ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧបនាហ៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ណា] aubakna≈

(ម.ព. ឧបនាហៈ)។

ឧបនិធាន

កិច្ចសន្យាដែលអ្នកខ្ចីប្រាក់ប្រគល់អសង្ហារិមភណ្ឌឱ្យម្ចាស់បំណុលប្រើប្រាស់ ដើម្បីកាត់ការប្រាក់និងរំលស់ដើមប្រាក់ខ្លះ។

ឧបនិធាន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-ធាន] aubaknithean≈

កិច្ចសន្យាដែលអ្នកខ្ចីប្រាក់ប្រគល់អសង្ហារិមភណ្ឌឱ្យម្ចាស់បំណុលប្រើប្រាស់ ដើម្បីកាត់ការប្រាក់និងរំលស់ដើមប្រាក់ខ្លះ។

ឧបនិធិ

របស់ដែលផ្ញើទុក, បញ្ញើ, របស់បញ្ចាំ។

ឧបនិធិ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-ធិ] ubanithi

របស់ដែលផ្ញើទុក, បញ្ញើ, របស់បញ្ចាំ។

ឧបនិមន្តន៍

ការចូលនិមន្តឬចូលអញ្ជើញផ្ទាល់; ការនិមន្តឬអញ្ជើញទុកមុន :

ឧបនិមន្តន៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-មន់] ubanimnton

ការចូលនិមន្តឬចូលអញ្ជើញផ្ទាល់; ការនិមន្តឬអញ្ជើញទុកមុន :

ឧបនិវេសក៍

អ្នកដែលត្រូវគេបញ្ជូនទៅរស់នៅឬគ្រប់គ្រងប្រទេសដទៃ។

ឧបនិវេសក៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-វេស] aubaknives≈

អ្នកដែលត្រូវគេបញ្ជូនទៅរស់នៅឬគ្រប់គ្រងប្រទេសដទៃ។

ឧបនិវេសនកម្ម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-វេ-សៈ-ណៈ-កាំ] aubaknivesaknakkaam≈

អាណានិគមកិច្ច ការធ្វើអាណានិគម។

ឧបនិវេសន៍

ក្រុមអ្នកចេញទៅនៅប្រទេសក្រៅ ជនអន្តោប្រវេសន៍។

ឧបនិវេសន៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-វេស] aubaknives≈

ក្រុមអ្នកចេញទៅនៅប្រទេសក្រៅ ជនអន្តោប្រវេសន៍។

ឧបនិសា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-សា] aubaknisa≈

(ម.ព. ឧបនិស័ទ)។

ឧបនិស័ទ

វេទាន្ត; ឈ្មោះគម្ពីរស័ក្ដិសិទ្ធិមួយយ៉ាងរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។

ឧបនិស័ទ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-ស័ទ] ubanisoat

ការកំបាំង, អាថ៌កំបាំង។

ឧបនិស័ទ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-ស័ទ] ubanisoat

វេទាន្ត; ឈ្មោះគម្ពីរស័ក្ដិសិទ្ធិមួយយ៉ាងរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។

ឧបនិស្សយ—

(ម.ព. ឧបនិស្ស័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបនិស្សយ— នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ—] aubaknissakyak—≈

(ម.ព. ឧបនិស្ស័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៃ] ubonissai

កុសលធម៌ដែលដេកឬអាស្រ័យនៅក្នុងខន្ធសន្តាន គឺកុសលដែលបានកសាងសន្សំអប់រំទុកមក, សំណាង, ភ័ព្វព្រេងសំណាង; ចំណុចចិត្ត :

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-កា] ubonissai

ហេតុឬដំណើរនៃឧបនិស្ស័យឬក៏ជាឧបនិស្ស័យ។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-ធ័រ] ubonissai

ធម៌ជាឧបនិស្ស័យ (កុលសធម៌)។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-ពល់] ubonissai

កម្លាំងនៃឧបនិស្ស័យ។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-ភាប] ubonissai

