អំបែងថ្ងៃ
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាពួកសារកព្រឹក្ស ស្លឹកទ្រវែងៗស្រួចៗ ពីខាងខ្នងស្លឹកមានសម្បុរសប្រផេះសំបកមានសរសៃ, បើដើមខ្ចីយកសំបកវេញខ្សែបានខ្លះ, បើដើមធំមានខ្លឹមសម្បុរក្រហមប្រឿង សាច់ស្វិត :
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាពួកសារកព្រឹក្ស ស្លឹកទ្រវែងៗស្រួចៗ ពីខាងខ្នងស្លឹកមានសម្បុរសប្រផេះសំបកមានសរសៃ, បើដើមខ្ចីយកសំបកវេញខ្សែបានខ្លះ, បើដើមធំមានខ្លឹមសម្បុរក្រហមប្រឿង សាច់ស្វិត :
[អំ-បែង-ថ្ងៃ] aambaengthngai
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាពួកសារកព្រឹក្ស ស្លឹកទ្រវែងៗស្រួចៗ ពីខាងខ្នងស្លឹកមានសម្បុរសប្រផេះសំបកមានសរសៃ, បើដើមខ្ចីយកសំបកវេញខ្សែបានខ្លះ, បើដើមធំមានខ្លឹមសម្បុរក្រហមប្រឿង សាច់ស្វិត :
នំអំបែងដែលមានដាក់បន្ថែមស្នូលសាច់ឆាលាយនឹងបន្លែខាងក្នុង :
[អំ-បែង-ស្នូល] aambaengsnul≈
នំអំបែងដែលមានដាក់បន្ថែមស្នូលសាច់ឆាលាយនឹងបន្លែខាងក្នុង :
(ម.ព. អម្បោស)។
[អំ-បោស] aambaos
(ម.ព. អម្បោស)។
(ម.ព. ភ្លុក{¥¥}១{££})។
[អំ-បោះ] aambaoh
សរសៃសំឡីដែលរវៃរួចហើយ មានប្រវែងវែងៗ សម្រាប់ត្បាញសំពត់ជាដើម :
[អំ-បោះ] aambaoh
(ព.ទ.បុ.) ឱ្យអ្វីៗមាននំចំណីជាដើមទៅអ្នកដទៃ ដោយមានសង្ឃឹមថាគេនឹងឱ្យអ្វីៗតបមកវិញពុំខាន (ឱ្យដោយសម្លឹងប្រយោជន៍ភ្លាមៗ)។
[អំ-បោះ-ក្លុក] aambaoh
(ម.ព. ក្លុក)។
[អំ-បោះ-ភ្លុក] aambaoh
(ម.ព. ភ្លុក១)។
(ម.ព. អំបោះព្រះ{¥¥}២{££})។
[អំ-បោះ-ខ្មោច] aambaohmouch
(ម.ព. អំបោះព្រះ២)។
សរសៃពីងពាងព្រៃពួកមួយដែលវាគ្រាន់តែបញ្ចេញចោលមិនព័ទ្ធមងឬសំបុកឡើយ, មានសាច់ម៉ដ្ឋល្អិតឆ្មារសម្បុរសក្បុសរលើប, ខ្យល់បក់រសាត់តាមផ្ទៃអាកាសធ្លាក់ចុះមកជាប់នឹងមែកឈើ ជាដើម, ជួនកាលរសាត់ជាប់ដោយទាំងតួពីងពាងមកផងក៏មាន; បើសរសៃនោះចូលភ្នែកបណ្ដាលឱ្យភ្នែកហើមភ្លាម :
[អំ-បោះ-ព្រះ] aambaohreah
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកបណ្ដូលពេជ្រស្ទើរចាប់ច្រឡំ ប៉ុន្តែដើមស្រលួតឥតបន្លា ឡើងតោងអាស្រ័យនឹងដើមឈើធំ ទម្លាក់ឫសវែងៗ រយោងរយានចុះមកខាងក្រោមរហូតដល់ដីក៏មាន :
