ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អារាមូបចារៈ នាម

[អា-រ៉ា-ម៉ូ-ប៉ៈ-ចា-រ៉ៈ] aaramoubakcharak≈

ទីជិតអារាម, ព្រំកំណត់ត្រឹមរបងវត្ត។

អារាម—

(ម.ព. អារាម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារាម— នាម

[អា-រ៉ា-ម៉ៈ—] aaramak—≈

(ម.ព. អារាម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារាលិក នាម

[អា-រ៉ា-លិក] aarealik

(ម.ព. អាឡារិក)។

អារីអារ៉ប

ដែលអើពើ, ដែលចេះឈឺឆ្អាលគ្នា, ដែលចេះយកចិត្តយកថ្លើមគ្នា, ដែលចេះជួយសង្គ្រោះគ្នា :

អារីអារ៉ប នាម

[អា-រី-អា-រ៉ប] aariaarab

ដែលអើពើ, ដែលចេះឈឺឆ្អាលគ្នា, ដែលចេះយកចិត្តយកថ្លើមគ្នា, ដែលចេះជួយសង្គ្រោះគ្នា :

អារឹស

ឈ្មោះពិធីអបទេសមួយយ៉ាងធ្វើឧបកិច្ចដើម្បីឱ្យកូនអារឹសមានអាយុជីវិតរស់នៅបានយឺនយូរតទៅ (តាមតម្រាសៃយ)។

អារឹស គុណនាម

[អា-រ៉ឹស] aarues

ដែលមិនគង់កូន, ដែលមានកូនពុំគង់ គឺដែលមានកូនច្រើនដងដែរ ប៉ុន្តែមិនគង់ គ្រាន់តែកើតមកនៅមិនបានយូរប៉ុន្មាន ចេះតែស្លាប់ឬគ្រាន់តែកើតមកស្លាប់ភ្លាមៗ :

អារឹស នាម

[អា-រ៉ឹស] aarues

កូនរបស់អ្នកនុះឯងដែលតាំងពីកើតឡើង ចេះតែឈឺស្គមប៉ផ្ដឺតប៉ផ្ដក់ស្ទើររស់ស្ទើរស្លាប់ក៏ហៅ អារឹស ដែរ :

អារឹស នាម

[បែង-អា-រឹស] aarues

ឈ្មោះពិធីអបទេសមួយយ៉ាងធ្វើឧបកិច្ចដើម្បីឱ្យកូនអារឹសមានអាយុជីវិតរស់នៅបានយឺនយូរតទៅ (តាមតម្រាសៃយ)។

អារឹះ គុណនាម

[អា-រ៉ឹះ] aaroeah≈

(ម.ព. អារឹស)។

អារោគ្យ

ដំណើរមិនមានរោគ; សេចក្ដីសុខសប្បាយកាយ; ភាពឬដំណើរជាអ្នកសុខសប្បាយខ្លួន។

អារោគ្យ នាម

[អា-រោក] aaroukyor

ដំណើរមិនមានរោគ; សេចក្ដីសុខសប្បាយកាយ; ភាពឬដំណើរជាអ្នកសុខសប្បាយខ្លួន។

អារោគ្យ—

(ម.ព. អារោគ្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារោគ្យ— នាម

[អា-រោ-គ្យៈ—] aarokyeak—≈

(ម.ព. អារោគ្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារោចន នាម

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ] aarouchon

ដំណើរប្រាប់ឱ្យដឹង, ការឱ្យដំណឹង :

អារោចន នាម

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ-បាត់] aarouchon

សំបុត្រប្រាប់ដំណឹង។

អារោចន នាម

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ-ភាប] aarouchon

ភាវៈនៃការឱ្យដំណឹង។

អារោចនកថា

ពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងបុព្វភាគនៃសៀវភៅ (ឧបន្យាសកថា, អារម្ភកថា)។

អារោចនកថា នាម ១)

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ-កៈ-ថា] aaraochaknakkaktha≈

ពាក្យប្រាប់ដំណឹង។

អារោចនកថា នាម ២)

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ-កៈ-ថា] aaraochaknakkaktha≈

ពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងបុព្វភាគនៃសៀវភៅ (ឧបន្យាសកថា, អារម្ភកថា)។

អារោចនៈ នាម

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ] aaraochaknak≈

(ម.ព. អារោចន)។

អារោចន—

(ម.ព. អារោចន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារោចន— នាម

[អា-រ៉ោ-ចៈ-ណៈ—] aaraochaknak—≈

(ម.ព. អារោចន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារោទន នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ] aarouton

