ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាលុលិក នាម

[អា-លុ-លិ-កៈ-វា-ទិ-នី] aalulik

(ម.ព. អាលុលិកវាទី)។

អាលុលិក នាម

[អា-លុ-លិ-កៈ-វា-ទី] aalulik

អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយពាក្យអាលុលិក, មនុស្សឡេះឡោះ :

អាលុលិក—

(ម.ព. អាលុលិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាលុលិក— នាម

[អា-លុ-លិ-កៈ—] aalulikak—≈

(ម.ព. អាលុលិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាលោកកសិណ

ឈ្មោះបែបចម្រើនសមថកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង មានវិធីឱ្យសម្លឹងពន្លឺដែលភ្លឺច្បាស់យកជាអារម្មណ៍ រាប់ចូលក្នុងកសិណកម្មដ្ឋាន ១០យ៉ាង (ព.ពុ.)។

អាលោកកសិណ នាម

[អា-លោ-កៈ-កៈ-សិន] aaloukkosen

ឈ្មោះបែបចម្រើនសមថកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង មានវិធីឱ្យសម្លឹងពន្លឺដែលភ្លឺច្បាស់យកជាអារម្មណ៍ រាប់ចូលក្នុងកសិណកម្មដ្ឋាន ១០យ៉ាង (ព.ពុ.)។

អាល់កាន

(គីមី.) អ៊ីដ្រូកាបួមួយដែលមានតែសម្ព័ន្ធកាបូនទោល :

អាល់កាន នាម

[អាល់-កាន] aalkan≈

(គីមី.) អ៊ីដ្រូកាបួមួយដែលមានតែសម្ព័ន្ធកាបូនទោល :

អាល់កុល

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកបង្គុំនាទី (OH) យ៉ាងតិចមួយភ្ជាប់ទៅនឹងក្រុមអ៊ីដ្រូកាបួ :

អាល់កុល នាម

[អាល់-កុល] aalkol≈

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកបង្គុំនាទី (OH) យ៉ាងតិចមួយភ្ជាប់ទៅនឹងក្រុមអ៊ីដ្រូកាបួ :

អាល់គីល

ពពួកអាល់កានដែលបាត់អាតូមអ៊ីដ្រូសែនមួយ។

អាល់គីល នាម

[អាល់-គីល] aalkil≈

ពពួកអាល់កានដែលបាត់អាតូមអ៊ីដ្រូសែនមួយ។

អាល់ដេអ៊ីដ

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកបង្គុំនាទី (CHO) :

អាល់ដេអ៊ីដ នាម

[អាល់-ដេ-អ៊ីត] aaldeait≈

(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកបង្គុំនាទី (CHO) :

អាល់ប៊ុយមីន

(ជីវ.) ក្រុមប្រូតេអ៊ីនរលាយក្នុងទឹកនិងសូលុយស្យុងអំបិលដែលប្រទះឃើញមាននៅក្នុងសត្វនិងរុក្ខជាតិ។

អាល់ប៊ុយមីន នាម ១)

[អាល់-ប៊ុយ-មីន] aalbuymin≈

(វេជ្ជ.) ប្រូតេអ៊ីនម្យ៉ាងនៅក្នុងឈាមដែលផលិតឡើងដោយថ្លើម។

អាល់ប៊ុយមីន នាម ២)

[អាល់-ប៊ុយ-មីន] aalbuymin≈

(ជីវ.) ក្រុមប្រូតេអ៊ីនរលាយក្នុងទឹកនិងសូលុយស្យុងអំបិលដែលប្រទះឃើញមាននៅក្នុងសត្វនិងរុក្ខជាតិ។

អាល់សែន

(គីមី.) អ៊ីដ្រូកាបួមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកសម្ព័ន្ធកាបូនពីរជាន់មួយយ៉ាងតិច :

អាល់សែន នាម

[អាល់-សែន] aalsaen≈

(គីមី.) អ៊ីដ្រូកាបួមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកសម្ព័ន្ធកាបូនពីរជាន់មួយយ៉ាងតិច :

អាល់ស៊ីន

(គីមី.) អ៊ីដ្រូកាបួមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកសម្ព័ន្ធកាបូនបីជាន់មួយយ៉ាងតិច :

អាល់ស៊ីន នាម

[អាល់-ស៊ីន] aalsin≈

(គីមី.) អ៊ីដ្រូកាបួមួយប្រភេទដែលមានផ្ទុកសម្ព័ន្ធកាបូនបីជាន់មួយយ៉ាងតិច :

