ឥរិយាបថនិយម នាម
[អិ-រ៉ិ-យ៉ា-ប៉ៈ-ថៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] aereyabakthaksakmakpheab≈
ការប្រើឥរិយាបថបួនស្មើល្អ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អិ-រ៉ិ-យ៉ា-ប៉ៈ-ថៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] aereyabakthaksakmakpheab≈
ការប្រើឥរិយាបថបួនស្មើល្អ។
[អិ-រ៉ិ-យ៉ា-ប៉ៈ-ថៈ-សំ-ប័ត] aereyabakthaksambta≈
ការបរិបូណ៌ដោយឥរិយាបថ គឺឥរិយាបថទាំងបួនសមរម្យមិនឆ្គង។
[អិ-រ៉ិ-យ៉ា-ប៉ៈ-ថៈ-សំ-ប័ន] aereyabakthaksambno≈
អ្នកដែលមានឥរិយាបថទាំងបួនសមរម្យ។
[អិ-រ៉ិ-យ៉ា-ប៉ៈ-ថៈ-សំ-ប៉័ន-ណា] aereyabakthaksambnona≈
(ម.ព. ឥរិយាបថសម្បន្ន)។
(ម.ព. ឥរិយាបថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អិ-រ៉ិ-យ៉ា-ប៉ៈ-ថៈ—] aereyabakthak—≈
(ម.ព. ឥរិយាបថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. វេទ)។
[អ៊ិ-រុ-វេត] iruvet
(ម.ព. វេទ)។
(ម.ព. ឥឡូវ)។
[អិ-ឡូវ] iluv
(ម.ព. ឥឡូវ)។
អស់កាលយូរ (លើកលែងប្រើយូរហើយ, ឃើញនៅមានតែក្នុងសិលាចារឹកនិងសាស្ត្រាបុរាណខ្លះបន្តិចបន្តួច)។
[អិស] is
(ព.បុ.) អស់។
[ទាំង-អិស] is
ទាំងអស់។
[អិស-កាល-ដ-លង់] is
អស់កាលយូរ (លើកលែងប្រើយូរហើយ, ឃើញនៅមានតែក្នុងសិលាចារឹកនិងសាស្ត្រាបុរាណខ្លះបន្តិចបន្តួច)។
ធម៌ឬច្បាប់ដែលឥសីបានថាទុកមក (រាប់ចូលក្នុងភាសិត ៤យ៉ាងក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា)។
[អ៊ិ-សិ] ise
ឥសី ឬ ឫសី។
[រឹ-សិ-ប្រ-វេ-ទិត] ise
(ម.ព. ឥសិប្បវេទិត)។
[អ៊ិ-សិ-គៈ-ណៈ] ise
ពួកឥសី។
[អ៊ិ-សិ-គិ-លិ] ise
ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំក្រុងរាជគ្រឹះក្នុងមគធរដ្ឋ គឺរដ្ឋពិហារជាប់គ្នានឹងឧត្តរប្រទេស (ប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃនេះ) មាននិយាយតំណាលក្នុងឥសិគិលិសូត្រ។
[អ៊ិ-សិ-គិ-លិ-សូត] ise
ឈ្មោះសូត្រមួយក្នុងសុត្តន្តបិដកនិយាយអំពីព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥០០អង្គដែលនៅអាស្រ័យនាភ្នំឥសិគិលិ (ក្នុងកាលពីព្រេងនាយ)។
[អ៊ិ-សិន-ធ] ise
(ម.ព. ឦសធរ)។
[អ៊ិ-សិ-ប៉ៈ-តៈ-ណៈ-មិ-គៈ-ទា-យៈ-វ័ន] ise
(ម.ព. ឥសិបតនៈ)។
[អ៊ិ-សិ-ប៉ៈ-តៈ-ណៈ] ise
ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយកន្លែងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកកណ្ដាល ជាទីដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រជាបឋមទេសនារបស់ព្រះអង្គ (ទីនោះសម័យបច្ចុប្បន្ននេះហៅ សាន៌ាថ Sarnath នៅជិតក្រុងពារាណសី)។
[អ៊ិ-សិ-ប័ព-ព័ជ-ជា] ise
ការបួសជាឥសី, ផ្នូសឥសី។
[អ៊ិ-សិ-ប័ព-ព័ជ-ជា] ise
(ម.ព. ឥសិបព្វជ្ជា)។
[អ៊ិ-សិ-ប៉ៈ-វេត] ise
