អ៊ុង៉ាៗ
សូរកូនខ្ចីយំខ្លាំង។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
សូរកូនខ្ចីយំខ្លាំង។
[អ៊ុ-ង៉ា-អ៊ុ-ង៉ា] aonga
សូរកូនខ្ចីយំខ្លាំង។
បើកបង្ហើបគម្របចានអាប៉ោងសន្សឹមៗ បន្តិចម្ដងៗ ដោយឱនផ្ដេកក្បាលពិនិត្យសង្កេតផ្ទៀងមើលភ្នែកអាប៉ោងនោះយ៉ាងហ្មត់ចត់ ឬពិនិត្យសង្កេតផ្ទៀងមើលយ៉ាងហ្មត់ចត់និងយ៉ាងសន្សឹមៗនូវអាការៈឬល្បិចជាដើមនៃល្បែងស៊ីសងឯទៀតៗ ក៏ហៅថា អ៊ុត ដែរ :
[អ៊ុត] aot
សង្កត់ឱ្យរាបសាច់សំពត់ដោយឆ្នាំងក្ដៅ :
[អ៊ុត] aot
សង្កត់ដោយកញ្ចប់ដីខ្សាច់ក្ដៅជាដើមឱ្យរាបស្លាប់សាច់ :
[អ៊ុត] aot
(ព.ប្រ.) ស្ដីបន្ទោសជ្រក់ជ្រេញកម្ដៅចិត្តរាល់វេលាងើបមុខពុំរួច ឬសង្កត់សង្កិនញាំញីជានិច្ច :
[ឆ្នាំង-អ៊ុត] aot
ឆ្នាំងសម្រាប់អ៊ុត, ប្រដាប់សម្រាប់អ៊ុត។
[អ៊ុត-សក់] aot
ធ្វើសក់ក្បាលឱ្យមានសណ្ឋានផ្សេងៗដោយប្រដាប់អ៊ុតតាមសម័យនិយម។
[អ៊ុត] aot
បើកបង្ហើបគម្របចានអាប៉ោងសន្សឹមៗ បន្តិចម្ដងៗ ដោយឱនផ្ដេកក្បាលពិនិត្យសង្កេតផ្ទៀងមើលភ្នែកអាប៉ោងនោះយ៉ាងហ្មត់ចត់ ឬពិនិត្យសង្កេតផ្ទៀងមើលយ៉ាងហ្មត់ចត់និងយ៉ាងសន្សឹមៗនូវអាការៈឬល្បិចជាដើមនៃល្បែងស៊ីសងឯទៀតៗ ក៏ហៅថា អ៊ុត ដែរ :
ល្អីភាជន៍តូច មានដៃយួរបាន សម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់យួរ ឬសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់ថ្លឹង :
[អ៊ុយ] aoy
ល្អីភាជន៍តូច មានដៃយួរបាន សម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់យួរ ឬសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់ថ្លឹង :
ឈ្មោះភពមួយក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដែលនៅចន្លោះភពសៅរ៍ និង ភពណិបទូន :
[អ៊ុយ-រ៉ា-នុស] auyranus≈
ឈ្មោះភពមួយក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដែលនៅចន្លោះភពសៅរ៍ និង ភពណិបទូន :
រញ៉ាល់; រចល់; អ៊ូអា, ឈូឆរ :
[អ៊ុយ-អាល់] aolaal
រញ៉ាល់; រចល់; អ៊ូអា, ឈូឆរ :
(ម.ព. អ៊ឹះអ៊ះ)។
[អ៊ុះ-អ៊ះ] aueahaeah≈
(ម.ព. អ៊ឹះអ៊ះ)។
ឈ្មោះទ្រមួយបែប សូរធំក្រអួន :
[អ៊ូ] aou
ដែលផ្អើលឈូ :
[អ៊ូ] aou
ប្រឡាយធំជ្រៅ ដែលជីកនៅមាត់ទឹកជ្រៅ សម្រាប់ទាញនាវា ឬទូកធំៗ ឬក៏ឈើហុប ឡើងពីក្នុងទឹក :
[អ៊ូ] aou
