ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អ្ហោ៎! ឧទានសព្ទ

[អ្ហោ] ahao≈

(ម.ព. អ្ហោ!)។

អ្ហោ៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហោះ] ahaoah≈

(ម.ព. អ្ហោះ!)។

អ្ហះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហះ] ahah≈

(ព.សា.) ពាក្យឆ្លើយឬសួរតន្ថើន, បន្ថែម ដោយមានសេចក្ដីសង្ស័យជាដើម :

អ្ហ៊ឹះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ឹះ] aahoeeah≈

សូរឮដោយលាន់មាត់ខំប្រឹងលើកអ្វីធ្ងន់ឬប្រឹងក្រោកជាដើម :

អ្ហ៊ឺ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ឺ] aaheu≈

សូរឮវែងដោយលាន់មាត់ថ្ងូរជាដើម :

អ្ហ៊‌ឺ៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊‌ឺ៎ះ] aah‌eueah≈

សូរឮដោយសាន់មាត់ថ្ងូរខ្ពស់ៗបង្អូសៗជាដើម :

អ្ហ៊ុះ!

សូរឮដោយលាន់មាត់ថ្ងូររអ៊ុះរទូៗជាដើម :

អ្ហ៊ុះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ុះ] aahueah≈

សូរឮដោយលាន់មាត់ថ្ងូររអ៊ុះរទូៗជាដើម :

អ្ហ៊ែៈ!

សូរលាន់មាត់បន្ទច់, បន្ទោស, ឃាត់ (នែៈ) :

អ្ហ៊ែៈ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ែៈ] aaheeak≈

សូរលាន់មាត់បន្ទច់, បន្ទោស, ឃាត់ (នែៈ) :

អ្ហ៊ះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ះ] aaheah≈

(ម.ព អ្ហ៊ៈ!)។

អ្ហ៊ៈ!

និយាយសួរឬឆ្លើយដោយការណ៍ឆ្ងល់ជាដើម :

អ្ហ៊ៈ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ៈ] aaheak≈

និយាយសួរឬឆ្លើយដោយការណ៍ឆ្ងល់ជាដើម :

អ្ហ៎! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ] ah≈

(ម.ព. អ្ហ!)។

អ្ហ៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហះ] ahah≈

(ម.ព. អ្ហះ!)។

អ—

ពាក្យបដិសេធ (ផ្លាស់មកពី ន គឺ ន > អ) សម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីមានសេចក្ដីថា " មិន, មិនមែន, ពុំ, ឥត " សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ដូចជា អកតញ្ញូ (< ន > អ + កតញ្ញូ) " អ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ (ចំពោះខ្លួន) "; អភ័ព្វ (< ន > អ + ភព្វ) "ដែលមិនគួរ (ដល់ការ

អ— ឧទានសព្ទ

[អៈ—] aak—≈

ពាក្យបដិសេធ (ផ្លាស់មកពី ន គឺ ន > អ) សម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីមានសេចក្ដីថា " មិន, មិនមែន, ពុំ, ឥត " សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ដូចជា អកតញ្ញូ (< ន > អ + កតញ្ញូ) " អ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ (ចំពោះខ្លួន) "; អភ័ព្វ (< ន > អ + ភព្វ) "ដែលមិនគួរ (ដល់ការ

ឥច្ឆា

បុគ្គលដែលត្រូវឥច្ឆាគ្របសង្កត់ គឺបុគ្គលដែលលុះក្នុងអំណាចឥច្ឆាឬដែលល្មោភចង់បានឥតខ្មាស។

ឥច្ឆា នាម

[អ៊ិច-ឆា] ichchha

សេចក្ដីប្រាថ្នា; ការចង់បាន, ចំណង់; សេចក្ដីត្រូវការ; សេចក្ដីលោភ, អភិជ្ឈា :

ឥច្ឆា ន., គុ., កិ.

