ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អូស្ត្រាឡូពីតែក នាម

[អូ-ស្ត្រា-ឡូ-ពី-តែក] aoustrealoupitaek≈

(ប្រវត្តិ.) មនុស្សបុរេប្រវត្តិដំបូងបង្អស់រស់នៅអេត្យូពីទ្វីបអាហ៊្វ្រិកកាលពី ៣ទៅ ៤លានឆ្នាំមុន ដែលគេបានរកឃើញសំណល់ឆ្អឹងនៅឆ្នាំ១៩៧៤។

អូឡាំពិក

ដែលទាក់ទងនឹងកីឡាអូឡាំពិក, នៃកីឡាអូឡាំពិកដែលរៀបចំឡើងរៀងរាល់៤ឆ្នាំម្ដងនៅក្នុងប្រទេសនានា :

អូឡាំពិក គុណនាម

[អូ-ឡាំ-ពិច] aoulaampich≈

ដែលទាក់ទងនឹងកីឡាអូឡាំពិក, នៃកីឡាអូឡាំពិកដែលរៀបចំឡើងរៀងរាល់៤ឆ្នាំម្ដងនៅក្នុងប្រទេសនានា :

អូះ! ឧទានសព្ទ

[អូស] aous≈

សូរលាន់មាត់ដោយប្រកែកមិនព្រមឬដោយស្ងើចជាដើម :

អូ៎! ឧទានសព្ទ

[អូ] aou≈

(ម.ព. អូ!)។

អូ៎យ! ឧទានសព្ទ

[អូយ] aouy≈

(ម.ព. អូយ!)។

អូ៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អូស] aous≈

(ម.ព. អូះ!)។

អួ

(ម.ព. អាប់ គុ.)។

អួ គុណនាម

[អួ] auo

អាក្រក់, គម្រក់, គគ្រក់; អាប់អន់ :

អួ គុណនាម

[អួ-អាប់] auo

(ម.ព. អាប់ គុ.)។

អួត

ដែលជាអ្នកអួត :

អួត កិរិយាសព្ទ ១)

[អួត] auot

និយាយលើកសរសើរ, ប្រកាសគុណ, ប្រកាសសេចក្ដីល្អ ឱ្យអ្នកដទៃស្ដាប់ ឬនិយាយលើកបំផ្លើសលើសហេតុឱ្យគេស្ងើច :

អួត គុណនាម ២)

[អួត] auot

ដែលជាអ្នកអួត :

អួតអាង កិរិយាសព្ទ

[អួត-អាង] auotaang≈

អួតផងអាងផង ឬអួតមានអាង។

អួទីនួ

(ព.សា.) អាក្រក់ក្រៃពេក, គម្រិងគម្រាំង, គ្រោតគ្រាត, គគ្រីគគគ្រាត :

អួទីនួ គុ., គុ.កិ.

[អួ-ទី-នួ] auotinuo

(ព.សា.) អាក្រក់ក្រៃពេក, គម្រិងគម្រាំង, គ្រោតគ្រាត, គគ្រីគគគ្រាត :

អួន

ត្រីដែលបានដោយជាប់អួន។

អួន នាម a

[អួន] auon

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានក្រឡាដូចសំណាញ់ មានសណ្ឋានវែង មានកំសួលបណ្ដែត សម្រាប់ដាក់រាយក្នុងទឹកជ្រៅឱ្យជាប់ត្រី។

អួន កិរិយាសព្ទ b

[អួន] auon

(ព.ប្រ.) ជាប់អួន គឺជាប់ឃុំឬជាប់ចំណោម, ជាប់កុន :

អួន នាម

[ត្រី-អួន] auon

ត្រីដែលបានដោយជាប់អួន។

អួល

ក្ដួលៗរអាក់រអួលចិត្ត :

អួល កិរិយាសព្ទ ១)

[អួល] auol

ស្ទះខ្យល់ក្នុងបំពង់ក (ដោយលេបភោជនាហារឬទឹកជាដើម) :

អួល កិរិយាសព្ទ ២)

[អួល] auol

(ព.ប្រ.) ក្ដួលចិត្តគាំងសម្ដីរកកល់ស្ដីពុំកើត :

អួល កិរិយាសព្ទ

[អាក់-អួល] auol

(ម.ព. អួលអាក់)។

អួល កិរិយាសព្ទ

[អួល-អាក់] auol

ក្ដួលៗរអាក់រអួលចិត្ត :

អួសៗ

សូរគោឈ្មោលយំកម្ទររកគ្នា។

អួសៗ ឧទានសព្ទ

[អួស-អួស] auos

សូរគោឈ្មោលយំកម្ទររកគ្នា។

អើ

យីហ្ន៎! :