ឈ្មោះទ្រមួយបែប សូរធំក្រអួន :
(ព.សា.) ធំគ្រមាំង :
[អ៊ូង] aoung
(ព.សា.) ធំគ្រមាំង :
(ព.សា.) ដែលធំសំពោងមិនសមរម្យ :
[អ៊ូង-ព្រ-នូង] aoungpronung
(ព.សា.) ដែលធំសំពោងមិនសមរម្យ :
ទូច (តូច)។ សម្ដីទំយើសម្រាប់ហៅក្មេងតូច :
[អ៊ូច] aouch
ទូច (តូច)។ សម្ដីទំយើសម្រាប់ហៅក្មេងតូច :
ខ្មៅឥតលម្អ, ខ្មៅព្រមឹក, ញូញ :
[អ៊ូញ] aounh
ខ្មៅឥតលម្អ, ខ្មៅព្រមឹក, ញូញ :
ដូចគ្នានឹង ស៊ូទ្រូ (និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ)។
[អ៊ូ-ទ្រូ] aoutru
ដូចគ្នានឹង ស៊ូទ្រូ (និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ)។
(ម.ព. ស៊ូទ្រូ) (និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ)។
[អ៊ូ-ប៉ៈ-ទ្រូ] aoupotru
(ម.ព. ស៊ូទ្រូ) (និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ)។
[អ៊ូយ] auy≈
(ម.ព. អូយ!)។
ឈូឆរដោយមានអំណរ, ដោយស្រុះស្រួល :
[អ៊ូ-អ] aouaor
ឈូឆរដោយមានអំណរ, ដោយស្រុះស្រួល :
[អ៊ូ-អា] aouaa
ដែលផ្អើលស្ទុះស្ទារចល់រាល់គ្នា :
ឈូឆរឮតែមាត់ជជែកគ្នាអែ ឬដែលចួបជុំគ្នាច្រើនដោយពួកៗឮសូរមាត់ជជែកគ្នា :
[អ៊ូ-អែ] aouaae
ឈូឆរឮតែមាត់ជជែកគ្នាអែ ឬដែលចួបជុំគ្នាច្រើនដោយពួកៗឮសូរមាត់ជជែកគ្នា :
(ម.ព. អ៊ូអា)។
[អ៊ូ-អ៊ា] aouaea
(ម.ព. អ៊ូអា)។
(ម.ព. អូយ!)។
[អ៊ូយ] auy≈
(ម.ព. អូយ!)។
(ម.ព. អូយ!)។
[អ៊ូយ] auy≈
(ម.ព. អូយ!)។
ដែលពាប់ទាបត្រង់កណ្ដាលមិនស្មើនឹងចុងដើម :
[អ៊ែន] aaen
ដែលពាប់ទាបត្រង់កណ្ដាលមិនស្មើនឹងចុងដើម :
(ម.ព. អែមផ្លែម)។
[អ៊ែម-ភ្លែម] aemphlem≈
(ម.ព. អែមផ្លែម)។
ដូចគ្នានឹង អែលអល ដែរ។
[អ៊ែល-អ៊ល] aaeloaol
(ម.ព. អែលអល)។
[អ៊ែល-អ៊ល] aaeloaol
ដូចគ្នានឹង អែលអល ដែរ។
ស៊ែសគ្រមែស, ស៊សគ្រលស, ដែលមានអាការៈព្រងើយ ឥតគោរពកោតក្រែងអ្នកណា :
[អ៊ែស-ម-មែស] aaesmomeaes
ស៊ែសគ្រមែស, ស៊សគ្រលស, ដែលមានអាការៈព្រងើយ ឥតគោរពកោតក្រែងអ្នកណា :
(ម.ព. អ៊ែសមមែស)។
[អ៊ែស-មែស] aesmes≈
(ម.ព. អ៊ែសមមែស)។
ធំ (ឪពុកធំឬម្ដាយធំ)។ សម្ដីថ្នមឬទំយើសម្រាប់ក្មួយហៅឪពុកធំ ឬ ម្ដាយធំក្នុងទីចំពោះមុខឬកំបាំង :
[អ៊ំ] om
ធំ (ឪពុកធំឬម្ដាយធំ)។ សម្ដីថ្នមឬទំយើសម្រាប់ក្មួយហៅឪពុកធំ ឬ ម្ដាយធំក្នុងទីចំពោះមុខឬកំបាំង :
