ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អី? សព្វនាម

[អី-ចុះ] aeichoah≈

(ម.ព. អីចុង?)។

អី? សព្វនាម

[អី-ចេះ] aeicheah≈

អ្វីដូច្នេះ?។

អី? សព្វនាម

[អី-នឹង] aeinoeng≈

អ្វីហ្នឹង?។

អីវ៉ាន់

វត្ថុឬរបស់នេះខ្លះនោះខ្លះពុំចេញឈ្មោះ, របស់ដែលហៅដោយរួបរួម :

អីវ៉ាន់ នាម

[អី-វ៉ាន់] aeivan

វត្ថុឬរបស់នេះខ្លះនោះខ្លះពុំចេញឈ្មោះ, របស់ដែលហៅដោយរួបរួម :

អីវ៉ែ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។

អីវ៉ែ បុព្វបទ

[អី-វ៉ែ] aeivae

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។

អឹង

លូកដៃខ្វេះកាយយកបាយដល់បាតឆ្នាំង :

អឹង កិរិយាសព្ទ

[អឹង] aoeng

លូកដៃខ្វេះកាយយកបាយដល់បាតឆ្នាំង :

អឹងកង គុ., គុ.កិ.

[អឹង-កង] aoengokang

(ម.ព. អឺងកង)។

អឹមអៀម

(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :

អឹមអៀម គុ., គុ.កិ.

[អឹម-អៀម] aoemoaiem

ដែលចេះតែស្ងៀមក្រអឹមអៀនប្រៀន, មិនសូវស្ដីនិយាយ ឬដែលច្រើនតែនិយាយរហ៊ឹមៗ ស្ទើរមិនហើបមាត់ (ដោយមានសេចក្ដីអៀនច្រើន) :

អឹមអៀម គុ., គុ.កិ.

[អឹម-អៀម] aoemoaiem

(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :

អឺ គុណកិរិយា

[អឺ] aeu

អើ :

អឺងកង

ទ្រហឹង, កងរំពង, គឹកកង :

អឺងកង គុ., គុ.កិ.

[អឺង-កង] aeungokong

ទ្រហឹង, កងរំពង, គឹកកង :

អឺងអាប់ គុ., គុ.កិ.

[អឺង-អាប់] aeungaab

ដែលឮសូរទ្រហឹងលាយឡំច្របល់គ្នាពុំប្រាកដជាថាអ្វីខ្លះ ឬសំឡេងអ្វីជាអ្វី :

អឺងអាប់ នាម

[សូ-ទ្រ-ហ៊ឹង-អឺង-អាប់] aeungaab

សូរអឺងអាប់ស្ទើរហ៊ឹងត្រចៀក។

អឺត ឧទានសព្ទ

[អឺត] aeut

សូរលាន់មាត់ដោយអំណរ ព្រោះរើសផ្លែឈើបានជាដើម (ដោយសេចក្ដីថា "បានមកខ្លួនឯណេះក្រអឺត") :

អឺត គុណនាម

[អឺត] aeut

ងាយ, ស្រួល :

អឺបឡឺប កិរិយាសព្ទ

[អឺប-ឡឺប] aeubaleub

(ម.ព. អើបឡើប)។

អឺយ

(ព.ប្រ.) ទើបតែនឹងផ្ដើមនិយាយ, តាំងផ្ដើមថា, ចេញថា :

អឺយ ឧទានសព្ទ

[អឺយ] aeuy

ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែម ប្រើក្នុងកាព្យឬសម្រាប់ស្រែកបង្អូសសំឡេងឱ្យវែងរលាក់រលែកតាមលំនាំបទប្រើក្នុងខាងដើមសង្កាត់ចម្រៀង, ប្រើក្នុងខាងចុងចប់; ប្រើសំឡេងខ្ពស់ជា អឺ៎យ ក៏មាន តាមលំនាំសំឡេងដែលត្រូវប្រើ។

