ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អំបែងថ្ងៃ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាពួកសារកព្រឹក្ស ស្លឹកទ្រវែងៗស្រួចៗ ពីខាងខ្នងស្លឹកមានសម្បុរសប្រផេះសំបកមានសរសៃ, បើដើមខ្ចីយកសំបកវេញខ្សែបានខ្លះ, បើដើមធំមានខ្លឹមសម្បុរក្រហមប្រឿង សាច់ស្វិត :

អំបែងថ្ងៃ នាម

[អំ-បែង-ថ្ងៃ] aambaengthngai

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាពួកសារកព្រឹក្ស ស្លឹកទ្រវែងៗស្រួចៗ ពីខាងខ្នងស្លឹកមានសម្បុរសប្រផេះសំបកមានសរសៃ, បើដើមខ្ចីយកសំបកវេញខ្សែបានខ្លះ, បើដើមធំមានខ្លឹមសម្បុរក្រហមប្រឿង សាច់ស្វិត :

អំបែងស្នូល

នំអំបែងដែលមានដាក់បន្ថែមស្នូលសាច់ឆាលាយនឹងបន្លែខាងក្នុង :

អំបែងស្នូល នាម

[អំ-បែង-ស្នូល] aambaengsnul≈

នំអំបែងដែលមានដាក់បន្ថែមស្នូលសាច់ឆាលាយនឹងបន្លែខាងក្នុង :

អំបោស នាម

[អំ-បោស] aambaos

(ម.ព. អម្បោស)។

អំបោះ នាម

[អំ-បោះ] aambaoh

សរសៃសំឡីដែលរវៃរួចហើយ មានប្រវែងវែងៗ សម្រាប់ត្បាញសំពត់ជាដើម :

អំបោះ នាម

[អំ-បោះ] aambaoh

(ព.ទ.បុ.) ឱ្យអ្វីៗមាននំចំណីជាដើមទៅអ្នកដទៃ ដោយមានសង្ឃឹមថាគេនឹងឱ្យអ្វីៗតបមកវិញពុំខាន (ឱ្យដោយសម្លឹងប្រយោជន៍ភ្លាមៗ)។

អំបោះ នាម

[អំ-បោះ-ក្លុក] aambaoh

(ម.ព. ក្លុក)។

អំបោះ នាម

[អំ-បោះ-ភ្លុក] aambaoh

(ម.ព. ភ្លុក១)។

អំបោះព្រះ

សរសៃពីងពាងព្រៃពួកមួយដែលវាគ្រាន់តែបញ្ចេញចោលមិនព័ទ្ធមងឬសំបុកឡើយ, មានសាច់ម៉ដ្ឋល្អិតឆ្មារសម្បុរសក្បុសរលើប, ខ្យល់បក់រសាត់តាមផ្ទៃអាកាសធ្លាក់ចុះមកជាប់នឹងមែកឈើ ជាដើម, ជួនកាលរសាត់ជាប់ដោយទាំងតួពីងពាងមកផងក៏មាន; បើសរសៃនោះចូលភ្នែកបណ្ដាលឱ្យភ្នែកហើមភ្លាម :

អំបោះព្រះ នាម

[អំ-បោះ-ព្រះ] aambaohreah

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកបណ្ដូលពេជ្រស្ទើរចាប់ច្រឡំ ប៉ុន្តែដើមស្រលួតឥតបន្លា ឡើងតោងអាស្រ័យនឹងដើមឈើធំ ទម្លាក់ឫសវែងៗ រយោងរយានចុះមកខាងក្រោមរហូតដល់ដីក៏មាន :

អំបោះព្រះ នាម

[អំ-បោះ-ព្រះ] aambaohreah

សរសៃពីងពាងព្រៃពួកមួយដែលវាគ្រាន់តែបញ្ចេញចោលមិនព័ទ្ធមងឬសំបុកឡើយ, មានសាច់ម៉ដ្ឋល្អិតឆ្មារសម្បុរសក្បុសរលើប, ខ្យល់បក់រសាត់តាមផ្ទៃអាកាសធ្លាក់ចុះមកជាប់នឹងមែកឈើ ជាដើម, ជួនកាលរសាត់ជាប់ដោយទាំងតួពីងពាងមកផងក៏មាន; បើសរសៃនោះចូលភ្នែកបណ្ដាលឱ្យភ្នែកហើមភ្លាម :