ធម៌ឬច្បាប់ដែលឥសី (មានព្រះពុទ្ធជាដើម) សម្ដែងទុកមក។
[អ៊ិ-សិ-ភា-សិត] ise
ធម៌ឬច្បាប់ដែលឥសីបានថាទុកមក (រាប់ចូលក្នុងភាសិត ៤យ៉ាងក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា)។
ពាក្យប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី ឥសិ។
[អ៊ិ-សី] isei
ពាក្យប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី ឥសិ។
(ម.ព. ឫសីប្លែងសារ)។
[អ៊ិ-សី-ប្លែង-សា] iseiblaengosar
(ម.ព. ឫសីប្លែងសារ)។
(ម.ព. ឫសីផ្សំស្រេច)។
[អ៊ិ-សី-ផ្សំ-ស្រេច] iseiphsamsrech
(ម.ព. ឫសីផ្សំស្រេច)។
ឋានន្តរមន្ត្រីចាងហ្វាងក្រុមបារគូបុរោហិត, ទី ឧកញ៉ាឬទី សម្ដេច ក៏មាន :
[អ៊ិ-សី-ភ័ត] iseiphott
ឋានន្តរមន្ត្រីចាងហ្វាងក្រុមបារគូបុរោហិត, ទី ឧកញ៉ាឬទី សម្ដេច ក៏មាន :
(ម.ព. ឥសីភទ្ទ)។
[អ៊ិ-សី-ភ័ត] aiseiphta≈
(ម.ព. ឥសីភទ្ទ)។
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ :
[អ៊ិ-សី-ភេ-ស័ច] iseiphesochch
ឈ្មោះថ្នាំរម្ងាប់រោគសម្រាប់ព្រះរាជាក្នុងបុរាណសម័យ។
[អ៊ិ-សី-ភេ-ស័ច] iseiphesochch
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ :
អ្នកធ្វើព្រួញ; អ្នកធ្វើគ្រឿងបាញ់គ្រប់យ៉ាង (មានធ្នូ, ស្នា ជាដើមព្រមទាំងសរគឺព្រួញនិងគ្រាប់សម្រាប់បាញ់ ផង)។
[អ៊ិ-សុ-កា] isokar
អ្នកធ្វើព្រួញ; អ្នកធ្វើគ្រឿងបាញ់គ្រប់យ៉ាង (មានធ្នូ, ស្នា ជាដើមព្រមទាំងសរគឺព្រួញនិងគ្រាប់សម្រាប់បាញ់ ផង)។
កន្លែងធ្វើគ្រឿងបាញ់ :
[អ៊ិ-សុ-កា-រ៉ៈ-ស្ថាន] aisokaraksthan≈
កន្លែងធ្វើគ្រឿងបាញ់ :
ខ្មែរសម័យបុរាណប្រើពាក្យ ឥសូរ ឬ ឦសូរ នេះជាគោរមព្រះបរមនាមនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យក្នុងរជ្ជកាលខ្លះក៏មាន, ដូចជា ក្សត្រិយេសូរ, បរមេសូរ (តមកក្លាយជា បរមីសូរ ក៏មាន) រាមេសូរ, នរេសូរ (< សំ. ក្សត្រិយ, បរម, រាម, នរ + ឦឝរ) ជាដើម; ប្រើជាឋានន្តរមន្ត្រីក៏មាន, ដូចជា ពិពិធឦសូរ, ឥស
[អ៊ិ-សូ] ឬ [អី-សូ] isour
ដែលជាធំ, ជាចម្បង, ជាកំពូលលើគេ, ជាម្ចាស់លើគេ :
[អ៊ិ-សូ] ឬ [អី-សូ] isour
ព្រះសិវៈ; អ្នកធំ; អ្នកដែលជាចម្បងលើសអស់អ្នកផង, ម្ចាស់លើគេ, ម្ចាស់ផែនដី (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) ; ចៅហ្វាយធំ។ ព្រះឥសូរ ព្រះសិវៈ (ព្រះឥសូរ ឬ ព្រះសិវៈ នេះជាទេវតាឬជាព្រះស័ក្ដិសិទ្ធិវិសេសមួយអង្គរបស់ពួកព្រាហ្មណិក) :
[អ៊ិ-សូ] ឬ [អី-សូ] isour
ខ្មែរសម័យបុរាណប្រើពាក្យ ឥសូរ ឬ ឦសូរ នេះជាគោរមព្រះបរមនាមនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យក្នុងរជ្ជកាលខ្លះក៏មាន, ដូចជា ក្សត្រិយេសូរ, បរមេសូរ (តមកក្លាយជា បរមីសូរ ក៏មាន) រាមេសូរ, នរេសូរ (< សំ. ក្សត្រិយ, បរម, រាម, នរ + ឦឝរ) ជាដើម; ប្រើជាឋានន្តរមន្ត្រីក៏មាន, ដូចជា ពិពិធឦសូរ, ឥស
