ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អេចអូច

(ព.ប្រ.) ដែលគ្រាន់តែខ្សឹបខ្សៀវចចាក់ចចុចនាយអាយមិនទាន់សម្រេចការជាអ្វីនៅឡើយ; រឆៀបរញេញ :

អេចអូច គុណកិរិយា ១)

[អេច-អូច] aechaaouch

ដែលចេញអាការៈបបូរមាត់អូចៗឬទុលហើបៗមិនច្បាស់ការជាថាអ្វី :

អេចអូច គុណកិរិយា ២)

[អេច-អូច] aechaaouch

(ព.ប្រ.) ដែលគ្រាន់តែខ្សឹបខ្សៀវចចាក់ចចុចនាយអាយមិនទាន់សម្រេចការជាអ្វីនៅឡើយ; រឆៀបរញេញ :

អេដស៍

ជំងឺដែលបង្កដោយមេរោគធ្វើឱ្យអង្គបដិបក្ខ (អង់ទីករ) ចុះខ្សោយ ងាយរងគ្រោះដោយជំងឺឱកាសនិយមផ្សេងៗ។ វាចាប់ផ្ដើមឆ្លងរាលដាលជាសាកល ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ហើយបន្តរហូតមក :

អេដស៍ នាម

[អេត] aet≈

ជំងឺដែលបង្កដោយមេរោគធ្វើឱ្យអង្គបដិបក្ខ (អង់ទីករ) ចុះខ្សោយ ងាយរងគ្រោះដោយជំងឺឱកាសនិយមផ្សេងៗ។ វាចាប់ផ្ដើមឆ្លងរាលដាលជាសាកល ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ហើយបន្តរហូតមក :

អេតចាយ

គ្រឿងខ្ជាំ ឬវត្ថុជាសំណល់ពីការប្រើប្រាស់ អាចយកមកប្រើឡើងវិញបាន ឬអាចយកមកកែច្នៃ ឬក៏អាចជាវត្ថុធាតុដើមបម្រើដល់ការផលិត :

អេតចាយ នាម

[អេត-ចាយ] aetchay≈

គ្រឿងខ្ជាំ ឬវត្ថុជាសំណល់ពីការប្រើប្រាស់ អាចយកមកប្រើឡើងវិញបាន ឬអាចយកមកកែច្នៃ ឬក៏អាចជាវត្ថុធាតុដើមបម្រើដល់ការផលិត :

អេតាមីន

(ជីវ.) ប្រដាប់បន្តពូជឈ្មោលរបស់រុក្ខជាតិដែលមានផ្កាឬអង់ស្យូស្ពែម ហើយមានសណ្ឋានជាទងតូចវែងមួយនិងមានអង់តែនមួយខាងចុងផ្ទុកទៅដោយលម្អង។

អេតាមីន នាម

[អេ-តា-មីន] aetamin≈

(ជីវ.) ប្រដាប់បន្តពូជឈ្មោលរបស់រុក្ខជាតិដែលមានផ្កាឬអង់ស្យូស្ពែម ហើយមានសណ្ឋានជាទងតូចវែងមួយនិងមានអង់តែនមួយខាងចុងផ្ទុកទៅដោយលម្អង។

អេទែ

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានរូបមន្តទូទៅគឺ R1–O–R2 :

អេទែ នាម

[អេ-ទែ] aete≈

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានរូបមន្តទូទៅគឺ R1–O–R2 :

អេប! ឧទានសព្ទ

[អេប] aeb≈

សូមចៀស! ពាក្យសម្រាប់អ្នកបររថសេះ ស្រែកបន្លឺឱ្យសញ្ញាដល់អ្នកដើរក្នុងផ្លូវចំពីមុខរថឱ្យចៀស តាមច្បាប់ចរាចរណ៍ដើរក្នុងផ្លូវ (ដោយមិនប្រើកណ្ដឹង)។

អេបូឡា

ជំងឺដែលឆ្លងពីសត្វប្រជៀវមកមនុស្ស ហើយរាលដាលក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០។ ជំងឺនេះមិនទាន់មានថ្នាំព្យាបាលនោះទេ :

អេបូឡា នាម

[អេ-បូ-ឡា] aeboula≈

ជំងឺដែលឆ្លងពីសត្វប្រជៀវមកមនុស្ស ហើយរាលដាលក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០។ ជំងឺនេះមិនទាន់មានថ្នាំព្យាបាលនោះទេ :

