ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អ្នក នាម

[នាក់-ខ្លះ] Nak

ជនខ្លះ។

អ្នក នាម

[នាក់-គ្រួ] Nak

ជនដែលចម្អិនភោជនាហារ (អារាលិក ឬ អាឡារិក)។

អ្នក នាម

[នាក់-ចំ-កា] Nak

មនុស្សដែលធ្វើចម្ការ។

អ្នក នាម

[នាក់-ចេះ] Nak

បុគ្គលមានចំណេះ។

អ្នក នាម

[នាក់-ចោត] Nak

បុគ្គលដែលចោទប្រកាន់ឬដែលដាក់ចំណោទ។

អ្នក នាម

[នាក់-ឆ្លើយ] Nak

ជនអ្នកឆ្លើយ។

អ្នក នាម

[នាក់-ជា] Nak

ភុជិស្សជន។

អ្នក នាម

[នាក់-ជំ-នួញ] Nak

ជនដែលធ្វើជំនួញ។

អ្នក នាម

[នាក់-ឈ្លប] Nak

បុគ្គលដែលឈ្លប។

អ្នក នាម

[នាក់-ដឹង] Nak

ជនដែលដឹង។

អ្នក នាម

[នាក់-តូច] Nak

បុគ្គលដែលតូចជាងគេ។

អ្នក នាម

[នាក់-ទាប] Nak

បុគ្គលដែលទាបថោក។

អ្នក នាម

[នាក់-ទេស] Nak

បព្វជិតដែលចេះទេសន៍ (ធម្មកថិក)។

អ្នក នាម

[នាក់-ធំ] Nak

បុគ្គលជាធំ (ឥស្សរជន)។

អ្នក នាម

[នាក់-ផ្សា] Nak

ជនដែលមានផ្ទះលំនៅក្នុងប្រជុំផ្សារ ឬដែលលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ។

អ្នក នាម

[នាក់-ព្រៃ] Nak

ជនដែលនៅក្នុងស្រុកព្រៃ។

អ្នក នាម

[នាក់-ភ្លេង] Nak

មនុស្សដែលចេះភ្លេងឬដែលលេងភ្លេង។

អ្នក នាម

[នាក់-មាន] Nak

អ្នកដែលមានទ្រព្យច្រើន អ្នកបរិបូរដោយទ្រព្យសម្បត្តិ។

អ្នក នាម

[នាក់-មុក-នាក់-កា] Nak

ជនដែលមានមុខមានឈ្មោះនិងជនដែលមានមុខការឬដែលជាប្រមុខក្នុងកិច្ចការ។

អ្នក នាម

[នាក់-រក] Nak

ជនដែលរក; ជនដែលខំប្រឹងធ្វើការរកស៊ី។

អ្នក នាម

[នាក់-រា-ជៈ-កា] Nak

មនុស្សដែលធ្វើរាជការ។

អ្នក នាម

[នាក់-រៀន] Nak

ជនដែលកំពុងរៀន, សិស្សរៀន។

អ្នក នាម

[នាក់-ស្រុក] Nak

ជនដែលនៅក្នុងស្រុក; ប្រជុំជនឬពួកជនក្នុងស្រុកនីមួយៗ។

អ្នក នាម

[នាក់-ស្រែ] Nak

ជនដែលធ្វើស្រែ។

អ្នក នាម

[នាក់-ស៊ើប] Nak

ជនដែលស៊ើបការណ៍។

អ្នក នាម

[នាក់-អស់-នឹង] Nak

ជនអស់ហ្នឹង។

អ្នកកីឡា

ជនអ្នកលេងល្បែងមានប្រយោជន៍តាមសម័យនិយម។

អ្នកកីឡា នាម ១)

[នាក់-កី-ឡា] neakkeila≈

បុគ្គលដែលលេងល្បែងកម្សាន្តចិត្ត។

អ្នកកីឡា នាម ២)

[នាក់-កី-ឡា] neakkeila≈

ជនអ្នកលេងល្បែងមានប្រយោជន៍តាមសម័យនិយម។

អ្នកងារ

អ្នកធ្វើការងារមានកម្រិតតាមរាជប្បញ្ញត្តិ គឺជនដែលត្រូវទោសរបឹបជាដើមហើយធ្លាក់ខ្លួនទៅជាមនុស្សថ្នាក់ទី ៤(សូទ្រៈ) ជាប់ជាពូជវង្សតរៀងទៅឬជនដែលកើតក្នុងពូជវង្សនោះ :

