ឧក កិរិយាសព្ទ ១)
[អុក] uk
ស្ដីឱ្យ, ស្ដីបន្ទោស; ជេរ; ត្រួតត្រាលើពេញអំណាចឥតកោតញញើត (ច្រើនសរសេរ អុក ជាង) :
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អុក] uk
ស្ដីឱ្យ, ស្ដីបន្ទោស; ជេរ; ត្រួតត្រាលើពេញអំណាចឥតកោតញញើត (ច្រើនសរសេរ អុក ជាង) :
[អុក] uk
(ព.ប្រ.) អុកចត្រង្គ ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។ ជួនកាលលេងចត្រង្គក៏ហៅ អុកចត្រង្គ ដែរ :
ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ...,
[អុក-ញ៉ា] ukanha
ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ...,
ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។
[អក-លួង] ukahluong
ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។
ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :
[អ៊ុ-កា-សៈ] aukasak≈
ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :
[អ៊ុ-កា-សៈ] aukasak≈
(ម.ព. ឧកាស!) :
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ] ukkadthar
ឧក្រិដ្ឋ គឺធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងរឹតត្បិត; ខ្ពស់, យ៉ាងខ្ពស់; ឧត្តម, ប្រសើរផុត; ចម្បង; កន្លង, ក្រៃលែង, លើសលែង, លើសលន់; ល្អប្រពៃ; ល្អកន្លង។
ចរិយាសាស្ត្រតឹងរ៉ឹង, ការប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹង។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-និ-យំ] aukktathakniyum≈
ចរិយាសាស្ត្រតឹងរ៉ឹង, ការប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹង។
សូរហ៊ោ :
[អ៊ុក-ក័ត-ឋិ-ស័ប] ukkodthesoptor
សូរហ៊ោ :
ភាពឧត្តម។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ] aukktathak≈
(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-កា] aukktathakka≈
ដំណើរឬរឿងឧក្រិដ្ឋ (រឿងធំ, រឿងធ្ងន់)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ទោស] aukktathaktos≈
ទោសឧក្រិដ្ឋ (ទោសធ្ងន់)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ធ័រ] aukktathakthro≈
ធម៌ឧត្តម។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆេត] aukktathakbakrechchhet≈
កំណត់, កម្រិត, ការប្រិតយ៉ាងតឹង។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-បាត] aukktathakbat≈
បាត្រខ្នាតធំ (បាត្រយ៉ាងធំ)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប័ញ-ញ៉ាត់] aukktathbabnhonhat≈
បញ្ញត្តិយ៉ាងតឹង (ការហាមដោយដាច់ខាត)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] aukktathbabakdebta≈
ប្រតិបត្តិយ៉ាងតឹង (ការកាន់តឹង)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] aukktathbabakdebaktea≈
បដិបទាយ៉ាងតឹង (ការកាន់តឹង)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] aukktathbabakman≈
ខ្នាតយ៉ាងធំ, (ខ្នាតធំ)។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ភាប] aukktathakpheab≈
ភាពឧត្តម។
(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ—] aukktathak—≈
