ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧបោសថ— ន., កិ., គុ.

[អ៊ុ-ប៉ោ-សៈ-ថៈ—] aubaosakthak—≈

(ម.ព. ឧបោសថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧប្បត្តិ

ការកើត, ការកើតឡើង; ការចាប់ជាតិ, កំណើត។

ឧប្បត្តិ កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុប-បុ័ត-តិ] ឬ [អ៊ុប-ប័ត] ubbotte

កើត, ចាប់កំណើត :

ឧប្បត្តិ នាម

[អ៊ុប-បុ័ត-តិ] ឬ [អ៊ុប-ប័ត] ubbotte

ការកើត, ការកើតឡើង; ការចាប់ជាតិ, កំណើត។

ឧប្បត្តិក កិរិយាសព្ទ a

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek

កើតឯង :

ឧប្បត្តិក គុណនាម b

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek

ដែលបណ្ដាលកើតឡើង; ដែលប្រតិដ្ឋផ្សំ, ដែលសន្មតថា :

ឧប្បត្តិក នាម c

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek

ការកើត; ការចាប់ជាតិ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ការកើតឯង; ការចាប់កំណើតឥតមាតាបិតា, ឥតមេបា; ឧបបាតិក" :

ឧប្បត្តិក នាម

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក-អា-ចា] ubbattek

ការសន្មតឬការតាំងឱ្យជាអាចារ្យ។

ឧប្បត្តិក កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ដិក] ឬ [អ៊ុប-ប៉ៈ-ដឹក] ubbattek

សន្មតឱ្យជា :

ឧប្បត្តិការណ៍ នាម

[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-កា] aubbotteka≈

ហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យកើតឡើង, មូលហេតុ។

ឧប្បត្តិហេតុ នាម

[អ៊ុប-បុ័ត-តិ-កេ-តៈ-ណៈ] aubbotteketaknak≈

ស្រុកកំណើត, ជាតិភូមិ (ហៅ ឧប្បត្តិដ្ឋាន ឬ ឧប្បត្តិភូមិ ក៏បាន)។

ឧប្បត្តិ—

(ម.ព. ឧប្បត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧប្បត្តិ— នាម

[អ៊ុប-បុ័ត-តិ—] aubbotte—≈

(ម.ព. ឧប្បត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧប្បល នាម

[អ៊ុប-បល់] ubbal

(ម.ព. ឧត្បល)។

ឧប្បល នាម

[អ៊ុប-បល់-ក្រ-ហម] ubbal

រត្តុប្បល។

ឧប្បល នាម

[អ៊ុប-បល់-ខៀវ] ubbal

នីលុប្បល។

ឧប្បល នាម

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ឡៈ-បាត់] ubbal

(ម.ព. ឧត្បលបត្រ ក្នុង ឧត្បល)។

ឧប្បល នាម

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ឡៈ-វ័ន] ubbal

(ម.ព. ឧត្បលវ័ន ក្នុង ឧត្បល)។

ឧប្បល នាម

[អ៊ុប-បល់-ស] ubbal

សេតុប្បល។

ឧប្បលជាតិ

ពពួករុក្ខជាតិទឹក ដូចជាឈូក លំចង់ ព្រលឹត ជាដើម។

ឧប្បលជាតិ នាម

[អ៊ុប-ប៉ៈ-ឡៈ-ជាត] aubbaklakcheat≈

ពពួករុក្ខជាតិទឹក ដូចជាឈូក លំចង់ ព្រលឹត ជាដើម។

ឧប្បាត នាម

[អ៊ុប-បាត] ubbat

(ម.ព. ឧត្បាត)។

ឧប្បាទធម៌

បាតុភូតឬហេតុដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្តែងដោយឯងៗ ដោយធម្មជាតិ មានអាការៈប្លែកពីធម្មតា។

ឧប្បាទធម៌ នាម

[អ៊ុប-ប៉ា-ទៈ-ធ័រ] aubbateakthro≈

បាតុភូតឬហេតុដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្តែងដោយឯងៗ ដោយធម្មជាតិ មានអាការៈប្លែកពីធម្មតា។

ឧព្វេធ

កម្ពស់; ចំពោះតែកម្ពស់អំពីផ្ទៃដីឬអំពីផ្ទៃទឹកទៅឯអាកាស ដូចជាកម្ពស់ភ្នំឬកម្ពស់កោះក្នុងលម្ហសមុទ្រជាដើម :

ឧព្វេធ នាម

[អ៊ុប-ពេត] upveth

កម្ពស់; ចំពោះតែកម្ពស់អំពីផ្ទៃដីឬអំពីផ្ទៃទឹកទៅឯអាកាស ដូចជាកម្ពស់ភ្នំឬកម្ពស់កោះក្នុងលម្ហសមុទ្រជាដើម :