អើ គុណកិរិយា

[អើ] er

ពាក្យឆ្លើយទទួលព្រម, អនុលោមតាម, មិនទទឹងទាស់ឬឆ្លើយឆ្លងតបសម្រាប់អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូចឬសម្រាប់មនុស្សស្មើភាពនិយាយរកគ្នា :

អើ ឧទានសព្ទ ១)

[អើ-ក] er

ដូច្នេះក៏, យ៉ាងហ្នឹងក៏ :

អើ ឧទានសព្ទ ២)

[អើ-ក] er

ចុះ? ហ៏ចុះ? មើលហ៏? :

អើ ឧទានសព្ទ

[កុំ-អាល-អើ] er

កុំអាលព្រម!

អើ ឧទានសព្ទ

[យី-អើ-ណ] er

(ម.ព. យីអើ!)។

អើ ឧទានសព្ទ

[អើ-ក] er

រួចចុះ? មើលហ៏? :

អើ ឧទានសព្ទ

[អើ-តែ-មាត់] er

ព្រមតែមាត់ (ចិត្តមិនព្រម)។

អើ ឧទានសព្ទ

[អើ] ឬ [ទេ] er

ព្រមឬទេ? :

អើ ឧទានសព្ទ

[អើ-នឹង] er

យីហ្ន៎! :

អើត

ទៅមកសួរនាំដោយសេចក្ដីរាប់រកគ្នា, ទៅមកសួរសុខទុក្ខគ្នា :

អើត កិរិយាសព្ទ

[អើត] aaeut

ដកកមើលឬដកទាំងខ្លួនទាំងកងើតមើល :

អើត កិរិយាសព្ទ ១)

[អើត-ងើត] aaeut

អើតមើលនេះហើយមើលនោះទៀតរឿយៗ :

អើត កិរិយាសព្ទ ២)

[អើត-ងើត] aaeut

ទៅមកសួរនាំដោយសេចក្ដីរាប់រកគ្នា, ទៅមកសួរសុខទុក្ខគ្នា :

អើតអើម

អើតៗញញើតញញើមងាកឆ្វេងងាកស្ដាំងាកនាយងាកអាយឬអើតៗឡេមឡឺមចេញមិនចេញចូលមិនចូល :

អើតអើម កិរិយាសព្ទ

[អើត-អើម] aaeutoaaeum

អើតៗញញើតញញើមងាកឆ្វេងងាកស្ដាំងាកនាយងាកអាយឬអើតៗឡេមឡឺមចេញមិនចេញចូលមិនចូល :

អើបឡើប

ដែលតែងតែអើបឡើបដោយមកមិនទាន់ពេលកិច្ចការ :

អើបឡើប កិរិយាសព្ទ

[អើប-ឡើប] aaeubolaeub

ទើបមកដល់ក្រោយគេហើយសម្ដែងអាការៈអើតអើមៗ ដោយមិនទាន់បានកិច្ចការធ្វើនឹងគេ ឬមិនទាន់ស៊ប់ក្នុងទីប្រជុំ ឬក៏ទើបមកដល់ក្នុងវេលាដែលគេជិតលែងធ្វើកិច្ចការនោះហើយ :

អើបឡើប គុណនាម

[អើប-ឡើប] aaeubolaeub

ដែលតែងតែអើបឡើបដោយមកមិនទាន់ពេលកិច្ចការ :

អើពើ

យកចិត្តទុកដាក់; គោរព, មានអាទរភាព, ប្រុងប្រយ័ត្ន; នឹកនា, នាំពា; ទំនុកបម្រុង :

អើពើ កិរិយាសព្ទ

[អើ-ពើ] aaeupau

យកចិត្តទុកដាក់; គោរព, មានអាទរភាព, ប្រុងប្រយ័ត្ន; នឹកនា, នាំពា; ទំនុកបម្រុង :

អើយ

ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែមពីខាងចុងពាក្យអាលបនៈ ដែលគួរប្រកបប្រើ ឱ្យមានសំឡេងវែងស្រួលមាត់ :

អើយ ឧទានសព្ទ

[អ្ហើយ] ery

ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែមពីខាងចុងពាក្យអាលបនៈ ដែលគួរប្រកបប្រើ ឱ្យមានសំឡេងវែងស្រួលមាត់ :

អៀ

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតនាភ្នែក ធ្វើទុក្ខភ្នែកឱ្យមានកន្ទុយថ្លែននិងពពឹក ឱ្យភ្នែកពព្រៀកជានិច្ច ជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ទាំងជារោគងាយឆ្លងពីអ្នកម្នាក់ទៅអ្នកដទៃផងទៀត។