[អ៊ិច-ឆា] ichchha

ពាក្យនេះ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ឫស្យា, សេចក្ដីឈ្នានីស, សេចក្ដីច្រណែន, ការរិះគន់គេដោយមានសេចក្ដីច្រណែនឬឈ្នានីស" :

ឥច្ឆា នាម

[អ៊ិច-ឆា-ចា] ichchha

មារយាទឬការប្រព្រឹត្តចិត្តគំនិតប្រកបដោយឥច្ឆា។

ឥច្ឆា នាម

[អ៊ិច-ឆា-ទោស] ichchha

ទោសនៃឥច្ឆា; អ្នកដែលមានឥច្ឆាជាទោស។

ឥច្ឆា នាម

[អ៊ិច-ឆា-ប៉ៈ-កៈ-តៈ-បុក-គល់] ichchha

បុគ្គលដែលត្រូវឥច្ឆាគ្របសង្កត់ គឺបុគ្គលដែលលុះក្នុងអំណាចឥច្ឆាឬដែលល្មោភចង់បានឥតខ្មាស។

ឥច្ឆា—

(ម.ព. ឥច្ឆា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥច្ឆា— នាម

[អ៊ិច-ឆា—] aichchha—≈

(ម.ព. ឥច្ឆា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥច្ឆិតា

សេចក្ដីប្រាថ្នា អ្វីៗដែលត្រូវរកឬដោះស្រាយ។

ឥច្ឆិតា នាម

[អ៊ិច-ឆិ-តា] aichchheta≈

សេចក្ដីប្រាថ្នា អ្វីៗដែលត្រូវរកឬដោះស្រាយ។

ឥដ្ឋ

អារម្មណ៍ដែលគួរប្រាថ្នា, អារម្មណ៍ដែលត្រូវចិត្តឬដែលចាប់ចិត្ត :

ឥដ្ឋ នាម ១)

[អិត] idthar

បន្ទះកម្រាលដែលធ្វើដោយស៊ីម៉ងត៍ ឬដោយដីមានចានជាដើម មានព័ណ៌ផ្សេងៗ ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ក៏ហៅ ឥដ្ឋ ដែរ :

ឥដ្ឋ នាម ២)

[អិត] idthar

ដីស្អិតដែលធ្វើជារាងសណ្ឋានផ្សេងៗ ហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតរួចដុតឱ្យឆ្អិន សម្រាប់ប្រើការរៀបកជាផ្ទះលំនៅជាដើម :

ឥដ្ឋ កិរិយាសព្ទ

[ជាន់-អិត] idthar

ជាន់ដីស្អិតក្នុងពុម្ពឱ្យកើតបានជាឥដ្ឋ។

ឥដ្ឋ កិរិយាសព្ទ

[បោះ-អិត] idthar

បោះពុម្ពឥដ្ឋស៊ីម៉ងត៍។

ឥដ្ឋ នាម

[អិត-តាន់] idthar

ប្រភេទឥដ្ឋម្យ៉ាង ដែលមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានសាច់តាន់ឬមានប្រហោងតូច និងមានកម្រាស់ស្តើងជាងឥដ្ឋប្រហោងពាក់កណ្ដាល ជាទូទៅប្រើសម្រាប់រៀបជាជញ្ជាំងឬសំណង់ផ្សេងៗ :

ឥដ្ឋ នាម

[អិត-ប្រ-ហោង] idthar

ប្រភេទឥដ្ឋម្យ៉ាងមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានប្រហោងខាងក្នុង មានកម្រាស់ក្រាស់ជាងឥដ្ឋប្រហោង ជាទូទៅប្រើសម្រាប់រៀបជាជញ្ជាំងឬសំណង់ផ្សេងៗ :

ឥដ្ឋ គុណនាម

[អ៊ិត] ឬ [អិត-ឋៈ] idthar

ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរត្រូវការ, ជាទីពេញចិត្ត, ដែលត្រូវចិត្តឬគាប់ចិត្ត, ដែលគួរស្រឡាញ់។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋៈ-កាំ] idthar

អំពើ ឬ កិច្ចការដែលត្រូវចិត្ត។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋៈ-ផល់] idthar

ផលជាទីពេញចិត្ត។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋៈ-មៈ-នុញ-ញៈ-ផល់] idthar

ផលជាទីពេញចិត្តដែលបានសម្រេចដូចបំណង។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋា-នុ-កូល] idthar

អនុកូលតាមការណ៍ដែលត្រូវចិត្ត។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋា-នុ-មោ-ទៈ-នា] idthar