អំបៅអំបែក

ជំងឺម៉្យាងដែលកើតក្នុងរន្ធត្រចៀក បង្កឡើងដោយមីក្រូសព៌ាង្គកាយ ហើយមានរោគសញ្ញាដូចជាក្ដៅខ្លួន ឈឺក្នុងរន្ធត្រចៀក ហៀរទឹករងៃ ឬខ្ទុះដែលមានក្លិនស្អុយ :

អំបៅអំបែក នាម

[អំ-បៅ-អំ-បែក] aambauaambaek

ជំងឺម៉្យាងដែលកើតក្នុងរន្ធត្រចៀក បង្កឡើងដោយមីក្រូសព៌ាង្គកាយ ហើយមានរោគសញ្ញាដូចជាក្ដៅខ្លួន ឈឺក្នុងរន្ធត្រចៀក ហៀរទឹករងៃ ឬខ្ទុះដែលមានក្លិនស្អុយ :

អំប៉ើក

ដែលកម្រើកងើបៗដាក់ៗរបះរបើងរឿយៗ; ប្លើកៗរឿយៗ :

អំប៉ើក គុ.កិ., គុ.

[អំ-ប៉ើក] aampaeuk

ដែលកម្រើកងើបៗដាក់ៗរបះរបើងរឿយៗ; ប្លើកៗរឿយៗ :

អំប៉េះអំប៉ោះ

តេះតោះឬតតេះតតោះ, នេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច, រប៉ិចរប៉ីរាយរង; ផ្សែផ្សំ :

អំប៉េះអំប៉ោះ គុ.កិ., គុ.

[អំ-ប៉េះ-អំ-ប៉ោះ] aampehaampaoh

តេះតោះឬតតេះតតោះ, នេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច, រប៉ិចរប៉ីរាយរង; ផ្សែផ្សំ :

អំប៊្រីយ៉ុង នាម ១)

[អំ-ប្រ៊ី-យ៉ុង] aambariyong≈

(ជីវ.) ទម្រង់ដំបូងនៃសារពាង្គកាយ ដែលលូតលាស់ចាប់ពីស៊ីកូតរហូតដល់ដំណាក់កាលកកើតជាសរីរាង្គផ្សេងៗ :

អំប៊្រីយ៉ុង នាម ២)

[អំ-ប្រ៊ី-យ៉ុង] aambariyong≈

(វេជ្ជ.) ភ្រូណា, គភ៌ដែលមានអាយុក្នុងរយៈពេលបីខែដំបូង :

អំប៊្រីយ៉ុង នាម ៣)

[អំ-ប្រ៊ី-យ៉ុង] aambariyong≈

ពន្លកសម្រាប់ដុះជារុក្ខជាតិថ្មី។

អំប្រ៊ីយ៉ុង នាម

[អំ-ប៊្រី-យ៉ុង] aambriyong≈

ពន្លកសម្រាប់ដុះជារុក្ខជាតិថ្មី។

អំពក

អំពកច្រកល្ហកនិងថ្នាល។

អំពក គុណនាម

[អំ-ពក] aampok

តូច (ចំពោះតែទីដីដែលជាថ្នាលឬស្រែ) :

អំពក គុណនាម

[អំ-ពក-ច្រក-ថ្នាល] aampok

អំពកច្រកល្ហកនិងថ្នាល។

អំពល់ នាម

[អំ-ពល់] aampol

កង្វល់ឬសេចក្ដីខ្វល់ចិត្ត, ដំណើរដែលនាំឱ្យមានរវល់ខ្វល់ចិត្ត :

អំពល់ នាម

[កុំ-អំ-ពល់] aampol

(សំនួន.) កុំរវល់!, កុំអើពើ! :

អំពល់ កិរិយាសព្ទ

[នាំ-អំ-ពល់] aampol

នាំឱ្យមានអំពល់។

អំពល់ កិរិយាសព្ទ

[អំ-ពល់-ទុក] aampol

មានទុក្ខ។

អំពល់ កិរិយាសព្ទ

[អំ-ពល់-អី] aampol

រវល់អី!

