ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧបដ្ឋាក– កិរិយាសព្ទ

[—អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] —aubotthak≈

(ម.ព. ឧបដ្ឋាក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧបដ្ឋាក– នាម

[គិ-លា-នុ-ប៉័ត-ឋាក] kileanubtathak≈

អ្នកបម្រើជំងឺ, អ្នកថែទាំទ្រាំមនុស្សឈឺ។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ចុល-ឡុ-ប័ត-ឋាក] chollobtathak≈

អ្នកបម្រើបម្រាស់, កូនក្មួយអ្នកបង្ហាញមុខឬអ្នកដើរតាមឱ្យប្រើប្រាស់តាមការ។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ចូ-ឡុ-ប័ត-ឋាក] choulobtathak≈

(ម.ព. ចុល្លុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ញោម-អ៊ុ-បៈ-ថាក] nhomaubakthak≈

ឧបាសកឬទាយកជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់បព្វជិត។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ពុត-ធុ-ប៉័ត-ឋាក] putthubtathak≈

អ្នកបម្រើព្រះពុទ្ធ :

ឧបដ្ឋាក– នាម

[មា-តុ-ប៉័ត-ឋាក] meatobtathak≈

បុត្រអ្នកបម្រើឬអ្នកផ្គត់ផ្គង់មាតា។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[មា-តុ-ប៉័ត-ឋា-យិ-កា] meatobtathayika≈

(ម.ព. មាតុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[រា-ជុ-បុ័ត-ឋាក] reachubotthak≈

អ្នកគាល់បម្រើព្រះរាជា។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[រា-ជុ-បុ័ត-ឋា-យិ-កា] reachubotthayika≈

(ម.ព. រាជុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាន

សាលាសម្រាប់ប្រើប្រាស់, សាលាសម្រាប់ប្រជុំគ្នាធ្វើទាន; សាលាសម្រាប់វត្ត។

ឧបដ្ឋាន នាម a

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាន] ubadthan

ការបម្រើ, ការបម្រើបម្រាស់; ការទំនុកបម្រុងឬផ្គត់ផ្គង់។

ឧបដ្ឋាន កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាន] ubadthan

បម្រើ, ទំនុកបម្រុង, ផ្គត់ផ្គង់ :

ឧបដ្ឋាន នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋា-នៈ-សា-ឡា] ubadthan

សាលាសម្រាប់ប្រើប្រាស់, សាលាសម្រាប់ប្រជុំគ្នាធ្វើទាន; សាលាសម្រាប់វត្ត។

ឧបឌ្ឍ គុណនាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ] ubodthor

ជិតកន្លះ, ជិតពាក់កណ្ដាល។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-កាំ] ubodthor

ការដែលធ្វើជិតបានពាក់កណ្ដាល, ជិតពាក់កណ្ដាលការ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-កិច] ubodthor

(ម.ព. ឧបឌ្ឍកម្ម)។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-ទិន] ubodthor

ជិតកន្លះថ្ងៃ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-បត់] ubodthor

ជិតពាក់កណ្ដាលផ្លូវ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-ភាក] ubodthor

ជិតកន្លះភាគ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-មាស] ubodthor

ជិតកន្លះខែ។

ឧបឌ្ឍ—

(ម.ព. ឧបឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបឌ្ឍ— នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ—] aubottheak—≈

(ម.ព. ឧបឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបត្ថម្ភ

ទំនុកបម្រុង; ទល់ទ្រ; គាំទ្រ; ពឹងផ្អែក :

ឧបត្ថម្ភ នាម a

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម] ubotthomphor

ការទំនុកបម្រុង, គ្រឿងទំនុកបម្រុង; ការទល់ទ្រ, គ្រឿងទល់ទ្រ; ពំនាក់, ទីពំនាក់, គ្រឿងពឹងផ្អែក, បង្អែក :

ឧបត្ថម្ភ កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម] ubotthomphor

ទំនុកបម្រុង; ទល់ទ្រ; គាំទ្រ; ពឹងផ្អែក :

ឧបត្ថម្ភក នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភក់] ubatthamphok

អ្នកទំនុកបម្រុង; អ្នកទល់ទ្រ, អ្នកគាំទ្រ; អ្នកដែលជាទីពឹងផ្អែកឬជាទីពំនាក់ :

ឧបត្ថម្ភកៈ គុណនាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ] aubotthmopheakkak≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក)។

ឧបត្ថម្ភក—

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបត្ថម្ភក— នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ—] aubotthmopheakkak—≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបត្ថម្ភធន

(សេ.ហិ.) ធនធានដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ឱ្យស្ថាប័ន ក្រុម ឬបុគ្គល ជាទូទៅក្នុងរូបភាពជាហិរញ្ញប្បទាននិង/ឬការអនុគ្រោះពន្ធ ដើម្បីលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង សុខុមាលភាពសង្គម ឬផលប្រយោជន៍សាធារណៈ :

