ឧបោសថ— ន., កិ., គុ.
[អ៊ុ-ប៉ោ-សៈ-ថៈ—] aubaosakthak—≈
(ម.ព. ឧបោសថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អ៊ុ-ប៉ោ-សៈ-ថៈ—] aubaosakthak—≈
(ម.ព. ឧបោសថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ការកើត, ការកើតឡើង; ការចាប់ជាតិ, កំណើត។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ] ឬ [អ៊ុប-ប័ត] ubbotte
កើត, ចាប់កំណើត :
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ] ឬ [អ៊ុប-ប័ត] ubbotte
ការកើត, ការកើតឡើង; ការចាប់ជាតិ, កំណើត។
សន្មតឱ្យជា :
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek
កើតឯង :
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek
ដែលបណ្ដាលកើតឡើង; ដែលប្រតិដ្ឋផ្សំ, ដែលសន្មតថា :
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek
ការកើត; ការចាប់ជាតិ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ការកើតឯង; ការចាប់កំណើតឥតមាតាបិតា, ឥតមេបា; ឧបបាតិក" :
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក-អា-ចា] ubbattek
ការសន្មតឬការតាំងឱ្យជាអាចារ្យ។
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek
សន្មតឱ្យជា :
ហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យកើតឡើង, មូលហេតុ។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-កា] aubbotteka≈
ហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យកើតឡើង, មូលហេតុ។
ភាវៈនៃឧប្បត្តិ។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-ហែត] aubbottehaet≈
(ម.ព. ឧប្បត្តិការណ៍)។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-កៈ-ថា] aubbottekaktha≈
ពាក្យដែលបណ្ដាលកើតឡើង។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-កេ-តៈ-ណៈ] aubbotteketaknak≈
ស្រុកកំណើត, ជាតិភូមិ (ហៅ ឧប្បត្តិដ្ឋាន ឬ ឧប្បត្តិភូមិ ក៏បាន)។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-កែត] aubbottekaet≈
(ម.ព. ឧប្បត្តិកេតនៈ)។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-ភាប] aubbottepheab≈
ភាវៈនៃឧប្បត្តិ។
(ម.ព. ឧប្បត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុប-បុ័ត-តិ—] aubbotte—≈
(ម.ព. ឧប្បត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
សេតុប្បល។
[អ៊ុប-បល់] ubbal
(ម.ព. ឧត្បល)។
[អ៊ុប-បល់-ក្រ-ហម] ubbal
រត្តុប្បល។
[អ៊ុប-បល់-ខៀវ] ubbal
នីលុប្បល។
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ឡៈ-បាត់] ubbal
(ម.ព. ឧត្បលបត្រ ក្នុង ឧត្បល)។
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ឡៈ-វ័ន] ubbal
(ម.ព. ឧត្បលវ័ន ក្នុង ឧត្បល)។
[អ៊ុប-បល់-ស] ubbal
សេតុប្បល។
ពពួករុក្ខជាតិទឹក ដូចជាឈូក លំចង់ ព្រលឹត ជាដើម។
[អ៊ុប-ប៉ៈ-ឡៈ-ជាត] aubbaklakcheat≈
ពពួករុក្ខជាតិទឹក ដូចជាឈូក លំចង់ ព្រលឹត ជាដើម។
(ម.ព. ឧត្បាត)។
[អ៊ុប-បាត] ubbat
(ម.ព. ឧត្បាត)។
បាតុភូតឬហេតុដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្តែងដោយឯងៗ ដោយធម្មជាតិ មានអាការៈប្លែកពីធម្មតា។
[អ៊ុប-ប៉ា-ទៈ-ធ័រ] aubbateakthro≈
បាតុភូតឬហេតុដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្តែងដោយឯងៗ ដោយធម្មជាតិ មានអាការៈប្លែកពីធម្មតា។
កម្ពស់; ចំពោះតែកម្ពស់អំពីផ្ទៃដីឬអំពីផ្ទៃទឹកទៅឯអាកាស ដូចជាកម្ពស់ភ្នំឬកម្ពស់កោះក្នុងលម្ហសមុទ្រជាដើម :
[អ៊ុប-ពេត] upveth
កម្ពស់; ចំពោះតែកម្ពស់អំពីផ្ទៃដីឬអំពីផ្ទៃទឹកទៅឯអាកាស ដូចជាកម្ពស់ភ្នំឬកម្ពស់កោះក្នុងលម្ហសមុទ្រជាដើម :
(ព.វិ.) ត្រៃសរណគមន៍ ដែលបរិសុទ្ធទាំងអ្នកឱ្យទាំងអ្នកទទួល គឺពោលបាលីត្រឹមត្រូវទាំងពីរនាក់ (សរណគមន៍សម្រាប់សាមណេរ)។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ] uphotao