អំពាច

(ព.បុ.) អូរដែលកំបុតទាល់មានសណ្ឋានប៉ាចរហាចទាំងពីរខាង :

អំពាច នាម

[អំ-ពាច] aampeach

(ព.បុ.) អូរដែលកំបុតទាល់មានសណ្ឋានប៉ាចរហាចទាំងពីរខាង :

អំពាន់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អំពើ ថា អំពើអំពាន់ គឺអំពើធ្មប់អាប។

អំពាន់ បុព្វបទ

[អំ-ពាន់] aampean

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អំពើ ថា អំពើអំពាន់ គឺអំពើធ្មប់អាប។

អំពាវ

ស្រែកហៅឮខ្លាំងៗឬស្រែកប្រកាសឱ្យឮរាល់គ្នា ក្នុងកិច្ចការណាមួយ :

អំពាវ កិរិយាសព្ទ

[អំ-ពាវ] aampeav

ស្រែកហៅឮខ្លាំងៗឬស្រែកប្រកាសឱ្យឮរាល់គ្នា ក្នុងកិច្ចការណាមួយ :

អំពាវនាវ កិរិយាសព្ទ

[អំ-ពាវ-នាវ] aampeavneav≈

(ម.ព. អំពាវ)។

អំពាស

ច្រើនពោរពាស, ច្រើនក្រាស់ក្រែល :

អំពាស គុណនាម

[អំ-ពាស] aampeas

ច្រើនពោរពាស, ច្រើនក្រាស់ក្រែល :

អំពិលអំពែក

សុខុមសត្តពួកដង្កូវ មានពន្លឺព្រាកៗ នៅក្រោមពោះត្រង់ចុងកន្ទុយ ភ្លឺតែក្នុងវេលាយប់ងងឹត, ឈ្មោលមានស្លាបហើរបាន ញីឥតស្លាប, ជាពួកសត្វរត្តិចរ។

អំពិលអំពែក នាម

[អំ-ពិល-អំ-ពែក] aampilaampeaek

សុខុមសត្តពួកដង្កូវ មានពន្លឺព្រាកៗ នៅក្រោមពោះត្រង់ចុងកន្ទុយ ភ្លឺតែក្នុងវេលាយប់ងងឹត, ឈ្មោលមានស្លាបហើរបាន ញីឥតស្លាប, ជាពួកសត្វរត្តិចរ។

អំពី ធ.

[អំ-ពី] orm pi

ពី; ឯ, ខាង :

អំពុត

ប្រយោជន៍អ្វី? ឬអំពល់អី? :

អំពុត ឈ.

[អំ-ពុត] aamput

(ព.បុ.) បំណាច់នឹង, បើបានជា :

អំពុត ឈ.

[អំ-ពុត-អី] aamput

(ម.ព. អំពុតអ្វី)។

អំពុត ឈ.

[អំ-ពុត-អ្វី] aamput

ប្រយោជន៍អ្វី? ឬអំពល់អី? :

អំពុះ នាម

[អំ-ពុះ] aampuh

(ម.ព. អម្ពុះ)។

អំពូតាស្យុង

(វេជ្ជ.) ការកាត់ចោលតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកណាមួយនៃអវយវៈឬសរីរាង្គខាងក្រៅ។

អំពូតាស្យុង នាម

[អំ-ពូ-តា-ស្យុង] aamputasyung≈

(វេជ្ជ.) ការកាត់ចោលតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកណាមួយនៃអវយវៈឬសរីរាង្គខាងក្រៅ។