ដំណើរយំរៀបរាប់; ដំណើរយំខ្លាំង; ដំណើរយំទួញ, ទំនួញ។

អារោទន នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ-កា] aarouton

ហេតុនៃអារោទនៈ។

អារោទន នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ-ភាប] aarouton

ភាវៈនៃអារោទនៈ។

អារោទន នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ-ស័ប] aarouton

សូរសព្ទអារោទនៈ។

អារោទន នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ-ហែត] aarouton

(ម.ព. អារោទនការណ៍)។

អារោទនៈ នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ] aaroteakneak≈

(ម.ព. អារោទន)។

អារោទន—

(ម.ព. អារោទន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារោទន— នាម

[អា-រោ-ទៈ-នៈ—] aaroteakneak—≈

(ម.ព. អារោទន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារោហន្ត

កម្ពស់សូរខ្ពស់បំផុត,ដែលមានកម្ពស់សូរខ្ពស់បំផុត។

អារោហន្ត ន., គុ.

[អា-រោ-ហន់] aarohno≈

កម្ពស់សូរខ្ពស់បំផុត,ដែលមានកម្ពស់សូរខ្ពស់បំផុត។

អារ៉ិច

ឈ្មោះផ្ដៅមួយប្រភេទដើមតូច សាច់រឹងស្រួយ :

អារ៉ិច នាម

[អា-រ៉ិច] aarech

ឈ្មោះផ្ដៅមួយប្រភេទដើមតូច សាច់រឹងស្រួយ :

អារ៉េច នាម

[អា-រ៉ិច] aarech

(ម.ព. អារ៉ិច)។

អារ្យ គុណនាម

[អា-រ្យៈ] ah yea

(ម.ព. អរិយ)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-កៈ-ប្រ-ទេស] ah yea

(ម.ព. អរិយកប្បទេស ក្នុង អរិយក)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-ជាត] ah yea

(ម.ព. អរិយជាតិ ក្នុង អរិយ)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-ទ្រ័ប] ah yea

(ម.ព. អរិយទ្រព្យ ក្នុង អរិយ)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-ធរ] ah yea

(ម.ព. អរិយធម៌)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-វិ-នៃ] ah yea

(ម.ព. អរិយវិន័យ ក្នុង អរិយ)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-សង់] ah yea

(ម.ព. អរិយសង្ឃ ក្នុង អរិយ)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-ស័ត] ah yea

(ម.ព. អរិយសច្ច ក្នុង អរិយ)។

អារ្យ នាម

[អា-រ្យៈ-ស្រា-វិ-កា] ah yea

(ម.ព. អរិយសាវ័ក ក្នុង អរិយ)។

អារ្យក នាម

[អា-រ្យៈ-កៈ] aaryok

(ម.ព. អរិយក)។

អារ្យកៈ នាម

[អា-រ្យៈ-កៈ] aaryeakkak≈

(ម.ព. អារ្យក)។

អារ្យជន នាម

[អា-រ្យៈ-ជន់] aaryeakchno≈

(ម.ព. អរិយជន)។

អារ្យៈ នាម

[អា-រ្យៈ] aaryeak≈

(ម.ព. អារ្យ)។

អារ្យ—

(ម.ព. អរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារ្យ— នាម

[អា-រ្យៈ—] aaryeak—≈

(ម.ព. អរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាល

ពាក្យសម្រាប់ប្រើបានតែជាមួយនឹងពាក្យបដិសេធថា កុំ គឺត្រូវមានពាក្យ កុំ នៅពីខាងដើមបន្ទាត់ ទើបប្រើបាន, មានសេចក្ដីថា "ឈប់, បង្អង់, រង់, កុំប្រញាប់" :

អាល កិរិយាសព្ទ ១)

[អាល] aal

ដាក់ដែកក្ដៅប្រមៀលស្រាលៗពីលើ :

អាល កិរិយាសព្ទ ២)

[អាល] aal

អ៊ុតស្លឹកម្លូស្រស់ដោយកញ្ចប់ដីខ្សាច់ក្ដៅ ឱ្យស្លោកក្រៀម សម្រាប់ទុកប្រើការបានយូរ :

អាល នាម

[ម្លូ-អាល] aal

ស្លឹកម្លូដែលក្រៀមដោយអាល។

អាល គុណកិរិយា

[អាល] aal

ពាក្យសម្រាប់ប្រើបានតែជាមួយនឹងពាក្យបដិសេធថា កុំ គឺត្រូវមានពាក្យ កុំ នៅពីខាងដើមបន្ទាត់ ទើបប្រើបាន, មានសេចក្ដីថា "ឈប់, បង្អង់, រង់, កុំប្រញាប់" :