អៀ នាម

[អៀ] aie

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតនាភ្នែក ធ្វើទុក្ខភ្នែកឱ្យមានកន្ទុយថ្លែននិងពពឹក ឱ្យភ្នែកពព្រៀកជានិច្ច ជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ទាំងជារោគងាយឆ្លងពីអ្នកម្នាក់ទៅអ្នកដទៃផងទៀត។

អៀង

សត្វដែលស៊ីតិណជាតិហើយដល់ពេលរើមកទំពាម្ដងទៀតឱ្យល្អិតហើយលេបទៅវិញ :

អៀង កិរិយាសព្ទ

[អៀង] aieng

ផ្អៀង។ ពាក្យទំយើនិយាយទៅរកកូនតូចដោយថ្នម :

អៀង នាម

[អៀង] aieng

អាហារថ្មីដែលសត្វតិណភក្ខរើមកទំពាម្ដងទៀតឱ្យល្អិតហើយលេបទៅវិញ :

អៀង នាម

[ស័ត-ទំ-ពា-អៀង] aieng

(ម.ព. សត្វរើអៀង)។

អៀង នាម

[ស័ត-រើ-អៀង] aieng

សត្វដែលស៊ីតិណជាតិហើយដល់ពេលរើមកទំពាម្ដងទៀតឱ្យល្អិតហើយលេបទៅវិញ :

អៀន

អៀននឹកអន់ចិត្ត, អៀននឹកតូចចិត្ត។

អៀន នាម

[អៀន] aien

ដង្កូវល្អិតៗកើតនៅក្នុងក្រពះអាហារ កាលណាចេញមកតាមឧច្ចារមគ្គ បណ្ដាលឱ្យរមាស់ឆៀបៗរឿយៗ :

អៀន កិ., គុ., ន.

[អៀន] aien

នឹកខ្មាសរួញចិត្តគំនិត ឬនឹកខ្មាសខ្មូរមុខ, រួញខ្លួន :

អៀន កិ., គុ., ន.

[អៀន-ខ្លួន] aien

អៀនរឹងខ្លួន, នឹករឹងខ្លួន។

អៀន កិ., គុ., ន.

[អៀន-បាប] aien

អៀនចំពោះបាប គឺរួញចិត្តគំនិតមិនហ៊ានធ្វើបាប។

អៀន កិ., គុ., ន.

[អៀន-អន់] aien

អៀននឹកអន់ចិត្ត, អៀននឹកតូចចិត្ត។

អៀនខ្មាស កិរិយាសព្ទ

[អៀន-ខ្មាស] aienkhmeas≈

អៀនផង ខ្មាសផង។

អៀនប្រៀន

ដែលខ្ជិលមូរមុខក្រអឹមក្រអៀម, ខ្ជិលអៀនប្រៀន :

អៀនប្រៀន គុណនាម

[អៀន-ប្រៀន] aienbrien

ដែលអៀនអៀរមមៀរ, អៀនមូរមុខ, ក្រអឹមក្រអៀម :

អៀនប្រៀន គុណនាម

[កំ-ជិល-អៀន-ប្រៀន] aienbrien

ដែលខ្ជិលមូរមុខក្រអឹមក្រអៀម, ខ្ជិលអៀនប្រៀន :

អៀម

សំពត់សម្រាប់ពាតបិទទ្រូងនិងពោះក្មេងស្រី មានខ្សែចងពីខាងខ្នង :

អៀម នាម

[អៀម] aiem

សំពត់សម្រាប់ពាតបិទទ្រូងនិងពោះក្មេងស្រី មានខ្សែចងពីខាងខ្នង :

អៀរមមៀរ

ដែលសៀរតាមក្បែរឬតាមកៀនដោយអាការៈញញើតញញើមឬក៏អៀនប្រៀន :

អៀរមមៀរ គុ.កិ., គុ.

[អៀ-ម-មៀ] aiermomier

ដែលសៀរតាមក្បែរឬតាមកៀនដោយអាការៈញញើតញញើមឬក៏អៀនប្រៀន :

អៀរមៀរ គុ.កិ., គុ.

[អៀ-មៀ] aiemie≈

(ម.ព. អៀរមមៀរ)។

អៀវ

មួយ (ពាក្យប្រើក្នុងមេលេខចិននិងល្បែងធួ)។

អៀវ កិរិយាសព្ទ

[អៀវ] aiev

បញ្ជិះនរណាម្នាក់ពីខាងក្រោយលើខ្នង :

អៀវ គុណនាម

[អៀវ] aiev

មួយ (ពាក្យប្រើក្នុងមេលេខចិននិងល្បែងធួ)។

អៀវ!