អំពូល

ឧបករណ៍ធ្វើពីកែវមានរូបរាងជាបំពង់ស្រួចសងខាង សម្រាប់ផ្ទុកទឹកថ្នាំពេទ្យ :

អំពូល នាម ១)

[អំ-ពូល] aampul≈

ឧបករណ៍ធ្វើពីកែវឬវត្ថុសំយោគមានរូបរាងផ្សេងៗ ប្រើសម្រាប់បំភ្លឺ :

អំពូល នាម ២)

[អំ-ពូល] aampul≈

ឧបករណ៍ធ្វើពីកែវមានរូបរាងជាបំពង់ស្រួចសងខាង សម្រាប់ផ្ទុកទឹកថ្នាំពេទ្យ :

អំពើ

មានប្រយោជន៍; ដែលមានការធ្វើ។

អំពើ នាម

[អំ-ពើ] am per

ការដែលធ្វើ, អ្វីៗដែលត្រូវធ្វើ (កម្ម) :

អំពើ នាម

[អំ-ពើ] am per

កម្មអាក្រក់ឬកិច្ចកលលាមក ដែលធ្វើអ្នកដទៃឱ្យឈឺចាប់ដោយមន្តអាគមជាដើម :

អំពើ កិ., គុ.

[មាន-អំ-ពើ] am per

មានប្រយោជន៍; ដែលមានការធ្វើ។

អំពៀរ

ដើរសសៀរគន់មើលម្ដងៗ; សសៀរមមៀរងាកនាយងាកអាយ :

អំពៀរ កិ., គុ.កិ.

[អំ-ពៀ] aampier

ដើរសសៀរគន់មើលម្ដងៗ; សសៀរមមៀរងាកនាយងាកអាយ :

អំពេះ

ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា (ចំពោះតែសេះ) :

អំពេះ គុណនាម

[អំ-ពេះ] aampeh

ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា (ចំពោះតែសេះ) :

អំពែ គុណនាម

[អំ-ពែ] aampeae

ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា (ចំពោះតែគោ) :

អំពែម៉ែត្រ

(រូប.) ឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់វាស់ចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងសៀគ្វី។

អំពែម៉ែត្រ នាម

[អំ-ពែ-ម៉ែត] aampemaet≈

(រូប.) ឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់វាស់ចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងសៀគ្វី។

អំពែះ គុណនាម

[អំ-ពែះ] aampeaeeah

(ម.ព. អំពេះ)។

អំពៅ

ឈ្មោះដំណាំពួកមួយ, ដើមមានថ្នាំងដូចឫស្សី, សាច់ជ្រួតជ្រាបពេញដោយទឹកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើការយកមកទំពារជញ្ជក់យកទឹកផ្អែម, គាបយកទឹក ឬរម្ងាស់ទឹកធ្វើស្ករ។ អំពៅមានច្រើនប្រភេទគឺ អំពៅកែវ, អំពៅក្ដាម, អំពៅខ្មៅ, អំពៅដំឡាន់, អំពៅត្រែង, អំពៅស្ករ ជាដើម :

អំពៅ នាម

[អំ-ពៅ] aampov

ឈ្មោះដំណាំពួកមួយ, ដើមមានថ្នាំងដូចឫស្សី, សាច់ជ្រួតជ្រាបពេញដោយទឹកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើការយកមកទំពារជញ្ជក់យកទឹកផ្អែម, គាបយកទឹក ឬរម្ងាស់ទឹកធ្វើស្ករ។ អំពៅមានច្រើនប្រភេទគឺ អំពៅកែវ, អំពៅក្ដាម, អំពៅខ្មៅ, អំពៅដំឡាន់, អំពៅត្រែង, អំពៅស្ករ ជាដើម :