អេម៉ាតូម

(វេជ្ជ.) កំណកឈាមជាដុំៗនៅក្នុងជាលិកាឬក្នុងសរីរាង្គដោយមិនមានរហែកស្បែក បណ្ដាលមកពីរបួសសរសៃឈាមឬការប៉ះទង្គិចធ្ងន់ធ្ងរ។

អេម៉ាតូម នាម

[អេ-ម៉ា-តូម] aematoum≈

(វេជ្ជ.) កំណកឈាមជាដុំៗនៅក្នុងជាលិកាឬក្នុងសរីរាង្គដោយមិនមានរហែកស្បែក បណ្ដាលមកពីរបួសសរសៃឈាមឬការប៉ះទង្គិចធ្ងន់ធ្ងរ។

អេលីប

(គណិត.) ខ្សែកោងបិទដែលផលបូកចម្ងាយពីគ្រប់ចំណុចរបស់វាទៅនឹងកំណុំទាំងពីរជាចំនួនថេរ។

អេលីប នាម

[អេ-លីប] aelib≈

(គណិត.) ខ្សែកោងបិទដែលផលបូកចម្ងាយពីគ្រប់ចំណុចរបស់វាទៅនឹងកំណុំទាំងពីរជាចំនួនថេរ។

អេលីបសូអ៊ីដ

(គណិត.) ផ្ទៃគណិតដែលស្ទើរតែដូចនឹងផ្ទៃផែនដី ហើយត្រូវកំណត់ឡើងសម្រាប់បម្រើឱ្យការវាស់វែងនិងការផលិតផែនទី។

អេលីបសូអ៊ីដ នាម

[អេ-លីប-សូ-អ៊ីដ] aelibsouaid≈

(គណិត.) ផ្ទៃគណិតដែលស្ទើរតែដូចនឹងផ្ទៃផែនដី ហើយត្រូវកំណត់ឡើងសម្រាប់បម្រើឱ្យការវាស់វែងនិងការផលិតផែនទី។

អេសដេអ៊ែរ

ខ្នាតកណ្ដាលមួយ សម្រាប់វាយតម្លៃនៃលុយដែលបង្កើតឡើងនិងគ្រប់គ្រងដោយមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ។

អេសដេអ៊ែរ នាម

[អេស-ដេ-អ៊ែរ] aesdeaer≈

ខ្នាតកណ្ដាលមួយ សម្រាប់វាយតម្លៃនៃលុយដែលបង្កើតឡើងនិងគ្រប់គ្រងដោយមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ។

អេសអឹមអេស

ប្រព័ន្ធសម្រាប់បញ្ជូនសារអេឡិចត្រូនិកខ្លីៗជាអក្សរពីទូរសព្ទចល័តមួយទៅទូរសព្ទចល័តមួយទៀត។

អេសអឹមអេស នាម

[អេស-អឹម-អេស] aesaoemaes≈

ប្រព័ន្ធសម្រាប់បញ្ជូនសារអេឡិចត្រូនិកខ្លីៗជាអក្សរពីទូរសព្ទចល័តមួយទៅទូរសព្ទចល័តមួយទៀត។

អេស្ទែ

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានរូបមន្តទូទៅគឺ R1-COO-R2 :

អេស្ទែ នាម

[អេ-ស្ទែ] aeste≈

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានរូបមន្តទូទៅគឺ R1-COO-R2 :

អេឡិចត្រុង

(រូប.) ភាគល្អិតនៃអាតូមដែលមានបន្ទុកអគ្គិសនីអវិជ្ជមាន។

អេឡិចត្រុង នាម

[អេ-ឡិច-ត្រុង] aelechtrung≈

(រូប.) ភាគល្អិតនៃអាតូមដែលមានបន្ទុកអគ្គិសនីអវិជ្ជមាន។

អេឡិចត្រូគីមី

(គីមី.) ការសិក្សាអំពីការបំប្លែងថាមពលគីមីទៅជាថាមពលអគ្គិសនីនិងច្រាសមកវិញ។

អេឡិចត្រូគីមី នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-គី-មី] aelechtrukimi≈

(គីមី.) ការសិក្សាអំពីការបំប្លែងថាមពលគីមីទៅជាថាមពលអគ្គិសនីនិងច្រាសមកវិញ។

អេឡិចត្រូដ

បង្គោលក្នុងជនិតាមានពីរ ហៅថាប៉ូលវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមានដែលបង្កើតជាថាមពលអគ្គិសនីរវាងបង្គោលទាំងពីរនោះ :