អ្នកងារ នាម

[នាក់-ងា] anokongear

អ្នកធ្វើការងារមានកម្រិតតាមរាជប្បញ្ញត្តិ គឺជនដែលត្រូវទោសរបឹបជាដើមហើយធ្លាក់ខ្លួនទៅជាមនុស្សថ្នាក់ទី ៤(សូទ្រៈ) ជាប់ជាពូជវង្សតរៀងទៅឬជនដែលកើតក្នុងពូជវង្សនោះ :

អ្នកដូន

ពាក្យសម្រាប់ហៅភូតបិសាចស្រី ឬទេព្រ័ក្សស្រី, យាយទែព ដែលមានខ្ទមឬរោងអាស្រមជាលំនៅ, ជាគូគ្នានឹង អ្នកតា, ច្រើននិយាយថា អ្នកតាអ្នកដូន។

អ្នកដូន នាម ១)

[នាក់-ដូន] anokodoun

អ្នកជីដូន, អ្នកយាយ។

អ្នកដូន នាម ២)

[នាក់-ដូន] anokodoun

ពាក្យសម្រាប់ហៅភូតបិសាចស្រី ឬទេព្រ័ក្សស្រី, យាយទែព ដែលមានខ្ទមឬរោងអាស្រមជាលំនៅ, ជាគូគ្នានឹង អ្នកតា, ច្រើននិយាយថា អ្នកតាអ្នកដូន។

អ្នកតា

អ្នកតាសម្រាប់ស្រុកជាយូរអង្វែងមកហើយ។

អ្នកតា នាម ១)

[នាក់-តា] anakata

អ្នកជីតា។

អ្នកតា នាម ២)

[នាក់-តា] anakata

ពាក្យសម្រាប់ហៅភូតបិសាចប្រុស ឬទេពារ័ក្សប្រុសដែលមានខ្ទមឬរោងអាស្រមជាលំនៅឬឥតលំនៅយ៉ាងនោះក៏មាន :

អ្នកតា នាម

[នាក់-តា-ចាស់-ស្រុក] anakata

អ្នកតាសម្រាប់ស្រុកជាយូរអង្វែងមកហើយ។

អ្នកបាទ

ពាក្យហៅដោយទ្រគោះមើលងាយជាជំនួសពាក្យ គាត់ (ចំពោះតែមនុស្សប្រុស) :

អ្នកបាទ នាម ១)

[នាក់-បាត] anakabat

អ្នកដែលជាខ្ញុំបម្រើជិតបាទា។

អ្នកបាទ នាម ២)

[នាក់-បាត] anakabat

ពាក្យហៅដោយទ្រគោះមើលងាយជាជំនួសពាក្យ គាត់ (ចំពោះតែមនុស្សប្រុស) :

អ្នកបុណ្យ នាម

[នាក់-បុន] anakabonyar

អ្នកមានបុណ្យសំណាងអស្ចារ្យ :

អ្នកបួស

ជនដែលបួស (បព្វជិត) គឺអ្នកដែលកំពុងទ្រទ្រង់ភេទជាសមណៈ, អ្នកទ្រទ្រង់ផ្នួស (ទីទៃពីគ្រហស្ថ)។

អ្នកបួស នាម

[នាក់-បួស] neakbuos≈

ជនដែលបួស (បព្វជិត) គឺអ្នកដែលកំពុងទ្រទ្រង់ភេទជាសមណៈ, អ្នកទ្រទ្រង់ផ្នួស (ទីទៃពីគ្រហស្ថ)។

អ្នកប្រព័ន្ធ នាម

[ប្រ-ពាន់] bropean≈

អ្នកតែងសេចក្ដីជាកាព្យរាយ ឬជាគាថា, ជាកាព្យ។

អ្នកប្រាជ្ញ នាម

[នាក់-ប្រាច] neakbreach≈

បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាស្គាល់ខុសត្រូវ។

អ្នកផង

មហាជន, ជនានុជន, អ្នកទាំងពួង, ជនទាំងពួង, គេរាល់គ្នា :

អ្នកផង នាម

[នាក់-ផង] anokophong

មហាជន, ជនានុជន, អ្នកទាំងពួង, ជនទាំងពួង, គេរាល់គ្នា :

អ្នកផ្លូវ

អ្នកនាំផ្លូវសេចក្ដី គឺស្ត្រីជាអ្នកនាំមុខកូនស្រីចេញចូលតាមរយៈកិច្ចការ ក្នុងពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, ជាគូគ្នានឹង អ្នកមហា, ច្រើនហៅរួមថា អ្នកផ្លូវអ្នកមហា ឬ អ្នកផ្លូវចៅមហា។