អំពៅព្រៃ

ឈ្មោះតិណជាតិដើមរឹងមួយប្រភេទពួកបបុស ច្រើនដុះនៅទីដីសើមមានជីជាតិ។

អំពៅព្រៃ នាម

[អំ-ពៅ-ព្រៃ] aampovprey

ឈ្មោះតិណជាតិដើមរឹងមួយប្រភេទពួកបបុស ច្រើនដុះនៅទីដីសើមមានជីជាតិ។

អំពះ

ស៊ីរវះរវាមដោយល្មោភអាហារ (ព.ទ្រ.) :

អំពះ កិរិយាសព្ទ

[អំ-ពះ] aampeah

ស៊ីរវះរវាមដោយល្មោភអាហារ (ព.ទ្រ.) :

អំព័ន្ធ បុព្វបទ

[អំ-ពាន់] aampoanthor

(ម.ព. អំពាន់)។

អំព្រឹក

ម្ហូបម្យ៉ាងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងទឹកគ្រឿង ដែលមានបុកម្ទេសក្រហមឬបុកម្ទេសដុតបន្ថែម ជាម្ហូបនិយមរបស់អ្នកបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យជាដើម។

អំព្រឹក នាម

[អំ-ព្រឹក] aamproek≈

ម្ហូបម្យ៉ាងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងទឹកគ្រឿង ដែលមានបុកម្ទេសក្រហមឬបុកម្ទេសដុតបន្ថែម ជាម្ហូបនិយមរបស់អ្នកបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យជាដើម។

អំព្រំ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លាវែងៗស្រួចៗ បើមុតសាច់ឈឺចាប់ពើត, ផ្កាតូចៗ សម្បុរស ក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ស្រដៀងនឹងក្លិនផ្កាកែវ, ផ្លែតូចៗស្រួចៗមានជ័រ វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសផ្អែម លាយល្វីងបន្តិចៗ បរិភោគបាន (ជាចំណីក្មេង) :

អំព្រំ នាម

[អំ-ព្រំ] aamprum

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លាវែងៗស្រួចៗ បើមុតសាច់ឈឺចាប់ពើត, ផ្កាតូចៗ សម្បុរស ក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ស្រដៀងនឹងក្លិនផ្កាកែវ, ផ្លែតូចៗស្រួចៗមានជ័រ វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសផ្អែម លាយល្វីងបន្តិចៗ បរិភោគបាន (ជាចំណីក្មេង) :

អំព្រំប្រែក្រោយ នាម

[អំ-ព្រំ-ប្រែ-ក្រោយ] aamprumbraekraoy

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមតូចៗស្ទើរជាវល្លិរឹង ស្លឹកខ្លីកំប៉ុះៗ ជាគូៗបែរខ្នងទល់គ្នា :

អំព្រំប្រែក្រោយ គុណកិរិយា

[អំ-ព្រំ-ប្រែ-ក្រោយ] aamprumbraekraoy

ទោះបីអាវបែបនោះ ដែលមានឡេវខាងមុខក៏ដោយ បើគេពាក់យកពោះជាខ្នង ក៏ហៅថា ពាក់អាវអំព្រំប្រែក្រោយ ដែរ :

អំព្លីទុត

ចម្ងាយអតិបរមានៃអង្គធាតុដែលមានលំញ័រធៀបនឹងទីតាំងលំនឹង។

អំព្លីទុត នាម

[អំ-ភ្លី-ទុត] aamphlitut≈

ចម្ងាយអតិបរមានៃអង្គធាតុដែលមានលំញ័រធៀបនឹងទីតាំងលំនឹង។

អំភីបូល នាម

[អំ-ភី-បូល] aamphiboul≈

ប្រភេទថ្មរ៉ែម្យ៉ាង។

អំមិញ

ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយដោយប្រញាប់ ក្លាយមកពីពាក្យ អម្បាញ់មិញ :

អំមិញ នាម

[អំ-មិញ] aamminh

ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយដោយប្រញាប់ ក្លាយមកពីពាក្យ អម្បាញ់មិញ :

អំម៉េញ នាម

[អំ-ម៉េញ] aammenh≈

(ម.ព. អំមិញ)។

អំលុង នាម

[អំ-ឡុង] aamlung

(ម.ព. អំឡុង)។