ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧត្បល នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ-វ័ន] utbol

ព្រៃឧត្បល។

ឧត្បល នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ-ស្រះ] utbol

ត្រពាំងមានឧត្បល, ត្រពាំងមានព្រលិត លំចង់។

ឧត្បល—

(ម.ព. ឧត្បល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្បល— នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ—] auttabaklak—≈

(ម.ព. ឧត្បល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្បាត

ហេតុឬភាពអាក្រក់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងខុសពីធម្មតា; ផ្នូលនៃគ្រោះកាច, នៃហេតុអាក្រក់; អាភេទ; ចង្រៃ :

ឧត្បាត ន., គុ.

[អ៊ុត-ត្បាត] utbat

ហេតុឬភាពអាក្រក់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងខុសពីធម្មតា; ផ្នូលនៃគ្រោះកាច, នៃហេតុអាក្រក់; អាភេទ; ចង្រៃ :

ឧត្រាស នាម

[អ៊ុ-ត្រាស] autreas≈

(ម.ព. ឧត្តាស)។

ឧត្រាសៈ នាម

[អ៊ុត-ត្រា-សៈ] utrasak

(ម.ព. ឧត្តាស)។

ឧត្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ] utsahak

(ម.ព. ឧស្សាហៈ)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ] ឬ [អ៊ុ-ទក់] utok

ទឹក។

ឧទក នាម ១)

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ័ន] ឬ [អ៊ុ-ទក់-ប-រ៉ិ-យន់] utok

កិច្ចដែលមានទឹកជាទីបំផុត គឺកិច្ចដែលស្រេចត្រឹមការលាងទឹក។

ឧទក នាម ២)

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ័ន] ឬ [អ៊ុ-ទក់-ប-រ៉ិ-យន់] utok

ប្រទេសជាទីបំផុតត្រឹមទឹកទ្រដី, ផ្ទៃផែនដីដែលមានទឹកជាទីបំផុតគឺទីបំផុតនៃទឹកទ្រដីទល់នឹងខ្យល់ទ្រទឹក :

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-កាល] utok

កាលឬសម័យមានទឹក គឺរដូវមានភ្លៀង។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-កិច] utok

ការដែលត្រូវប្រើទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-កី-ឡា] utok

ការលេងទឹក, ល្បែងហែលទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ក្រី-ឌា] utok

(ម.ព. ឧទកកីឡា)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-គំ-ភី] utok

ជម្រៅទឹក, ទឹកជ្រៅ។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-ក័ត-ឋាន] utok

ទីដែលមានទឹក; ទីដក់ទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កន់-នប់] utok

មហាសមុទ្រ។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ទាន] utok

ទានទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ធា] utok

ធារទឹក, ទនៃទឹក គឺខ្សែឬសំណុំទឹកដែលធ្លាក់ចុះ។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ធា-រា] utok

(ម.ព. ឧទកធារ)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កន់-ដ] utok

ការឆ្លងទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-បាត] utok

ពាងទឹក, អាងដាក់ទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កាប់-ប៉ៈ-ទេស] utok

(ម.ព. ឧទកដ្ឋាន)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ពិន-ទុ] utok

តំណក់ទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ភៃ] utok

ភ័យអំពីទឹក គឺភ័យដែលកើតអំពីទឹកលិចឬអំពីលង់ទឹក។

ឧទក គុណនាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ម៉ៃ] utok

ដែលសុទ្ធតែទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-វា-រី] utok

ទឹកសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់ស្រង់ (សំ.បា. ឧទក "ទឹក", វារិ "ទឹក" ដែរ ប៉ុន្តែខ្មែរផ្សំប្រើសន្មតជាពាក្យខ្ពស់)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-សៈ-មៃ] utok

(ម.ព. ឧទកកាល)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-សា-ដក់] utok

សំពត់ងូត (រ.ស.) ព្រះឧទកសាដក)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-សាស] utok

វិជ្ជាស្ទង់ទឹក (ក្នុងមហាសមុទ្រជាដើម)។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-សោត] utok

ខ្សែទឹក។

ឧទក នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ-ស្រោ-តាស់] utok

(ម.ព. ឧទកសោត)។

ឧទកំ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-ក័ង] auteakkngo≈

(ម.ព. ឧទក)។

ឧទក—

(ម.ព. ឧទក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទក— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-កៈ—] auteakkak—≈