អាល័ក្ស

ឈ្មោះក្រុមអ្នករាជការមួយក្រុមក្នុងព្រះបរមរាជវាំងមានមុខការជាអ្នកកត់ត្រាប្រាក់ព្រះរាជទ្រព្យផ្សេងៗ ព្រមទាំងការបើកដាក់គ្រប់ចំពូកផង មានការទាក់ទងប្រាស្រ័យគ្នារឿយៗជាមួយនឹងក្រុមព្រះឃ្លាំង :

អាល័ក្ស នាម

[អា-ឡាក់] aaleaks

ឈ្មោះក្រុមអ្នករាជការមួយក្រុមក្នុងព្រះបរមរាជវាំងមានមុខការជាអ្នកកត់ត្រាប្រាក់ព្រះរាជទ្រព្យផ្សេងៗ ព្រមទាំងការបើកដាក់គ្រប់ចំពូកផង មានការទាក់ទងប្រាស្រ័យគ្នារឿយៗជាមួយនឹងក្រុមព្រះឃ្លាំង :

អាល័យ

ជាប់ចិត្ត, នឹកឆ្ពោះទៅរកដោយសេចក្ដីជាប់ចិត្តស្រឡាញ់ឬដោយនឹកស្ដាយ :

អាល័យ នាម

[អា-ឡៃ] aaley

លំនៅ, ផ្ទះលំនៅ។

អាល័យ នាម a

[អា-ឡៃ] aaley

សេចក្ដីជាប់ចិត្ត, ការកួចកាន់, ដំណើរនឹកឆ្ពោះទៅរកដោយសេចក្ដីជាប់ចិត្ត; តណ្ហា :

អាល័យ កិរិយាសព្ទ b

[អា-ឡៃ] aaley

ជាប់ចិត្ត, នឹកឆ្ពោះទៅរកដោយសេចក្ដីជាប់ចិត្តស្រឡាញ់ឬដោយនឹកស្ដាយ :

អាល័យតែ ឈ.

[អា-ឡៃ-តែ] aaleytae

រវល់តែ, ជាប់ដៃតែ, អាត់តែ :

អាវ

(ព.ប្រ.) ដែលបានសិក្សាវិជ្ជាណាមួយយូរឆ្នាំ ប៉ុន្តែរៀនព្រួលៗ ចេះពុំប្រាកដ យកជាការប្រាកដប្រជាពុំកើត :

អាវ នាម ១)

[អាវ] av

សំពត់ដែលគេវាស់កាត់តាមខ្នាតរួចដេរស្រេចហើយ មានតួ មានក មានដៃ មានឡេវ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងពាក់ស្រោបខ្លួនពីត្រឹមកចុះមក មានបែបនិងឈ្មោះផ្សេងៗ ហៅដោយសង្ខេបមានត្រឹមតែពីរយ៉ាងគឺអាវប្រុស អាវស្រី។

អាវ នាម ២)

[អាវ] av

ប្រវែងសាច់សំពត់ដែលល្មមកាត់ដេរជាអាវមួយបាន តាមខ្នាតអាវវែងឬខ្លី ក៏ហៅ អាវ ដែរ :

អាវ នាម

[អាវ-ក-ត្រង់] av

អាវមួយប្រភេទមានកត្រង់ ដៃវែង និងមានឡេវមូលធំៗនៅពីមុខ :

អាវ នាម

[អាវ-កុត] av

អាវក្រៅសាច់ក្រាស់បែបបស្ចិមប្រទេសមួយប្រភេទ, អាវធំ, អាវក្រ័រសេ។

អាវ នាម

[អាវ-ម៉ង់-តូ] av

អាវរងាមួយប្រភេទធ្វើពីក្រណាត់ជិតក្រាស់ រាងស្រុង ច្រើនមានដៃវែង សម្រាប់ពាក់ពីក្រៅអាវដទៃទៀត។

អាវ នាម

[អាវ] av

ឈូងសមុទ្រ (ចំពោះតែប៉ែកសមុទ្រដែលលូកចូលមករកផែនដី ត្រង់ទីប្រទល់ចុងបំផុតទន្លេ គឺត្រង់ទីដែលទន្លេហូរចុះទៅចួបនឹងសមុទ្រ, ហៅថា អាវសមុទ្រ) :

អាវ គុណនាម ១)

[អាវ] av

ដែលមានសាច់រឹងខុសពីប្រក្រតីដើម (ព្រោះជីកឬគាស់យកមកទុកយូរហួសកំណត់) ទុកជាស្ងោរច្រើនអំពុះឬប៉ុន្មានទឹកក៏មិនរលួយ គ្រាន់តែឆ្អិនប៉ុន្តែច្រុបៗ (ចំពោះតែមើមបែបខ្លះ) :

អាវ គុណនាម ២)

[អាវ] av

(ព.ប្រ.) ដែលបានសិក្សាវិជ្ជាណាមួយយូរឆ្នាំ ប៉ុន្តែរៀនព្រួលៗ ចេះពុំប្រាកដ យកជាការប្រាកដប្រជាពុំកើត :

