ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧបករណ៍

(ប.ព.) សំណុំកម្មវិធីឬប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់ប្រើក្នុងកុំព្យូទ័រឬក្នុងបណ្ដាញ។

ឧបករណ៍ នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

សេចក្ដីទំនុកបម្រុង, ការជួយទប់ទល់គ្នា :

ឧបករណ៍ នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

គ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិត, មុខការរបរ, ផ្លូវធ្វើការរកស៊ី :

ឧបករណ៍ នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

គ្រឿងទប់ទល់, គ្រឿងប្រុង, គ្រឿងប្រកបផ្សំគ្នា :

ឧបករណ៍ នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិតដៃ (គ្រឿងដៃ), គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ធ្វើការ, គ្រឿងហត្ថកម្ម :

ឧបករណ៍ នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

គ្រឿងចក្រឬគ្រឿងម៉ាស៊ីនដែលប្រើក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះក៏ចាត់ជា ឧបករណ៍ ដែរ :

ឧបករណ៍ នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

បរិធានសម្រាប់ជាជំនួយដោះស្រាយបញ្ហានានា។

ឧបករណ៍ នាម ៣)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] ubakaron

(ប.ព.) សំណុំកម្មវិធីឬប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់ប្រើក្នុងកុំព្យូទ័រឬក្នុងបណ្ដាញ។

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា] ubakar

ការទំនុកបម្រុង, ការផ្គត់ផ្គង់, ការផ្ចុងផ្ដើម; ការអនុលោមតាម; ប្រយោជន៍, គុណប្រយោជន៍ :

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រៈ-កិច] ubakar

កិច្ចទំនុកបម្រុង។

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រៈ-ក្រឹត] ubakar

(ម.ព. ឧបការកិច្ច)។

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រៈ-គុន] ubakar

គុណដែលមានព្រោះបានទំនុកបម្រុង (ហៅ គុណូបការៈ ក៏បាន)។

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រៈ-ធ័រ] ubakar

(ម.ព. ឧបការធម្ម)។

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រៈ-ធ័ម] ubakar

ធម៌ជាឧបការៈ, ធម៌មានគុណប្រយោជន៍។

ឧបការ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រ៉ិ-ណី] ubakar

(ម.ព. ឧបការី)។

ឧបការិនី នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រិ-នី] aubakkarini≈

(ម.ព. ឧបការី)។

ឧបការី នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រ៉ី] ubokari

អ្នកទំនុកបម្រុង, អ្នកផ្គត់ផ្គង់ឬផ្ចុងផ្ដើម :

ឧបការី នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រ៉ី] ubokari

ជំនួយការ អ្នកជួយ :

ឧបការៈ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រ៉ៈ] aubakkarak≈

(ម.ព. ឧបការ)។

ឧបការ—

(ម.ព. ឧបការ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបការ— នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រ៉ៈ—] aubakkarak—≈

(ម.ព. ឧបការ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបកិច្ច

និយាយបញ្ឆៀងតម្រូវតាមដំណើរដែលត្រូវការ, ធ្វើដោយសន្មតិ, សន្មតតាមត្រូវការ :

ឧបកិច្ច នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កិច] ubokechch

កិច្ចដែលត្រូវធ្វើភ្លាមៗ; កិច្ចផ្ទាល់ខ្លួន។

ឧបកិច្ច នាម a

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កិច] ubokechch

ការបំប្លែងដំណើរ, បំប្លែងកិច្ច; ការបំបៀតបំបែរកិច្ច; ការនិយាយបញ្ឆៀងតម្រូវតាមដំណើរដែលត្រូវការ, ការធ្វើដោយសន្មតិ, សន្មតិតាមត្រូវការ :

ឧបកិច្ច កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កិច] ubokechch

និយាយបញ្ឆៀងតម្រូវតាមដំណើរដែលត្រូវការ, ធ្វើដោយសន្មតិ, សន្មតតាមត្រូវការ :