(ព.ប្រ.) ពាក្យស្រែកឱ្យសញ្ញាគ្នាក្នុងល្បែងស្ដេចចង់ ក្នុងវេលាដែលមនុស្សម្នាក់ក្នុងពួកម្ខាងចូលមក, ត្រូវត្រង់លើឈ្មោះដែលគេបានខ្សឹបគ្នារួចហើយថា "ស្រឡាញ់..." :

អៀវ! កិរិយាសព្ទ

[អៀវ] aiev≈

ឈប់! ពាក្យសម្រាប់បញ្ឈប់សេះ, ដោយសេចក្ដីបង្គាប់ថា "ចូរឈប់!" ឬ ថា "ឯងចូរឈប់!"។

អៀវ! ឧទានសព្ទ

[អៀវ] aiev≈

(ព.ប្រ.) ពាក្យស្រែកឱ្យសញ្ញាគ្នាក្នុងល្បែងស្ដេចចង់ ក្នុងវេលាដែលមនុស្សម្នាក់ក្នុងពួកម្ខាងចូលមក, ត្រូវត្រង់លើឈ្មោះដែលគេបានខ្សឹបគ្នារួចហើយថា "ស្រឡាញ់..." :

អេក

(ព.សា.) បែកសាពេញបន្ទុក; បែកសារបើករបាញ :

អេក នាម ១)

[អេក] aek

ឈ្មោះស្រាខ្មែរលើមួយបែបធ្វើដោយត្រាំគ្រឿងផ្សំក្នុងពាង :

អេក បុព្វបទ ២)

[អេក] aek

(ព.ប្រ.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អរ ឬបែក ថា អរអេក គឺអរខ្លាំងស្ទើរភ្លេចខ្លួន, អរឆ្លេឆ្លា (ដូចជាខ្មែរលើស្រវឹងស្រាអេក)។

អេក កិរិយាសព្ទ

[បែក-អេច] aek

បែកជាពពុរ, បែកប៉ផ្ដៀច :

អេក កិរិយាសព្ទ

[បែក-អេច-បែក-ខុន] aek

(ព.សា.) បែកសាពេញបន្ទុក; បែកសារបើករបាញ :

អេកាស្យា នាម

[អេ-កា-ស្យា] aekasyea≈

(ទស្សនៈ.) ដំណាក់ទាបបំផុតនៃការដឹង :

អេកូទេសចរណ៍

ទម្រង់ទេសចរណ៍ផ្អែកលើធម្មជាតិ ដែលមានគោលបំណងអភិរក្សបរិស្ថានធម្មជាតិនិងវប្បធម៌តំបន់ លើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនជាដើម។

អេកូទេសចរណ៍ នាម

[អេ-កូ-ទេ-សៈ-ច] aekoutesakcha≈

ទម្រង់ទេសចរណ៍ផ្អែកលើធម្មជាតិ ដែលមានគោលបំណងអភិរក្សបរិស្ថានធម្មជាតិនិងវប្បធម៌តំបន់ លើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនជាដើម។

អេកូវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងភាវរស់និងភាវរស់ក្នុងបរិស្ថាន។

អេកូវិទ្យា នាម

[អេ-កូ-វិត-ទ្យា] aekouvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងភាវរស់និងភាវរស់ក្នុងបរិស្ថាន។

អេកូឡូស៊ី នាម

[អេ-កូ-ឡូ-ស៊ី] aekoulousi≈

(បរិ.) (ម.ព. អេកូវិទ្យា)។

អេក្រង់

(ប.ព) ផ្នែកមួយនៃឧបទស្សន៍ឬឧបករណ៍ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងកុំព្យូទ័រសម្រាប់បង្ហាញព័ត៌មាន។

អេក្រង់ នាម

[អេ-ក្រង់] aekarng≈

(ប.ព) ផ្នែកមួយនៃឧបទស្សន៍ឬឧបករណ៍ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងកុំព្យូទ័រសម្រាប់បង្ហាញព័ត៌មាន។

អេគីណូកុកកូស

(បសុ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតព្រូនសំប៉ែតស្ថិតក្នុងសន្តានតេនីអ៊ីដេពួកអេគីណូកុកគូស :

អេគីណូកុកកូស នាម

[អេ-គី-ណូ-កុក-កូស] aekinoukokkous≈

(បសុ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតព្រូនសំប៉ែតស្ថិតក្នុងសន្តានតេនីអ៊ីដេពួកអេគីណូកុកគូស :

អេគូម៉ែន

(ភូមិ.) ផ្នែករបស់ផែនដីដែលមនុស្សលោកអាចរស់នៅបាន។

អេគូម៉ែន នាម

[អេ-គូ-ម៉ែន] aekumaen≈

(ភូមិ.) ផ្នែករបស់ផែនដីដែលមនុស្សលោកអាចរស់នៅបាន។