អេឡិចត្រូដ នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូត] aelechtrut≈

បង្គោលក្នុងជនិតាមានពីរ ហៅថាប៉ូលវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមានដែលបង្កើតជាថាមពលអគ្គិសនីរវាងបង្គោលទាំងពីរនោះ :

អេឡិចត្រូទស្សន៍

ឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រម្យ៉ាងសម្រាប់ពិសោធឱ្យដឹងពីវត្តមានបន្ទុកអគ្គិសនីនិងបញ្ជាក់ប៉ូលរបស់វា។ ពាក្យសាមញ្ញគេហៅថា ប៊ិកភ្លើង :

អេឡិចត្រូទស្សន៍ នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-ទស់] aelechtrutsa≈

ឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រម្យ៉ាងសម្រាប់ពិសោធឱ្យដឹងពីវត្តមានបន្ទុកអគ្គិសនីនិងបញ្ជាក់ប៉ូលរបស់វា។ ពាក្យសាមញ្ញគេហៅថា ប៊ិកភ្លើង :

អេឡិចត្រូនិក

(រូប.) អ្វីៗដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបច្ចេកវិទ្យា ដែលមានចរន្តអគ្គិសនី ឌីជីថល ម៉ាញ៉េទិក អុបទិក ជាដើម។

អេឡិចត្រូនិក នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-និច] eletronic

(រូប.) អ្វីៗដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបច្ចេកវិទ្យា ដែលមានចរន្តអគ្គិសនី ឌីជីថល ម៉ាញ៉េទិក អុបទិក ជាដើម។

អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិក

(រូប.) មែកធាងមួយនៃរូបវិទ្យា ដែលសិក្សាអំពីកម្លាំងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉ទិកដែលកើតឡើងរវាងចុណ្ណភាគមានបន្ទុកអគ្គិសនី។

អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិក នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-ម៉ា-ញ៉េ-ទិច] aelechtrumanhetich≈

(រូប.) មែកធាងមួយនៃរូបវិទ្យា ដែលសិក្សាអំពីកម្លាំងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉ទិកដែលកើតឡើងរវាងចុណ្ណភាគមានបន្ទុកអគ្គិសនី។

អេឡិចត្រូវិជ្ជមាន

លក្ខណៈគីមីដែលបង្ហាញអំពីទំនោររបស់អាតូមក្នុងការបោះបង់គូអេឡិចត្រុងរបស់វា។

អេឡិចត្រូវិជ្ជមាន នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-វិច-ជៈ-មាន] aelechtruvichcheakmean≈

លក្ខណៈគីមីដែលបង្ហាញអំពីទំនោររបស់អាតូមក្នុងការបោះបង់គូអេឡិចត្រុងរបស់វា។

អេឡិចត្រូស្តាទិក នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-ស្តា-ទិច] (ជើង ត)] aelechtrustatich](cheungt)a≈

(រូប.) ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីបន្ទុកអគ្គិសនីនៅនឹង។

អេឡិចត្រូអវិជ្ជមាន

អេឡិចត្រុងដែលអាចផ្លាស់ទីពីអាតូមមួយទៅអាតូមមួយទៀត ក្រោមអំពើនៃដែនអគ្គិសនីឬម៉ាញ៉េទិក។

អេឡិចត្រូអវិជ្ជមាន នាម

[អេ-ឡិច-ត្រូ-អៈ-វិច-ជៈ-មាន] aelechtruaakvichcheakmean≈

លក្ខណៈគីមីដែលបង្ហាញអំពីទំនោររបស់អាតូមក្នុងការទាញយកគូអេឡិចត្រុងទៅជិតខ្លួនរបស់វា។

អេឡិចត្រូអវិជ្ជមាន នាម

[អេ-ឡិច-ត្រុង-វ៉ា-ឡង់] aelechtrungvalngo≈

អេឡិចត្រុងទាំងឡាយនៅក្នុងស្រទាប់ក្រៅនៃអាតូមមួយ សម្រាប់បង្កើតវ៉ាឡង់។ វាអាចឆ្លងពីអាតូមមួយទៅអាតូមមួយទៀត (សម្ព័ន្ធប៉ូលែ) ឬសម្រាប់ប្រើប្រាស់រួមដោយអាតូមពីរ (សម្ព័ន្ធមិនប៉ូលែ)។

អេឡិចត្រូអវិជ្ជមាន នាម

[អេ-ឡិច-ត្រុង-សេ-រ៉ី] aelechtrungserei≈

អេឡិចត្រុងដែលអាចផ្លាស់ទីពីអាតូមមួយទៅអាតូមមួយទៀត ក្រោមអំពើនៃដែនអគ្គិសនីឬម៉ាញ៉េទិក។