អាលបន នាម

[អា-ឡៈ-ប៉ៈ-ណៈ] aaloban

ការនិយាយស្ដី; ការនិយាយរួសរាយ; រាក់ទាក់; សន្ទនា។ បា. (ព.វ.) ការហៅរកឬនិយាយឆ្ពោះទៅរក, ដូចជា នាង, ឯងមកពីណា? ឬ ឯងមកពីណានាង?; នាង ជា អាលបនៈ (ហៅ សម្ពោធន ក៏បាន សំ.បា. ហៅបានដូចគ្នា)។ ក្នុងវិធីប្រែបាលីឬតែងសេចក្ដីទេសនាមានកំណត់ឱ្យប្រើពាក្យ អាលបនៈ ថា "បពិត្រ, ម្នាល, នែ, ហៃ

អាលបន នាម

[អា-ឡៈ-ប៉ៈ-ណៈ-និ-បាត] aaloban

ពាក្យមានសេចក្ដីជា អាលបនៈ, ដូចជា វ៉ី, វ៉ឺយ, ហឺយ!, ហេ!, ហ៊េ!, នែ! ជាដើម។

អាលបនៈ នាម

[អា-ឡៈ-ប៉ៈ-ណៈ] aalakbaknak≈

(ម.ព. អាលបន)។

អាលម្ពរ នាម

[អា-ល័ម-ពៈ-រៈ] aalmpor

(ម.ព. អាឌម្ពរ)។

អាលម្ពាយ

ការកាត់អាល័យដាច់ស្រឡះ, ការកាត់ផ្ដាច់តណ្ហា។

អាលម្ពាយ នាម

[អា-ល័ម-ពាយ] aalmpeay

អ្នកចាប់ពស់, អ្នកចេះសិល្បវិទ្យាចាប់ពស់, ហ្មពស់ (ច្រើនហៅក្លាយជា អាយលម្ពាយ, គួរលែងប្រើតទៅទៀត)។

អាលម្ពាយ នាម

[អា-ឡៈ-យ៉ាប់-ប៉ៈ-ហាន] aalmpeay

ការលះអាល័យ។

អាលម្ពាយ នាម

[អា-ឡៈ-យ៉ៈ-ប្រ-ហាន] aalmpeay

(ម.ព. អាលយប្បហាន)។

អាលម្ពាយ នាម

[អា-ឡៈ-យ៉ៈ-សៈ-មុក-ឃាត] aalmpeay

ការដកអាល័យចោលឬការគាស់រំលើងអាល័យចោល; ការគាស់រំលើងឫសតណ្ហា។

អាលម្ពាយ នាម

[អា-ឡៈ-យ៉ៈ-សៈ-មុច-ឆែត] aalmpeay

ការកាត់អាល័យដាច់ស្រឡះ, ការកាត់ផ្ដាច់តណ្ហា។

អាលយ—

(ម.ព. អាល័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាលយ— នាម

[អា-ឡៈ-យ៉ៈ—] aalakyak—≈

(ម.ព. អាល័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាលាប

ការនិយាយចរចារាក់ទាក់ទៅវិញទៅមករកគ្នា :

អាលាប នាម

[អា-ឡា-ប៉ៈ] ឬ [អា-ឡាប] aaleab

ការនិយាយរួសរាយ, រាក់ទាក់, រអាករពាយ។

អាលាប នាម

[អា-ឡា-ប៉ៈ-កៈ-ថា] aaleab

សម្ដីរួសរាយរកគ្នា។

អាលាប នាម

[អា-ឡា-ប៉ៈ-សល់-ឡាប] aaleab

ការនិយាយចរចារាក់ទាក់ទៅវិញទៅមករកគ្នា :

អាលិង្គន នាម

[អា-លិង-គន់] aalingkon

ការឱប, ការឱបរឹត, ការប្រឱបគ្នា :

អាលិង្គនកម្ម នាម

[អា-លិង-គៈ-នៈ-កាំ] aalingkeakneakkaam≈

(ព.ខ្ព.), (ព.គ.) (ម.ព. អាលិង្គន)។

អាលុលិក

អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយពាក្យអាលុលិក, មនុស្សឡេះឡោះ :

អាលុលិក គុណនាម

[អា-លុ-លិក] aalulik

ផ្ដេសផ្ដាស, ឡេះឡោះ; ដែលវឹកវរ :

អាលុលិក នាម

[អា-លុ-លិ-កៈ-កាំ] aalulik

អំពើវឹកវរ; ការធ្វើផ្ដេសផ្ដាស។

អាលុលិក នាម

[អា-លុ-លិ-កៈ-ពាក] aalulik

(ម.ព. អាលុលិកវាចា)។

អាលុលិក នាម

[អា-លុ-លិ-កៈ-វា-ចា] aalulik

សម្ដីអាលុលិក។