករវាងទ្រូងនិងចង្កេះ។

ឧរ៉ៃ

សម្រាប់ប្រើជា (ព.ប្រ.) ធៀបអ្វីៗឬមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ថាដូចជា ឱរ៉ៃ, :

ឧរ៉ៃ នាម ១)

[អ៊ុ-រ៉ៃ] urai

(ព.បុ.) មាសឆ្អិន; មាសទឹកដប់ :

ឧរ៉ៃ នាម ២)

[អ៊ុ-រ៉ៃ] urai

សម្រាប់ប្រើជា (ព.ប្រ.) ធៀបអ្វីៗឬមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ថាដូចជា ឱរ៉ៃ, :

ឧល្លង្ឃនាការ នាម

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-កោ-សល់] aullngokheakneakkaoslo≈

ការប៉ិនឬពូកែលោត, ពូកែផ្លោះ។

ឧល្លង្ឃនាការ នាម

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-ក្រី-ឌា] aullngokheakneakkridea≈

(ម.ព. ឧល្លង្ឃនកីឡា)។

ឧល្លង្ឃនាការ នាម

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិច-ជា] aullngokheakneakvichchea≈

វិជ្ជាហាត់លោត, ហាត់ផ្លោះ, ហាត់លោតហក់។ល។

ឧល្លង្ឃនាការ នាម

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិត] aullngokheakneakvit≈

អ្នកចេះឧល្លង្ឃនវិទ្យា។

ឧល្លង្ឃនាការ នាម

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ-វិត-ទ្យា] aullngokheakneakvittyea≈

(ម.ព. ឧល្លង្ឃនវិជ្ជា)។

ឧល្លង្ឃនៈ នាម a

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ] ullongkhoneak

ការលោត, ការផ្លោះ។

ឧល្លង្ឃនៈ កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ] ullongkhoneak

(រ.ស.) លោត, ផ្លោះ :

ឧល្លង្ឃន—

(ម.ព. ឧល្លង្ឃនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧល្លង្ឃន— កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុល-ឡង់-ឃៈ-នៈ—] aullngokheakneak—≈

(ម.ព. ឧល្លង្ឃនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧល្លម្ពបក្សី

ពពួកបក្សីមួយប្រភេទដែលមានចំពុះរឹងអាចចោះឬកាត់ឈើនិងរបស់ផ្សេងៗបាន ដូចជាសត្វសេក សត្វត្រសេះ។ល។

ឧល្លម្ពបក្សី នាម

[អ៊ុល-ឡ័ម-ពៈ-បាក់-សី] aullmopeakbaksei≈

ពពួកបក្សីមួយប្រភេទដែលមានចំពុះរឹងអាចចោះឬកាត់ឈើនិងរបស់ផ្សេងៗបាន ដូចជាសត្វសេក សត្វត្រសេះ។ល។

ឧល្លោកនៈ នាម a

[អ៊ុល-លោ-កៈ-ណៈ] ឬ [អ៊ុល-ឡោ-កៈ-ណៈ] ulloukoneak

ការងើបមើលឬងើយមើល, ការក្រឡេកមើល។

ឧល្លោកនៈ កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុល-លោ-កៈ-ណៈ] ឬ [អ៊ុល-ឡោ-កៈ-ណៈ] ulloukoneak

(រ.ស.) ងើបមើលឬងើយមើល, ក្រឡេកមើល :

ឧស

កំណាត់ឧសដែលសល់ពីការឆេះ :

ឧស នាម

[អុស] us

ឈើសម្រាប់ដុត (សម្រាប់ប្រើការដុតចម្អិនអាហារជាដើម) :

ឧស នាម

[កន់-ទុយ-អុស] us

កំណាត់ឧសដែលសល់ពីការឆេះ :

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

គោឈ្មោល, គោឡើងក, គោបា (ច្រើននិយាយថា គោឧសភ) :

ឧសភ នាម

[រៈ-ថេ-សប់] usaph

(ម.ព. រថេសភៈ) :

ឧសភ នាម

[រៈ-ថេ-សៈ-ភៈ] usaph

អ្នកជាប្រមុខនៃរថានឹក (មេទ័ពទាហានរថ) ; ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-រាច] usaph