សេចក្ដីរីករាយតាមការណ៍ដែលត្រូវចិត្ត។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋា-នុ-ឡោម] idthar

អនុលោមតាមការណ៍ដែលត្រូវចិត្ត។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋា-នុស-ស] idthar

ការនឹកឃើញដល់អ្វីមួយដែលត្រូវចិត្ត។

ឥដ្ឋ នាម

[អ៊ិត-ឋា-រ៉ម់] idthar

អារម្មណ៍ដែលគួរប្រាថ្នា, អារម្មណ៍ដែលត្រូវចិត្តឬដែលចាប់ចិត្ត :

ឥដ្ឋការ៉ូ

ឥដ្ឋកម្រាលធ្វើពីដីឥដ្ឋសដុត មានផ្ទៃរលោងប្រកបដោយពណ៌ផ្សេងៗ ប្រើក្រាលក្នុងទីលំនៅ ឬបិទភ្ជាប់ជញ្ជាំង។ ជួនកាលគេហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ការ៉ូ ប៉ុណ្ណោះ :

ឥដ្ឋការ៉ូ នាម

[អិត-កា-រ៉ូ] aetkarou≈

ឥដ្ឋកម្រាលធ្វើពីដីឥដ្ឋសដុត មានផ្ទៃរលោងប្រកបដោយពណ៌ផ្សេងៗ ប្រើក្រាលក្នុងទីលំនៅ ឬបិទភ្ជាប់ជញ្ជាំង។ ជួនកាលគេហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ការ៉ូ ប៉ុណ្ណោះ :

ឥដ្ឋា—

(ម.ព. ឥដ្ឋ{¥¥}២{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥដ្ឋា— នាម

[អិត-ឋា—] aettha—≈

(ម.ព. ឥដ្ឋ២) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឥដ្ឋ—

(ម.ព. ឥដ្ឋ{¥¥}២{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ)។

ឥដ្ឋ— នាម

[អ៊ិត-ឋៈ—] aitthak—≈

(ម.ព. ឥដ្ឋ២) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ)។

ឥណ

(ម.ព. ឥណាយិក)។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ] in

បំណុល។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ-ប-រ៉ិ-ភោក] in

បរិភោគដោយជាប់បំណុល គឺការប្រើប្រាស់ឬឆាន់ចតុប្បច្ច័យដោយពុំបានពិចារណាតាមលក្ខណប្បច្ចវេក្ខណៈ (សម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក)។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ-ព័ន] in

ការជំពាក់បំណុលគេ។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ-ព័ន] in

ដូចពាក្យ ឥណព័ន្ធ។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ-ម៉ោក] in

ការរួចចាកបំណុល។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ-វៈ-តី] in

(ម.ព. ឥណវន្ត)។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណៈ-វ័ន] in

អ្នកជាប់បំណុល គឺអ្នកជំពាក់បំណុលគេ។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណ័ស-សា-មិក] in

ម្ចាស់បំណុល។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណ័ស-សា-មិ-កា] in

(ម.ព. ឥណស្សាមិក)។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណា-យិ-កៈ] in

អ្នកជាប់បំណុល, កូនបំណុល (ឥណវន្ត)។

ឥណ នាម

[អ៊ិ-ណា-យិ-កា] in

(ម.ព. ឥណាយិក)។

ឥណទាតា

អ្នកឱ្យខ្ចី គឺអ្នកដែលឱ្យគេខ្ចីប្រាក់ជាដើម។

ឥណទាតា នាម

[អ៊ិ-ណៈ-ទា-តា] ainakteata≈

អ្នកឱ្យខ្ចី គឺអ្នកដែលឱ្យគេខ្ចីប្រាក់ជាដើម។

ឥណទាន

ក្រុមហ៊ុនផ្ដល់ព័ត៌មានហិរញ្ញវត្ថុ ឧបករណ៍វិភាគទិន្នន័យ និងរបាយការណ៍ឥណទានទៅដល់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ។

ឥណទាន នាម ១)

[អ៊ិ-ណៈ-ទាន] ainaktean≈

ការឱ្យខ្ចី :

ឥណទាន នាម ២)