អឺយ កិរិយាសព្ទ

[អឺយ] aeuy

(ព.ប្រ.) ទើបតែនឹងផ្ដើមនិយាយ, តាំងផ្ដើមថា, ចេញថា :

អឺរ៉ុប

ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :

អឺរ៉ុប នាម a

[អឺ-រ៉ុប] europe

(ភូមិ.) ឈ្មោះទ្វីបមួយ ក្នុងចំនួនទ្វីបទាំងទាំងអស់លើភពផែនដី :

អឺរ៉ុប នាម b

[អឺ-រ៉ុប] europe

ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :

អឺរ៉េ

បណ្ដុំលំដាប់ធាតុក្រោមឈ្មោះនិងប្រភេទទិន្នន័យតែមួយតាមទំហំវិមាត្រ។

អឺរ៉េ នាម

[អឺ-រ៉េ] aeure≈

បណ្ដុំលំដាប់ធាតុក្រោមឈ្មោះនិងប្រភេទទិន្នន័យតែមួយតាមទំហំវិមាត្រ។

អឺអឹង

កងរំពង, ទ្រហឹងអឺងអាប់។

អឺអឹង គុណនាម

[អឺ-អឹង] aeuaoeng

កងរំពង, ទ្រហឹងអឺងអាប់។

អឺះ! ឧទានសព្ទ

[អឺស] aeus≈

ពាក្យឆ្លើយដោយឥតគោរព ទទួលពាក្យហៅចំពោះមករកខ្លួន, ជាជំនួសពាក្យ បាទ! ឬ ចាះ!; ជាដើម, ដូចជាកូនហៅម្ដាយថា ម៉ែ!, ម្ដាយឆ្លើយថា អឺះ! ឬប្រើទាំងស្រែកហៅទាំងឆ្លើយពីចម្ងាយក៏បាន, ដូចជា អឺះបង!, ឆ្លើយថា អឺះ! (ប្រើសំឡេងខ្ពស់វែងថា អឺ៎៎ះ! ក៏មាន)។ បើទីជិតប្រើជា អ‌៊ឹះ! ក៏មាន (ព.សា.)។

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

យកជង្គង់ឬកែងដៃវាយទៅលើគូប្រយុទ្ធ :

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។

អុក នាម

[អុក-អន់-តៈ-រៈ-ជាត] aokantakreakcheat≈

ល្បែងអុកដែលមានក្រឡាតម្រៀបកូននិងក្រឡាដើរខុសពីអុកខ្មែរ ដូចជាស្ដេចនៅទល់មុខគ្នា, ត្រីនៅជាប់នឹងជួរស្ដេចហើយបកនៅក្រឡាចុងបំផុត, នាងដើរបានវែងទៅគ្រប់ទិស, គោលដើរបានវែងទៅតែទិសខ្វែង...។ល។

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

(ម.ព. ឧក)។

អុក នាម

[អុក] aok≈

(ម.ព. ពាង២)។

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

ខ្សែចងទ្រូងឬខ្សែពុង គឺខ្សែដែលចងរឹតកែបសេះ

អុកគូទ

ទង្គិចគូទដូចគេចាប់បុកទៅលើអ្វីៗ។

អុកគូទ កិរិយាសព្ទ

[អុក-គូត] aokkut≈

ទង្គិចគូទដូចគេចាប់បុកទៅលើអ្វីៗ។

អុកទីលាន

ចំនួន ១០០០សិបទីលាន ១លានកោដិបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ២៧)។

អុកទីលាន គុណនាម

[អុក-ទី-លាន] aoktilean≈

ចំនួន ១០០០សិបទីលាន ១លានកោដិបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ២៧)។

អុកស៊ីដ

(គីមី.) សមាសធាតុដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈឬអលោហៈ :

អុកស៊ីដ នាម

[អុក-ស៊ីត] aoksit≈

(គីមី.) សមាសធាតុដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈឬអលោហៈ :

អុកស៊ីដបាស

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈ :

អុកស៊ីដបាស នាម

[អុក-ស៊ីត-បាស] aoksitbas≈

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈ :

អុកស៊ីដអាស៊ីដ

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយអលោហៈ :

អុកស៊ីដអាស៊ីដ នាម

[អុក-ស៊ីត-អា-ស៊ីត] aoksitaasit≈

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយអលោហៈ :

អុកស៊ីសែន

(គីមី.) ឧស្ម័នមួយប្រភេទដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ការដកដង្ហើមនៃភាវរស់ទាំងឡាយ :

អុកស៊ីសែន នាម

[អុក-ស៊ី-សែន] aoksisaen≈

(គីមី.) ឧស្ម័នមួយប្រភេទដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ការដកដង្ហើមនៃភាវរស់ទាំងឡាយ :

អុកស៊ីអាស៊ីដ នាម

[អុក-ស៊ី-អា-ស៊ីត] aoksiaasit≈

(គីមី.) អាស៊ីដដែលមានផ្ទុកអាតូមអុកស៊ីសែន :

អុកឡុក

ដែលនាំឱ្យវឹកវរ, ឱ្យជ្រួលច្របល់, ដែលកញ្ជ្រោកបោកបាច តតូងតតាងនាំឱ្យជ្រួលច្របល់ :

អុកឡុក គុ.កិ., គុ.

[អុក-ឡុក] aokalok

ដែលនាំឱ្យវឹកវរ, ឱ្យជ្រួលច្របល់, ដែលកញ្ជ្រោកបោកបាច តតូងតតាងនាំឱ្យជ្រួលច្របល់ :

អុង

លោក (សម្រាប់ខ្មែរនិយាយទៅរកឥស្សរជនឬបព្វជិតជាតិយួន) :

អុង នាម

[អុង] aong

ពាងធំរាងក្អេងកណ្ដាល មាត់និងបាតប៉ុនគ្នា សម្រាប់ដាក់ទឹក :

អុង ន., សព្វ.

[អុង] aong

លោក (សម្រាប់ខ្មែរនិយាយទៅរកឥស្សរជនឬបព្វជិតជាតិយួន) :

អុងប៉ាង

ចៅសង្កាត់ជាតិចិនអ្នកកាន់កាប់កិច្ចការរាជការសង្កាត់ ត្រួតត្រាប្រជាជនជាតិចិន ដែលនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជាអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ចៅហ្វាយស្រុក (អភិបាលស្រុក) ឬ អធិបតីរាជការក្រុមមឿង (អភិបាលក្រុង) :

អុងប៉ាង នាម

[អុង-ប៉ាង] aongbang

ចៅសង្កាត់ជាតិចិនអ្នកកាន់កាប់កិច្ចការរាជការសង្កាត់ ត្រួតត្រាប្រជាជនជាតិចិន ដែលនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជាអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ចៅហ្វាយស្រុក (អភិបាលស្រុក) ឬ អធិបតីរាជការក្រុមមឿង (អភិបាលក្រុង) :

អុងម៉ុង្គ

សម្ដីនិយាយឃ្លាតក្លាយមកពីពាក្យ ឧម្មង្គ។

អុងម៉ុង្គ នាម

[អុង-ម៉ុង] aongmungkor

សម្ដីនិយាយឃ្លាតក្លាយមកពីពាក្យ ឧម្មង្គ។

អុងឡូ នាម

[អុង-ឡូ] aongolou

(ម.ព. អាំងឡូ)។

អុងឡូវ នាម

[អុង-ឡូវ] aonglouv≈

(ម.ព. អាំងឡូ)។

អុងអាត់

(ព.ប្រ.) វ៉ាងទី, ប្រើអំណាចចង់គ្រប់គ្រងគេ :

អុងអាត់ កិ., គុ.

[អុង-អាត់] aongaat≈

(ព.ប្រ.) វ៉ាងទី, ប្រើអំណាចចង់គ្រប់គ្រងគេ :

អុច កិរិយាសព្ទ

[អុច] aoch

(ម.ព. អុជ)។

អុចអាល គុ.កិ., គុ.