ឧបក័ណ្ណ

អាការៈសម្រាប់បញ្ចេញទឹកមាត់។

ឧបក័ណ្ណ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កាន់] aubakkan≈

អាការៈសម្រាប់បញ្ចេញទឹកមាត់។

ឧបក័ណ្ណរោគ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កាន់-ណៈ-រោក] aubakkannakrok≈

ជំងឺរលាកក្រពេញទឹកមាត់ក្រោមត្រចៀក។

ឧបក្កិលេស

គ្រឿងសៅហ្មង, សេចក្ដីមិនបរិសុទ្ធ, មន្ទិល, មន្ទិលសៅហ្មង; គ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត; គ្រឿងនាំឱ្យស្រអ័ព្ទ, ឱ្យអ័ព្ទពន្លឺ, ឱ្យអ័ព្ទអន់ :

ឧបក្កិលេស នាម

[អ៊ុ-បុ័ក-កិ-ឡែស] ubokkeles

គ្រឿងសៅហ្មង, សេចក្ដីមិនបរិសុទ្ធ, មន្ទិល, មន្ទិលសៅហ្មង; គ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត; គ្រឿងនាំឱ្យស្រអ័ព្ទ, ឱ្យអ័ព្ទពន្លឺ, ឱ្យអ័ព្ទអន់ :

ឧបក្រម នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក្រំ] ubakram

ការផ្គងព្យាយាម, ព្យាយាមធ្វើ :

ឧបក្រម នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក្រំ] ubakram

ការលុកលុយ, ការចូលលុក :

ឧបក្រោស នាម a

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក្រោស] ubakraos

ការពោលទោសគេ, ការតិះដៀលគេ, ដំណៀល; ការជេរប្រទេចគេ។

ឧបក្រោស គុណនាម b

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ក្រោស] ubakraos

ដែលពោលទោសគេ, ដែលតិះដៀលគេ :

ឧបគុប្ដ

ព្រះនាមរបស់ព្រះថេរមួយរូប នៅក្នុងសម័យពុទ្ធកាល។

ឧបគុប្ដ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-គុប-តៈ] aubakkubtak≈

ព្រះនាមរបស់ព្រះថេរមួយរូប នៅក្នុងសម័យពុទ្ធកាល។

ឧបឃាត

ការប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាមួយឬច្រើនក្នុងគោលបំណងបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ស្ថាប័នឬនាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់បូរណភាពនៃដែនដី។

ឧបឃាត នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃាត] ubokheat

ការបៀតបៀនគេដោយកាយ; ការប្រហារជីវិតគេ :

ឧបឃាត នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃាត] ubokheat

ការប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាមួយឬច្រើនក្នុងគោលបំណងបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ស្ថាប័នឬនាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់បូរណភាពនៃដែនដី។

ឧបឃាតក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃា-ដក់] ubakheatak

អ្នកបៀតបៀនគេដោយកាយ; អ្នកប្រហារជីវិតគេ។

ឧបឃាតកកម្ម

(ព.ពុ.) អកុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលជាប់តាមមកចេញមុខឱ្យផលផ្ដាច់ជីវិតឱ្យមានអាយុខ្លី (ដូចយ៉ាងស្លាប់ដោយធ្លាក់ពីលើចុងឈើ, ដោយលង់ទឹក, ដោយដំរីព្រេចជាដើម)។

ឧបឃាតកកម្ម នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃា-តៈ-កៈ-កាំ] aubakkheatakkakkaam≈

អំពើប្រហារជីវិតគេ។

ឧបឃាតកកម្ម នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃា-តៈ-កៈ-កាំ] aubakkheatakkakkaam≈

(ព.ពុ.) អកុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលជាប់តាមមកចេញមុខឱ្យផលផ្ដាច់ជីវិតឱ្យមានអាយុខ្លី (ដូចយ៉ាងស្លាប់ដោយធ្លាក់ពីលើចុងឈើ, ដោយលង់ទឹក, ដោយដំរីព្រេចជាដើម)។

ឧបឃាតកៈ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃា-តៈ-កៈ] aubakkheatakkak≈

