ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាវាសិក—

(ម.ព. អាវាសិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវាសិក— នាម

[អា-វ៉ា-សិ-កៈ—] aavasekak—≈

(ម.ព. អាវាសិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវាសែ គុ.កិ., គុ.

[អា-វ៉ា-សែ] aaveasae

ណែលណោល, តែលតោល, ដែលឥតទីពឹងពំនាក់, ដែលសាត់អណ្ដែតទៅមកតាមតែបាន :

អាវាហមង្គល នាម

[អា-វា-ហៈ-មង់-គល់] aaveahakmngoklo≈

(ម.ព. អាពាហ៍ពិពាហ៍)។

អាវាហៈ នាម

[អា-វា-ហៈ] aaveahak

(ម.ព. អាពាហ៍ពិពាហ៍)។

អាវុធ នាម

[អា-វុត] aavuth

គ្រឿងប្រហារឬគ្រឿងចម្បាំងផ្សេងៗ ដែលទីទៃពីសស្ត្រា ធ្នូ, ស្នា, កាំភ្លើង, ...ហៅថា អាវុធ; ដាវ, លំពែង, ផ្គាក់, ...ហៅថា សស្ត្រា :

អាវុធ នាម

[អា-យុ-ធៈ-គ្រឹះ] aavuth

(ម.ព. អាវុធកោដ្ឋាគារ)។

អាវុធ នាម

[អា-វុ-ធៈ-ក] aavuth

អ្នកធ្វើអាវុធ, ជាងធ្វើអាវុធ។

អាវុធ នាម

[អា-វុ-ធៈ-កោត-ឋា-គា] aavuth

ឃ្លាំងអាវុធ ឬឃ្លាំងដាក់គ្រឿងសស្ត្រាវុធ។

អាវុធ នាម

[អា-វុត-យុត-ធៈ-ភាន់] aavuth

គ្រឿងអាវុធនិងភណ្ឌៈសម្រាប់ច្បាំង។

អាវុធ នាម

[អា-វុត-សន់-និច-ចៃ] aavuth

ការសន្សំអាវុធទុកឬការសាងគ្រឿងសស្ត្រាវុធទុក (បម្រុងការពារប្រទេស) :

អាវុធ នាម

[អា-វុ-ធៈ-សា-ឡា] aavuth

សាលារៀនធ្វើអាវុធឬរោងធ្វើគ្រឿងសស្ត្រាវុធ។

អាវុធប្រល័យលោក

អាវុធទាំងឡាយដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិតមនុស្សអស់យ៉ាងច្រើន ឬបណ្ដាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រចនាសម្ព័ន្ធសិប្បនិម្មិត (មានអគារជាដើម) រចនាសម្ព័ន្ធធម្មជាតិ (មានភ្នំជាដើម) ឬជីវមណ្ឌល :

អាវុធប្រល័យលោក នាម

[អា-វុត-ប្រ-ឡៃ-លោក] aavutbrolailok≈

អាវុធទាំងឡាយដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិតមនុស្សអស់យ៉ាងច្រើន ឬបណ្ដាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រចនាសម្ព័ន្ធសិប្បនិម្មិត (មានអគារជាដើម) រចនាសម្ព័ន្ធធម្មជាតិ (មានភ្នំជាដើម) ឬជីវមណ្ឌល :

អាវុធហត្ថ

អ្នកកាន់អាវុធ; ទាហានដែលមានអាវុធក្នុងដៃ គឺសេនាទាហានពួកមួយដែលប្រដាប់ដោយអាវុធ ជាអ្នកដើរត្រួតត្រាការពារនិងរក្សាសេចក្ដីសុខសាន្តក្នុងស្រុក :

អាវុធហត្ថ នាម

[អា-វុត-ហ័ត] aavuthhatthar

អ្នកកាន់អាវុធ; ទាហានដែលមានអាវុធក្នុងដៃ គឺសេនាទាហានពួកមួយដែលប្រដាប់ដោយអាវុធ ជាអ្នកដើរត្រួតត្រាការពារនិងរក្សាសេចក្ដីសុខសាន្តក្នុងស្រុក :

អាវុធ—

(ម.ព. អាវុធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវុធ— នាម

[អា-វុ-ធៈ—] aavutheak—≈

(ម.ព. អាវុធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវុសោ

(ព.វិ.) សព្ទមានសេចក្ដីថា "អ្នកមានអាយុ" (ដូចគ្នានឹង អាយុស្មន្ត, អាយស្មន្ត, អាយស្មា ដែរ) ; សម្រាប់ភិក្ខុចាស់វស្សានិយាយទៅរកភិក្ខុខ្ចីវស្សាជាង ឬនិយាយទៅរកសាមណេរ (ប្រើបានទាំង ឯក, ទាំង ពហុ.)។ បព្វជិតនិយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជនឬដែលស្និទ្ធស្នាលថា អាវុសោ ក៏បាន :