អាវចាក់

ប្រភេទអាវធ្វើពីអំបោះចាក់វេញភ្ជាប់គ្នាដោយម្ជុល :

អាវចាក់ នាម

[អាវ-ចាក់] aavchak≈

ប្រភេទអាវធ្វើពីអំបោះចាក់វេញភ្ជាប់គ្នាដោយម្ជុល :

អាវទ្រនាប់

អាវក្នុងស្ត្រីមួយប្រភេទសម្រាប់គ្របនិងទ្រសុដន់។

អាវទ្រនាប់ នាម

[អាវ-ទ្រ-នាប់] aavtroneab≈

អាវក្នុងស្ត្រីមួយប្រភេទសម្រាប់គ្របនិងទ្រសុដន់។

អាវធំ

អាវក្រៅមួយប្រភេទធ្វើពីសាច់ក្រណាត់ក្រាស់ តាមធម្មតាមានដៃវែង សម្រាប់ពាក់ពីលើអាវក្នុង ដូចជាអាវសឺមីសជាដើម, អាវក្រ័រសេ :

អាវធំ នាម

[អាវ-ធំ] aavthum≈

អាវក្រៅមួយប្រភេទធ្វើពីសាច់ក្រណាត់ក្រាស់ តាមធម្មតាមានដៃវែង សម្រាប់ពាក់ពីលើអាវក្នុង ដូចជាអាវសឺមីសជាដើម, អាវក្រ័រសេ :

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ] aavobon

ការសាបព្រោះ, ការបណ្ដុះដាំ, ការដាំដំណាំ។

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ-កាំ] aavobon

របរដាំដំណាំ។

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ-ក] aavobon

អ្នកធ្វើរបរដាំដំណាំ។

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ-កា] aavobon

(ម.ព. អាវបនករ)។

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ-នា-យក់] aavobon

អ្នកត្រួតត្រាខាងការរបរដាំដំណាំ។

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ-នា-យិ-កា] aavobon

(ម.ព. អាវបននាយក)។

អាវបន នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណា-ធិ-កា] aavobon

ក្រសួងរាជការត្រួតត្រាខាងការដាំដំណាំ។

អាវបនា នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណា] aavakbakna≈

(ម.ព. អាវបន)។

អាវបនៈ នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ] aavakbaknak≈

(ម.ព. អាវបន)។

អាវបន—

(ម.ព. អាវបន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវបន— នាម

[អា-វ៉ៈ-ប៉ៈ-ណៈ—] aavakbaknak—≈

(ម.ព. អាវបន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវបំពង់វែង

អាវមួយប្រភេទរាងស្រុងរហូតក្រោមក្បាលជង្គង់ ដៃវែង កមូលឬវៀលក មិនមានឡេវនៅខាងមុខទេ :

អាវបំពង់វែង នាម

[អាវ-បំ-ពង់-វែង] aavbampngoveng≈

អាវមួយប្រភេទរាងស្រុងរហូតក្រោមក្បាលជង្គង់ ដៃវែង កមូលឬវៀលក មិនមានឡេវនៅខាងមុខទេ :

អាវប៉ាក់

អាវស្ត្រីមួយប្រភេទធ្វើពីក្រណាត់ប៉ាក់ស្ដើង និងទ្រាប់ក្រណាត់សាច់ជិតពីក្នុងផង មានដៃវែងឬខ្លី និងច្រើនប្រើខ្សែរូតឬឡេវនៅពីក្រោយ :

អាវប៉ាក់ នាម

[អាវ-ប៉ាក់] aavbak≈

អាវស្ត្រីមួយប្រភេទធ្វើពីក្រណាត់ប៉ាក់ស្ដើង និងទ្រាប់ក្រណាត់សាច់ជិតពីក្នុងផង មានដៃវែងឬខ្លី និងច្រើនប្រើខ្សែរូតឬឡេវនៅពីក្រោយ :

អាវប្បន នាម

[អា-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ណៈ] aavabbaknak≈

(ម.ព. អាវបន)។

អាវភ្លៀង នាម ១)

[អាវ-ភ្លៀង] aavphlieng≈

អាវមួយប្រភេទសម្រាប់ពាក់ការពារមិនឱ្យទទឹកភ្លៀង :

អាវភ្លៀង នាម ២)

[អាវ-ភ្លៀង] aavphlieng≈

ស្រោមអនាម័យ។

អាវយឺត

អាវមួយប្រភេទច្រើនមានសាច់យឺតៗ ស្ដើងឬក្រាស់ វៀលកឬមានក ដៃវែងឬដៃខ្លី ឬវៀលក្លៀក :