[អំ-បោះ-ព្រះ] aambaohreah
សរសៃពីងពាងព្រៃពួកមួយដែលវាគ្រាន់តែបញ្ចេញចោលមិនព័ទ្ធមងឬសំបុកឡើយ, មានសាច់ម៉ដ្ឋល្អិតឆ្មារសម្បុរសក្បុសរលើប, ខ្យល់បក់រសាត់តាមផ្ទៃអាកាសធ្លាក់ចុះមកជាប់នឹងមែកឈើ ជាដើម, ជួនកាលរសាត់ជាប់ដោយទាំងតួពីងពាងមកផងក៏មាន; បើសរសៃនោះចូលភ្នែកបណ្ដាលឱ្យភ្នែកហើមភ្លាម :
ជំងឺម៉្យាងដែលកើតក្នុងរន្ធត្រចៀក បង្កឡើងដោយមីក្រូសព៌ាង្គកាយ ហើយមានរោគសញ្ញាដូចជាក្ដៅខ្លួន ឈឺក្នុងរន្ធត្រចៀក ហៀរទឹករងៃ ឬខ្ទុះដែលមានក្លិនស្អុយ :
[អំ-បៅ-អំ-បែក] aambauaambaek
ជំងឺម៉្យាងដែលកើតក្នុងរន្ធត្រចៀក បង្កឡើងដោយមីក្រូសព៌ាង្គកាយ ហើយមានរោគសញ្ញាដូចជាក្ដៅខ្លួន ឈឺក្នុងរន្ធត្រចៀក ហៀរទឹករងៃ ឬខ្ទុះដែលមានក្លិនស្អុយ :
ដែលកម្រើកងើបៗដាក់ៗរបះរបើងរឿយៗ; ប្លើកៗរឿយៗ :
[អំ-ប៉ើក] aampaeuk
ដែលកម្រើកងើបៗដាក់ៗរបះរបើងរឿយៗ; ប្លើកៗរឿយៗ :
តេះតោះឬតតេះតតោះ, នេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច, រប៉ិចរប៉ីរាយរង; ផ្សែផ្សំ :
[អំ-ប៉េះ-អំ-ប៉ោះ] aampehaampaoh
តេះតោះឬតតេះតតោះ, នេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច, រប៉ិចរប៉ីរាយរង; ផ្សែផ្សំ :
ពន្លកសម្រាប់ដុះជារុក្ខជាតិថ្មី។
[អំ-ប្រ៊ី-យ៉ុង] aambariyong≈
(ជីវ.) ទម្រង់ដំបូងនៃសារពាង្គកាយ ដែលលូតលាស់ចាប់ពីស៊ីកូតរហូតដល់ដំណាក់កាលកកើតជាសរីរាង្គផ្សេងៗ :
[អំ-ប្រ៊ី-យ៉ុង] aambariyong≈
(វេជ្ជ.) ភ្រូណា, គភ៌ដែលមានអាយុក្នុងរយៈពេលបីខែដំបូង :
[អំ-ប្រ៊ី-យ៉ុង] aambariyong≈
ពន្លកសម្រាប់ដុះជារុក្ខជាតិថ្មី។
[អំ-ប៊្រី-យ៉ុង] aambriyong≈
ពន្លកសម្រាប់ដុះជារុក្ខជាតិថ្មី។
អំពកច្រកល្ហកនិងថ្នាល។
[អំ-ពក] aampok
តូច (ចំពោះតែទីដីដែលជាថ្នាលឬស្រែ) :
[អំ-ពក-ច្រក-ថ្នាល] aampok
អំពកច្រកល្ហកនិងថ្នាល។
រវល់អី!
[អំ-ពល់] aampol
កង្វល់ឬសេចក្ដីខ្វល់ចិត្ត, ដំណើរដែលនាំឱ្យមានរវល់ខ្វល់ចិត្ត :
[កុំ-អំ-ពល់] aampol
(សំនួន.) កុំរវល់!, កុំអើពើ! :
[នាំ-អំ-ពល់] aampol
នាំឱ្យមានអំពល់។
[អំ-ពល់-ទុក] aampol
មានទុក្ខ។
[អំ-ពល់-អី] aampol
រវល់អី!