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ] issar
ឥសូរ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ-ចិត] issar
ដំណើរស្រេចនឹងចិត្ត។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ-ជន់] issar
ជនឬបុគ្គលជាឥស្សរៈ (អ្នកធំ)។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ-បុក-គល់] issar
(ម.ព. ឥស្សរជន)។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ-ភាប] issar
ភាពនៃអ្នកធំ; ភាវៈជាឥស្សរៈ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ-ស័ប] issar
សព្ទឬពាក្យសម្រាប់និយាយទៅរកឥស្សរជន (ដូចជា ខ្ញុំប្របាទ, ប្របាទម្ចាស់ ជាដើម)។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] issar
អធិបតីនៃពួកឥស្សរជន។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ា-នុ-ភាប] issar
អានុភាពនៃអ្នកធំ។
(ម.ព. ឥស្សរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ា—] aissakra—≈
(ម.ព. ឥស្សរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] issariy
ភាវៈជាធំ, ជាចម្បង; ដំណើរជាធំលើសលែង; ភាពឬភាវៈនៃអ្នកធំ, នៃអ្នកជាម្ចាស់គេ :
អ្នកមានយសខ្ពង់ខ្ពស់។ គ្រឿងតម្កើងយសៈ :
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-យស់] issoriyoyos
អ្នកមានយសខ្ពង់ខ្ពស់។ គ្រឿងតម្កើងយសៈ :
(ម.ព. ឥស្សរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ា—] aissakreya—≈
(ម.ព. ឥស្សរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. ឥស្សរិយាភរណៈ)។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aissakreyak≈
(ម.ព. ឥស្សរិយ)។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ស័ក] aissakreyakska≈
ស័ក្ដិធំលើសលែង។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ា-ភៈ-រៈ-ណៈ] aissakreyapheakreaknak≈
គ្រឿងប្រដាប់តម្កើងយសឬគ្រឿងប្រដាប់ជាកិត្តិយស :
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ា-ភ] aissakreyapho≈
(ម.ព. ឥស្សរិយាភរណៈ)។
(ម.ព. ឥស្សរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ—] aissakreyak—≈
(ម.ព. ឥស្សរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
សម័យដែលមានចលនាឥស្សរៈនាទសវត្សរ៍១៩៤០។ (ព.សា.) ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះគេប្រើសំដៅដល់កាលកន្លងពីមុនយូរមកហើយ :
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ] aissakrak≈
(ម.ព. ឥស្សរ)។
[ជំ-នាន់-អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ] chumneanaissakrak≈
