ឥណ—
(ម.ព. ឥណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
(ម.ព. ឥណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ៊ិ-ណៈ—] ainak—≈
(ម.ព. ឥណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
មិនដែលរអាក់រអួល, មិនដែលអាក់ខាន :
[អិត] ert
ដែលមិនមាន :
[អិត] ert
មិន. ពុំ, អត់ :
[អិត-អំ-ពើ] ert
ដែលឥតធ្វើការអ្វី :
[អិត-អំ-ពើ] ert
ឥតប្រយោជន៍ :
[អិត-កំ-ណើត] ert
ដែលធ្វើអ្វីពុំកើត; ដែលគ្មានសេចក្ដីចម្រើន :
[អិត-បី] ert
ពុំមានអ្វី :
[អិត-បើ-គិត] ert
ដែលមានគំនិតខ្លីៗ ឬឥតគំនិត :
[អិត-អាក់] ert
មិនដែលរអាក់រអួល, មិនដែលអាក់ខាន :
ដោយមិនយកលុយ ឬ អ្វីៗទាំងអស់ :
[អិត-គិត-ថ្លៃ] aetkitthley≈
ដោយមិនយកលុយ ឬ អ្វីៗទាំងអស់ :
(សំនួន.) ដែលគ្មានប្រយោជន៍ ឬដែលចោលម្សៀត :
[អិត-បាន-កា] aetbanka≈
(សំនួន.) ដែលគ្មានប្រយោជន៍ ឬដែលចោលម្សៀត :
ពុំសមបើ, ពុំគួរបើ, មិនសមបីបើ; អត់បើអត់ :
[អិត-បើ] aetbaeu≈
ពុំសមបើ, ពុំគួរបើ, មិនសមបីបើ; អត់បើអត់ :
(វេជ្ជ.) ដែលបង្កកំណើតបាន (មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ) :
[អិត-អា] aetaa≈
(វេជ្ជ.) ដែលបង្កកំណើតបាន (មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ) :
ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកមួយផ្នែកក្នុងពួកខុទ្ទកនិកាយ :
[អ៊ិ-តិ-វុត-តៈ-កៈ] ឬ [អ៊ិ-តិ-វុត-ដក់] itevuttak
ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកមួយផ្នែកក្នុងពួកខុទ្ទកនិកាយ :
ឈ្មោះគម្ពីរព្រាហ្មណ៍និយាយអំពីពង្សាវតារពីព្រេងនាយមានរឿងមហាភារតយុទ្ធជាដើម :
[អិ-តិ-ហាស] itehas
ឈ្មោះគម្ពីរព្រាហ្មណ៍និយាយអំពីពង្សាវតារពីព្រេងនាយមានរឿងមហាភារតយុទ្ធជាដើម :
ល្វែងឬបន្ទប់សម្រាប់ព្រះអគ្គមហេសីឬសម្រាប់ភរិយានៃឥស្សរជន, ផ្ទះឬទីដែលមានសុទ្ធតែស្ត្រីស្នំ; ទីខាងក្នុងព្រះរាជវាំង។
[អិត-ថា-គា] itthakear
ល្វែងឬបន្ទប់សម្រាប់ព្រះអគ្គមហេសីឬសម្រាប់ភរិយានៃឥស្សរជន, ផ្ទះឬទីដែលមានសុទ្ធតែស្ត្រីស្នំ; ទីខាងក្នុងព្រះរាជវាំង។
សម្ភោគជាមួយនឹងស្ត្រី។
[អិត-ថី] itthei
ស្ត្រី, ស្រី។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ កាលបើកវីត្រូវការប្រើ, ដូចជា :
[អិត-ថី-កៈ-ថា] itthei
សម្ដីនិយាយពីរឿងស្ត្រី, ពាក្យនិយាយពីស្រីញី។
[អិត-ថី-កល់-យ៉ាន] itthei
(ម.ព. ឥត្ថីរូប)។
[អិត-ថី-កាម] itthei
អ្នកដែលស្រឡាញ់ស្ត្រីជ្រុលពេក, អ្នកងប់ចិត្តទៅរកស្ត្រី។
[អិត-ថី-កុត] itthei
មាយាស្ត្រី, កិច្ចកលរបស់ស្ត្រី, ពុតស្រី។
[អិត-ថី-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] itthei
