អី? សព្វនាម
[អី-ចុះ] aeichoah≈
(ម.ព. អីចុង?)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អី-ចុះ] aeichoah≈
(ម.ព. អីចុង?)។
[អី-ចេះ] aeicheah≈
អ្វីដូច្នេះ?។
[អី-នឹង] aeinoeng≈
អ្វីហ្នឹង?។
វត្ថុឬរបស់នេះខ្លះនោះខ្លះពុំចេញឈ្មោះ, របស់ដែលហៅដោយរួបរួម :
[អី-វ៉ាន់] aeivan
វត្ថុឬរបស់នេះខ្លះនោះខ្លះពុំចេញឈ្មោះ, របស់ដែលហៅដោយរួបរួម :
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។
[អី-វ៉ែ] aeivae
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។
លូកដៃខ្វេះកាយយកបាយដល់បាតឆ្នាំង :
[អឹង] aoeng
លូកដៃខ្វេះកាយយកបាយដល់បាតឆ្នាំង :
(ម.ព. អឺងកង)។
[អឹង-កង] aoengokang
(ម.ព. អឺងកង)។
(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :
[អឹម-អៀម] aoemoaiem
ដែលចេះតែស្ងៀមក្រអឹមអៀនប្រៀន, មិនសូវស្ដីនិយាយ ឬដែលច្រើនតែនិយាយរហ៊ឹមៗ ស្ទើរមិនហើបមាត់ (ដោយមានសេចក្ដីអៀនច្រើន) :
[អឹម-អៀម] aoemoaiem
(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :
[អឺ] aeu
អើ :
ទ្រហឹង, កងរំពង, គឹកកង :
[អឺង-កង] aeungokong
ទ្រហឹង, កងរំពង, គឹកកង :
សូរអឺងអាប់ស្ទើរហ៊ឹងត្រចៀក។
[អឺង-អាប់] aeungaab
ដែលឮសូរទ្រហឹងលាយឡំច្របល់គ្នាពុំប្រាកដជាថាអ្វីខ្លះ ឬសំឡេងអ្វីជាអ្វី :
[សូ-ទ្រ-ហ៊ឹង-អឺង-អាប់] aeungaab
សូរអឺងអាប់ស្ទើរហ៊ឹងត្រចៀក។
(ម.ព. អឺងអាប់)។
[អឺង-អ័ប] aeungab≈
(ម.ព. អឺងអាប់)។
[អឺត] aeut
សូរលាន់មាត់ដោយអំណរ ព្រោះរើសផ្លែឈើបានជាដើម (ដោយសេចក្ដីថា "បានមកខ្លួនឯណេះក្រអឺត") :
[អឺត] aeut
ងាយ, ស្រួល :
(ម.ព. អើបឡើប)។
[អឺប-ឡឺប] aeubaleub
(ម.ព. អើបឡើប)។
(ព.ប្រ.) ទើបតែនឹងផ្ដើមនិយាយ, តាំងផ្ដើមថា, ចេញថា :
[អឺយ] aeuy
ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែម ប្រើក្នុងកាព្យឬសម្រាប់ស្រែកបង្អូសសំឡេងឱ្យវែងរលាក់រលែកតាមលំនាំបទប្រើក្នុងខាងដើមសង្កាត់ចម្រៀង, ប្រើក្នុងខាងចុងចប់; ប្រើសំឡេងខ្ពស់ជា អឺ៎យ ក៏មាន តាមលំនាំសំឡេងដែលត្រូវប្រើ។
[អឺយ] aeuy
(ព.ប្រ.) ទើបតែនឹងផ្ដើមនិយាយ, តាំងផ្ដើមថា, ចេញថា :
ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :
[អឺ-រ៉ុប] europe
(ភូមិ.) ឈ្មោះទ្វីបមួយ ក្នុងចំនួនទ្វីបទាំងទាំងអស់លើភពផែនដី :
[អឺ-រ៉ុប] europe
ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :
បណ្ដុំលំដាប់ធាតុក្រោមឈ្មោះនិងប្រភេទទិន្នន័យតែមួយតាមទំហំវិមាត្រ។
[អឺ-រ៉េ] aeure≈
បណ្ដុំលំដាប់ធាតុក្រោមឈ្មោះនិងប្រភេទទិន្នន័យតែមួយតាមទំហំវិមាត្រ។
កងរំពង, ទ្រហឹងអឺងអាប់។
[អឺ-អឹង] aeuaoeng
កងរំពង, ទ្រហឹងអឺងអាប់។
[អឺស] aeus≈