ភាពនៃឧបនិស្ស័យ។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-សំ-ប័ត] ubonissai

ការបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យ។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-សំ-ប័ន] ubonissai

អ្នកដែលបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យ។

ឧបនិស្ស័យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-សំ-ប័ន-ណាល] ubonissai

(ម.ព. ឧបនិស្សយសម្បន្ន)។

ឧបន្យាសកថា នាម

[អ៊ុ-ប៉័ន-យ៉ា-សៈ-កៈ-ថា] ubonyeasokotha

(ម.ព. ឧបញ្ញាសកថា)។

ឧបបាតិក គុណនាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ប៉ា-តិ-កៈ] ubabatek

ដែលកើតឯង។

ឧបបាតិក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ប៉ា-តិ-កៈ-ជាត] ubabatek

សត្វដែលចាប់កំណើតឯងៗ :

ឧបបាតិក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ប៉ា-តិ-កៈ-ស័ត] ubabatek

សត្វដែលឧប្បត្តិកកើតឯង ដោយអំណាចកម្លាំងកុសលឬអកុសលបណ្ដាលឱ្យកើត (ឥតមាតាបិតា, ឥតមេឥតបា) :

ឧបបាតិក នាម

[អោ-ប៉ៈ-ប៉ា-តិ-កៈ-ស័ត] ubabatek

(ម.ព. ឧបបាតិកសត្ត)។

ឧបបីឡកកម្ម

អកុសលកម្មពីព្រេងនាយ ដែលជាប់តាមមកផ្ដល់បៀតបៀនឱ្យបាននូវសេចក្ដីទុក្ខលំបាកវិនាសទ្រព្យធនជាដើម :

ឧបបីឡកកម្ម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ប៉ី-ឡៈ-កៈ-កាំ] ubabeilkakamm

អកុសលកម្មពីព្រេងនាយ ដែលជាប់តាមមកផ្ដល់បៀតបៀនឱ្យបាននូវសេចក្ដីទុក្ខលំបាកវិនាសទ្រព្យធនជាដើម :

ឧបភោគ

របស់ឬអីវ៉ាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជិតៗខ្លួន (ហៅ ឧបភោគព័ស្ដុ ឬ ឧបភោគវត្ថុ ក៏បាន) :

ឧបភោគ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ភោក] ubophouk

គ្រឿងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជិតខ្លួន (ជាគូគ្នានឹង បរិភោគ) :

ឧបភោគ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ភោ-គៈ-ភ័ន] ubophouk

របស់ឬអីវ៉ាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជិតៗខ្លួន (ហៅ ឧបភោគព័ស្ដុ ឬ ឧបភោគវត្ថុ ក៏បាន) :

ឧបមា នាម a

[អ៊ុ] ឬ [អុ-ប៉ៈ-ម៉ា] ubamea

សេចក្ដីប្រៀប, សេចក្ដីប្រៀបធៀប, ការប្រៀបប្រដូច, ការប្រដូច, ការប្រៀបផ្ទឹម, ការទាញយកដំណើរឬហេតុជាដើមមកប្រៀប, មកប្រដូច ឱ្យងាយយល់ :

ឧបមា កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ] ឬ [អុ-ប៉ៈ-ម៉ា] ubamea

ប្រៀប, ប្រៀបប្រដូច :

ឧបមា គុណនាម c

[អ៊ុ] ឬ [អុ-ប៉ៈ-ម៉ា] ubamea

ដែលប្រៀប, ដែលប្រដូច :

ឧបមា នាម

[អ៊ុ] ឬ [អុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ជោ-តៈ-កៈ] ubamea

(ព.វ.) ពាក្យបំភ្លឺសេចក្ដីដោយឧបមាឬប្រាប់សេចក្ដីឧបមា, ប្រើពាក្យថា "ដូចជា, ប្រៀបដូចជា, ដូចយ៉ាង, យ៉ាងណាមិញ, ដូចម្ដេចមិញ" :