ចរិយារបស់ស្ត្រី។
[អិត-ថី-ជន់] itthei
ពួកស្ត្រី; ស្ត្រីទាំងពួង។
[អិត-ថី-ជាត] itthei
ជាតិជាស្ត្រី។
[អិត-ថី-ធុត-តៈ-ភាប] itthei
ភាពនៃមនុស្សឥត្ថីធូត។
[អិត-ថី-ធុត-តៈ] itthei
អ្នកលេងស្រី។
[អិត-ថី-ធូត] itthei
(ម.ព. ឥត្ថីធុត្តៈ)។
[អិត-ថី-ប៉ៈ-មុក] itthei
អ្នកដែលយកស្ត្រីធ្វើជាមុខ, អ្នកដែលអាងតែស្រី។
[អិត-ថី-ភាប] itthei
ភាពជាស្រី។
[អិត-ថី-ភា-វៈ-រូប] itthei
រូបដែលមានភាពជាស្ត្រី, រូបស្ត្រី។
[អិត-ថី-ភេត] itthei
ភេទស្ត្រី។
[អិត-ថី-មន់] itthei
(ម.ព. ឥត្ថីកុត្ត)។
[អិត-ថី-រ័ត] itthei
(ម.ព. ឥត្ថីរ័តន៍)។
[អិត-ថី-រូប] itthei
លម្អរបស់ស្ត្រី។
[អិត-ថី-រ័ត] itthei
ស្រីរត្ន (ស្ត្រីកែវ) ; ស្ត្រីឆើតឆាយ, នាងឆើតឆោម, នាងឆោមឆាយ; លក្ស្មី។
[អិត-ថី-ល័ក] itthei
លក្ខណ៍ស្ត្រី។
[អិត-ថី-សំ-ភោក] itthei
សម្ភោគជាមួយនឹងស្ត្រី។
(ព.វ.) ភេទស្ត្រី។
[អិត-ថី-លឹង] aettheiloeng≈
លក្ខណៈនៃស្ត្រី។
[អិត-ថី-លឹង] aettheiloeng≈
(ព.វ.) ភេទស្ត្រី។
(ម.ព. ឥត្ថី) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អិត-ថី—] aetthei—≈
(ម.ព. ឥត្ថី) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ឆ្កួតស្រី។
[អិត-ថុម-ម័ត-តៈ-កៈ] aetthommtatakkak≈
ឆ្កួតស្រី។
(ម.ព. ឥត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អិត—] aet—≈
(ម.ព. ឥត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
អានុភាពនៃឫទ្ធិ។
[អិត-ធា-នុ-ភាប] ittheanupheap
អានុភាពនៃឫទ្ធិ។
ការបានឫទ្ធិ, ការសម្រេចឫទ្ធិ។
[អិត-ធិ] itthi
ឫទ្ធិ គឺសេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន; ដំណើរកើតការ; អានុភាព, អំណាច, អានុភាពដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិឬជាក់ស្ដែង; អស្ចារ្យ; អានុភាពក្រៃលែងជាងធម្មតា ...។
[អិត-ធិ-មៈ-តី] itthi
(ម.ព. ឥទ្ធិមន្ត)។
[អិត-ធិ-ម៉ន់] itthi
ដែលមានឫទ្ធិឬអ្នកមានឫទ្ធិ (ឫទ្ធិម័ត)។
[អិត-ធិ-លាប] itthi
ការបានឫទ្ធិ, ការសម្រេចឫទ្ធិ។
(ព.ពុ.) គុណធម៌ប្រៀបដូចជាជើងឬដូចជាជំហាននៃសេចក្ដីសម្រេច, នៃសេចក្ដីចម្រើន; មាន ៤យ៉ាង ១ឆន្ទៈ បំណង; ២វីរិយៈ ព្យាយាម; ៣ចិត្តៈ គំនិត (ចេះតែរស់រវើក) ; ៤វីមំសា ការពិចារណា, ល្បងមើល, ពិសោធមើល; ប្រឡង។ ឥទ្ធិបាទទាំង ៤នេះជាធម៌សំខាន់បំផុតរបស់សត្វលោក (ទាំងផ្លូវលោកទាំងផ្លូវធម៌)
[អិត-ធិ-បាត] itthibat
(ព.ពុ.) គុណធម៌ប្រៀបដូចជាជើងឬដូចជាជំហាននៃសេចក្ដីសម្រេច, នៃសេចក្ដីចម្រើន; មាន ៤យ៉ាង ១ឆន្ទៈ បំណង; ២វីរិយៈ ព្យាយាម; ៣ចិត្តៈ គំនិត (ចេះតែរស់រវើក) ; ៤វីមំសា ការពិចារណា, ល្បងមើល, ពិសោធមើល; ប្រឡង។ ឥទ្ធិបាទទាំង ៤នេះជាធម៌សំខាន់បំផុតរបស់សត្វលោក (ទាំងផ្លូវលោកទាំងផ្លូវធម៌)
