ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧក កិរិយាសព្ទ ១)

[អុក] uk

ស្ដីឱ្យ, ស្ដីបន្ទោស; ជេរ; ត្រួតត្រាលើពេញអំណាចឥតកោតញញើត (ច្រើនសរសេរ អុក ជាង) :

ឧក កិរិយាសព្ទ ២)

[អុក] uk

(ព.ប្រ.) អុកចត្រង្គ ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។ ជួនកាលលេងចត្រង្គក៏ហៅ អុកចត្រង្គ ដែរ :

ឧកញ៉ា

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ...,

ឧកញ៉ា នាម

[អុក-ញ៉ា] ukanha

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ...,

ឧកហ្លួង

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។

ឧកហ្លួង នាម

[អក-លួង] ukahluong

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។

ឧកាស!

ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :

ឧកាស! ឧទានសព្ទ

[អ៊ុ-កា-សៈ] aukasak≈

ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :

ឧកាសៈ! ឧទានសព្ទ

[អ៊ុ-កា-សៈ] aukasak≈

(ម.ព. ឧកាស!) :

ឧក្កដ្ឋ គុណនាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ] ukkadthar

ឧក្រិដ្ឋ គឺធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងរឹតត្បិត; ខ្ពស់, យ៉ាងខ្ពស់; ឧត្តម, ប្រសើរផុត; ចម្បង; កន្លង, ក្រៃលែង, លើសលែង, លើសលន់; ល្អប្រពៃ; ល្អកន្លង។

ឧក្កដ្ឋនិយម

ចរិយាសាស្ត្រតឹងរ៉ឹង, ការប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹង។

ឧក្កដ្ឋនិយម នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-និ-យំ] aukktathakniyum≈

ចរិយាសាស្ត្រតឹងរ៉ឹង, ការប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹង។

ឧក្កដ្ឋៈ គុណនាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ] aukktathak≈

(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-កា] aukktathakka≈

ដំណើរឬរឿងឧក្រិដ្ឋ (រឿងធំ, រឿងធ្ងន់)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ទោស] aukktathaktos≈

ទោសឧក្រិដ្ឋ (ទោសធ្ងន់)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ធ័រ] aukktathakthro≈

ធម៌ឧត្តម។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆេត] aukktathakbakrechchhet≈

កំណត់, កម្រិត, ការប្រិតយ៉ាងតឹង។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-បាត] aukktathakbat≈

បាត្រខ្នាតធំ (បាត្រយ៉ាងធំ)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប័ញ-ញ៉ាត់] aukktathbabnhonhat≈

បញ្ញត្តិយ៉ាងតឹង (ការហាមដោយដាច់ខាត)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] aukktathbabakdebta≈

ប្រតិបត្តិយ៉ាងតឹង (ការកាន់តឹង)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] aukktathbabakdebaktea≈

បដិបទាយ៉ាងតឹង (ការកាន់តឹង)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] aukktathbabakman≈

ខ្នាតយ៉ាងធំ, (ខ្នាតធំ)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ភាប] aukktathakpheab≈

ភាពឧត្តម។

ឧក្កដ្ឋ—

(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧក្កដ្ឋ— គុណនាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ—] aukktathak—≈

(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧក្កាបាត

គប់ភ្លើងដែលធ្លាក់ពីអាកាស គឺកេតុធ្លាក់ឬកេតុដំដួល :

ឧក្កាបាត នាម

[អ៊ុក-កា-បាត] ukkabat

គប់ភ្លើងដែលធ្លាក់ពីអាកាស គឺកេតុធ្លាក់ឬកេតុដំដួល :

ឧក្កំសនា

ការលើកតម្កើង ការលើកទឹកចិត្ត ការធ្វើឱ្យមានកិត្តិគុណ ការធ្វើឱ្យខ្លាំងក្លា។

ឧក្កំសនា នាម

[អ៊ុក-ក័ង-សៈ-ណា] aukkngosakna≈

ការលើកតម្កើង ការលើកទឹកចិត្ត ការធ្វើឱ្យមានកិត្តិគុណ ការធ្វើឱ្យខ្លាំងក្លា។

ឧក្រិដ្ឋ គុណនាម a

[អុក-ក្រិត] ukredthor

ធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់។

ឧក្រិដ្ឋ គុណកិរិយា b

[អុក-ក្រិត] ukredthor

យ៉ាងធ្ងន់; យ៉ាងធំ; យ៉ាងតឹង :

ឧក្រិដ្ឋកម្ម

បទល្មើសតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌសាមញ្ញឬបទល្មើសនយោបាយ ដែលត្រូវផ្ដន្ទាទោសធ្ងន់បំផុត។