សូរឮដោយលាន់មាត់ខំប្រឹងលើកអ្វីធ្ងន់ឬប្រឹងក្រោកជាដើម :
[អ្ហ៊ឹះ] aahoeeah≈
សូរឮដោយលាន់មាត់ខំប្រឹងលើកអ្វីធ្ងន់ឬប្រឹងក្រោកជាដើម :
សូរឮវែងដោយលាន់មាត់ថ្ងូរជាដើម :
[អ្ហ៊ឺ] aaheu≈
សូរឮវែងដោយលាន់មាត់ថ្ងូរជាដើម :
សូរឮដោយលាន់មាត់ថ្ងូររអ៊ុះរទូៗជាដើម :
[អ៊្ហុះ] ahoah≈
សូរឮដោយលាន់មាត់ថ្ងូររអ៊ុះរទូៗជាដើម
[អ] a≈
(ម.ព. អ!)។
[អះ] aah≈
(ម.ព. អះ!)។
(ភូមិ.) បន្ទាត់ក្នុងមនោគតិ ដែលរត់ពីប៉ូលជើងទៅប៉ូលត្បូងកាត់តាមផ្ចិតផែនដី។
[អាក់] aaks
គ្រឿងប្រដាប់របស់ខ្មែរមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹម មានកាំ, មានរបារ ខាងខ្នង មានសណ្ឋានមូលៗ ខាងពោះមានសណ្ឋានសំប៉ាតៗ រាយរង្វើលៗចុងទាំងពីរខាងបញ្ចុះភ្ជាប់នឹងចុងកាំ, មានភ្លៅ (អ័ក្ស) វិលបាន, មានជើងទ្រមាំ, មានដៃសម្រាប់កាន់រវៃឱ្យវិល; ជាប្រដាប់សម្រាប់ផាត់សូត្ររបស់ស្ត្រីខ្មែរ ម
[អាក់] aaks
(គណិត.) បន្ទាត់ត្រង់មួយពិតឬក្នុងមនោគតិរត់កាត់ត្រង់ចំណុចកណ្ដាលនៃវត្ថុមួយ។
[អាក់] aaks
(គណិត.) បន្ទាត់ត្រង់មួយដែលចែកវត្ថុមួយជាពីរផ្នែកស៊ីមេទ្រីគ្នា :
[អាក់] aaks
(គណិត.) បន្ទាត់នឹងមួយប្រើសម្រាប់បង្ហាញទីតាំងនៃចំណុចណាមួយ :
[អាក់-ផែន-ដី] aaks
(ភូមិ.) បន្ទាត់ក្នុងមនោគតិ ដែលរត់ពីប៉ូលជើងទៅប៉ូលត្បូងកាត់តាមផ្ចិតផែនដី។
ផ្សែងខាប់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងអំពីអាកាសធាតុ ងងឹតដាសជិតចាក់ភ្នែកពុំយល់ឬមើលឃើញអ្វីៗស្ទុងៗពុំប្រាកដ (ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីខាងក្រោយនេះ) :
[អ័ប] aoaptor
ពពក, ពពកខាប់ឬពពកក្រាស់; មេឃ; មេឃមីរ :
[អ័ប] aoaptor
ផ្សែងខាប់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងអំពីអាកាសធាតុ ងងឹតដាសជិតចាក់ភ្នែកពុំយល់ឬមើលឃើញអ្វីៗស្ទុងៗពុំប្រាកដ (ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីខាងក្រោយនេះ) :
(ម.ព. អព្ភ)។
[អ័ប-ភៈ] ឬ [អ័ប] abpheak]rue[ab≈
(ម.ព. អព្ភ)។
(ម.ព. អ័ព្ទ)។
[អ័ប] aoaphror
(ម.ព. អ័ព្ទ)។
(ជីវ.) កេសរកូល, រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ មានផ្កាជាកញ្ចុំពណ៌ស្រស់ (មានក្លិនក្រអូប) ជាទីទាក់ទាញដោយសារសោភណភាពរបស់វា។