សម័យដែលមានចលនាឥស្សរៈនាទសវត្សរ៍១៩៤០។ (ព.សា.) ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះគេប្រើសំដៅដល់កាលកន្លងពីមុនយូរមកហើយ :
(ម.ព. ឥស្សរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ—] aissakrak—≈
(ម.ព. ឥស្សរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
សេចក្ដីច្រណែន; សេចក្ដីឈ្នានីស (ឫស្យា) :
[អ៊ិស-សា] issa
សេចក្ដីច្រណែន; សេចក្ដីឈ្នានីស (ឫស្យា) :
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ឥឡូវ ថា ឥឡូវឥឡា សម័យថ្មីៗនេះ :
[អិ-ឡា] ឬ [អី-ឡា] ila
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ឥឡូវ ថា ឥឡូវឥឡា សម័យថ្មីៗនេះ :
សព្ទប្រាប់សេចក្ដីជាបច្ចុប្បន្នកាលថា "កាលនេះ, វេលានេះ" :
[អី-ឡូវ] ឬ [អិ-ឡូវ] alov
សព្ទប្រាប់សេចក្ដីជាបច្ចុប្បន្នកាលថា "កាលនេះ, វេលានេះ" :
(ម.ព. ឥឡូវ)។
[អី-ឡូវ-និះ] aeilouvnieah≈
(ម.ព. ឥឡូវ)។
(ម.ព. សទិសសូរ)។
[អ៊ី-ទិ-សៈ-នាម] aitisakneam≈
(ម.ព. សទិសសូរ)។
ឥស្សរភាព។
[អ៊ី-សៈ] is
អ្នកធំ អធិប, អធិបតី, អ្នកដែលជាម្ចាស់លើគេ។
[អ៊ី-សៈ-ភាប] is
ឥស្សរភាព។
ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ (ហៅ ឥសិន្ធរ ក៏បាន ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងថា ភ្នំឥសិន្ធរ)។
[អ៊ី-សៈ-ធ] isathor
ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ (ហៅ ឥសិន្ធរ ក៏បាន ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងថា ភ្នំឥសិន្ធរ)។
ទិសព្រះឥសូរ គឺទិសតូចឬទិសជ្រុងត្រង់ចន្លោះទិសឧត្តរនិងទិសបូព៌។
[អ៊ី-សាន] isan
ព្រះឥសូរ; ពន្លឺ; លម្អ។
[ទឹស-អី-សាន] isan
ទិសព្រះឥសូរ គឺទិសតូចឬទិសជ្រុងត្រង់ចន្លោះទិសឧត្តរនិងទិសបូព៌។
(ម.ព. ឥសូរ)។
[អ៊ី-សូ] ឬ [អី-សូ] isour
(ម.ព. ឥសូរ)។
ដូចគ្នានឹង ឥស្សរៈ, ឥសូរ។
[អ៊ី-ស្វៈ-រ៉ៈ] isvareak
ដូចគ្នានឹង ឥស្សរៈ, ឥសូរ។
ពាក្យកាព្យឬឋានន្តរមន្ត្រី, ខ្មែរបុរាណច្រើនរៀង ឦស ភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃដែលមានចុងសព្ទជាស្រៈ អ, ផ្លាស់ ឦស ជា ឯស តាមវិធីសន្ធិសំស្ក្រឹត, ប្រើជា គុ. ក៏មាន, ប្រើជា សកត្ថ ឬ បទបូរណៈ គឺគ្រាន់តែរៀងភ្ចាប់មកសម្រួលពាក្យមិនសំដៅសេចក្ដីរបស់សព្ទ ឦស ក៏មាន, ដូចជា នគរេស "ក្រុងធំ"
[—អ៊ី-សៈ] —aisak≈
ពាក្យកាព្យឬឋានន្តរមន្ត្រី, ខ្មែរបុរាណច្រើនរៀង ឦស ភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃដែលមានចុងសព្ទជាស្រៈ អ, ផ្លាស់ ឦស ជា ឯស តាមវិធីសន្ធិសំស្ក្រឹត, ប្រើជា គុ. ក៏មាន, ប្រើជា សកត្ថ ឬ បទបូរណៈ គឺគ្រាន់តែរៀងភ្ចាប់មកសម្រួលពាក្យមិនសំដៅសេចក្ដីរបស់សព្ទ ឦស ក៏មាន, ដូចជា នគរេស "ក្រុងធំ"
(ព.ប្រ.) អុកចត្រង្គ ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។ ជួនកាលលេងចត្រង្គក៏ហៅ អុកចត្រង្គ ដែរ :