ឧក្រិដ្ឋកម្ម នាម

[អុក-ក្រិត-ឋៈ-កាំ] aokkritthakkaam≈

បទល្មើសតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌសាមញ្ញឬបទល្មើសនយោបាយ ដែលត្រូវផ្ដន្ទាទោសធ្ងន់បំផុត។

ឧក្រិដ្ឋជន នាម

[អុក-ក្រិត-ឋៈ-ជន់] aokkritthakchno≈

ជនដែលបានប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម។

ឧក្រិដ្ឋទោស

សាលាតុលាការជំនុំជម្រះទោសឧក្រិដ្ឋ (ហៅ សាលាឧក្រិដ្ឋ ក៏បាន)។

ឧក្រិដ្ឋទោស នាម

[បត់-អុក-ក្រិត] btaaokkrit≈

បទល្មើសឬដំណើរល្មើសដែលប៉ះទៅលើទោសឧក្រិដ្ឋ :

ឧក្រិដ្ឋទោស នាម

[សា-ឡា-អុក-ក្រិត] salaaokkrit≈

សាលាតុលាការជំនុំជម្រះទោសឧក្រិដ្ឋ (ហៅ សាលាឧក្រិដ្ឋ ក៏បាន)។

ឧក្រឹដ្ឋ គុណនាម

[អុក-ក្រិត] aokkrit≈

(ម.ព. ឧក្រិដ្ឋ)។

ឧគ្គហនិមិត្ត

គ្រឿងសម្គាល់ដែលអ្នកចម្រើនកសិណកម្មដ្ឋានសង្កេតយកបាន គឺរូបកសិណដែលជាក់ច្បាស់ដល់ដួងចិត្តនៃយោគីទោះធ្មេចភ្នែកទៅក៏នៅតែឃើញជាក់ច្បាស់ដូចកាលដែលបើកភ្នែកសម្លឹង :

ឧគ្គហនិមិត្ត នាម

[អ៊ុក-គៈ-ហៈ-និ-មិត] ukkohonimitt

គ្រឿងសម្គាល់ដែលអ្នកចម្រើនកសិណកម្មដ្ឋានសង្កេតយកបាន គឺរូបកសិណដែលជាក់ច្បាស់ដល់ដួងចិត្តនៃយោគីទោះធ្មេចភ្នែកទៅក៏នៅតែឃើញជាក់ច្បាស់ដូចកាលដែលបើកភ្នែកសម្លឹង :

ឧគ្ឃោសនា

ការស្រែកប្រកាស, ការប្រកាសសេចក្ដីពេញសំឡេង :

ឧគ្ឃោសនា នាម

[អ៊ុក-ឃោ-សៈ-ណា] ukkhousonea

ការស្រែកប្រកាស, ការប្រកាសសេចក្ដីពេញសំឡេង :

ឧគ្ឃោសនាសព្ទ នាម

[អ៊ុក-ឃោ-សៈ-ណា-ស័ប] aukkhosaknasba≈

សូរសព្ទនៃឧគ្ឃោសនា (ប្រើជា ឧគ្ឃោសនសព្ទ ក៏បាន)។

ឧច្ច គុណនាម

[អ៊ុច-ចៈ] uchch

ខ្ពស់; គ្រលួច, ឧត្តម។

ឧច្ច នាម ១)

[អ៊ុច-ចា-សៈ-យៈ-ណៈ] uchch

(ម.ព. ឧច្ចសយនៈ)។

ឧច្ច នាម ២)

[អ៊ុច-ចា-សៈ-យៈ-ណៈ] uchch

(ព.ពុ.) ឈ្មោះសិក្ខាបទទី៨នៃអដ្ឋង្គិកសីល ឬឈ្មោះសិក្ខាបទទី៩នៃសីលដប់ (ហៅឱ្យពេញថា ឧច្ចាសយនមហាសយនៈ) មានការវៀរទីដេកដ៏ខ្ពស់ដ៏ប្រសើរដែលទាស់នឹងបញ្ញត្តិ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ឧច្ចា ក៏បាន) :

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-កុល] uchch

ត្រកូលខ្ពស់, ត្រកូលឧត្តម។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-កូល] uchch

(ម.ព. ឧច្ចកុល)។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-គិ-រី] uchch

ភ្នំខ្ពស់។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-គោត] uchch

គោត្រខ្ពស់, គោត្រឧត្តម ឬឧត្តមគោត្រ។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-គោត] uchch