ឧភតោ

(ព.វិ.) ត្រៃសរណគមន៍ ដែលបរិសុទ្ធទាំងអ្នកឱ្យទាំងអ្នកទទួល គឺពោលបាលីត្រឹមត្រូវទាំងពីរនាក់ (សរណគមន៍សម្រាប់សាមណេរ)។

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ] uphotao

ទាំងពីរ, ខាងទាំងពីរ, ទាំងពីរខាង, អំពីខាងទាំងពីរ, តាមខាងទាំងពីរ។

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ច័ន-ឌាល] uphotao

ជាចណ្ឌាលទាំងពីរខាង (ជាចណ្ឌាលដូចគ្នា)។

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ច័ន] uphotao

កាចទាំងពីរខាង (កាចដូចគ្នា)។

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ធា] uphotao

ដែលមានមុខមុតទាំងពីរខាង :

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ប៉ៈ-រ៉ិ-សុត-ធិ] uphotao

បរិសុទ្ធទាំងពីរខាង។

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ពា] uphotao

ដែលហូរបែកជាពីរផ្លូវ :

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ព្យ័ញ-ជៈ-នក់] uphotao

អ្នកដែលមានភេទជាពីរ គឺជួនកាលជាបុរសជួនកាលជាស្ត្រី :

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ-កៈ] uphotao

(ម.ព. ឧភតោព្យញ្ជនក)។

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភាក] uphotao

ទាំងពីរចំណែក, ចំណែកទាំងពីរ។

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភា-គិ-នី] uphotao

(ម.ព. ឧភតោភាគី)។

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភា-គី] uphotao

អ្នកមានឬបានចំណែកទាំងពីរខាង។

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-ភេទ] uphotao

ការបែកជាពីរ។

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុ-ជាត] uphotao

អ្នកដែលកើតអំពីមាតាបិតាមានពូជពង្សស្មើគ្នា :

ឧភតោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុត-ធិ] uphotao

បរិសុទ្ធិទាំងពីរខាង។

ឧភតោ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុត-ធិ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-គំ] uphotao

(ព.វិ.) ត្រៃសរណគមន៍ ដែលបរិសុទ្ធទាំងអ្នកឱ្យទាំងអ្នកទទួល គឺពោលបាលីត្រឹមត្រូវទាំងពីរនាក់ (សរណគមន៍សម្រាប់សាមណេរ)។

ឧភតោ—

(ម.ព. ឧភតោ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧភតោ— នាម

[អ៊ុ-ភៈ-តោ—] aupheaktao—≈

(ម.ព. ឧភតោ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧភយ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ] uphoy

ទាំងពីរ, ទាំងគូ :

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ជន់] uphoy

ជនទាំងពីរនាក់។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យ័ត-ថេ-ណៈ-កៈ] uphoy

(ព.វិ.) អ្នកលួចទាំងពីរបែប គឺលបលួចកោរសក់កោរពុកមាត់ ពុកចង្កាហើយស្លៀកដណ្ដប់កាសាវព័ស្ត្រខ្លួនឯងធ្វើខ្លួនជាសាមណេរផង ថែមទាំងក្លែងធ្វើជាភិក្ខុទៀតផង, បុគ្គលបែបនេះជាថេយ្យសំវាសកៈ ហើយពុំអាចបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបានឡើយ។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យ័ត-ទ្យុស] uphoy

ថ្ងៃទាំងពីរអមថ្ងៃនេះ គឺថ្ងៃម្សិលមិញនិងថ្ងៃស្អែក។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ពង់] uphoy

វង្សទាំងពីរ។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ពាក] uphoy

ពាក្យទាំងពីរ គឺពាក្យរបស់ជាតិដទៃនិងពាក្យរបស់ជាតិខ្លួន :

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-ពាក-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័ត] uphoy

ការប្រែពីភាសាមួយទៅជាឬមកជាភាសាមួយ (ហៅត្រឹមតែ វាក្យបរិវត្តន៍ ក៏បាន)។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-វង់] uphoy

(ម.ព. ឧភយពង្ស)។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-វាក] uphoy

(ម.ព. ឧភយពាក្យ)។

ឧភយ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ-វា-ក្យ៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័ត] uphoy

(ម.ព. ឧភយពាក្យបរិវត្តន៍)។

ឧភយា គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-យា] aupheakyea≈

(ម.ព. ឧភយ)។

ឧភយោ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-យោ] aupheakyo≈

(ម.ព. ឧភយ)។

ឧភយោរាជ

ក្សត្រិយ៍ដាក់រាជ្យ គឺក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យដែលផ្ទេររាជសម្បត្តិប្រទានទៅព្រះរាជបុត្រឬទៅក្សត្រិយ៍ជាព្រះរាជវង្សអង្គណាមួយឱ្យសោយរាជ្យជាតំណាងព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ទទួលរាជស័ក្ដិជាក្សត្រិយ៍កណ្ដាលជួយដាស់តឿនក្រើនរំឭកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងក្សត្រិយ៍ឧបរាជទាំងពីរព្រះអង្គ ឱ្យស្ថិតនៅក

