ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧទាហរណ—

(ម.ព. ឧទាហរណ៍) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាហរណ— នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ—] auteahakreaknak—≈

(ម.ព. ឧទាហរណ៍) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទេន នាម

[អ៊ុ-ទេន] uten

(ម.ព. ហត្ថិលិង្គ)។

ឧទ័យ កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុ-ទៃ] autey≈

(ម.ព. ឧទយ១)។

ឧទ័យ–

(ម.ព. ឧទ័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧទ័យ– កិរិយាសព្ទ

[—អ៊ុ-ទៃ] —autey≈

(ម.ព. ឧទ័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧទ្ទាន

ការចង; ការដោតក្រង; បំណង; ត្រណោត; ចង្កោម; ចង្កោមឬកម្រងសេចក្ដី; បញ្ជីមាតិកាឬបញ្ជីរឿង :

ឧទ្ទាន នាម

[អ៊ុត-ទាន] uttean

ការចង; ការដោតក្រង; បំណង; ត្រណោត; ចង្កោម; ចង្កោមឬកម្រងសេចក្ដី; បញ្ជីមាតិកាឬបញ្ជីរឿង :

ឧទ្ទាម

មនុស្សខ្មាំងឡើងចាង ឬខ្មាំងឡើងបានជាស្ដេចសោយរាជ្យ។

ឧទ្ទាម គុណនាម

[អ៊ុត-ទាម] utteam

ដែលអស់ទូន្មានបាន, ដែលបង្វឹកមិនកើត; ដែលឡើងកម្លាំងឡើងចិត្ត, ទ្រើសកម្លាំងទ្រើសចិត្ត, ទ្រើសឃ្នង, ឡើងចាងមិនស្ដាប់ឱវាទមិនស្ដាប់ច្បាប់; ខ្មាំងចំពោះរាជការផែនដី :

ឧទ្ទាម នាម

[ក្រ-បី-អ៊ុត-ទាម] utteam

ក្របីឡើងកទ្រើសកម្លាំងពិបាកប្រើ ឬក្របីដែលលែងចោលយូរនៅតែក្នុងព្រៃផ្លាងចាប់យកមកប្រើមិនកើត។

ឧទ្ទាម នាម

[មៈ-នុស-អ៊ុត-ទាម] utteam

មនុស្សទ្រើសឃ្នងពួននៅតែក្នុងព្រៃ ឬមនុស្សដែលតាំងខ្លួនជាខ្មាំងក្បត់ផែនដី :

ឧទ្ទាម នាម

[សេះ-អ៊ុត-ទាម] utteam

សេះដែលទម្រើសទាល់តែឡើងកម្លាំង, សេះរោង។

ឧទ្ទាម នាម

[ស្រែ-អ៊ុត-ទាម] utteam

ស្រែដែលគេបោះបង់ចោលទៅជាព្រៃខ្លះ។

ឧទ្ទាម នាម

[អ៊ុត-ទាម-ឡើង-រាច] utteam

មនុស្សខ្មាំងឡើងចាង ឬខ្មាំងឡើងបានជាស្ដេចសោយរាជ្យ។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិន] uttin

ថ្ងៃត្រង់ (ព.កា.)។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិ-នៈ-កាល] uttin

ពេលដែលព្រះអាទិត្យឋិតនៅចំពីខាងលើ, ពេលថ្ងៃត្រង់។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិ-នៈ-វេ-លា] uttin

(ម.ព. ឧទ្ទិនកាល)។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិ-នៈ-សៈ-មៃ] uttin

(ម.ព. ឧទ្ទិនវេលា)។

ឧទ្ទិស

បញ្ចេញវាចាផ្សាយផលបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ :

ឧទ្ទិស កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុត-ទឹស] uttis

សំដៅទៅរក, សំដៅចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់, តម្រង់ទៅរក; បម្រុងត្រង់, បម្រុងចំពោះ, ធ្វើបម្រុងឬដើម្បី :

ឧទ្ទិស កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុត-ទឹស] uttis

បញ្ចេញវាចាផ្សាយផលបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ :

ឧទ្ទីប

ដែលលើកកម្លាំងឬលើកទឹកចិត្ត ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ឬមានសកម្មភាពឡើង។

ឧទ្ទីប គុណនាម

[អ៊ុត-ទីប] auttib≈

ដែលលើកកម្លាំងឬលើកទឹកចិត្ត ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ឬមានសកម្មភាពឡើង។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេស] uttes

ការសម្ដែង; ការនិយាយពន្យល់; សេចក្ដីពន្យល់; ពាក្យអធិប្បាយ, សេចក្ដីអធិប្បាយ; បាលី; មាតិកា។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-នៃ] uttes

ទំនងនៃសេចក្ដីពន្យល់។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-បត់] uttes

បទនៃឧទ្ទេស។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-ភ័ត] uttes

ភត្តដែលសង្ឃឬភត្តុទ្ទេសក៍ចាត់ភិក្ខុឱ្យទៅទទួល (ព.វិ.)។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-សិក-សា] uttes