អាវុសោ សព្វនាម

[អា-វុ-សោ] aavusao

(ព.វិ.) សព្ទមានសេចក្ដីថា "អ្នកមានអាយុ" (ដូចគ្នានឹង អាយុស្មន្ត, អាយស្មន្ត, អាយស្មា ដែរ) ; សម្រាប់ភិក្ខុចាស់វស្សានិយាយទៅរកភិក្ខុខ្ចីវស្សាជាង ឬនិយាយទៅរកសាមណេរ (ប្រើបានទាំង ឯក, ទាំង ពហុ.)។ បព្វជិតនិយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជនឬដែលស្និទ្ធស្នាលថា អាវុសោ ក៏បាន :

អាវេគ នាម

[អា-វេក] aavek≈

(ម.ព. អារម្មណ៍១)។

អាវេសនៈ នាម

[អា-វេ-សៈ-ណៈ] aavesaneak

រោងធ្វើការ; ផ្ទះ; ភេទ; ច្រកផ្លូវ; ទ្វារ, ទ្វារភ្នំ, ច្រកភ្នំ។

អាវេសិក នាម

[អា-វេ-សិក] aavesek

ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវពន្លឺ។

អាវេសិក នាម

[អា-វេ-សិ-កៈ-ធ័រ] ឬ [វេ-សិ-កៈ-ធរ] aavesek

ច្បាប់ទទួលភ្ញៀវ, ច្បាប់គួរសមទៅរកភ្ញៀវពន្លឺ។

អាវេសិក នាម

[អា-វេ-សិ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] aavesek

បដិសណ្ឋារៈចំពោះភ្ញៀវពន្លឺ។

អាវេសិក នាម

[អា-វេ-សិ-កៈ-វិ-នៃ] aavesek

(ម.ព. អាវេសិកធម៌)។

អាវេសិក—

(ម.ព. អាវេសិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវេសិក— នាម

[អា-វេ-សិ-កៈ—] aavesekak—≈

(ម.ព. អាវេសិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវ៉ាសែ គុ.កិ., គុ.

[អា-វ៉ា-សែ] aavasae≈

(ម.ព. អាវាសែ)។

អាវ៉ូកាចេរ

(កសិ.) ឈ្មោះឈើជាដំណាំមួយប្រភេទ មានដើមធំ ស្លឹកមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងស្លឹកសាលព្រឹក្ស ប៉ុន្តែស្ដើងទន់, ផ្លែវាហៅ អាវ៉ូកាត៍។ សព្វថ្ងៃ គេនិយមហៅថា ផ្លែប៊័រ។

អាវ៉ូកាចេរ នាម

[អា-វ៉ូ-កា-ចេ] aavoukacher

(កសិ.) ឈ្មោះឈើជាដំណាំមួយប្រភេទ មានដើមធំ ស្លឹកមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងស្លឹកសាលព្រឹក្ស ប៉ុន្តែស្ដើងទន់, ផ្លែវាហៅ អាវ៉ូកាត៍។ សព្វថ្ងៃ គេនិយមហៅថា ផ្លែប៊័រ។

អាវ៉ូកាត៍ នាម

[អា-វ៉ូ-កា] aavoukat

ផ្លែអាវ៉ូកាចេរ ឬផ្លែប៊័រ។

អាវ័ន

ស្រូវម្យ៉ាងប្រើជាចំណីសេះ។

អាវ័ន នាម

[អា-វ័ន] aavno≈

ស្រូវម្យ៉ាងប្រើជាចំណីសេះ។

អាស

(ព.ប្រ.) ទទួលរ៉ាប់រងជួយឈ្លោះប្រកែកឬជជែកវែកដៃ ដោយខុសមុខខុសទំនង (ដូចជាស្រីអាសទទួលភារៈជាជំនួសខ្ទើយ) ; និយាយថា ចើកតាងខ្ទើយ ក៏បាន។

អាស គុណនាម

[អាស] aas

ដែលឥតបើគិតពីកេរ្តិ៍ខ្មាស, ដែលមានចិត្តនិងឫកពារហើររហាយ ឥតអៀនខ្មាស, ចើក (ប្រើចំពោះតែស្ត្រី) :

អាស កិរិយាសព្ទ

[ជេ-លើក-អាស] aas

(ម.ព. បញ្ចោរលើកអាស ក្នុង បញ្ចោរ)។

អាស កិរិយាសព្ទ

[អាស-តាង-ខ្ទើយ] aas

(ព.ប្រ.) ទទួលរ៉ាប់រងជួយឈ្លោះប្រកែកឬជជែកវែកដៃ ដោយខុសមុខខុសទំនង (ដូចជាស្រីអាសទទួលភារៈជាជំនួសខ្ទើយ) ; និយាយថា ចើកតាងខ្ទើយ ក៏បាន។

អាស!

ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានអំណរឬដោយអន់ចិត្ត, ដោយព្រួយខ្លាំង ជាដើម (ច្រើនប្រើ អាះ! ឬ អា៎ះ! ជាង)។

អាស! ឧទានសព្ទ

[អាស] aas≈

ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានអំណរឬដោយអន់ចិត្ត, ដោយព្រួយខ្លាំង ជាដើម (ច្រើនប្រើ អាះ! ឬ អា៎ះ! ជាង)។

អាសគ្រាម

ដែលគួរឱ្យអៀនខ្មាស, ឱ្យរឹងខ្លួន, ពុំគួរនឹងនិយាយ, ពុំគួរនឹងថា មានថាដល់កេរ្តិ៍ខ្មាសឬចំអាសចំអូងជាដើម (ប្រើចំពោះតែវាចា) :

អាសគ្រាម គុណនាម

[អា-សៈ-គ្រាម] aaskream

ដែលគួរឱ្យអៀនខ្មាស, ឱ្យរឹងខ្លួន, ពុំគួរនឹងនិយាយ, ពុំគួរនឹងថា មានថាដល់កេរ្តិ៍ខ្មាសឬចំអាសចំអូងជាដើម (ប្រើចំពោះតែវាចា) :

អាសង្កា នាម

[អា-សង់-កា] aasngkea

សេចក្ដីសង្ស័យខ្លាំង; ការនឹកពិភាល់ខ្លាំង; សេចក្ដីរង្កៀសខ្លាំង; ដំណើរដិតចិត្តឬចាប់មន្ទិលទៅរក :

អាសង្កា នាម

[អា-សៈ-ណន់-តៈ-រិក] aasngkea

លំដាប់នៃទីអង្គុយឬទីអង្គុយជាលំដាប់គ្នា។

អាសង្កា នាម

[អា-សៈ-ណៈ-សា-ឡា] aasngkea

សាលាឬរោងសម្រាប់អង្គុយ។

អាសនានុក្រម

លំដាប់ខ្ពស់ទាបនៃមុខតំណែងឬឋានៈលំដាប់មុនក្រោយនៃអតីតភាពរបស់ក្រុមជននៅក្នុងស្ថាប័នឬពិធីណាមួយ។

អាសនានុក្រម នាម

[អា-សៈ-ណា-នុ-ក្រំ] aasaknanukrum≈

លំដាប់លំដោយនៃអាសនៈ, លំដាប់ថ្នាក់នៃទីអង្គុយ :

អាសនានុក្រម នាម

[អា-សៈ-ណា-នុ-ក្រំ] aasaknanukrum≈

លំដាប់ខ្ពស់ទាបនៃមុខតំណែងឬឋានៈលំដាប់មុនក្រោយនៃអតីតភាពរបស់ក្រុមជននៅក្នុងស្ថាប័នឬពិធីណាមួយ។

អាសនៈ នាម

[អា-សៈ-ណៈ] aasaneak

ទីអង្គុយ, កន្លែងអង្គុយ, កម្រាលឬប្រដាប់សម្រាប់អង្គុយ :

អាសនៈ កិរិយាសព្ទ

[ក្រាល-អា-សៈ-ណៈ] aasaneak

ក្រាលកម្រាលសម្រាប់អង្គុយ។

អាសនៈ នាម

[ដើម-អាស់] aasaneak

អាសនៈខាងដើមបំផុត :

អាសនៈ នាម

[នី-ចា-សៈ-នៈ] aasaneak

អាសនៈទាប។

អាសន៍ នាម

[អាស] aas≈

(ម.ព. អាសនៈ)។

អាសន្ទិ

តាំងឬកៅអីវែងសម្រាប់ដេក, កៅអីដេក។

អាសន្ទិ នាម

[អា-សន់-ទិ] aasnti

តាំងឬកៅអីវែងសម្រាប់ដេក, កៅអីដេក។

អាសន្ទី នាម

[អា-សន់-ទី] aasnoti≈

(ម.ព. អាសន្ទិ)។

អាសន្ន

ការក្រឬកិច្ចធុរៈយ៉ាងក្រដែលស្រាប់តែមកដល់ ងងឹតឈឹងដឹងហេតុពុំប្រាកដជារកផ្លូវឧបាយនឹងកែបានដោយលំបាក។