ទាំងពីរ, ខាងទាំងពីរ, ទាំងពីរខាង, អំពីខាងទាំងពីរ, តាមខាងទាំងពីរ។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ច័ន-ឌាល] uphotao
ជាចណ្ឌាលទាំងពីរខាង (ជាចណ្ឌាលដូចគ្នា)។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ច័ន] uphotao
កាចទាំងពីរខាង (កាចដូចគ្នា)។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ធា] uphotao
ដែលមានមុខមុតទាំងពីរខាង :
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ប៉ៈ-រ៉ិ-សុត-ធិ] uphotao
បរិសុទ្ធទាំងពីរខាង។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ពា] uphotao
ដែលហូរបែកជាពីរផ្លូវ :
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ព្យ័ញ-ជៈ-នក់] uphotao
អ្នកដែលមានភេទជាពីរ គឺជួនកាលជាបុរសជួនកាលជាស្ត្រី :
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ-កៈ] uphotao
(ម.ព. ឧភតោព្យញ្ជនក)។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភាក] uphotao
ទាំងពីរចំណែក, ចំណែកទាំងពីរ។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភា-គិ-នី] uphotao
(ម.ព. ឧភតោភាគី)។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភា-គី] uphotao
អ្នកមានឬបានចំណែកទាំងពីរខាង។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភេទ] uphotao
ការបែកជាពីរ។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុ-ជាត] uphotao
អ្នកដែលកើតអំពីមាតាបិតាមានពូជពង្សស្មើគ្នា :
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុត-ធិ] uphotao
បរិសុទ្ធិទាំងពីរខាង។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុត-ធិ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-គំ] uphotao
(ព.វិ.) ត្រៃសរណគមន៍ ដែលបរិសុទ្ធទាំងអ្នកឱ្យទាំងអ្នកទទួល គឺពោលបាលីត្រឹមត្រូវទាំងពីរនាក់ (សរណគមន៍សម្រាប់សាមណេរ)។
(ម.ព. ឧភតោ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុ-ភៈ-តោ—] aupheaktao—≈
(ម.ព. ឧភតោ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ] uphoy
ទាំងពីរ, ទាំងគូ :
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ជន់] uphoy
ជនទាំងពីរនាក់។
[អ៊ុ-ភៈ-យ័ត-ថេ-ណៈ-កៈ] uphoy
(ព.វិ.) អ្នកលួចទាំងពីរបែប គឺលបលួចកោរសក់កោរពុកមាត់ ពុកចង្កាហើយស្លៀកដណ្ដប់កាសាវព័ស្ត្រខ្លួនឯងធ្វើខ្លួនជាសាមណេរផង ថែមទាំងក្លែងធ្វើជាភិក្ខុទៀតផង, បុគ្គលបែបនេះជាថេយ្យសំវាសកៈ ហើយពុំអាចបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបានឡើយ។
[អ៊ុ-ភៈ-យ័ត-ទ្យុស] uphoy
ថ្ងៃទាំងពីរអមថ្ងៃនេះ គឺថ្ងៃម្សិលមិញនិងថ្ងៃស្អែក។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ពង់] uphoy
វង្សទាំងពីរ។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ពាក] uphoy
ពាក្យទាំងពីរ គឺពាក្យរបស់ជាតិដទៃនិងពាក្យរបស់ជាតិខ្លួន :
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ពាក-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័ត] uphoy
ការប្រែពីភាសាមួយទៅជាឬមកជាភាសាមួយ (ហៅត្រឹមតែ វាក្យបរិវត្តន៍ ក៏បាន)។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-វង់] uphoy
(ម.ព. ឧភយពង្ស)។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-វាក] uphoy
(ម.ព. ឧភយពាក្យ)។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-វា-ក្យ៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័ត] uphoy
(ម.ព. ឧភយពាក្យបរិវត្តន៍)។
(ម.ព. ឧភយ)។
[អ៊ុ-ភៈ-យា] aupheakyea≈
(ម.ព. ឧភយ)។
(ម.ព. ឧភយ)។
[អ៊ុ-ភៈ-យោ] aupheakyo≈
(ម.ព. ឧភយ)។