ការរៀនបាលី ឬការរៀនសេចក្ដីអធិប្បាយ។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-សា-ចា] uttes

អាចារ្យអ្នកបង្រៀនបាលី។

ឧទ្ទេសក នាម

[អ៊ុត-ទេ-សក់] uttesok

អ្នកសម្ដែង; អ្នកពន្យល់; អ្នកអធិប្បាយ។

ឧទ្ទេសកៈ នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-កៈ] auttesakkak≈

(ម.ព. ឧទ្ទេសក)។

ឧទ្ទេសជន នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-ជន់] auttesakchno≈

អ្នកចាត់តាំង អ្នកតែងតាំង។

ឧទ្ទេសា—

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទេសា— នាម

[អ៊ុត-ទេ-សា—] auttesa—≈

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទេស—

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទេស— នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ—] auttesak—≈

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទោសិត នាម

[អ៊ុត-ទោ-សិត] uttouset

ឃ្លាំងដាក់របស់, រោងដាក់អីវ៉ាន់; ឃ្លាំងក្នុងវត្តសម្រាប់ដាក់ភណ្ឌៈផ្សេងៗជារបស់សង្ឃ, ឃ្លាំងសង្ឃ។

ឧទ្ទោសិត នាម

[អ៊ុត-ទោ-សិ-តៈ-បាល] uttouset

អ្នករក្សាឃ្លាំងដាក់របស់, ឆ្មាំឃ្លាំងដាក់អីវ៉ាន់ :

ឧទ្ទោសិត នាម

[អ៊ុត-ទោ-សិ-ត-ប៉ា-ឡិ-កា] uttouset

(ម.ព. ឧទ្ទោសិតបាល)។

ឧទ្ធកាយ

ផ្នែកខាងលើនៃដងខ្លួន រូបសំណាកត្រឹមមួយកំណាត់ខ្លួនខាងលើ។

ឧទ្ធកាយ នាម

[អ៊ុត-ធៈ-កាយ] auttheakkay≈

ផ្នែកខាងលើនៃដងខ្លួន រូបសំណាកត្រឹមមួយកំណាត់ខ្លួនខាងលើ។

ឧទ្ធគម

ដែលធ្លាយចេញ ដែលផុសឬខ្ពុរចេញ ដែលមានពិសសើស្បែក។

ឧទ្ធគម គុណនាម

[អ៊ុត-ធៈ-គំ] auttheakkum≈

ដែលធ្លាយចេញ ដែលផុសឬខ្ពុរចេញ ដែលមានពិសសើស្បែក។

ឧទ្ធង្គត គុណនាម

[អ៊ុត-ធ័ង-គត់] autthngokta≈

ដែលខ្ពស់បំផុត។

ឧទ្ធច្ច នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ] utthochch

សេចក្ដីរាយមាយ :

ឧទ្ធច្ច នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ-ចិត] utthochch

ចិត្តរាយមាយ។

ឧទ្ធច្ច នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ច័ប-ប៉ៈ-ហាន] utthochch

ការលះឧទ្ធច្ចៈ។

ឧទ្ធច្ច នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ-សន់-និច-ចៃ] utthochch

ការអប់រំសន្សំឧទ្ធច្ចៈឱ្យចម្រើនក្នុងសន្តាន។

ឧទ្ធច្ច នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ-សន់-និ-ធិ] utthochch

(ម.ព. ឧទ្ធច្ចសន្និច្ច័យ)។

ឧទ្ធច្ច នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ-ស័ម-ប៉ៈ-យុត] utthochch

ចិត្តដែលប្រកបដោយឧទ្ធច្ចៈ។

ឧទ្ធច្ច—

(ម.ព. ឧទ្ធច្ច) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ធច្ច— នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ—] autthchachak—≈

(ម.ព. ឧទ្ធច្ច) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ធច្ទៈ នាម

[អ៊ុត-ធ័ច-ចៈ] autthchachak≈

(ម.ព. ឧទ្ធច្ច)។

ឧទ្ធទេហិក នាម

[អ៊ុត-ធៈ-ទេ-ហិក] utthotehek

ទានដែលធ្វើចំពោះមតកបុគ្គល ត្រង់ថ្ងៃដែលបុគ្គលនោះទទួលមរណភាព :

ឧទ្ធម្ភាគចក្រ

យន្តហោះមួយប្រភេទដែលគ្មានស្លាប តែមានកង្ហារមួយឬពីរវិលនៅពីលើ។ វាអាចហោះឡើងត្រង់ ឬសំកាំងនៅលើអាកាសបាន :

ឧទ្ធម្ភាគចក្រ នាម

[អ៊ុត-ធ័ម-ភា-គៈ-ច័ក] autthmopheakeakchka≈

យន្តហោះមួយប្រភេទដែលគ្មានស្លាប តែមានកង្ហារមួយឬពីរវិលនៅពីលើ។ វាអាចហោះឡើងត្រង់ ឬសំកាំងនៅលើអាកាសបាន :