អាសន្ន គុណកិរិយា b

[អា-សន់] ah son

ប្រញឹកប្រញាប់ហួសពេក, រួសរាន់ស្លន់ស្លោពេក។

អាសន្ន នាម c

[អា-សន់] ah son

ទីជិត; ហេតុឬដំណើរ, ការធុរៈដែលមានទីជិត, ប្រថុចប្រថំ, បន្ទាន់, ប្រញឹកខ្លាំង, មមាញឹក, ទាន់ហន់ :

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-ណៈ-កាំ] ah son

កម្មជិត គឺកុសលឬអកុសល ដែលធ្វើក្នុងកាលជិតអស់ជីវិត ច្រើនតែចេញមុខឱ្យបដិសន្ធិ (ព.ពុ.)។

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-ណៈ-កា] ah son

ហេតុជិត។

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-ណៈ-កាល] ah son

មរណកាល។

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-ណៈ-ភៃ] ah son

ភ័យដែលមានក្នុងទីជិត (ភ័យអាសន្ន)។

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-ណៈ-លាប] ah son

លាភដែលងាយបានភ្លាមៗ។

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-ណៈ-ហែត] ah son

(ម.ព. អាសន្នការណ៍)។

អាសន្ន នាម

[អា-សន់-អន់-ក្រ] ah son

ការក្រឬកិច្ចធុរៈយ៉ាងក្រដែលស្រាប់តែមកដល់ ងងឹតឈឹងដឹងហេតុពុំប្រាកដជារកផ្លូវឧបាយនឹងកែបានដោយលំបាក។

អាសន្នរោគ

ជំងឺឆ្លងរាករូសស្រួចស្រាល់បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីនៅក្នុងអាហារឬទឹកមិនស្អាត ដែលបណ្ដាលឱ្យខ្សោះជាតិទឹកពីរាងកាយនិងធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ភ្លាមៗបើមិនមានការព្យាបាលទាន់ពេល។

អាសន្នរោគ នាម ១)

[អា-សន់-ណៈ-រោក] aasnonakrok≈

រោគទាន់ហន់ គឺជំងឺរហ័ស ដែលចាប់ឈឺភ្លាម ច្រើនតែស្លាប់ភ្លាមៗ។ ខ្មែរច្រើនហៅសំដៅចំពោះ អហិវាតរោគ ថា អាសន្នរោគ (គួរប្រយ័ត្នកុំនិយាយថា អាសន្តរោគ (អា សន់ តៈ រោក) ព្រោះនិយាយភ្លាត់បែបនេះខុសទេ)។

អាសន្នរោគ នាម ២)

[អា-សន់-ណៈ-រោក] aasnonakrok≈

ជំងឺឆ្លងរាករូសស្រួចស្រាល់បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីនៅក្នុងអាហារឬទឹកមិនស្អាត ដែលបណ្ដាលឱ្យខ្សោះជាតិទឹកពីរាងកាយនិងធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ភ្លាមៗបើមិនមានការព្យាបាលទាន់ពេល។

អាសន្ន—

(ម.ព. អាសន្ន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាសន្ន— នាម

[អា-សន់-ណៈ—] aasnonak—≈

(ម.ព. អាសន្ន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាសន—

(ម.ព. អាសនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាសន— នាម

[អា-សៈ-ណៈ—] aasaknak—≈

(ម.ព. អាសនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាសភិវាចា

វាចាជារបស់ឧសភបុរស, សម្ដីរបស់មហាវីរបុរស ដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតឥតមានបុគ្គលណាមួយប្រៀបផ្ទឹមបាន :

អាសភិវាចា នាម

[អា-សៈ-ភិ-វា-ចា] aasphiveacha

វាចាជារបស់ឧសភបុរស, សម្ដីរបស់មហាវីរបុរស ដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតឥតមានបុគ្គលណាមួយប្រៀបផ្ទឹមបាន :

អាសភិវាទ នាម

[អា-សៈ-ភិ-វាត] aasakphiveat≈

(ម.ព. អាសភិវាចា)។

អាសយដ្ឋាន

(ប.ព.) អាសយដ្ឋានមានទម្រង់ជាលេខសម្រាប់សម្គាល់ឱ្យកុំព្យូទ័រឬឧបករណ៍មួយនៅក្នុងបណ្ដាញឬអ៊ីនធឺណិត។

អាសយដ្ឋាន នាម

[អា-សៈ-យ៉ាត់-ឋាន] aasyodthan

ទីសម្រាប់នៅអាស្រ័យ, លំនៅនៃជនណាមួយ; ទីនៅអាស្រ័យដែលគេសរសេរកាខ្នងស្រោមសំបុត្រផ្ញើទៅឱ្យបុគ្គលណាមួយ :