ឧបមា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-វា-ចៈ-កៈ] ubamea

(ម.ព. ឧបមាជោតកៈ)។

ឧបមាតា

ការថែរក្សារបស់ឧបមាតា ឬ ដូចជាឧបមាតា។

ឧបមាតា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-មា-ដា] ubameata

ស្ត្រីអ្នកចិញ្ចឹមរក្សា (ដូចម្ដាយ), ភីលៀង :

ឧបមាតា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-មា-ដា-ភិ-បាល] ubameata

ការថែរក្សារបស់ឧបមាតា ឬ ដូចជាឧបមាតា។

ឧបមាន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ណៈ] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ាន] ubamean

ឧបមា (ព.កា.)។

ឧបមាន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ណៈ-កៈ-ថា] ubamean

ពាក្យប្រៀប។

ឧបមាន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ាន-ណាត់-ថៈ-និ-បាត] ubamean

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីឧបមា (ឧបមាវាចកៈ)។

ឧបមាន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ណៈ-បត់] ubamean

បទប្រៀប; ពាក្យឧបមា។

ឧបមាន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-នុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ] ubamean

ឧបមាននិងឧបមេយ្យ។

ឧបមានរូបារម្មណ៍

(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យឃើញការប្រៀបធៀបពាក្យដូច ដូចជាហាក់ដូចជា ធៀបនឹង ប្រៀបបាននឹង រូហាន ... ដែលអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើង ដូចជា (...) ទុំថាខ្លួនបងដូចរាជសីហ៍-ខ្លួននាងទាវស្រីដូចគុហា។ (...)។

ឧបមានរូបារម្មណ៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ណៈ-រូ-បា-រ៉ម់] aubakmanakrubarmo≈

(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យឃើញការប្រៀបធៀបពាក្យដូច ដូចជាហាក់ដូចជា ធៀបនឹង ប្រៀបបាននឹង រូហាន ... ដែលអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើង ដូចជា (...) ទុំថាខ្លួនបងដូចរាជសីហ៍-ខ្លួននាងទាវស្រីដូចគុហា។ (...)។

ឧបមេយ្យ គុណនាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ] ubomeyy

ដែលគួរឬអាចប្រៀបធៀបគ្នាបាន, ដែលជាគូគ្នានឹងឧបមា :

ឧបមេយ្យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ] ubomeyy

សេចក្ដីដែលគួរប្រៀបធៀបគ្នាបាន, សេចក្ដីជាគូគ្នានឹងឧបមា :

ឧបមេយ្យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ-យ៉ៈ-កៈ-ថា] ubomeyy

ពាក្យឧបមេយ្យ។

ឧបមេយ្យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ-យ៉័ច-ជោ-តៈ-កៈ] ubomeyy

ពាក្យសម្រាប់បំភ្លឺសេចក្ដីឧបមេយ្យ ឬប្រាប់សេចក្ដីឧបមេយ្យ; ប្រើពាក្យថា "ក៏យ៉ាងនោះឯង, ក៏យ៉ាងនោះដែរ, ក៏ដូច្នោះឯង, ក៏ដូច្នោះដែរ" (ព.វ.)។

ឧបមេយ្យ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ-យ៉័ត-ថៈ-និ-បាត] ubomeyy

(ម.ព. ឧបមេយ្យជ្ជោតកៈ)។

ឧបមៃយ គុណនាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ] ubameyy

(ម.ព. ឧបមេយ្យ)។

ឧបយមមង្គល នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យៈ-មៈ-មង់-គល់] ubayomomongkol

វិវាហមង្គល, មង្គលការគូបុរសស្ត្រី :

ឧបយាមមង្គល នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យា-មៈ-មង់-គល់] aubakyeameakmngoklo≈