ឧបត្ថម្ភធន នាម

[អ៊ុ-ប៉័ត-ថ័ម-ភៈ-ធន់] aubtathmopheakthno≈

(សេ.ហិ.) ធនធានដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ឱ្យស្ថាប័ន ក្រុម ឬបុគ្គល ជាទូទៅក្នុងរូបភាពជាហិរញ្ញប្បទាននិង/ឬការអនុគ្រោះពន្ធ ដើម្បីលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង សុខុមាលភាពសង្គម ឬផលប្រយោជន៍សាធារណៈ :

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[មិត-តូ-ប៉ាត់-ឋំ] mittoubattham≈

ឧបត្ថម្ភរបស់មិត្តឬឧបត្ថម្ភអំពីមិត្ត។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ិស-សៈ-រូ-ប៉័ត-ថ័ម] aissakrubtathmo≈

ឧបត្ថម្ភរបស់ឬអំពីឥស្សរជន។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[សា-សៈ-នូ-ប៉័ត-ថ័ម-ភក់] sasaknubtathmophka≈

អ្នកទំនុកបម្រុងសាសនា។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-កាំ] aubotthmopheakkakkaam≈

កុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលចេញមុខទំនុកបម្រុងឱ្យបានសេចក្ដីសុខ ចម្រើន :

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-ជន់] aubotthmopheakkakchno≈

ជនអ្នកទំនុកបម្រុង។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-បុក-គល់] aubotthmopheakkakbokklo≈

បុគ្គលអ្នកទំនុកបម្រុង។

ឧបត្ថម្ភ–

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧបត្ថម្ភ– កិរិយាសព្ទ

[—អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម] —aubotthmo≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧបទស្សន៍

(ប.ព.) ឧបករណ៍សម្រាប់បង្ហាញអក្សរឬរូបភាពពីកុំព្យូទ័រ, ឧទាហរណ៍ ឧបទស្សន៍កុំព្យូទ័រ។

ឧបទស្សន៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទស់] aubaktsa≈

(ប.ព.) ឧបករណ៍សម្រាប់បង្ហាញអក្សរឬរូបភាពពីកុំព្យូទ័រ, ឧទាហរណ៍ ឧបទស្សន៍កុំព្យូទ័រ។

ឧបទិស

ទិសកណ្ដាល គឺភាគកណ្ដាលនៃទិសទាំង៨, ឧបរិមទិសនិងហេដ្ឋិមទិស (ទិសលើនិងទិសក្រោម)។

ឧបទិស នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទឹស] ubotis

ទិសកណ្ដាល គឺភាគកណ្ដាលនៃទិសទាំង៨, ឧបរិមទិសនិងហេដ្ឋិមទិស (ទិសលើនិងទិសក្រោម)។

ឧបទេស

ពាក្យប្រៀនប្រដៅបុរាណ :

ឧបទេស នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស] ubates

ការពន្យល់, ការណែនាំ, ការឱ្យន័យឱ្យទំនង; ការបញ្ចេះ, ការប្រៀនប្រដៅ :

ឧបទេស នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស] ubates

ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់គ្រូអាចារ្យតៗមក។

ឧបទេស នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស-បុ-រ៉ាន] ubates

ពាក្យប្រៀនប្រដៅបុរាណ :

ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍

(អ.សិ.) អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរៀងឡើងសម្រាប់អប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅ ជនានុជន កុលបុត្រ កុលធីតាឱ្យប្រព្រឹត្តតាមក្រឹត្យក្រមសីលធម៌ ដោយពុំមានលក្ខណៈជាច្បាប់ ជាបទបញ្ជា ជាការដាក់កំហិត ជាការបង្ខិតបង្ខំនោះទេ :

ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស-អ័ក-ស-សិល] aubaktesaksasel≈

(អ.សិ.) អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរៀងឡើងសម្រាប់អប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅ ជនានុជន កុលបុត្រ កុលធីតាឱ្យប្រព្រឹត្តតាមក្រឹត្យក្រមសីលធម៌ ដោយពុំមានលក្ខណៈជាច្បាប់ ជាបទបញ្ជា ជាការដាក់កំហិត ជាការបង្ខិតបង្ខំនោះទេ :

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ] ubattov

ឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ-កា] ubattov

ដំណើរឬហេតុនៃឧបទ្រព, ហេតុដែលនាំឱ្យកើតឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វ័ន-តៈ-រ៉ាយ] ubattov

ឧបទ្រពនិងអន្តរាយ ឬអន្តរាយដែលកើតអំពីឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ-ភាប] ubattov

ភាពនៃឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ-ភៃ] ubattov

ភ័យអំពីឧបទ្រព, ដំណើរខ្លាចឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ-មូល] ubattov

មូលហេតុនៃឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ-មោក-ខៈ] ubattov

ការរួចចាកឧបទ្រព។

ឧបទ្ទវ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ-ហែត] ubattov

(ម.ព. ឧបទ្ទវការណ៍)។

ឧបទ្ទវ—

(ម.ព. ឧបទ្ទវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបទ្ទវ— នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ទៈ-វៈ—] aubotteakveak—≈