(ព.បុ.) អូរដែលកំបុតទាល់មានសណ្ឋានប៉ាចរហាចទាំងពីរខាង :
[អំ-ពាច] aampeach
(ព.បុ.) អូរដែលកំបុតទាល់មានសណ្ឋានប៉ាចរហាចទាំងពីរខាង :
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អំពើ ថា អំពើអំពាន់ គឺអំពើធ្មប់អាប។
[អំ-ពាន់] aampean
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អំពើ ថា អំពើអំពាន់ គឺអំពើធ្មប់អាប។
ស្រែកហៅឮខ្លាំងៗឬស្រែកប្រកាសឱ្យឮរាល់គ្នា ក្នុងកិច្ចការណាមួយ :
[អំ-ពាវ] aampeav
ស្រែកហៅឮខ្លាំងៗឬស្រែកប្រកាសឱ្យឮរាល់គ្នា ក្នុងកិច្ចការណាមួយ :
(ម.ព. អំពាវ)។
[អំ-ពាវ-នាវ] aampeavneav≈
(ម.ព. អំពាវ)។
ច្រើនពោរពាស, ច្រើនក្រាស់ក្រែល :
[អំ-ពាស] aampeas
ច្រើនពោរពាស, ច្រើនក្រាស់ក្រែល :
សុខុមសត្តពួកដង្កូវ មានពន្លឺព្រាកៗ នៅក្រោមពោះត្រង់ចុងកន្ទុយ ភ្លឺតែក្នុងវេលាយប់ងងឹត, ឈ្មោលមានស្លាបហើរបាន ញីឥតស្លាប, ជាពួកសត្វរត្តិចរ។
[អំ-ពិល-អំ-ពែក] aampilaampeaek
សុខុមសត្តពួកដង្កូវ មានពន្លឺព្រាកៗ នៅក្រោមពោះត្រង់ចុងកន្ទុយ ភ្លឺតែក្នុងវេលាយប់ងងឹត, ឈ្មោលមានស្លាបហើរបាន ញីឥតស្លាប, ជាពួកសត្វរត្តិចរ។
ពី; ឯ, ខាង :
[អំ-ពី] orm pi
ពី; ឯ, ខាង :
ប្រយោជន៍អ្វី? ឬអំពល់អី? :
[អំ-ពុត] aamput
(ព.បុ.) បំណាច់នឹង, បើបានជា :
[អំ-ពុត-អី] aamput
(ម.ព. អំពុតអ្វី)។
[អំ-ពុត-អ្វី] aamput
ប្រយោជន៍អ្វី? ឬអំពល់អី? :
(ម.ព. អម្ពុះ)។
[អំ-ពុះ] aampuh
(ម.ព. អម្ពុះ)។
(វេជ្ជ.) ការកាត់ចោលតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកណាមួយនៃអវយវៈឬសរីរាង្គខាងក្រៅ។
[អំ-ពូ-តា-ស្យុង] aamputasyung≈
(វេជ្ជ.) ការកាត់ចោលតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកណាមួយនៃអវយវៈឬសរីរាង្គខាងក្រៅ។
ឧបករណ៍ធ្វើពីកែវមានរូបរាងជាបំពង់ស្រួចសងខាង សម្រាប់ផ្ទុកទឹកថ្នាំពេទ្យ :
[អំ-ពូល] aampul≈
ឧបករណ៍ធ្វើពីកែវឬវត្ថុសំយោគមានរូបរាងផ្សេងៗ ប្រើសម្រាប់បំភ្លឺ :
[អំ-ពូល] aampul≈
ឧបករណ៍ធ្វើពីកែវមានរូបរាងជាបំពង់ស្រួចសងខាង សម្រាប់ផ្ទុកទឹកថ្នាំពេទ្យ :
មានប្រយោជន៍; ដែលមានការធ្វើ។
[អំ-ពើ] am per
ការដែលធ្វើ, អ្វីៗដែលត្រូវធ្វើ (កម្ម) :
[អំ-ពើ] am per
កម្មអាក្រក់ឬកិច្ចកលលាមក ដែលធ្វើអ្នកដទៃឱ្យឈឺចាប់ដោយមន្តអាគមជាដើម :
[មាន-អំ-ពើ] am per
មានប្រយោជន៍; ដែលមានការធ្វើ។
ដើរសសៀរគន់មើលម្ដងៗ; សសៀរមមៀរងាកនាយងាកអាយ :
[អំ-ពៀ] aampier
ដើរសសៀរគន់មើលម្ដងៗ; សសៀរមមៀរងាកនាយងាកអាយ :
ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា (ចំពោះតែសេះ) :
[អំ-ពេះ] aampeh
ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា (ចំពោះតែសេះ) :
[អំ-ពែ] aampeae
ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា (ចំពោះតែគោ) :
(រូប.) ឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់វាស់ចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងសៀគ្វី។
[អំ-ពែ-ម៉ែត] aampemaet≈
(រូប.) ឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់វាស់ចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងសៀគ្វី។
(ម.ព. អំពេះ)។
[អំ-ពែះ] aampeaeeah
(ម.ព. អំពេះ)។