(ម.ព. ឧច្ចគោត្ត)។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-គ្រឹ-ហ៊ា] uchch

(ម.ព. ឧច្ចគ្រឹះ)។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-គ្រឹះ] uchch

ផ្ទះខ្ពស់។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-ប-រ៉ៈ-ពត់] uchch

(ម.ព. ឧច្ចគិរី)។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-ព្រឹក] uchch

ដើមឈើខ្ពស់។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-វ័ន] uchch

ព្រៃស្រោង។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-ស័ប] uchch

សូរស្រែកខ្លាំង; សូរហ៊ោ។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចៈ-សៈ-យៈ-ណៈ] uchch

ទីដេកខ្ពស់ (ប្រើជា ឧច្ចសយនា ឬ ឧច្ចាសយនា ក៏បាន)។

ឧច្ច ន., គុ.កិ., គុ.

[អ៊ុច-ចា-សៈ-ណៈ] uchch

អាសនៈខ្ពស់ (និយាយក្លាយជា ឱច្ចាសន៍ ក៏មាន, ច្រើនប្រើជា គុ.កិ. ឬ គុ. សំដៅសេចក្ដីថា “ខ្ពស់, ខ្ពស់ជាង” :

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចាស] uchch

(ម.ព. ឧច្ចាសនៈ)។

ឧច្ច នាម

[អ៊ុច-ចា-ស័ប] uchch

(ម.ព. ឧច្ចសព្ទ)។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] uchchar

លាមក, វច្ចៈ (ព.សា.) អាចម៍)។

ឧច្ចារ នាម

[ទល់-អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] uchchar

ទល់លាមក។

ឧច្ចារ កិរិយាសព្ទ

[បន់-ទោ-អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] uchchar

បត់ជើងធំ។

ឧច្ចារ កិរិយាសព្ទ

[បន់-ទោ-អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ប៉័ស-សា-វ៉ៈ] uchchar

បត់ជើងធំតូច។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-កិច] uchchar

កិច្ចដោយឧច្ចារៈ គឺការបន្ទោឧច្ចារៈ។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ាត់-ឋាន] uchchar

ទីសម្រាប់បន្ទោឧច្ចារៈ; បង្គន់បត់ជើងធំ, វច្ចដ្ឋាន, វច្ចកុដិ។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ទ្វា] uchchar

(ម.ព. ឧច្ចារមគ្គ)។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ម័ក] uchchar

ទ្វារបាត ឬទ្វារធំ។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-រោក] uchchar

រោគរាករូស; រោគដែលបណ្ដាលពីឧច្ចារៈ (មានក្លន, ប្រដិតជាដើម)។

ឧច្ចារ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ-ស្ថាន] uchchar

(ម.ព. ឧច្ចារដ្ឋាន)។

ឧច្ចារៈ នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ] auchcharak≈

(ម.ព. ឧច្ចារ)។

ឧច្ចារ—

(ម.ព. ឧច្ចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧច្ចារ— នាម

[អ៊ុច-ចា-រ៉ៈ—] auchcharak—≈

(ម.ព. ឧច្ចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧច្ចាវច នាម

[អ៊ុច-ចា-វៈ-ចៈ] auchchaveakchak≈

ខ្ពស់និងទាប។

ឧច្ចាវចភាព នាម

[អ៊ុច-ចា-វៈ-ចៈ-ភាប] auchchaveakchakpheab≈

ដំណើរប្រែប្រួល ដំណើរជោរនាចនៃទឹក។

ឧច្ចិនកម្ម

ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសរូបមនុស្សដើម្បីឋានៈអ្វីមួយ :

ឧច្ចិនកម្ម នាម ១)

[អ៊ុច-ចិ-ណៈ-កាំ] uchchenkomm

ការជ្រើសរើស, ការជ្រើសតាំង, ការសម្រិតសម្រាំង :

ឧច្ចិនកម្ម នាម ២)

[អ៊ុច-ចិ-ណៈ-កាំ] uchchenkomm

ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសរូបមនុស្សដើម្បីឋានៈអ្វីមួយ :

ឧច្ច—

(ម.ព. ឧច្ច) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧច្ច— នាម

[អ៊ុច-ចៈ—] auchchak—≈

(ម.ព. ឧច្ច) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧច្ឆត្ត គុណនាម

[អ៊ុច-ឆាត់] auchchhat≈

ដែលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលឧត្តុង្គឧត្តម។

ឧច្ឆត្ត គុណនាម

[អ៊ុច-ឆាត់] auchchhat≈

(ជីវ.) ដែលមានផ្កាជាចង្កោមៗ។