ពាក្យឆ្លើយដោយឥតគោរព ទទួលពាក្យហៅចំពោះមករកខ្លួន, ជាជំនួសពាក្យ បាទ! ឬ ចាះ!; ជាដើម, ដូចជាកូនហៅម្ដាយថា ម៉ែ!, ម្ដាយឆ្លើយថា អឺះ! ឬប្រើទាំងស្រែកហៅទាំងឆ្លើយពីចម្ងាយក៏បាន, ដូចជា អឺះបង!, ឆ្លើយថា អឺះ! (ប្រើសំឡេងខ្ពស់វែងថា អឺ៎៎ះ! ក៏មាន)។ បើទីជិតប្រើជា អ៊ឹះ! ក៏មាន (ព.សា.)។
[អុក] aok≈
យកជង្គង់ឬកែងដៃវាយទៅលើគូប្រយុទ្ធ :
[អុក] aok≈
ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។
[អុក-អន់-តៈ-រៈ-ជាត] aokantakreakcheat≈
ល្បែងអុកដែលមានក្រឡាតម្រៀបកូននិងក្រឡាដើរខុសពីអុកខ្មែរ ដូចជាស្ដេចនៅទល់មុខគ្នា, ត្រីនៅជាប់នឹងជួរស្ដេចហើយបកនៅក្រឡាចុងបំផុត, នាងដើរបានវែងទៅគ្រប់ទិស, គោលដើរបានវែងទៅតែទិសខ្វែង...។ល។
[អុក] aok≈
(ម.ព. ឧក)។
[អុក] aok≈
(ម.ព. ពាង២)។
[អុក] aok≈
ខ្សែចងទ្រូងឬខ្សែពុង គឺខ្សែដែលចងរឹតកែបសេះ
ទង្គិចគូទដូចគេចាប់បុកទៅលើអ្វីៗ។
[អុក-គូត] aokkut≈
ទង្គិចគូទដូចគេចាប់បុកទៅលើអ្វីៗ។
ចំនួន ១០០០សិបទីលាន ១លានកោដិបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ២៧)។
[អុក-ទី-លាន] aoktilean≈
ចំនួន ១០០០សិបទីលាន ១លានកោដិបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ២៧)។
(គីមី.) សមាសធាតុដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈឬអលោហៈ :
[អុក-ស៊ីត] aoksit≈
(គីមី.) សមាសធាតុដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈឬអលោហៈ :
(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈ :
[អុក-ស៊ីត-បាស] aoksitbas≈
(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈ :
(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយអលោហៈ :
[អុក-ស៊ីត-អា-ស៊ីត] aoksitaasit≈
(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយអលោហៈ :
(គីមី.) ឧស្ម័នមួយប្រភេទដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ការដកដង្ហើមនៃភាវរស់ទាំងឡាយ :
[អុក-ស៊ី-សែន] aoksisaen≈
(គីមី.) ឧស្ម័នមួយប្រភេទដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ការដកដង្ហើមនៃភាវរស់ទាំងឡាយ :
(គីមី.) អាស៊ីដដែលមានផ្ទុកអាតូមអុកស៊ីសែន :
[អុក-ស៊ី-អា-ស៊ីត] aoksiaasit≈
(គីមី.) អាស៊ីដដែលមានផ្ទុកអាតូមអុកស៊ីសែន :
អំបិលនៃអុកស៊ីអាស៊ីដ។
[អុក-ស៊ី-អំ-បិល] aoksiaambel≈
អំបិលនៃអុកស៊ីអាស៊ីដ។
ដែលនាំឱ្យវឹកវរ, ឱ្យជ្រួលច្របល់, ដែលកញ្ជ្រោកបោកបាច តតូងតតាងនាំឱ្យជ្រួលច្របល់ :
[អុក-ឡុក] aokalok
ដែលនាំឱ្យវឹកវរ, ឱ្យជ្រួលច្របល់, ដែលកញ្ជ្រោកបោកបាច តតូងតតាងនាំឱ្យជ្រួលច្របល់ :
លោក (សម្រាប់ខ្មែរនិយាយទៅរកឥស្សរជនឬបព្វជិតជាតិយួន) :
[អុង] aong
ពាងធំរាងក្អេងកណ្ដាល មាត់និងបាតប៉ុនគ្នា សម្រាប់ដាក់ទឹក :
[អុង] aong
លោក (សម្រាប់ខ្មែរនិយាយទៅរកឥស្សរជនឬបព្វជិតជាតិយួន) :
(ម.ព. ដុំពកវិទ្យា)។
[អុង-កូ-វិត-ទ្យា] aongkouvittyea≈
(ម.ព. ដុំពកវិទ្យា)។