(ម.ព. ឧបឃាតក)។

ឧបឃាតិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ឃា-តិ-កា] ubokheateka

(ម.ព. ឧបឃាតក)។

ឧបចារ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា] ubochar

ការចូលជិត; ទីជិត; ព្រំ; ខេត្ត :

ឧបចារ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] ubochar

ឫកពាឬសណ្ដាប់ធ្នាប់គួរសម, ត្រឹមត្រូវ។

ឧបចារ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ-ក្រិ-យ៉ា] ubochar

(ម.ព. ឧបចារកិរិយា)។

ឧបចារ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ-បត់] ubochar

ពាក្យគួរសម, សម្ដីមានច្បាប់។

ឧបចារ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ-វាត់] ubochar

ព្រំវត្ត (អារាមូបចារ) :

ឧបចារ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ-ស-មា-ធិ] ubochar

សមាធិដែលជិតដល់អប្បនា។

ឧបចារៈ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ] aubakcharak≈

(ម.ព. ឧបចារ)។

ឧបចារ—

(ម.ព. ឧបចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបចារ— នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ—] aubakcharak—≈

(ម.ព. ឧបចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបច្ឆេទ

ការផ្ដាច់បង់, ការផ្ដាច់ផ្ដិល; ការដាច់ស្រឡះ។

ឧបច្ឆេទ នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឆែត] ubochchhet

ការផ្ដាច់បង់, ការផ្ដាច់ផ្ដិល; ការដាច់ស្រឡះ។

ឧបច្ឆេទក

អ្នកផ្ដាច់បង់, អ្នកផ្ដាច់ផ្ដិល; អ្នកធ្វើឱ្យដាច់ស្រឡះ។

ឧបច្ឆេទក នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឆេ-ទៈ-កៈ] ubochchhetok

អ្នកផ្ដាច់បង់, អ្នកផ្ដាច់ផ្ដិល; អ្នកធ្វើឱ្យដាច់ស្រឡះ។

ឧបច្ឆេទក—

(ព.ពុ.) អកុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលអន្ទោលជាប់តាមមកចេញមុខឱ្យផលផ្ដាច់ជីវិត :

ឧបច្ឆេទក— នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឆេ-ទៈ-កៈ—] aubochchheteakkak—≈

(ម.ព. ឧបច្ឆេទក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបច្ឆេទក— នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឆេ-ទៈ-មៈ-រៈ-ណៈ] aubochchheteakmeakreaknak≈

សេចក្ដីស្លាប់មុនកំណត់អាយុគឺ ស្លាប់ដោយឧបច្ឆេទកកម្មមកផ្ដាច់អាយុ (ព.ពុ.)។

ឧបច្ឆេទក— នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឆេ-ទៈ-កៈ-កាំ] aubochchheteakkakkaam≈

(ព.ពុ.) អកុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលអន្ទោលជាប់តាមមកចេញមុខឱ្យផលផ្ដាច់ជីវិត :

ឧបជាតិច្ឆន្ទ

ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសព្ទបទលាយគ្នាដោយឥន្ទវជីរនិងឧបេន្ទវជីរ គឺត្រង់បាទទី១និងទី ៤ដូចឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទត្រង់បាទទី ២និងទី ៣ដូចឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយងាយស្រួល ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទ គឺបួ

ឧបជាតិច្ឆន្ទ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជា-តិច-ឆ័ន] ubocheatechchhontor

ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសព្ទបទលាយគ្នាដោយឥន្ទវជីរនិងឧបេន្ទវជីរ គឺត្រង់បាទទី១និងទី ៤ដូចឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទត្រង់បាទទី ២និងទី ៣ដូចឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយងាយស្រួល ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទ គឺបួ

ឧបជីវិក

អ្នកដែលចូលនៅអែបអាងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសារគេឱ្យទទេៗ :

ឧបជីវិក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិក] ubachivik

អ្នកដែលចូលនៅអែបអាងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសារគេឱ្យទទេៗ :

ឧបជីវិកា

ការបួសព្រោះឃើញទំនងងាយចិញ្ចឹមជីវិត បួសដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។

ឧបជីវិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-កា] ubochivika

(ម.ព. ឧបជីវិក)។

ឧបជីវិកា នាម

[ប័ប-ពៈ-ជិត-អ៊ុ-បៈ-ជី-វិក] ឬ [ប័ប-ពៈ-ជិ-តៈ-អ៊ុ-បៈ-ជី-វិ-កៈ] ubochivika

អ្នកដែលបួសក្នុងសាសនាគ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិតប៉ុណ្ណោះ ពុំគិតដល់ការខុសត្រូវតាមច្បាប់សាសនាឡើយ។

ឧបជីវិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-កៈ-ប៉័ប-ពៈ-ជិត] ubochivika

(ម.ព. បព្វជិតឧបជីវិក)។

ឧបជីវិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-កា-ប៉័ប-ព័ច-ជា] ubochivika

ការបួសព្រោះឃើញទំនងងាយចិញ្ចឹមជីវិត បួសដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។

ឧបជីវិន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិន] ubochivin

អ្នកដែលរស់ដោយសារគេចិញ្ចឹម :

ឧបជីវិនី នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-នី] ubochivini

(ម.ព. ឧបជីវិន)។

ឧបជីវី នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វី] aubakchivi≈

(ម.ព. ឧបជីវិន)។

ឧបជ្ឈា

វត្តប្រតិបត្តិដែលសទ្ធិវិហារិកត្រូវធ្វើចំពោះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន (ជាគូគ្នានឹង សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

ឧបជ្ឈា នាម ១)

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា] ubochchhea

គ្រូបង្រៀនធម៌ ឬគ្រូបង្រៀនច្បាប់ :

ឧបជ្ឈា នាម ២)

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា] ubochchhea

(ព.ពុ.) ព្រះថេរៈ ដែលភិក្ខុឬសាមណេរសូមនិស្ស័យប្រគល់ខ្លួនឱ្យលោកត្រួតត្រាស្ដីថា ទូន្មានបង្រៀនប្រដៅតាមច្បាប់ពុទ្ធសាសន គឺលោកគ្រូអ្នកពិនិត្យមើលការខុសត្រូវរបស់សទ្ធិវិហារិក (ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាថា លុះតែភិក្ខុដែលមានវស្សាយ៉ាងតិចត្រឹម ១០ហើយ ចេះធម៌វិន័យល្មមដល់ឋានៈជាឧបជ្ឈាយ

ឧបជ្ឈា នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា-យៈ-វាត់] ubochchhea

វត្តប្រតិបត្តិដែលសទ្ធិវិហារិកត្រូវធ្វើចំពោះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន (ជាគូគ្នានឹង សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

ឧបញ្ញាសកថា

ពាក្យប្រាប់ដំណើរទំនង ឬពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងខាងដើមនៃគម្ពីរឬសៀវភៅ; ពាក្យផ្ដើម, អារម្ភកថា (ដែលប្រើសេចក្ដីវែង)។

ឧបញ្ញាសកថា នាម

[អ៊ុ-បុ័ញ-ញ៉ា-សៈ-កៈ-ថា] ubonhnheasokotha

ពាក្យប្រាប់ដំណើរទំនង ឬពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងខាងដើមនៃគម្ពីរឬសៀវភៅ; ពាក្យផ្ដើម, អារម្ភកថា (ដែលប្រើសេចក្ដីវែង)។

ឧបដ្ឋាក នាម ១)

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] ubodthak

អ្នកនៅជិតឱ្យហៅប្រើ, អ្នកនៅបង្ហាញមុខឱ្យប្រើប្រាស់, អ្នកបម្រើ; អ្នកគាល់បម្រើ; កូនក្មួយ :

ឧបដ្ឋាក នាម ២)

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] ubodthak

(ព.ពុ.) អ្នកទំនុកបម្រុង, អ្នកផ្គត់ផ្គង, អ្នកផ្គង់ចតុប្បច្ច័យឬផ្គង់ចង្ហាន់។

ឧបដ្ឋាក កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] ubodthak

បម្រើ :