[អ័រ-គី-ដេ] arkide≈
(ជីវ.) កេសរកូល, រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ មានផ្កាជាកញ្ចុំពណ៌ស្រស់ (មានក្លិនក្រអូប) ជាទីទាក់ទាញដោយសារសោភណភាពរបស់វា។
(គណិត.) y កូអ័រដោណេ, ធាតុទីពីរនៃគូលំដាប់ណាមួយនៅក្នុងប្លង់កូអ័រដោណេ :
[អ័រ-ដោ-ណេ] ardaone≈
(គណិត.) y កូអ័រដោណេ, ធាតុទីពីរនៃគូលំដាប់ណាមួយនៅក្នុងប្លង់កូអ័រដោណេ :
និយ័តករគីមីដែលត្រូវបានបញ្ចេញនិងដឹកនាំទៅកន្លែងណាមួយក្នុងសារពាង្គកាយបណ្ដាលឱ្យជាលិកាឬសរីរាង្គឆ្លើយតបវិញ :
[អ័រ-ម៉ូន] armoun≈
និយ័តករគីមីដែលត្រូវបានបញ្ចេញនិងដឹកនាំទៅកន្លែងណាមួយក្នុងសារពាង្គកាយបណ្ដាលឱ្យជាលិកាឬសរីរាង្គឆ្លើយតបវិញ :
(ព.សា.) ហងឯង។ សម្រាប់និយាយទៅរកស្រីក្មេងឬមានសភាពស្មើគ្នាដោយស្និទ្ធស្នាល :
[អ្ងែង] angaeng
(ព.សា.) ហងឯង។ សម្រាប់និយាយទៅរកស្រីក្មេងឬមានសភាពស្មើគ្នាដោយស្និទ្ធស្នាល :
ជនអស់ហ្នឹង។
[នាក់] Nak
(ព.បុ.) សព្វថ្ងៃនេះប្រើជាអញ្ញត្រសព្ទ) ពាក្យប្រើជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលដែលត្រូវនិយាយទៅរកក្នុងទីចំពោះមុខ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋហៅគ្នាដោយសេចក្ដីគួរសម មិនចេញឈ្មោះបុគ្គលនោះ (ប្រើបានទាំងបុរសទាំងស្ត្រី) :
[នាក់] Nak
សាធារណជនហៅបងថ្លៃក៏ប្រើពាក្យ អ្នក ដែរ។
[នាក់] Nak
ប្រើជាពាក្យនាំមុខឈ្មោះបុគ្គលក៏បាន :
[នាក់] Nak
ទំនៀមសាធារណជនខ្មែរក្នុងសម័យពីដើម មុនសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ, បើបុរសណាបានបួសជាភិក្ខុហើយសឹកមក ត្រូវហៅ អ្នក (អ្នកសោម, អ្នកសម) ; បើបានបួសជាសាមណេរហើយសឹកមកត្រូវហៅ ជី (ជីមាស, ជីមិត្រ) ; បើមិនបានបួសសោះទេ ត្រូវហៅ ចៅ (ចៅប្រាក់ ចៅមាស) ; បើនៅជំទង់ឬកំលោះហៅ អា។ ដោយហេតុនេះ ទើបមាន
[នាក់] Nak
(ជាអញ្ញត្រសព្ទ) បុគ្គល, ជន, មនុស្ស។
[នាក់-កន់-ដៀត] Nak
ជនឯទៀតក្រៅពីញាតិ គឺជនដែលមិនមែនជាសាច់ញាតិ (អញ្ញាតកជន) :
[នាក់-កាន់-កា] Nak
(ម.ព. អ្នកការ)។
[នាក់-កា] Nak
បុគ្គលដែលធ្វើការឬដែលកាន់ការ។
[នាក់-ក្រ] Nak
ជនដែលក្រទ្រព្យ។
[នាក់-ក្រុង] Nak
ជនដែលនៅក្នុងក្រុង។
[នាក់-ខ្លាច] Nak
ជនដែលខ្លាច។
[នាក់-ខ្លៅ] Nak
បុគ្គលខ្លៅ។