(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
គប់ភ្លើងដែលធ្លាក់ពីអាកាស គឺកេតុធ្លាក់ឬកេតុដំដួល :
[អ៊ុក-កា-បាត] ukkabat
គប់ភ្លើងដែលធ្លាក់ពីអាកាស គឺកេតុធ្លាក់ឬកេតុដំដួល :
ការលើកតម្កើង ការលើកទឹកចិត្ត ការធ្វើឱ្យមានកិត្តិគុណ ការធ្វើឱ្យខ្លាំងក្លា។
[អ៊ុក-ក័ង-សៈ-ណា] aukkngosakna≈
ការលើកតម្កើង ការលើកទឹកចិត្ត ការធ្វើឱ្យមានកិត្តិគុណ ការធ្វើឱ្យខ្លាំងក្លា។
យ៉ាងធ្ងន់; យ៉ាងធំ; យ៉ាងតឹង :
[អុក-ក្រិត] ukredthor
ធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់។
[អុក-ក្រិត] ukredthor
យ៉ាងធ្ងន់; យ៉ាងធំ; យ៉ាងតឹង :
បទល្មើសតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌសាមញ្ញឬបទល្មើសនយោបាយ ដែលត្រូវផ្ដន្ទាទោសធ្ងន់បំផុត។
[អុក-ក្រិត-ឋៈ-កាំ] aokkritthakkaam≈
បទល្មើសតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌសាមញ្ញឬបទល្មើសនយោបាយ ដែលត្រូវផ្ដន្ទាទោសធ្ងន់បំផុត។
ជនដែលបានប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម។
[អុក-ក្រិត-ឋៈ-ជន់] aokkritthakchno≈
ជនដែលបានប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម។
សាលាតុលាការជំនុំជម្រះទោសឧក្រិដ្ឋ (ហៅ សាលាឧក្រិដ្ឋ ក៏បាន)។
[អុក-ក្រិត-ឋៈ-ទោស] aokkritthaktos≈
(ម.ព. ទោសឧក្រិដ្ឋ)។
[ទោស-អុក-ក្រិត] tosaokkrit≈
ទោសធ្ងន់។
[បត់-អុក-ក្រិត] btaaokkrit≈
បទល្មើសឬដំណើរល្មើសដែលប៉ះទៅលើទោសឧក្រិដ្ឋ :
[សា-ឡា-អុក-ក្រិត] salaaokkrit≈
សាលាតុលាការជំនុំជម្រះទោសឧក្រិដ្ឋ (ហៅ សាលាឧក្រិដ្ឋ ក៏បាន)។
(ម.ព. ឧក្រិដ្ឋ)។
[អុក-ក្រិត] aokkrit≈
(ម.ព. ឧក្រិដ្ឋ)។
គ្រឿងសម្គាល់ដែលអ្នកចម្រើនកសិណកម្មដ្ឋានសង្កេតយកបាន គឺរូបកសិណដែលជាក់ច្បាស់ដល់ដួងចិត្តនៃយោគីទោះធ្មេចភ្នែកទៅក៏នៅតែឃើញជាក់ច្បាស់ដូចកាលដែលបើកភ្នែកសម្លឹង :
[អ៊ុក-គៈ-ហៈ-និ-មិត] ukkohonimitt
គ្រឿងសម្គាល់ដែលអ្នកចម្រើនកសិណកម្មដ្ឋានសង្កេតយកបាន គឺរូបកសិណដែលជាក់ច្បាស់ដល់ដួងចិត្តនៃយោគីទោះធ្មេចភ្នែកទៅក៏នៅតែឃើញជាក់ច្បាស់ដូចកាលដែលបើកភ្នែកសម្លឹង :
(ម.ព. ឧគ្ឃោសនាសព្ទ)។
[អ៊ុក-ឃោ-សៈ-ណៈ-ស័ប] aukkhosaknaksba≈
(ម.ព. ឧគ្ឃោសនាសព្ទ)។
ការស្រែកប្រកាស, ការប្រកាសសេចក្ដីពេញសំឡេង :
[អ៊ុក-ឃោ-សៈ-ណា] ukkhousonea
ការស្រែកប្រកាស, ការប្រកាសសេចក្ដីពេញសំឡេង :
អាការៈនៃឧគ្ឃោសនា។
[អ៊ុក-ឃោ-សៈ-ណា-ស័ប] aukkhosaknasba≈
សូរសព្ទនៃឧគ្ឃោសនា (ប្រើជា ឧគ្ឃោសនសព្ទ ក៏បាន)។
[អ៊ុក-ឃោ-សៈ-ណា-កា] aukkhosaknaka≈
អាការៈនៃឧគ្ឃោសនា។
(ម.ព. ឧច្ចសព្ទ)។
[អ៊ុច-ចៈ] uchch
ខ្ពស់; គ្រលួច, ឧត្តម។
[អ៊ុច-ចា-សៈ-យៈ-ណៈ] uchch
(ម.ព. ឧច្ចសយនៈ)។
[អ៊ុច-ចា-សៈ-យៈ-ណៈ] uchch
(ព.ពុ.) ឈ្មោះសិក្ខាបទទី៨នៃអដ្ឋង្គិកសីល ឬឈ្មោះសិក្ខាបទទី៩នៃសីលដប់ (ហៅឱ្យពេញថា ឧច្ចាសយនមហាសយនៈ) មានការវៀរទីដេកដ៏ខ្ពស់ដ៏ប្រសើរដែលទាស់នឹងបញ្ញត្តិ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ឧច្ចា ក៏បាន) :
[អ៊ុច-ចៈ-កុល] uchch
ត្រកូលខ្ពស់, ត្រកូលឧត្តម។
[អ៊ុច-ចៈ-កូល] uchch
(ម.ព. ឧច្ចកុល)។
[អ៊ុច-ចៈ-គិ-រី] uchch
ភ្នំខ្ពស់។
[អ៊ុច-ចៈ-គោត] uchch
គោត្រខ្ពស់, គោត្រឧត្តម ឬឧត្តមគោត្រ។