អេះ កិរិយាសព្ទ

[អេះ] aeh

ខ្វារស្រាលៗដោយចុងម្រាមដៃឬដោយក្រចកឱ្យបាត់រមាស់ :

អេះ គុណកិរិយា

[អេះ] aeh

ហ្ន៎; ហ៏; ហៈ; រ៉ា :

អេះ គុណកិរិយា

[ទៅ-អេះ] aeh

ទៅរ៉ា :

អេះអុ ឧទានសព្ទ

[អេះ-អុ] aeahao≈

សូរលាន់ចេញពីមាត់ ប៉ុន្តែមិនឮជាសម្ដីថាអ្វី, សូរនិយាយមិនចេញសំឡេង, សូរសម្ដីមនុស្សគ :

អេះអុញ កិរិយាសព្ទ

[អេះ-អុញ] aeahaonh≈

(ម.ព. អេះអុះ)។

អេះអុះ

ត្រេះត្រុះ ដោយទាល់គំនិតឬទាល់សម្ដី, ទាល់សេចក្ដីឆ្លើយ ឬក៏ដោយអផ្សុកចង់ក្រោកចង់ចេញ ប៉ុន្តែមិនហ៊ាន ព្រោះខ្លាចឬព្រោះញញើតជាដើម :

អេះអុះ គុណកិរិយា

[អេះ-អុះ] aehaoh

ត្រេះត្រុះ ដោយទាល់គំនិតឬទាល់សម្ដី, ទាល់សេចក្ដីឆ្លើយ ឬក៏ដោយអផ្សុកចង់ក្រោកចង់ចេញ ប៉ុន្តែមិនហ៊ាន ព្រោះខ្លាចឬព្រោះញញើតជាដើម :

អេ៎ប! ឧទានសព្ទ

[អេប] aeb≈

(ម.ព. អេប!)។

អែ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាទូទៅជាមួយនឹងពាក្យ ខ្មៅ ថា ខ្មៅអែ គឺខ្មៅជាំស្រអាប់ :

អែ គុ.កិ., គុ.

[អែ] aae

ដែលជជែកគ្នាច្រើននាក់ឮតែសូរសព្ទមិនប្រាកដជាថាអ្វី ឬមិនច្បាស់ថាសម្ដីអ្នកណាជាអ្នកណា :

អែ គុណកិរិយា

[អែ] aae

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាទូទៅជាមួយនឹងពាក្យ ខ្មៅ ថា ខ្មៅអែ គឺខ្មៅជាំស្រអាប់ :

អែក

(ម.ព. ឯក{¥¥}១{££})។

អែក នាម

[អែក] aaek≈

(ម.ព. ឯក១)។

អែកង៉ាវ នាម

[អែក-ង៉ាវ] aaekngav≈

(ម.ព. ឯកង៉ាវ ក្នុង ឯក១)។

អែងអោង

ដែលបញ្ចេញឫកឬឥរិយាបថដើរក្រអឺតក្រអោង :

អែងអោង គុ.កិ., គុ.

[អែង-អោង] aaengoaaong

ដែលបញ្ចេញឫកឬឥរិយាបថដើរក្រអឺតក្រអោង :

អែន គុណនាម

[អែន] aaen≈

(ម.ព. អ៊ែន)។

អែនអន

ដែលរេឬពត់ខ្លួនងាកឆ្វេងងាកស្ដាំយឺតៗ :

អែនអន គុ.កិ., គុ.

[អែន-អន] aaenoaan

ដែលរេឬពត់ខ្លួនងាកឆ្វេងងាកស្ដាំយឺតៗ :

អែប

អែបយកជាអាង, យកជាទីពឹងឬជាទីពំនាក់។

អែប កិរិយាសព្ទ ១)

[អែប] aaeb

ផ្ទាប់លាក់ខ្លួនប្រប ឬពួនបំបៀតខ្លួនប្រប :

អែប កិរិយាសព្ទ ២)

[អែប] aaeb

នែបជិត, បំបៀតជិត :

អែប កិរិយាសព្ទ ៣)

[អែប] aaeb

ដាក់ផ្ទាប់ប្របៀតគ្នា, ដាក់ឬតាំងប្របគ្នា :

អែប កិរិយាសព្ទ ៤)

[អែប] aaeb

ទន្ទឹមកៀកគ្នាឬប្របៀតគ្នា :