(ម.ព. ឫទ្ធិពល ក្នុង ឫទ្ធិ)។
[អិត-ធិ-ពល់] erthipul
(ម.ព. ឫទ្ធិពល ក្នុង ឫទ្ធិ)។
(ម.ព. ឥទ្ធិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អិត-ធិ—] aetthi—≈
(ម.ព. ឥទ្ធិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
សុខក្នុងលោកនេះ គឺសុខសម្រាប់ជាតិនេះ។
[អ៊ិ-ធៈ-លោក] itholouk
លោកនេះ, ដលោក (ជាគូគ្នានឹង បរលោក "លោកខាងមុខ") :
[អ៊ិ-ធៈ-លោ-ក័ត-តៈ-ភាប] itholouk
អត្តភាពក្នុងលោកនេះ គឺជាតិនេះ។
[អ៊ិ-ធៈ-លោ-កៈ-សុក] itholouk
សុខក្នុងលោកនេះ គឺសុខសម្រាប់ជាតិនេះ។
ព្រះនាមទេវរាជជាអធិបតីនៃពួកទេវតាក្នុងឋានត្រៃត្រិង្សសួគ៌ ទាំងជាអ្នកមានអំណាចត្រួតត្រាលើពួកទេវតានៅឋានចាតុម្មហារាជិកសួគ៌ផង, ជាទេវរាជស័ក្ដិសិទ្ធិវិសេសមួយអង្គ ក្នុងពួកទេវតាជាទីគោរពរបស់ពួកព្រាហ្មណិក, ទាំងពួកពុទ្ធសាសនិក ក៏តែងតែគោរពចំពោះទៅរកទេវរាជអង្គនេះ តាមកាលដ៏គួរម្ដង
[អិន] intor
ដែលជាធំ, ជាឥស្សរៈ, ជាចម្បងលើគេ។
[អិន] intor
ព្រះនាមទេវរាជជាអធិបតីនៃពួកទេវតាក្នុងឋានត្រៃត្រិង្សសួគ៌ ទាំងជាអ្នកមានអំណាចត្រួតត្រាលើពួកទេវតានៅឋានចាតុម្មហារាជិកសួគ៌ផង, ជាទេវរាជស័ក្ដិសិទ្ធិវិសេសមួយអង្គ ក្នុងពួកទេវតាជាទីគោរពរបស់ពួកព្រាហ្មណិក, ទាំងពួកពុទ្ធសាសនិក ក៏តែងតែគោរពចំពោះទៅរកទេវរាជអង្គនេះ តាមកាលដ៏គួរម្ដង
[អិន-ទៈ-ចាប] intochab
(ម.ព. ឥន្ទធនូ)។
(ម.ព. ឥន្ទធនូ)។
[អិន-ទៈ-ចា-បៈ] aenteakchabak≈
(ម.ព. ឥន្ទធនូ)។
(ម.ព. ឥន្ទ្រជិត)។
[អិន-ទៈ-ជិត] intochit
(ម.ព. ឥន្ទ្រជិត)។
(ព.ប្រ.) ខ្មែរហៅផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានព័ណ៌ឆ្លាស់គ្នា, ជាឥស្សរិយាភរណៈ សម្រាប់ឥស្សរជនស្ពាយឆៀង ថា ឥន្ទធនូ ដែរ :
[អិន-ធៈ-នូ] intothonu
ធ្នូព្រះឥន្ទ។
[អិន-ធៈ-នូ] intothonu
ពន្លឺនាផ្ទៃមេឃមានសណ្ឋានកោងស្រដៀងនឹងរាងដងធ្នូដែលយឹតពេញកម្លាំង តែងកើតមានត្រង់ទិសផ្ទុយគ្នានឹងវង់ព្រះអាទិត្យ កើតដោយរស្មីព្រះអាទិត្យចាំងប៉ះនឹងពពកហើយចូលទៅក្នុងតំណក់ទឹកភ្លៀងឬស្រទាប់ភ្លៀងព្ធដ៏អាកាល បញ្ចេញព័ណ៌ ៧យ៉ាងគឺ ព័ណ៌ស្វាយ, ខៀវលាយស្វាយនិងក្រហមប្រឿង, ខៀវ, បៃតង, លឿង
[អិន-ធៈ-នូ] intothonu
(ព.ប្រ.) ខ្មែរហៅផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានព័ណ៌ឆ្លាស់គ្នា, ជាឥស្សរិយាភរណៈ សម្រាប់ឥស្សរជនស្ពាយឆៀង ថា ឥន្ទធនូ ដែរ :
រូបដែលព្រះឥន្ទ្រនិម្មិត។
[អិន-ទៈ-និម-មិត] aenteaknimmit≈
រូបដែលព្រះឥន្ទ្រនិម្មិត។
ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមសណ្ឋានជាវល្លិរឹង, ផ្កាជាចង្កោមៗ សម្បុរស្វាយខ្ចីក៏មាន សម្បុរក្រហមទុំក៏មាន ជាអគន្ធកបុស្ប, ជាឈើដាំឱ្យលូតឡើងទ្រើងបាន, គេច្រើនដាំក្បែរផ្ទះលំនៅយកជាម្លប់ឬដាំធ្វើជាខ្លោងទ្វារ :
[អិន-ទៈ-និល] intonil
ឈ្មោះត្បូងមួយប្រភេទ ព័ណ៌ខៀវខ្ចី; កែវមរកត :
[អិន-ទៈ-និល] intonil
ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមសណ្ឋានជាវល្លិរឹង, ផ្កាជាចង្កោមៗ សម្បុរស្វាយខ្ចីក៏មាន សម្បុរក្រហមទុំក៏មាន ជាអគន្ធកបុស្ប, ជាឈើដាំឱ្យលូតឡើងទ្រើងបាន, គេច្រើនដាំក្បែរផ្ទះលំនៅយកជាម្លប់ឬដាំធ្វើជាខ្លោងទ្វារ :
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងត្របែកព្រៃ ផ្កាសម្បុរស្វាយចាស់ :
[អិន-ទៈ-នេល] intonel
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងត្របែកព្រៃ ផ្កាសម្បុរស្វាយចាស់ :
ខ្មែរសម័យមហានគរ (នគរធំ) ប្រើពាក្យនេះជាវិសេសនាមឬជាគោរមនៃក្រុមមហានគរ, ច្រើនប្រើក្នុងព្រះបរមរាជសាសន៍ ឬព្រះបរមរាជឱង្ការថា :
[អិន-ទៈ-ប៉ាត់] intobatt
ឈ្មោះក្រុងមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ ត្រង់កន្លែងក្រុង ទេល្ហី សព្វថ្ងៃនេះ?។
[អិន-ទៈ-ប៉ាត់] intobatt
ខ្មែរសម័យមហានគរ (នគរធំ) ប្រើពាក្យនេះជាវិសេសនាមឬជាគោរមនៃក្រុមមហានគរ, ច្រើនប្រើក្នុងព្រះបរមរាជសាសន៍ ឬព្រះបរមរាជឱង្ការថា :
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ ហៅថាភ្លេងឥន្ទលាំ ឬ ភ្លេងស្វាយឥន្ទលាំ (ទីទៃពី ភ្លេងចន្ទលាំ)។
[អិន-ទៈ-លាំ] intoloam
ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទសណ្ឋានផ្លែស្រដៀងនឹងស្វាយខណ្ឌស្ករ :
[អិន-ទៈ-លាំ] intoloam
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ ហៅថាភ្លេងឥន្ទលាំ ឬ ភ្លេងស្វាយឥន្ទលាំ (ទីទៃពី ភ្លេងចន្ទលាំ)។
ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសំឡេងបទប្រៀបដូចជាសូរសព្ទប៉ីឬស្រឡៃនៃព្រះឥន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបានងាយខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទគឺបួនឃ្លាកាព្យជាមួយគាថា, ក្នុងបាទមួយៗ មាន ១២អក្សរ, ត្រង់អក្សរទី ១, ២, ៣និងទី ៤,
[អិន-ទៈ-វង់] intovongsor
ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសំឡេងបទប្រៀបដូចជាសូរសព្ទប៉ីឬស្រឡៃនៃព្រះឥន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបានងាយខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទគឺបួនឃ្លាកាព្យជាមួយគាថា, ក្នុងបាទមួយៗ មាន ១២អក្សរ, ត្រង់អក្សរទី ១, ២, ៣និងទី ៤,