[អុច-អាល] aochoaal

(ម.ព. អុជអាល)។

អុចៗ គុណនាម

[អុច-អុច] aoch

(ម.ព. អុជៗ)។

អុជ

នាំបណ្ដាលឬនាំញុះញង់ឱ្យក្ដៅចិត្ត។

អុជ កិរិយាសព្ទ ១)

[អុច] aoch

ដុតឱ្យឆេះមានអណ្ដាតភ្លើងឡើង :

អុជ កិរិយាសព្ទ ២)

[អុច] aoch

ដុតមិនមានអណ្ដាតភ្លើង :

អុជ កិរិយាសព្ទ ៣)

[អុច] aoch

(ព.ប្រ.) ញុះឬញុះញង់ឱ្យក្ដៅចិត្ត :

អុជ កិរិយាសព្ទ

[នាំ-អុច-នាំ-អាល] aoch

នាំបណ្ដាលឬនាំញុះញង់ឱ្យក្ដៅចិត្ត។

អុជជ័រ

ដុតរណ្ដៅជ័រក្នុងដើមឈើ ដើម្បីឱ្យចេញជ័រថ្លា។

អុជជ័រ កិរិយាសព្ទ

[អុច-ជ័រ] aochchro≈

ដុតរណ្ដៅជ័រក្នុងដើមឈើ ដើម្បីឱ្យចេញជ័រថ្លា។

អុជអាល

ដែលញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង :

អុជអាល កិរិយាសព្ទ a

[អុច-អាល] aochoaal

(ព.ប្រ.) ញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង (ដូចគេអុជផងអាលផង) :

អុជអាល គុណនាម b

[អុច-អាល] aochoaal

ដែលញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង :

អុជៗ

(ព.ប្រ.) ដែលមានសម្បុរឬសណ្ឋានរទុះៗច្រើនអន្លើ (ដូចជាស្នាមអុជ) :

អុជៗ គុណនាម

[អុច-អុច] aoch

(ព.ប្រ.) ដែលមានសម្បុរឬសណ្ឋានរទុះៗច្រើនអន្លើ (ដូចជាស្នាមអុជ) :

អុញ!

ពាក្យលាន់មាត់ដោយភ្ញាក់, ដោយជ្រុលគំនិត, ជ្រុលដៃ; នឹកស្ដាយ; បន្ទោស; ស្ងើចឬដោយមានអំណរជាដើម :

អុញ! ឧទានសព្ទ

[អុញ] aonh≈

ពាក្យលាន់មាត់ដោយភ្ញាក់, ដោយជ្រុលគំនិត, ជ្រុលដៃ; នឹកស្ដាយ; បន្ទោស; ស្ងើចឬដោយមានអំណរជាដើម :

អុញន៏! ឧទានសព្ទ

[អុញ-ណ] aonhna≈

(ម.ព. អុញ!)។

អុត នាម

[អុត] aot

ឈ្មោះរោគពួកមួយ មាន ៣ប្រភេទគឺ អុតធំ អុតក្ដាម និងអុតស្វាយ ដែលកើតនៅលើស្បែកមនុស្សចេញក្រហមផេរស្រដៀងនឹងកញ្ជ្រឹល :

អុត នាម

[អុត-ធំ] aot

អុតដែលកើតព្រោះពេទ្យជោះ ឬកើតឯងហៅថាអុតព្រៃ ជាជំងឺឆ្លង មានអានុភាពក្លាខ្លាំង អាចញ៉ាំងមនុស្សអ្នកកើតឱ្យវិនាសជីវិតក៏មាន, ឱ្យពិការអវយវៈមានខ្វាក់ភ្នែកជាដើមក៏មាន, ឱ្យមានស្នាមរទុះត្រង់មុខឬសព្វសព៌ាង្គកាយក៏មាន (ហៅដោយបញ្ចៀសថា ផ្កាឈើ, កើតផ្កាឈើ) :