ស្ដេចគោ គឺគោឈ្មោលដែលជាចម្បងជាងគោទាំងពួង។ ខ្មែរហៅគោព្រះរាជទ្រព្យសម្រាប់ទឹមក្នុងព្រះរាជពិធីវប្បមង្គល (ច្រត់ព្រះនង្គ័ល) ថា គោឧសភរាជ ដោយសំដៅសេចក្ដីថា "គោព្រះរាជទ្រព្យ" ឬ "គោឧត្តម, គោមង្គល"។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-ស័ប] usaph

សូរគោឈ្មោលយំឬរោទ៍, យោបំគោឧសភ :

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

ឈ្មោះខែទី ២នៃសុរិយគតិ; សព្វថ្ងៃប្រើជា ឧសភា ត្រូវនឹងខែម៉េបារាំងសែស (ប្រើក្លាយជា ព្រឹសភៈ ក៏មាន។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

ឈ្មោះរង្វាស់ឬមាត្រាវាស់មួយមួយយ៉ាង (ប្រើក្នុងបុរាណសម័យ) ប្រវែងឬចម្ងាយ ២០យដ្ឋិ (១៤០ហត្ថ)។

ឧសភ គុណនាម

[អ៊ុ-សប់] usaph

ឧត្តម, ខ្ពង់ខ្ពស់; ចម្បង; លើសលែង។

ឧសភ នាម

[ប៉ុ-រ៉ិ-សា-សៈ-ភៈ] usaph

បុរសឧត្តម; ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

ឧសភ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ-បុ-រ៉ស់] usaph

បុរសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់, បុរសដ៏ឧត្តម។

ឧសភា

ឈ្មោះខែទី ៥តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបគោឧសភ។

ឧសភា នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភា] ausakphea≈

ឈ្មោះខែទី ៥តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបគោឧសភ។

ឧសភៈ នាម

[អ៊ុ-សៈ-ភៈ] ausakpheak≈

(ម.ព. ឧសភ)។

ឧសា

ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ឧសា នាម

[អ៊ុ-សា] usa

ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ឧសុការ នាម

[អ៊ុ-សុ-កា] usokar

(ម.ព. ឥសុការ)។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ] usom

ចំហាយ, ចំហាយក្ដៅ, ចំហាយភ្លើង, កម្សួល, អៃ។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-កោត] usom

បន្ទប់ដែលមានជើងក្រានដុតភ្លើងបង្ហប់ឱ្យមានចំហាយក្ដៅ (សម្រាប់ការពាររងាជាដើម)។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-ពល់] usom

កម្លាំងឧស្ម័ន។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-មន់-ទី] usom

ផ្ទះដែលមានចំហាយភ្លើងក្ដៅសព្វ (ដូចយ៉ាងរោងភ្លើង, រោងចក្រជាដើម)។

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-រត់] usom

រថដែលលឿនដោយកម្លាំងឧស្ម័ន (ពាក្យសន្មតប្រើតាមសម័យនិយម) :

ឧសុម នាម

[អ៊ុ-សុ-ម៉ា-គា] usom

(ម.ព. ឧសុមមន្ទីរ)។

ឧស្ម័ន

(ព.វ.) អក្សរដែលតាងសូរមានខ្យល់សំឡេងដូចជា ហួច, មាន ៣តួគឺ ឝ, ឞ, ស, បើរាប់ ហ្វ មួយផ្សំផងជា ៤តួ។

ឧស្ម័ន នាម

[អ៊ុស-ស្មាន់] aussmean≈

(ម.ព. ឧសុម)។

ឧស្ម័ន នាម

[រៈ-ថៈ-អ៊ុស-ស្មាន់] reakthakaussmean≈

(ម.ព. ឧសុមរថ)។

ឧស្ម័ន នាម

[អ័ក-ស-អ៊ុស-ស្មាន់] aksaaussmean≈

(ព.វ.) អក្សរដែលតាងសូរមានខ្យល់សំឡេងដូចជា ហួច, មាន ៣តួគឺ ឝ, ឞ, ស, បើរាប់ ហ្វ មួយផ្សំផងជា ៤តួ។

ឧស្ម័នកម្រ

(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសូន្យ (ក្រុម១៨) នៃតារាងខួប រួមមាន អេល្យូម (He) នេអុង (Ne) ជាដើម ជាឧស្ម័នកម្រ។

ឧស្ម័នកម្រ នាម

[អ៊ុស-ស្មាន់-កំ-រ៉] aussmeankamra≈

(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសូន្យ (ក្រុម១៨) នៃតារាងខួប រួមមាន អេល្យូម (He) នេអុង (Ne) ជាដើម ជាឧស្ម័នកម្រ។