អែប កិរិយាសព្ទ ៥)

[អែប] aaeb

(ព.ប្រ.) ចូលប្របឬចូលផ្គាប់ផ្គុនឱ្យជិតដិត :

អែប កិរិយាសព្ទ

[ប៉ិន-អែប] aaeb

ប៉ិនផ្គាប់ផ្គុនឱ្យទុកចិត្ត។

អែប កិរិយាសព្ទ

[អែប-ជិត] aaeb

ផ្គាប់ផ្គុនដើម្បីឱ្យជិតដិតទុកចិត្តជឿស្ដាប់។

អែប កិរិយាសព្ទ

[អែប-នែប] aaeb

អែបជិត, អែបស៊ប់, ដាក់ផ្អបឬស៊ែមឱ្យជិតជាប់គ្នា។

អែប កិរិយាសព្ទ

[អែប-អប] aaeb

(ព.ប្រ.) ផ្គាប់ផ្គុនរណេបរណិបដើម្បីឱ្យជិតស្និទ្ធស្នាល, ឡែបឡប :

អែប កិរិយាសព្ទ

[អែប-អាង] aaeb

អែបយកជាអាង, យកជាទីពឹងឬជាទីពំនាក់។

អែម គុណនាម

[អែម] aaem

ផ្អែម។

អែម គុណនាម

[ជូ-អែម] aaem

ជូរនិងផ្អែមលាយគ្នា :

អែម នាម

[ដូង-អែម] aaem

ដូងមានទឹកផ្អែម។

អែម នាម

[អែម-អោច] ឬ [អែម-អោ-ជៈ] aaem

ឱជារសផ្អែម,ឱជៈផ្អែម :

អែម នាម

[អែម-អោ-ជា] aaem

(ម.ព. អែមឱជ)។

អែមផ្លែម

ប្រដាប់បង្កើតភ្លើងមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹមសាច់ជិតឬដោយភ្លុក, ដោយស្នែងមានរាងស្រដៀងគ្នានឹងត្បាល់បុកស្លា, មានស្នូលសម្រាប់ដាក់ប៉ុយគឬប៉ុយទន្សែនៅត្រង់ចុងបំផុតខាងក្រោម, ប្រើទះនឹងបាតដៃឱ្យទង្គិចគ្នាកើតជាភ្លើងឆេះប៉ុយ :

អែមផ្លែម នាម

[អែម-ផ្លែម] aaemphlaem

ប្រដាប់បង្កើតភ្លើងមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹមសាច់ជិតឬដោយភ្លុក, ដោយស្នែងមានរាងស្រដៀងគ្នានឹងត្បាល់បុកស្លា, មានស្នូលសម្រាប់ដាក់ប៉ុយគឬប៉ុយទន្សែនៅត្រង់ចុងបំផុតខាងក្រោម, ប្រើទះនឹងបាតដៃឱ្យទង្គិចគ្នាកើតជាភ្លើងឆេះប៉ុយ :

អែលអល គុណកិរិយា

[អែល-អល] aaeloaal

ងីកងាកៗយឺតៗ; ទ្រែលទ្រល :

អែអង់ កិ., គុ.កិ.

[អែ-អង់] aaeaang

បង្អែបង្អង់, រារង់ :

អែអុក

ដែលប្រជ្រៀតគ្នាឮតែសូរមាត់អែ; ចង្អៀតថ្ដែថ្ដុក, ចង្អៀតក្ដន់, ស្ញែស្ញុក :

អែអុក គុ.កិ., គុ.

[អែ-អុក] aaeaok

ដែលប្រជ្រៀតគ្នាឮតែសូរមាត់អែ; ចង្អៀតថ្ដែថ្ដុក, ចង្អៀតក្ដន់, ស្ញែស្ញុក :

អែៗ

ដែលឆេះមិនសូវខ្លាំង, ដែលភ្លឺមិនសូវច្បាស់, ដែលស្រទន់ :

អែៗ គុ.កិ., គុ.

[អែ-អែ] aaeaae≈

ដែលឆេះមិនសូវខ្លាំង, ដែលភ្លឺមិនសូវច្បាស់, ដែលស្រទន់ :

អៃ

ឧស្ម័ន (ចំហាយ, កម្សួល)។

អៃ នាម

[អៃ] aai

ឧស្ម័ន (ចំហាយ, កម្សួល)។

អៃ! ឧទានសព្ទ

[អៃ] aai≈

(ម.ព. ឰ!)។

អៃក្យ—

(ម.ព. ឯក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។