ចៅសង្កាត់ជាតិចិនអ្នកកាន់កាប់កិច្ចការរាជការសង្កាត់ ត្រួតត្រាប្រជាជនជាតិចិន ដែលនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជាអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ចៅហ្វាយស្រុក (អភិបាលស្រុក) ឬ អធិបតីរាជការក្រុមមឿង (អភិបាលក្រុង) :
[អុង-ប៉ាង] aongbang
ចៅសង្កាត់ជាតិចិនអ្នកកាន់កាប់កិច្ចការរាជការសង្កាត់ ត្រួតត្រាប្រជាជនជាតិចិន ដែលនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជាអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ចៅហ្វាយស្រុក (អភិបាលស្រុក) ឬ អធិបតីរាជការក្រុមមឿង (អភិបាលក្រុង) :
សម្ដីនិយាយឃ្លាតក្លាយមកពីពាក្យ ឧម្មង្គ។
[អុង-ម៉ុង] aongmungkor
សម្ដីនិយាយឃ្លាតក្លាយមកពីពាក្យ ឧម្មង្គ។
(ម.ព. អាំងឡូ)។
[អុង-ឡូ] aongolou
(ម.ព. អាំងឡូ)។
(ម.ព. អាំងឡូ)។
[អុង-ឡូវ] aonglouv≈
(ម.ព. អាំងឡូ)។
(ព.ប្រ.) វ៉ាងទី, ប្រើអំណាចចង់គ្រប់គ្រងគេ :
[អុង-អាត់] aongaat≈
(ព.ប្រ.) វ៉ាងទី, ប្រើអំណាចចង់គ្រប់គ្រងគេ :
(ម.ព. អុជ)។
[អុច] aoch
(ម.ព. អុជ)។
(ម.ព. អុជអាល)។
[អុច-អាល] aochoaal
(ម.ព. អុជអាល)។
(ម.ព. អុជៗ)។
[អុច-អុច] aoch
(ម.ព. អុជៗ)។
នាំបណ្ដាលឬនាំញុះញង់ឱ្យក្ដៅចិត្ត។
[អុច] aoch
ដុតឱ្យឆេះមានអណ្ដាតភ្លើងឡើង :
[អុច] aoch
ដុតមិនមានអណ្ដាតភ្លើង :
[អុច] aoch
(ព.ប្រ.) ញុះឬញុះញង់ឱ្យក្ដៅចិត្ត :
[នាំ-អុច-នាំ-អាល] aoch
នាំបណ្ដាលឬនាំញុះញង់ឱ្យក្ដៅចិត្ត។
ដុតរណ្ដៅជ័រក្នុងដើមឈើ ដើម្បីឱ្យចេញជ័រថ្លា។
[អុច-ជ័រ] aochchro≈
ដុតរណ្ដៅជ័រក្នុងដើមឈើ ដើម្បីឱ្យចេញជ័រថ្លា។
ដែលញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង :
[អុច-អាល] aochoaal
(ព.ប្រ.) ញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង (ដូចគេអុជផងអាលផង) :
[អុច-អាល] aochoaal
ដែលញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង :
(ព.ប្រ.) ដែលមានសម្បុរឬសណ្ឋានរទុះៗច្រើនអន្លើ (ដូចជាស្នាមអុជ) :
[អុច-អុច] aoch
(ព.ប្រ.) ដែលមានសម្បុរឬសណ្ឋានរទុះៗច្រើនអន្លើ (ដូចជាស្នាមអុជ) :
ពាក្យលាន់មាត់ដោយភ្ញាក់, ដោយជ្រុលគំនិត, ជ្រុលដៃ; នឹកស្ដាយ; បន្ទោស; ស្ងើចឬដោយមានអំណរជាដើម :
[អុញ] aonh≈
ពាក្យលាន់មាត់ដោយភ្ញាក់, ដោយជ្រុលគំនិត, ជ្រុលដៃ; នឹកស្ដាយ; បន្ទោស; ស្ងើចឬដោយមានអំណរជាដើម :
(ម.ព. អុញ!)។
[អុញ-ណ] aonhna≈
(ម.ព. អុញ!)។
[អុត] aot
ឈ្មោះរោគពួកមួយ មាន ៣ប្រភេទគឺ អុតធំ អុតក្ដាម និងអុតស្វាយ ដែលកើតនៅលើស្បែកមនុស្សចេញក្រហមផេរស្រដៀងនឹងកញ្ជ្រឹល :
[អុត-ធំ] aot
អុតដែលកើតព្រោះពេទ្យជោះ ឬកើតឯងហៅថាអុតព្រៃ ជាជំងឺឆ្លង មានអានុភាពក្លាខ្លាំង អាចញ៉ាំងមនុស្សអ្នកកើតឱ្យវិនាសជីវិតក៏មាន, ឱ្យពិការអវយវៈមានខ្វាក់ភ្នែកជាដើមក៏មាន, ឱ្យមានស្នាមរទុះត្រង់មុខឬសព្វសព៌ាង្គកាយក៏មាន (ហៅដោយបញ្ចៀសថា ផ្កាឈើ, កើតផ្កាឈើ) :