[អ៊ិ-ណៈ-ទាន] ainaktean≈

ប្រាក់ឬអ្វីៗដែលសម្រាប់ឱ្យខ្ចី :

ឥណទាន នាម ៣)

[អ៊ិ-ណៈ-ទាន] ainaktean≈

(សេ.ហិ.) ប្រាក់ ទំនិញ ឬសេវាសម្រាប់ឱ្យគេខ្ចី ដែលអ្នកខ្ចីយល់ព្រមទូទាត់សងជាមួយនឹងការប្រាក់តាមកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់នាពេលខាងមុខ។

ឥណទាន នាម ៤)

[អ៊ិ-ណៈ-ទាន] ainaktean≈

(សេ.ហិ.) វិធីដែលអ្នកខ្ចីទទួលបានប្រាក់ ទំនិញ ឬសេវាដោយយល់ព្រមទូទាត់សងជាមួយនឹងការប្រាក់តាមកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់នាពេលអនាគត។

ឥណទាន នាម ៥)

[អ៊ិ-ណៈ-ទាន] ainaktean≈

(សេ.ហិ.) កំណត់ត្រានៅខាងស្ដាំដៃនៃចំនួនសាច់ប្រាក់ដែលបានទទួលនៅក្នុងគណនី។

ឥណទាន នាម

[កា-រិ-យ៉ា-ឡៃ-អ៊ិ-ណៈ-ទាន] kariyalaiainaktean≈

ក្រុមហ៊ុនផ្ដល់ព័ត៌មានហិរញ្ញវត្ថុ ឧបករណ៍វិភាគទិន្នន័យ និងរបាយការណ៍ឥណទានទៅដល់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ។

ឥណទាយក

(សេ.ហិ.) បុគ្គលដែលមានឥណទានក្នុងគណនីណាមួយ។

ឥណទាយក នាម ១)

[អ៊ិ-ណៈ-ទា-យក់] ainakteayk≈

អ្នកឱ្យខ្ចី គឺអ្នកដែលឱ្យគេខ្ចីប្រាក់ជាដើម។

ឥណទាយក នាម ២)

[អ៊ិ-ណៈ-ទា-យក់] ainakteayk≈

(សេ.ហិ.) បុគ្គលដែលមានឥណទានក្នុងគណនីណាមួយ។

ឥណទាយិកា នាម

[អ៊ិ-ណៈ-ទា-យិ-កា] ainakteayika≈

(ម.ព. ឥណទាយក)។

ឥណទេយ្យ

(សេ.ហិ.) បំណុលឬកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវសងទូទាត់។

ឥណទេយ្យ នាម ១)

[អ៊ិ-ណៈ-ទៃ] ainaktey≈

ប្រាក់កម្ចី។

ឥណទេយ្យ នាម ២)

[អ៊ិ-ណៈ-ទៃ] ainaktey≈

(សេ.ហិ.) បំណុលឬកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវសងទូទាត់។

ឥណប្រតិទាន

(សេ.ហិ.) រយៈពេលសងបំណុលសរុប ដោយគិតចាប់ពីពេលដែលកិច្ចព្រមព្រៀងបំណុល កិច្ចព្រមព្រៀងឥណទានឬកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីការផ្ដល់ឥណទានចូលជាធរមានរហូតដល់បំណុលត្រូវបានសងអស់។

ឥណប្រតិទាន នាម ១)

[អ៊ិ-ណៈ-ប្រៈ-តិ-ទាន] ainakbreaktetean≈

(សេ.ហិ.) ថ្ងៃដែលត្រូវសងបំណុល។

ឥណប្រតិទាន នាម ២)

[អ៊ិ-ណៈ-ប្រៈ-តិ-ទាន] ainakbreaktetean≈

(សេ.ហិ.) រយៈពេលសងបំណុលសរុប ដោយគិតចាប់ពីពេលដែលកិច្ចព្រមព្រៀងបំណុល កិច្ចព្រមព្រៀងឥណទានឬកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីការផ្ដល់ឥណទានចូលជាធរមានរហូតដល់បំណុលត្រូវបានសងអស់។

ឥណពន្ធ

(សេ.ហិ.) កំណត់ត្រាសាច់ប្រាក់ដែលដកចេញពីគណនី។

ឥណពន្ធ នាម ១)