(ម.ព. ឧបទ្ទវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបទ្រព នាម a

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់] ubotrop

ចង្រៃ; អពមង្គល; គ្រោះកាច, ភ័យ, អន្តរាយឬភយន្តរាយ ដែលកើតមានក្នុងបច្ចុប្បន្នទាន់ភ្នែក; ហេតុអាក្រក់ :

ឧបទ្រព គុណនាម b

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់] ubotrop

ដែលចង្រៃ; ដែលអពមង្គល។

ឧបទ្រព នាម

[ចង់-រ៉ៃ-អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់] ubotrop

ចង្រៃអាក្រក់, ចង្រៃរួមរឹត។

ឧបទ្រព នាម

[ទី-អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់] ubotrop

(ម.ព. ផ្ទះឧបទ្រព)។

ឧបទ្រព នាម

[ផ្ទះ-អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់] ubotrop

ផ្ទះឬទីដែលមានចង្រៃ។

ឧបទ្រព នាម

[មៈ-នុស-អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់] ubotrop

មនុស្សគគ្រក់។

ឧបទ្រព នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្រប់-ចង់-រ៉ៃ] ubotrop

(ម.ព. ចង្រៃឧបទ្រព)។

ឧបទ្វីប

(ភូមិ.) ចំណែកមួយនៃទ្វីបដែលតូចជាងអនុទ្វីប លយចូលទៅក្នុងសមុទ្រ :

ឧបទ្វីប នាម ១)

[អ៊ុ-បុ័ត-ទ្វីប] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្វីប] ubatvib

កោះតូច; កោះរង, កោះបន្ទាប់កោះធំ។

ឧបទ្វីប នាម ២)

[អ៊ុ-បុ័ត-ទ្វីប] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-ទ្វីប] ubatvib

(ភូមិ.) ចំណែកមួយនៃទ្វីបដែលតូចជាងអនុទ្វីប លយចូលទៅក្នុងសមុទ្រ :

ឧបធារណ៍

ដំណើរចូលទៅជិត ការទ្រទ្រង់ ការពិចារណា ការសន្មតទុកថាពិត។

ឧបធារណ៍ កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធា] aubakthea≈

ចូលទៅជិត ទ្រទ្រង់ ពិចារណា សន្មតទុកថាពិត។

ឧបធារណ៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធា] aubakthea≈

ដំណើរចូលទៅជិត ការទ្រទ្រង់ ការពិចារណា ការសន្មតទុកថាពិត។

ឧបធិ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ] ubathi

កិលេស, កិលេសជាគ្រឿងទាក់ទិន; ដំណើរឆបោក, ប្រវ័ញ្ចន៍, ការបញ្ឆោត; កិរិយាកោងកាច។

ឧបធិ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិក-ខៃ] ubathi

ដំណើរអស់ឧបធិ; ព្រះនិញ្វន។

ឧបធិ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ-ក្ស័យ] ubathi

(ម.ព. ឧបធិក្ខ័យ)។

ឧបធិ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ-ព័ន] ubathi

ចំណងកិលេស។ អ្នកដែលជាប់ចំណងកិលេស, បុថុជ្ជន។

ឧបធិ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ-វិ-វេក] ubathi

(ព.ពុ.) ការស្ងាត់ចាកកិលេស។

ឧបធិក

អ្នកឆបោក, អ្នកបោកប្រាស់, អ្នកប្រវ័ញ្ចន៍, អ្នកបំបាត់គេ :

ឧបធិក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធឹក] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ-កៈ] ubothik

អ្នកឆបោក, អ្នកបោកប្រាស់, អ្នកប្រវ័ញ្ចន៍, អ្នកបំបាត់គេ :

ឧបធិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ-កា] ubathika

(ម.ព. ឧបធិក)។

ឧបធិ—

(ម.ព. ឧបធិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបធិ— នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ—] aubakthi—≈

(ម.ព. ឧបធិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបនាយក

នាយកបន្ទាប់ ឬនាយករងពីមហានាយកឬក៏ពីអធិបតីមក, មហានាយករង (ថ្នាក់ខ្ពស់ជាង អនុនាយក) :

ឧបនាយក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-នា-យក់] uboneayok

នាយកបន្ទាប់ ឬនាយករងពីមហានាយកឬក៏ពីអធិបតីមក, មហានាយករង (ថ្នាក់ខ្ពស់ជាង អនុនាយក) :

ឧបនាយិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-នា-យិ-កា] ubaneayika

(ម.ព. ឧបនាយក)។

ឧបនាហៈ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ណា-ហៈ] uboneahak

ដំណើរចងកំហឹង, ការផ្ងំកំហឹងឱ្យងំនៅជានិច្ច, ការចងគំនុំឬចងពៀរ :