ឧភយោរាជ នាម

[អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច] uphoyoureach

ក្សត្រិយ៍ដាក់រាជ្យ គឺក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យដែលផ្ទេររាជសម្បត្តិប្រទានទៅព្រះរាជបុត្រឬទៅក្សត្រិយ៍ជាព្រះរាជវង្សអង្គណាមួយឱ្យសោយរាជ្យជាតំណាងព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ទទួលរាជស័ក្ដិជាក្សត្រិយ៍កណ្ដាលជួយដាស់តឿនក្រើនរំឭកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងក្សត្រិយ៍ឧបរាជទាំងពីរព្រះអង្គ ឱ្យស្ថិតនៅក

ឧភយោរាជ្យ នាម a

[អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច] uphoyoureachyor

សម្បត្តិឬមុខក្រសួងរបស់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ។

ឧភយោរាជ្យ គុណនាម b

[អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច] uphoyoureachyor

ដែលជារបស់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ :

ឧភយំ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-យ៉័ង] aupheakyng≈

(ម.ព. ឧភយ)។

ឧភយៈ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ] aupheakyeak≈

(ម.ព. ឧភយ)។

ឧភយ—

(ម.ព. ឧភយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧភយ— គុណនាម

[អ៊ុ-ភៈ-យៈ—] aupheakyeak—≈

(ម.ព. ឧភយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧភ័យ គុណនាម

[អ៊ុ-ភៃ] auphey≈

(ម.ព. ឧភយ)។

ឧមា

(ម.ព. ឧមានិមិត្ត)។

ឧមា នាម

[អ៊ុ-ម៉ា] umea

សេចក្ដីស្ងប់, សេចក្ដីរាបទាប; សុខសាន្ត, សុខសម្រាន្ត; លម្អ; កិត្តិយស; ពន្លឺ។

ឧមា នាម

[អ៊ុ-ម៉ា] umea

កប្បាស; កន្ទ្រាំងបាយ ស។

ឧមា នាម

[អ៊ុ-ម៉ា] umea

នាមជាយានៃព្រះឥសូរ :

ឧមា នាម

[អ៊ុ-ម៉ា-និ-មិត] umea

ថ្មដែលឆ្លាក់ជារូបនិមិត្តនៃនាងឧមា (ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យច្រើនហៅថ្មនោះថា បំពង់ខ្ចី ជាគូគ្នានឹងថ្ម សិវលិង្គ ដែលហៅថា អង្គ។

ឧមា នាម

[អ៊ុ-ម៉ា-យោ-នី] umea

(ម.ព. ឧមានិមិត្ត)។

ឧម្មង្គ

ចោរដែលជីកដីជារូងក្រោមជើងជញ្ជាំងផ្ទះរាប ទម្លុះចូលលួចយកទ្រព្យរបស់ក្នុងផ្ទះ។

ឧម្មង្គ នាម

[អ៊ុម-ម៉ង] ឬ [អ៊ុម-ម៉ុង] ummongkor

រូងដែលជីកលុងក្នុងដីឬក្នុងភ្នំជាផ្លូវដើរបាន :

ឧម្មង្គ នាម

[អ៊ុម-ម៉ុង-គៈ-ចោ] ummongkor

ចោរដែលជីកដីជារូងក្រោមជើងជញ្ជាំងផ្ទះរាប ទម្លុះចូលលួចយកទ្រព្យរបស់ក្នុងផ្ទះ។

ឧម្មត្តកោ គុណនាម

[អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កោ] ummottokao

(ម.ព. ឧម្មត្តក) :

ឧម្មត្តកៈ នាម

[អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កៈ] aummuttakkak≈

(ម.ព. ឧម្មត្តក)។

ឧម្មត្តក–

(ម.ព. ឧម្មត្តក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧម្មត្តក– គុណនាម

[—អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កៈ] —aummuttakkak≈

(ម.ព. ឧម្មត្តក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧម្មត្តិកា គុណនាម

[ទិត-ឋុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] titthommtatakkak≈

ឆ្កួតទិដ្ឋិ។

ឧម្មត្តិកា គុណនាម

[ប៉ិត-តុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] bettommtatakkak≈

ឆ្កួតប្រមាត់។

ឧម្មត្តិកា គុណនាម

[បិ-សាច-ចុម-ម៉័ត-តៈ-កៈ] besachchommtatakkak≈

(ម.ព. យក្ខុម្មត្តកៈ)។