ឧទ្ធរណ៍ នាម

[អ៊ុត-ធ] utthoron

ការរើឡើង; ការរើសើ, ការរើធ្វើជាថ្មីទៀត។

ឧទ្ធរណ៍ នាម a

[អ៊ុត-ធ] utthoron

ឈ្មោះសាលាឬសាលតុលាការទី ២សម្រាប់រើជំនុំជម្រះអធិករណ៍ដែលគូក្ដីម្ខាងពុំសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីវិនិច្ឆ័យនៃចៅក្រមសាលាដំបូង ហើយប្ដឹងសុំឱ្យរើជំនុំកាត់សេចក្ដីម្ដងទៀត :

ឧទ្ធរណ៍ កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុត-ធ] utthoron

សើរើ, រើប្ដឹងជាថ្មីទៀត :

ឧទ្យាន នាម

[អ៊ុត-ទ្យាន] utyean

សួនដែលមានឈើខ្ពស់ៗ មានផ្កាផ្លែនិងលម្អគួរឱ្យចង់ដើរមើលកម្សាន្តចិត្ត, សួនមានឈើជាម្លប់សម្រាប់ដើរលេងកែអផ្សុក (ខ្មែរច្រើនប្រើក្លាយជា ឱទ្យាន)។

ឧទ្យាន នាម

[អ៊ុត-ទ្យា-នៈ-ទ្រុំ] utyean

(ម.ព. ឧទ្យានព្រឹក្ស)។

ឧទ្យាន នាម

[អ៊ុត-ទ្យា-នៈ-បាល] utyean

អ្នករក្សាឬអ្នកថែឧទ្យាន។

ឧទ្យាន នាម

[អ៊ុត-ទ្យា-នៈ-ព្រឹក] utyean

ឈើក្នុងឧទ្យាន។

ឧទ្យានជាតិ

តំបន់ធម្មជាតិនៅក្នុងដែនដីគោកនិង/ឬដែនទឹកដែលត្រូវបានកំណត់ដើម្បីការពារធនធានជីវៈចម្រុះ ធនធានវប្បធម៌ទុកជាមូលដ្ឋានកម្សាន្តនិងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។

ឧទ្យានជាតិ នាម

[អ៊ុត-ទ្យាន-ជាត] auttyeancheat≈

តំបន់ធម្មជាតិនៅក្នុងដែនដីគោកនិង/ឬដែនទឹកដែលត្រូវបានកំណត់ដើម្បីការពារធនធានជីវៈចម្រុះ ធនធានវប្បធម៌ទុកជាមូលដ្ឋានកម្សាន្តនិងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។

ឧទ្យានបាលី នាម

[អ៊ុត-ទ្យា-នៈ-ប៉ា-ឡី] auttyeaneakbalei≈

(ម.ព. ឧទ្យានបាល)។

ឧទ្យានុរក្ស នាម

[អ៊ុត-ទ្យា-នុ-រ័ក] auttyeanurka≈

អ្នកល្បាតឧទ្យាន, អ្នករក្សាឧទ្យាន :

ឧទ្យោគ នាម

[អ៊ុត-ទ្យោក] utyouk

ឧត្សាហៈ, ព្យាយាម, សេចក្ដីខំប្រឹង, សេចក្ដីខ្មីឃ្មាត :

ឧទ្យោគ នាម

[អ៊ុត-ទ្យោ-គៈ-ភាប] utyouk

ភាពនៃឧទ្យោគ។

ឧនាហារូបត្ថម្ភ នាម

[អ៊ុ-ណា-ហា-រូ-ប៉័ត-ថ័ម] aunaharubtathmo≈

កង្វះអាហារូបត្ថម្ភឬអាហារូបត្ថម្ភមិនគ្រប់គ្រាន់។

ឧន្មាគ៌ា

ផ្លូវខុស, ផ្លូវអាក្រក់, ផ្លូវទុច្ចរិត; ផ្លូវឆ្វេង; មារយាទអាក្រក់ :

ឧន្មាគ៌ា នាម

[អ៊ុន-មា-រ-គា] unmeakrea

ផ្លូវខុស, ផ្លូវអាក្រក់, ផ្លូវទុច្ចរិត; ផ្លូវឆ្វេង; មារយាទអាក្រក់ :

ឧបកថាវិធី

(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយនិយាយរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយមិនទាន់ចប់សេចក្ដីផងក៏ផ្អាកមួយខណៈ ហើយក៏ចាប់និយាយរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីមួយទៀតបន្ត :

ឧបកថាវិធី នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-កៈ-ថា-វិ-ធី] aubakkakthavithi≈

(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយនិយាយរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយមិនទាន់ចប់សេចក្ដីផងក៏ផ្អាកមួយខណៈ ហើយក៏ចាប់និយាយរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីមួយទៀតបន្ត :