ក្សត្រិយ៍ដាក់រាជ្យ គឺក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យដែលផ្ទេររាជសម្បត្តិប្រទានទៅព្រះរាជបុត្រឬទៅក្សត្រិយ៍ជាព្រះរាជវង្សអង្គណាមួយឱ្យសោយរាជ្យជាតំណាងព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ទទួលរាជស័ក្ដិជាក្សត្រិយ៍កណ្ដាលជួយដាស់តឿនក្រើនរំឭកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងក្សត្រិយ៍ឧបរាជទាំងពីរព្រះអង្គ ឱ្យស្ថិតនៅក
[អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច] uphoyoureach
ក្សត្រិយ៍ដាក់រាជ្យ គឺក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យដែលផ្ទេររាជសម្បត្តិប្រទានទៅព្រះរាជបុត្រឬទៅក្សត្រិយ៍ជាព្រះរាជវង្សអង្គណាមួយឱ្យសោយរាជ្យជាតំណាងព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ទទួលរាជស័ក្ដិជាក្សត្រិយ៍កណ្ដាលជួយដាស់តឿនក្រើនរំឭកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងក្សត្រិយ៍ឧបរាជទាំងពីរព្រះអង្គ ឱ្យស្ថិតនៅក
ដែលជារបស់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ :
[អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច] uphoyoureachyor
សម្បត្តិឬមុខក្រសួងរបស់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ។
[អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច] uphoyoureachyor
ដែលជារបស់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ :
[អ៊ុ-ភៈ-យ៉័ង] aupheakyng≈
(ម.ព. ឧភយ)។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ] aupheakyeak≈
(ម.ព. ឧភយ)។
(ម.ព. ឧភយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុ-ភៈ-យៈ—] aupheakyeak—≈
(ម.ព. ឧភយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. ឧភយ)។
[អ៊ុ-ភៃ] auphey≈
(ម.ព. ឧភយ)។
(ម.ព. ឧមានិមិត្ត)។
[អ៊ុ-ម៉ា] umea
សេចក្ដីស្ងប់, សេចក្ដីរាបទាប; សុខសាន្ត, សុខសម្រាន្ត; លម្អ; កិត្តិយស; ពន្លឺ។
[អ៊ុ-ម៉ា] umea
កប្បាស; កន្ទ្រាំងបាយ ស។
[អ៊ុ-ម៉ា] umea
នាមជាយានៃព្រះឥសូរ :
[អ៊ុ-ម៉ា-និ-មិត] umea
ថ្មដែលឆ្លាក់ជារូបនិមិត្តនៃនាងឧមា (ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យច្រើនហៅថ្មនោះថា បំពង់ខ្ចី ជាគូគ្នានឹងថ្ម សិវលិង្គ ដែលហៅថា អង្គ។
[អ៊ុ-ម៉ា-យោ-នី] umea
(ម.ព. ឧមានិមិត្ត)។
ចោរដែលជីកដីជារូងក្រោមជើងជញ្ជាំងផ្ទះរាប ទម្លុះចូលលួចយកទ្រព្យរបស់ក្នុងផ្ទះ។
[អ៊ុម-ម៉ង] ឬ [អ៊ុម-ម៉ុង] ummongkor
រូងដែលជីកលុងក្នុងដីឬក្នុងភ្នំជាផ្លូវដើរបាន :
[អ៊ុម-ម៉ុង-គៈ-ចោ] ummongkor
ចោរដែលជីកដីជារូងក្រោមជើងជញ្ជាំងផ្ទះរាប ទម្លុះចូលលួចយកទ្រព្យរបស់ក្នុងផ្ទះ។
[អ៊ុម-មុ័ត-ដក់] ummottok
ឆ្កួត :
(ម.ព. ឧម្មត្តក) :
[អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កោ] ummottokao
(ម.ព. ឧម្មត្តក) :
(ម.ព. ឧម្មត្តក)។
[អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កៈ] aummuttakkak≈
(ម.ព. ឧម្មត្តក)។
(ម.ព. ឧម្មត្តក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :
[—អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កៈ] —aummuttakkak≈
(ម.ព. ឧម្មត្តក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :
ភាវៈឬភាពជាឧម្មត្តកៈ, ភាពវិកលចរិត :
[អ៊ុម-មុ័ត-តិ-កា] aummutteka≈
(ម.ព. ឧម្មត្តកោ)។
[កាម-មុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] kammummtatakkak≈
ឆ្កួតកាម។
[ទិត-ឋុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] titthommtatakkak≈
ឆ្កួតទិដ្ឋិ។
[ប៉ិត-តុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] bettommtatakkak≈
ឆ្កួតប្រមាត់។
[បិ-សាច-ចុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] besachchommtatakkak≈
(ម.ព. យក្ខុម្មត្តកៈ)។