អាវយឺត នាម

[អាវ-យឺត] aavyeut≈

អាវមួយប្រភេទច្រើនមានសាច់យឺតៗ ស្ដើងឬក្រាស់ វៀលកឬមានក ដៃវែងឬដៃខ្លី ឬវៀលក្លៀក :

អាវរងា

អាវទាំងឡាយណាដែលមានសាច់ជិតក្រាស់ៗ ដែលអាចធន់បាននឹងធាតុអាកាសត្រជាក់ :

អាវរងា នាម

[អាវ-រ-ងា] aavorongea

អាវទាំងឡាយណាដែលមានសាច់ជិតក្រាស់ៗ ដែលអាចធន់បាននឹងធាតុអាកាសត្រជាក់ :

អាវរណ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ] aavoron

គ្រឿងការពារ, រារាំង; គ្រឿងបិទ, បិទបាំង, គ្រឿងរាំង; គ្រឿងទប់, គ្រឿងខាំង, ទំនប់; គ្រឿងហាមឃាត់ ឬ ការហាមឃាត់ :

អាវរណ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ-កាំ] aavoron

ការហាមឃាត់។

អាវរណ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ-កា] aavoron

ហេតុនៃអាវរណកម្ម។

អាវរណ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ-បាត់] aavoron

(ម.ព. អាវរណប័ណ្ណ)។

អាវរណ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ-ប័ន] aavoron

សំបុត្រហាមឃាត់ឬសំបុត្រហាមប្រាម, បម្រាម :

អាវរណ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ-ភាប] aavoron

ភាវៈនៃអាវរណៈ។

អាវរណៈ នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ] aaveakreaknak≈

(ម.ព. អាវរណ)។

អាវរណ—

(ម.ព. អាវរណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវរណ— នាម

[អា-វៈ-រៈ-ណៈ—] aaveakreaknak—≈

(ម.ព. អាវរណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាវសឺមីស

អាវមួយប្រភេទជាពិសេសសម្រាប់បុរស ច្រើនធ្វើពីក្រណាត់ស្ដើងៗ មានពណ៌លាតឬចម្រុះ មានដៃវែងឬដៃខ្លី និងមានកនិងឡេវនៅពីមុខ :

អាវសឺមីស នាម

[អាវ-សឺ-មីស] aavseumis≈

អាវមួយប្រភេទជាពិសេសសម្រាប់បុរស ច្រើនធ្វើពីក្រណាត់ស្ដើងៗ មានពណ៌លាតឬចម្រុះ មានដៃវែងឬដៃខ្លី និងមានកនិងឡេវនៅពីមុខ :

អាវស្សការ នាម

[អា-វ៉័ស-សៈ-កា] aavsasakka≈

អ្វីៗដែលអាចទារបានឬយកបាន។

អាវាដ នាម

[អា-វ៉ាត] aavead

ដូចគ្នានឹង អវាដ ដែរ។

អាវាស

(ម.ព. អារាមាធិការ ក្នុង អារាម)។

អាវាស នាម

[អា-វ៉ាស] aaveas

ទីនៅឬលំនៅ, ផ្ទះ, ផ្ទះលំនៅ; វត្ត; ការនៅគ្រប់គ្រង។

អាវាស នាម

[ចៅ-អា-វ៉ាស] aaveas

មេវត្ត (ចៅអធិការវត្ត)។

អាវាស នាម

[សង់-ឃា-វាស] aaveas

ទីនៅរបស់សង្ឃគឺវត្ត។

អាវាស នាម

[អា-កិន-ណា-វ៉ាស] aaveas

ការនៅច្របូកច្របល់។

អាវាស នាម

[អា-វ៉ា-សា-ធិ-កា] aaveas

(ម.ព. អារាមាធិការ ក្នុង អារាម)។

អាវាសិក នាម ១)

[អា-វ៉ា-សិ-កៈ] ឬ [អា-វ៉ា-សិក] aaveasek

អ្នកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ, អ្នកនៅផ្ទះ, (គ្រហស្ថ)។

អាវាសិក នាម ២)

[អា-វ៉ា-សិ-កៈ] ឬ [អា-វ៉ា-សិក] aaveasek

(ព.ពុ.) បព្វជិតអ្នកនៅគ្រប់គ្រងវត្ត, បព្វជិតអ្នកនៅក្នុងវត្ត (លោកវត្ត)។

អាវាសិក នាម

[អា-វ៉ា-សិ-កៈ-ភិក-ខុ] aaveasek

ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងវត្ត។

អាវាសិក នាម

[អា-វ៉ា-សិ-កៈ-វ័ត] aaveasek

កិច្ចវត្តដែលអាគន្តុកភិក្ខុត្រូវធ្វើចំពោះអាវាសិកភិក្ខុ។