[អ៊ុច-ចៈ-គោត] uchch
(ម.ព. ឧច្ចគោត្ត)។
[អ៊ុច-ចៈ-គ្រឹ-ហ៊ា] uchch
(ម.ព. ឧច្ចគ្រឹះ)។
[អ៊ុច-ចៈ-គ្រឹះ] uchch
ផ្ទះខ្ពស់។
[អ៊ុច-ចៈ-ប-រ៉ៈ-ពត់] uchch
(ម.ព. ឧច្ចគិរី)។
[អ៊ុច-ចៈ-ព្រឹក] uchch
ដើមឈើខ្ពស់។
[អ៊ុច-ចៈ-វ័ន] uchch
ព្រៃស្រោង។
[អ៊ុច-ចៈ-ស័ប] uchch
សូរស្រែកខ្លាំង; សូរហ៊ោ។
[អ៊ុច-ចៈ-សៈ-យៈ-ណៈ] uchch
ទីដេកខ្ពស់ (ប្រើជា ឧច្ចសយនា ឬ ឧច្ចាសយនា ក៏បាន)។
[អ៊ុច-ចា-សៈ-ណៈ] uchch
អាសនៈខ្ពស់ (និយាយក្លាយជា ឱច្ចាសន៍ ក៏មាន, ច្រើនប្រើជា គុ.កិ. ឬ គុ. សំដៅសេចក្ដីថា “ខ្ពស់, ខ្ពស់ជាង” :
[អ៊ុច-ចាស] uchch
(ម.ព. ឧច្ចាសនៈ)។
[អ៊ុច-ចា-ស័ប] uchch
(ម.ព. ឧច្ចសព្ទ)។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] uchchar
លាមក, វច្ចៈ (ព.សា.) អាចម៍)។
[ទល់-អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] uchchar
ទល់លាមក។
[បន់-ទោ-អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] uchchar
បត់ជើងធំ។
[បន់-ទោ-អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ប៉័ស-សា-វ៉ៈ] uchchar
បត់ជើងធំតូច។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-កិច] uchchar
កិច្ចដោយឧច្ចារៈ គឺការបន្ទោឧច្ចារៈ។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ាត់-ឋាន] uchchar
ទីសម្រាប់បន្ទោឧច្ចារៈ; បង្គន់បត់ជើងធំ, វច្ចដ្ឋាន, វច្ចកុដិ។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ទ្វា] uchchar
(ម.ព. ឧច្ចារមគ្គ)។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ម័ក] uchchar
ទ្វារបាត ឬទ្វារធំ។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-រោក] uchchar
រោគរាករូស; រោគដែលបណ្ដាលពីឧច្ចារៈ (មានក្លន, ប្រដិតជាដើម)។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ស្ថាន] uchchar
(ម.ព. ឧច្ចារដ្ឋាន)។
(ម.ព. ឧច្ចារ)។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] auchcharak≈
(ម.ព. ឧច្ចារ)។
(ម.ព. ឧច្ចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ—] auchcharak—≈
(ម.ព. ឧច្ចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ខ្ពស់និងទាប។
[អ៊ុច-ចា-វៈ-ចៈ] auchchaveakchak≈
ខ្ពស់និងទាប។
ដំណើរប្រែប្រួល ដំណើរជោរនាចនៃទឹក។
[អ៊ុច-ចា-វៈ-ចៈ-ភាប] auchchaveakchakpheab≈
ដំណើរប្រែប្រួល ដំណើរជោរនាចនៃទឹក។
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសរូបមនុស្សដើម្បីឋានៈអ្វីមួយ :
[អ៊ុច-ចិ-ណៈ-កាំ] uchchenkomm
ការជ្រើសរើស, ការជ្រើសតាំង, ការសម្រិតសម្រាំង :
[អ៊ុច-ចិ-ណៈ-កាំ] uchchenkomm
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសរូបមនុស្សដើម្បីឋានៈអ្វីមួយ :
(ម.ព. ឧច្ច) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ុច-ចៈ—] auchchak—≈
(ម.ព. ឧច្ច) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ជីវ.) ដែលមានផ្កាជាចង្កោមៗ។
[អ៊ុច-ឆាត់] auchchhat≈
ដែលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលឧត្តុង្គឧត្តម។
[អ៊ុច-ឆាត់] auchchhat≈
(ជីវ.) ដែលមានផ្កាជាចង្កោមៗ។