អ្នកផ្លូវ នាម

[នាក់-ផ្លូវ] anakaphlouv

អ្នកនាំផ្លូវសេចក្ដី គឺស្ត្រីជាអ្នកនាំមុខកូនស្រីចេញចូលតាមរយៈកិច្ចការ ក្នុងពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, ជាគូគ្នានឹង អ្នកមហា, ច្រើនហៅរួមថា អ្នកផ្លូវអ្នកមហា ឬ អ្នកផ្លូវចៅមហា។

អ្នកមហា

បុរសដែលគេសន្មតឱ្យជាអ្នកស្ដីទីមហាទេព ឬ មហាមន្ត្រី គឺបុរសដែលជាអ្នកនាំមុខកូនប្រុសឡើងចុះតាមរយៈកិច្ចការក្នុងពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, ជាគូគ្នានឹង អ្នកផ្លូវ។

អ្នកមហា នាម

[នាក់-មៈ-ហា] anokomoha

បុរសដែលគេសន្មតឱ្យជាអ្នកស្ដីទីមហាទេព ឬ មហាមន្ត្រី គឺបុរសដែលជាអ្នកនាំមុខកូនប្រុសឡើងចុះតាមរយៈកិច្ចការក្នុងពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, ជាគូគ្នានឹង អ្នកផ្លូវ។

អ្នកមួយ

ពាក្យហៅមនុស្សសាមញ្ញដោយមិនចេញឈ្មោះ (ច្រើននិយាយដោយមានសេចក្ដីអាណិតប្រណី) :

អ្នកមួយ នាម ១)

[នាក់-មួយ] anokomuoy

គាត់, គ្នា; វា។

អ្នកមួយ នាម ២)

[នាក់-មួយ] anokomuoy

ពាក្យហៅមនុស្សសាមញ្ញដោយមិនចេញឈ្មោះ (ច្រើននិយាយដោយមានសេចក្ដីអាណិតប្រណី) :

អ្នកយើង

ពាក្យសម្រាប់ហៅបព្វជិតដោយមិនចេញឈ្មោះ (ខ្មែរសម័យបុរាណប្រើជាពាក្យគោរព, សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រឡប់ប្រើជាពាក្យមើលងាយទៅវិញ) :

អ្នកយើង នាម ១)

[នាក់-យើង] anakayaung

(ព.បុ.) អ្នកបួសរបស់យើងឬសមណៈរបស់យើង។

អ្នកយើង នាម ២)

[នាក់-យើង] anakayaung

ពាក្យសម្រាប់ហៅបព្វជិតដោយមិនចេញឈ្មោះ (ខ្មែរសម័យបុរាណប្រើជាពាក្យគោរព, សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រឡប់ប្រើជាពាក្យមើលងាយទៅវិញ) :

អ្នកលេង

ជនដែលចូលចិត្តប្រើអំពើហិង្សាគំរាមកំហែងអ្នកដទៃ :

អ្នកលេង នាម ១)

[នាក់-លេង] neakleng≈

ជនដែលលេងល្បែង; ជនដែលប្រព្រឹត្តតែខាងការលេង ... (មានច្រើនប្រភេទ)។

អ្នកលេង នាម ២)

[នាក់-លេង] neakleng≈

ជនដែលចូលចិត្តប្រើអំពើហិង្សាគំរាមកំហែងអ្នកដទៃ :

អ្នកសិល្ប៍

អ្នកមានសិប្បៈ, អ្នកចេះសិល្បវិទ្យា។ ខ្មែរប្រើជាពាក្យហៅមនុស្សដែលលើកខ្លួនជាអ្នកបុណ្យ បញ្ចុះបញ្ចូលប្រជាជនអ្នកឆោតល្ងង់ តាំងហោមពិធីប្រសិទ្ធីសិល្បវិទ្យា កជាទ័ពក្បត់ផែនដី :

អ្នកសិល្ប៍ នាម

[នាក់-សិល] anakaselb

អ្នកមានសិប្បៈ, អ្នកចេះសិល្បវិទ្យា។ ខ្មែរប្រើជាពាក្យហៅមនុស្សដែលលើកខ្លួនជាអ្នកបុណ្យ បញ្ចុះបញ្ចូលប្រជាជនអ្នកឆោតល្ងង់ តាំងហោមពិធីប្រសិទ្ធីសិល្បវិទ្យា កជាទ័ពក្បត់ផែនដី :