(ម.ព. ឧទក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទយ នាម a

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ] utoy

ការលេចឡើង, ការរះ (នៃព្រះអាទិត្យជាដើម) ; សេចក្ដីចម្រើន; ចំណេញ :

ឧទយ កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ] utoy

រះ :

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ] utoy

ឋានន្តរនៃមន្ត្រី :

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ-កាល] utoy

ពេលថ្ងៃរះ (អរុណោទ័យ ឬ សុរិយោទ័យ)។

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យ៉័ប-ប៉ៈ-ទេស] utoy

ប្រទេសថ្ងៃរះ គឺប្រទេសដែលនៅខាងកើតគេបំផុត។

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យ៉័ប-ប្រ-ទេស] utoy

(ម.ព. ឧទយប្បទេស)។

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ-ភាប] utoy

ភាពនៃថ្ងៃរះ; ដំណើរចំណេញ; ភាពនៃសេចក្ដីចម្រើន។

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ-លាប] utoy

ការបានចំណេញ; ការបានសេចក្ដីចម្រើន។

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ-វេ-លា] utoy

(ម.ព. ឧទយកាល)។

ឧទយ– នាម

[—អ៊ុ-ទៈ-យៈ] —auteakyeak≈

(ម.ព. ឧទយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧទយ—

(ម.ព. ឧទ័យ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទយ— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ—] auteakyeak—≈

(ម.ព. ឧទ័យ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរ នាម a

[អ៊ុ-ទ] utor

ពោះ, ផ្ទៃ។ (រ.ស.) ព្រះឧទរ។

ឧទរ នាម b

[អ៊ុ-ទ] utor

ប្រើជាឥស្សរសព្ទនិងសមណសព្ទក៏បាន :

ឧទរ នាម a

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-កា] utor

ហេតុនៃពោះគឺដំណើរគ្រាន់តែចម្អែតពោះ :

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រ៉័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] utor

ការស្មានឬស្ទង់ឱ្យល្មមតែមួយឆ្អែត :

ឧទរ គុណនាម b

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-កា] utor

ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន :

ឧទរ គុណនាម

[អ៊ុ-ទៈ-រ៉័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] utor

ដែលស្មានឬស្ទង់ឱ្យល្មមតែមួយឆ្អែត :

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-បាត] utor

ក្រពះ។

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រ៉័ប-ប្រ-ម៉ាន] utor

(ម.ព. ឧទរប្បមាណ)។

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-រោក] utor

រោគឈឺពោះ, ជំងឺពោះ។

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រា-ពាត] utor

(ម.ព. ឧទររោគ)។

ឧទរបាទ

ពពួកសត្វដែលយកពោះនិងមាត់ជាជើង ពពួកសត្វខ្យង។

ឧទរបាទ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-បាត] auteakreakbat≈

ពពួកសត្វដែលយកពោះនិងមាត់ជាជើង ពពួកសត្វខ្យង។

ឧទរា—

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរា— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រា—] auteakrea—≈

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរិយំ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រិ-យ៉័ង] auteakriyng≈

(ម.ព. ឧទរិយៈ)។

ឧទរិយៈ

រោគដែលកើតបណ្ដាលពីអាហារថ្មី (មានអាហារមិនរលាយជាដើម)។

ឧទរិយៈ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រិ-យៈ] utoriyeak

អាហារថ្មី។ (រ.ស.) ព្រះឧទរិយៈ ឬ ព្រះឧទរិយំ។

ឧទរិយៈ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រិ-យៈ-សៈ-មុត-ឋាន] utoriyeak

រោគដែលកើតបណ្ដាលពីអាហារថ្មី (មានអាហារមិនរលាយជាដើម)។

ឧទរ—

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរ— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ—] auteakreak—≈

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាន

ឈ្មោះអង្គមួយប្រភេទ រាប់ចូលក្នុងអង្គ ៩នៃពុទ្ធសាសនា។

ឧទាន នាម ១)

[អ៊ុ-ទាន] utean

ការបន្លឺ, ការកម្ទរ គឺការបន្លឺឬកម្ទរសម្ដីឮខ្លាំងៗ ដោយមានអំណរឬទុក្ខព្រួយ, ដោយមានសេចក្ដីអស្ចារ្យ, ដោយមានកំហឹងជាដើម :

ឧទាន នាម ២)