(ម.ព. ឧបយមមង្គល)។

ឧបយុវរាជ

ក្សត្រិយ៍ដែលកំពុងទ្រង់ព្រះយៅវ៍ (ក្សត្រិយ៍ កំលោះ) ដែលមានឋានៈជាឧបរាជទី ១ឬឧបរាជស្ដាំ :

ឧបយុវរាជ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យុ-វៈ-រាច] uboyuvoreach

ក្សត្រិយ៍ដែលកំពុងទ្រង់ព្រះយៅវ៍ (ក្សត្រិយ៍ កំលោះ) ដែលមានឋានៈជាឧបរាជទី ១ឬឧបរាជស្ដាំ :

ឧបយោគ

(ព.វ.) ទុតិយាវិភត្តិនាម (ហៅ ឧបយោគវចនៈ ក៏បាន)។

ឧបយោគ នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យោក] uboyouk

ការប្រកបចូលគ្នា; ការសមប្រកប, សេចក្ដីកើតការ, ការសម្រេចប្រយោជន៍; ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅស្រួល; ការប្រើប្រាស់។

ឧបយោគ នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យោក] uboyouk

(ព.វ.) ទុតិយាវិភត្តិនាម (ហៅ ឧបយោគវចនៈ ក៏បាន)។

ឧបយោគវចនៈ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យោ-គៈ-វៈ-ចៈ-នៈ] aubakyokeakveakchakneak≈

(ម.ព. ឧបយោគ)។

ឧបយៅវរាជ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-យៅ-វៈ-រាច] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-យ៉ៅ-វៈ-រាច] uboyovvoreach

(ម.ព. ឧបយុវរាជ)។

ឧបរាជ

ព្រះរាជាបន្ទាប់ គឺក្សត្រិយ៍ដែលមានរាជស័ក្ដិរងបន្ទាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ :

ឧបរាជ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ាច] ឬ [អុ-ប៉ៈ-រ៉ាច] ubareach

ព្រះរាជាបន្ទាប់ គឺក្សត្រិយ៍ដែលមានរាជស័ក្ដិរងបន្ទាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ :

ឧបរាជ្យ

ប្រើជា គុ. ក៏បាន "ដែលជារបស់ក្សត្រិយ៍ឧបរាជ" :

ឧបរាជ្យ នាម a

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ាច] uboreachyor

សម្បត្តិឬមុខក្រសួងរបស់ក្សត្រិយ៍ឧបរាជ។

ឧបរាជ្យ គុណនាម b

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ាច] uboreachyor

ប្រើជា គុ. ក៏បាន "ដែលជារបស់ក្សត្រិយ៍ឧបរាជ" :

ឧបរិម គុ.កិ., គុ.

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ] uborim

ខាងលើ, ខ្ពង់ខ្ពស់ (ព.ផ្ទ.) ហេដ្ឋិម)។

ឧបរិម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉័ត-ឋាន] uborim

ទីខាងលើ។

ឧបរិម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆែត] uborim

ការកំណត់យ៉ាងខ្ពស់, យ៉ាងលើគេបំផុត។

ឧបរិម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ាយ] uborim

បរិយាយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។

ឧបរិម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ-ភាក] uborim

ប៉ែកខាងលើ។

ឧបរិម នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ-ភូម] uborim

ថ្នាក់ឬជាន់ខាងលើ។

ឧបរិមទិស នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ-ទឹស] uborimotis

ទិសខាងលើ (ក្នុងពួកទិស១០)។

ឧបរិម—

(ម.ព. ឧបរិម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបរិម— នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ៈ—] aubakremak—≈

(ម.ព. ឧបរិម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបរោធ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រោត] uborouth

ការបិទ, ការរាំង, ការខ្ទប់, ការខាំង; ការបិទឬខ្ទប់ផ្លូវមិនឱ្យចេញចូលបាន :

ឧបរោធ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រោ-ធៈ-កាំ] uborouth

អំពើបិទផ្លូវ។

ឧបរោធ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-រោ-ធៈ-កា] uborouth

ហេតុឬដំណើរនៃការបិទផ្លូវ។