អ្នកអង្គម្ចាស់

បុត្រាបុត្រីដែលមានព្រះអង្គម្ចាស់ជាបិតា ឬបុត្រាបុត្រីដែលកើតអំពីអ្នកអង្គម្ចាស់រួមគ្នាជាមាតាបិតា (ពាក្យធម្មតាដែលប្រើជាប្រក្រតីថា ម្ចាស់)។

អ្នកអង្គម្ចាស់ នាម

[នាក់-អង់-ម្ចាស់] neakangmchas≈

បុត្រាបុត្រីដែលមានព្រះអង្គម្ចាស់ជាបិតា ឬបុត្រាបុត្រីដែលកើតអំពីអ្នកអង្គម្ចាស់រួមគ្នាជាមាតាបិតា (ពាក្យធម្មតាដែលប្រើជាប្រក្រតីថា ម្ចាស់)។

អ្វី សព្វនាម ១)

[អ្វី] avey

ដូចម្ដេច? (ព.សា.) អី) :

អ្វី សព្វនាម ២)

[អ្វី] avey

នីមួយ, ណាមួយ, តិចតួច :

អ្វី សព្វនាម

[កា-អ្វី-អ្វី] avey

ការនីមួយៗ។

អ្វីមួយ

ដែលមិនទៀងមិនប្រាកដថាវត្ថុណាមួយពិតប្រាកដ។

អ្វីមួយ ឈ.

[អ្វី-មួយ] aveimuoy

ដែលមិនទៀងមិនប្រាកដថាវត្ថុណាមួយពិតប្រាកដ។

អ្ហ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ] ah≈

(ព.សា.) អ! ឬ អ៎! :

អ្ហា! ឧទានសព្ទ

[អ្ហា] aha≈

(ព.សា.) អា! ឬ អា៎ :

អ្ហាះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហាះ] ahaah≈

(ព.សា.) ពាក្យឆ្លើយគ្នាឬឆ្លើយហើយសួរត្រឡប់ទៅវិញដោយមានសង្ស័យ :

អ្ហាៈ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហាៈ] ahaak≈

(ព.សា.) នែៈ! ឬ នែ៏ៈ! ពាក្យលាន់មាត់បន្ទោសឬស្ទាក់សម្ដីស្ទាក់ដំណើរ, បន្ទច់, បង្អាក់ ជាដើម :

អ្ហា៎! ឧទានសព្ទ

[អ្ហា] aha≈

(ម.ព. អ្ហា!)។

អ្ហា៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហាះ] ahaah≈

(ម.ព. អ្ហាះ!)។

អ្ហឹៈ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហឹៈ] ahoeak≈

សូរឮដោយត្អើកជាដើម :

អ្ហឺ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហឺ] aheu≈

(ព.សា.) ណា៎! ឬ ណា៎ៈ!, ហ្ន៎ៈ! ពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ឬបន្ថែមលើសេចក្ដីមុនឱ្យប្រាកដ :

អ្ហុះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហុះ] ahoah≈

ដូចគ្នានឹង អុះ! ដែរ តាមសូរសំឡេងដែលគេលាន់មាត់។

អ្ហូ!

(ព.សា.) អូៈ! ឬ អូ៎ៈ! សូរលាន់មាត់ដោយការបាត់ឆ្ងល់, ដោយយល់សេចក្ដីជាក់ជាដើម :

អ្ហូ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហូ] ahou≈

(ព.សា.) អូៈ! ឬ អូ៎ៈ! សូរលាន់មាត់ដោយការបាត់ឆ្ងល់, ដោយយល់សេចក្ដីជាក់ជាដើម :

អ្ហូះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហូះ] ahouah≈

(ព.សា.) អូះ! ឬ អូ៎ះ! សូរលាន់មាត់ដោយប្រកែកមិនព្រម ឬដោយស្ងើចជាដើម :

អ្ហូ៎! ឧទានសព្ទ

[អ្ហូ] ahou≈

(ម.ព. អ្ហូ!)។

អ្ហូ៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហូះ] ahouah≈

(ម.ព. អ្ហូះ!)។

អ្ហែង

ឯង។ ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អា ថា អាអ្ហែង គឺអាឯង :

អ្ហែង សព្វនាម

[អ្ហែង] ahaeng

ឯង។ ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អា ថា អាអ្ហែង គឺអាឯង :

អ្ហោ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហោ] ahao≈

(ព.សា.) ឱ! ឬអោ៎! :

អ្ហោះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហោះ] ahaoah≈

(ព.សា.) ឱះ! ឬ អោ៎ះ! ពាក្យលាន់មាត់ដោយភ័យខ្លាចបែករបស់ស្រួយឬខ្លាចខូចអ្វីៗជាដើម :