[អ៊ុ-ទាន] utean

(ម.ព. ឧទានសព្ទ)។

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ-កៈ-ថា] utean

សម្ដីជាឧទាន។

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ-វា-ចា] utean

(ម.ព. ឧទានកថា)។

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទាន] utean

(ព.ពុ.) ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកមួយផ្នែក ក្នុងពួកខុទ្ទកនិកាយ ដែលនិយាយអំពីឧទានកថានៃ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ :

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទាន] utean

ឈ្មោះអង្គមួយប្រភេទ រាប់ចូលក្នុងអង្គ ៩នៃពុទ្ធសាសនា។

ឧទានសញ្ញា

គ្រឿងសម្គាល់របស់ឧទានឬរបស់វិម្ហយៈ, ជាពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងរបស់អ្នកប្រទេសអឺរ៉ុប (!) នេះសម្រាប់ប្រើដាក់ពីខាងចុងពាក្យឧទានអស្ចារ្យជាដើម, ដូចជា :

ឧទានសញ្ញា នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ញ-ញ៉ា] auteaneaksnhonha≈

គ្រឿងសម្គាល់របស់ឧទានឬរបស់វិម្ហយៈ, ជាពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងរបស់អ្នកប្រទេសអឺរ៉ុប (!) នេះសម្រាប់ប្រើដាក់ពីខាងចុងពាក្យឧទានអស្ចារ្យជាដើម, ដូចជា :

ឧទានសព្ទ

(ព.វ.) សូរលាន់មាត់ឬសម្រែកសត្វជាដើម, ដូចជា អា៎!, អូ៎យ!, យី!, យីអើ!; ខ្វកៗ! ចេចៗ! ជាដើមហៅថា ឧទាន ក៏បាន (ប្រើអក្សរសង្ខេបក្នុងវចនានុក្រមនេះ ថា ឧ.)។

ឧទានសព្ទ នាម ១)

[អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ប] auteaneaksba≈

សព្ទជាឧទាន; សូរសំឡេងឧទាន :

ឧទានសព្ទ នាម ២)

[អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ប] auteaneaksba≈

(ព.វ.) សូរលាន់មាត់ឬសម្រែកសត្វជាដើម, ដូចជា អា៎!, អូ៎យ!, យី!, យីអើ!; ខ្វកៗ! ចេចៗ! ជាដើមហៅថា ឧទាន ក៏បាន (ប្រើអក្សរសង្ខេបក្នុងវចនានុក្រមនេះ ថា ឧ.)។

ឧទាន—

(ម.ព. ឧទាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាន— នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ—] auteaneak—≈

(ម.ព. ឧទាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាបទ

ភាពនៃវត្ថុដែលលេចឡើងឬផុសឡើង ដូចជាទឹក ជាដើម។

ឧទាបទ នាម

[អ៊ុ-ទា-បត់] auteabta≈

ភាពនៃវត្ថុដែលលេចឡើងឬផុសឡើង ដូចជាទឹក ជាដើម។

ឧទាហរណ៍

ការលើកឡើងឱ្យឃើញ, ការនាំមកពន្យល់ឬចង្អុលឱ្យឃើញ; ព័ស្ដុតាង, បែបយ៉ាង, តួយ៉ាង; គ្រឿងអាង, សំអាង :

ឧទាហរណ៍ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហ] uteahoron

ការលើកឡើងឱ្យឃើញ, ការនាំមកពន្យល់ឬចង្អុលឱ្យឃើញ; ព័ស្ដុតាង, បែបយ៉ាង, តួយ៉ាង; គ្រឿងអាង, សំអាង :

ឧទាហរណ៍គំរូ

ឧទាហរណ៍ជាបែបយ៉ាងជាក់ស្ដែងចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ក្រឡែត។

ឧទាហរណ៍គំរូ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហ-គំ-រូ] auteahakumru≈

ឧទាហរណ៍ជាបែបយ៉ាងជាក់ស្ដែងចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ក្រឡែត។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ-កៈ-ថា] auteahakreaknakkaktha≈

កថាមានឧទាហរណ៍ជាអាងឬកថាជាឧទាហរណ៍។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ-និ-ទស់] auteahakreaknaknitsa≈

ការចង្អុលឧទាហរណ៍ឱ្យឃើញ, ការទាញយកបែបយ៉ាងមកជាអាង។