[អ៊ិ-ណៈ-ពន់] ainakpno≈

(សេ.ហិ.) កំណត់ត្រានៅខាងឆ្វេងដៃនៃចំនួនសាច់ប្រាក់ដែលបានចំណាយនៅក្នុងគណនី។

ឥណពន្ធ នាម ២)

[អ៊ិ-ណៈ-ពន់] ainakpno≈

(សេ.ហិ.) កំណត់ត្រាសាច់ប្រាក់ដែលដកចេញពីគណនី។

ឥណ្ឌា

ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយប៉ែកធំទូលាយក្នុងទ្វីបអាស៊ី, មានទន្លេឥណ្ឌុល (សិន្ធុ) ឱបពីខាងលិច, ដែលក្នុងបុរាណសម័យហៅថា ប្រទេសសិន្ធវៈ ឬ សិន្ធព, ហៅអ្នកប្រទេសនោះថា សិន្ធវៈ ឬ សិន្ធព ដែរ ឬហៅ សិន្ធូ ក៏មាន, លុះចំណេរកាលតមក ហៅក្លាយជា ហិណ្ឌូ, តមកទៀតហៅ ឥណ្ឌូ; អង់គ្លេសហៅប្រទេសនោះថា ឥណ្ឌ

ឥណ្ឌា នាម

[អិន-ឌា] india

ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយប៉ែកធំទូលាយក្នុងទ្វីបអាស៊ី, មានទន្លេឥណ្ឌុល (សិន្ធុ) ឱបពីខាងលិច, ដែលក្នុងបុរាណសម័យហៅថា ប្រទេសសិន្ធវៈ ឬ សិន្ធព, ហៅអ្នកប្រទេសនោះថា សិន្ធវៈ ឬ សិន្ធព ដែរ ឬហៅ សិន្ធូ ក៏មាន, លុះចំណេរកាលតមក ហៅក្លាយជា ហិណ្ឌូ, តមកទៀតហៅ ឥណ្ឌូ; អង់គ្លេសហៅប្រទេសនោះថា ឥណ្ឌ

ឥណ្ឌុស នាម

[អិន-ឌុស] indos

(ម.ព. សិន្ធុ)។

ឥណ្ឌូ

មនុស្សអ្នកប្រទេសឥណ្ឌា (ហិណ្ឌូ) :

ឥណ្ឌូ នាម

[អិន-ឌូ] indou

មនុស្សអ្នកប្រទេសឥណ្ឌា (ហិណ្ឌូ) :

ឥណ្ឌូស៊ីន

(ភូមិ.) ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយប៉ែកធំក្នុងទ្វីបអាស៊ីនៅត្រង់ចន្លោះប្រទេសឥណ្ឌានិងប្រទេសចិន គឺ ប្រទេសឥណ្ឌូស៊ីន, សម័យពីមុន មាន ៨អន្លើគឺ ប្រទេសភូមា, ម៉ាលក្កា, សៀម, ខ្មែរ, កូស័ងស៊ីន, អណ្ណាម, តុងក័ង, លាវ។ បើតាមកំណើតពាក្យនេះគួរប្រើជា ឥណ្ឌូចិន, ប៉ុន្តែខ្មែរធ្លាប់ប្រើជា ឥណ្ឌ

ឥណ្ឌូស៊ីន នាម

[អិន-ឌូ-ស៊ីន] indousin

(ភូមិ.) ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយប៉ែកធំក្នុងទ្វីបអាស៊ីនៅត្រង់ចន្លោះប្រទេសឥណ្ឌានិងប្រទេសចិន គឺ ប្រទេសឥណ្ឌូស៊ីន, សម័យពីមុន មាន ៨អន្លើគឺ ប្រទេសភូមា, ម៉ាលក្កា, សៀម, ខ្មែរ, កូស័ងស៊ីន, អណ្ណាម, តុងក័ង, លាវ។ បើតាមកំណើតពាក្យនេះគួរប្រើជា ឥណ្ឌូចិន, ប៉ុន្តែខ្មែរធ្លាប់ប្រើជា ឥណ្ឌ

ឥណ្ឌៀ នាម

[អិន-ឌៀ] indie

(ម.ព. ឥណ្ឌា)។