ឈ្មោះដំណាំពួកមួយ, ដើមមានថ្នាំងដូចឫស្សី, សាច់ជ្រួតជ្រាបពេញដោយទឹកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើការយកមកទំពារជញ្ជក់យកទឹកផ្អែម, គាបយកទឹក ឬរម្ងាស់ទឹកធ្វើស្ករ។ អំពៅមានច្រើនប្រភេទគឺ អំពៅកែវ, អំពៅក្ដាម, អំពៅខ្មៅ, អំពៅដំឡាន់, អំពៅត្រែង, អំពៅស្ករ ជាដើម :
[អំ-ពៅ] aampov
ឈ្មោះដំណាំពួកមួយ, ដើមមានថ្នាំងដូចឫស្សី, សាច់ជ្រួតជ្រាបពេញដោយទឹកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើការយកមកទំពារជញ្ជក់យកទឹកផ្អែម, គាបយកទឹក ឬរម្ងាស់ទឹកធ្វើស្ករ។ អំពៅមានច្រើនប្រភេទគឺ អំពៅកែវ, អំពៅក្ដាម, អំពៅខ្មៅ, អំពៅដំឡាន់, អំពៅត្រែង, អំពៅស្ករ ជាដើម :
ឈ្មោះតិណជាតិដើមរឹងមួយប្រភេទពួកបបុស ច្រើនដុះនៅទីដីសើមមានជីជាតិ។
[អំ-ពៅ-ព្រៃ] aampovprey
ឈ្មោះតិណជាតិដើមរឹងមួយប្រភេទពួកបបុស ច្រើនដុះនៅទីដីសើមមានជីជាតិ។
ស៊ីរវះរវាមដោយល្មោភអាហារ (ព.ទ្រ.) :
[អំ-ពះ] aampeah
ស៊ីរវះរវាមដោយល្មោភអាហារ (ព.ទ្រ.) :
(ម.ព. អំពាន់)។
[អំ-ពាន់] aampoanthor
(ម.ព. អំពាន់)។
ម្ហូបម្យ៉ាងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងទឹកគ្រឿង ដែលមានបុកម្ទេសក្រហមឬបុកម្ទេសដុតបន្ថែម ជាម្ហូបនិយមរបស់អ្នកបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យជាដើម។
[អំ-ព្រឹក] aamproek≈
ម្ហូបម្យ៉ាងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងទឹកគ្រឿង ដែលមានបុកម្ទេសក្រហមឬបុកម្ទេសដុតបន្ថែម ជាម្ហូបនិយមរបស់អ្នកបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យជាដើម។
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លាវែងៗស្រួចៗ បើមុតសាច់ឈឺចាប់ពើត, ផ្កាតូចៗ សម្បុរស ក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ស្រដៀងនឹងក្លិនផ្កាកែវ, ផ្លែតូចៗស្រួចៗមានជ័រ វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសផ្អែម លាយល្វីងបន្តិចៗ បរិភោគបាន (ជាចំណីក្មេង) :
[អំ-ព្រំ] aamprum
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លាវែងៗស្រួចៗ បើមុតសាច់ឈឺចាប់ពើត, ផ្កាតូចៗ សម្បុរស ក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ស្រដៀងនឹងក្លិនផ្កាកែវ, ផ្លែតូចៗស្រួចៗមានជ័រ វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសផ្អែម លាយល្វីងបន្តិចៗ បរិភោគបាន (ជាចំណីក្មេង) :
ឈ្មោះអាវដៃខ្លីឬឥតដៃមានឡេវខាងខ្នង :
[អំ-ព្រំ-ប្រែ-ក្រោយ] aamprumbraekraoy
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមតូចៗស្ទើរជាវល្លិរឹង ស្លឹកខ្លីកំប៉ុះៗ ជាគូៗបែរខ្នងទល់គ្នា :
[អំ-ព្រំ-ប្រែ-ក្រោយ] aamprumbraekraoy
ទោះបីអាវបែបនោះ ដែលមានឡេវខាងមុខក៏ដោយ បើគេពាក់យកពោះជាខ្នង ក៏ហៅថា ពាក់អាវអំព្រំប្រែក្រោយ ដែរ :
[អំ-ព្រំ-ប្រែ-ក្រោយ] aamprumbraekraoy
ឈ្មោះអាវដៃខ្លីឬឥតដៃមានឡេវខាងខ្នង :
ចម្ងាយអតិបរមានៃអង្គធាតុដែលមានលំញ័រធៀបនឹងទីតាំងលំនឹង។
[អំ-ភ្លី-ទុត] aamphlitut≈
ចម្ងាយអតិបរមានៃអង្គធាតុដែលមានលំញ័រធៀបនឹងទីតាំងលំនឹង។
ប្រភេទថ្មរ៉ែម្យ៉ាង។
[អំ-ភី-បូល] aamphiboul≈
ប្រភេទថ្មរ៉ែម្យ៉ាង។
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយដោយប្រញាប់ ក្លាយមកពីពាក្យ អម្បាញ់មិញ :
[អំ-មិញ] aamminh
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយដោយប្រញាប់ ក្លាយមកពីពាក្យ អម្បាញ់មិញ :
(ម.ព. អំមិញ)។
[អំ-ម៉េញ] aammenh≈
(ម.ព. អំមិញ)។
(ម.ព. អំឡុង)។
[អំ-ឡុង] aamlung
(ម.ព. អំឡុង)។