អាយាមន្តរ នាម
[អា-យ៉ា-មន់-តៈ-រ៉ៈ] aayamnotakrak≈
(ម.ព. រយៈបណ្ដោយ)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អា-យ៉ា-មន់-តៈ-រ៉ៈ] aayamnotakrak≈
(ម.ព. រយៈបណ្ដោយ)។
ដែលនៅបណ្ដោយ បណ្ដោយ។
[អា-យ៉ា-មឹក] aayamoek≈
ដែលនៅបណ្ដោយ បណ្ដោយ។
ដែលធ្វើឱ្យទៀងទាត់។
[អា-យ៉ា-ម័ក] aayamka≈
ដែលធ្វើឱ្យទៀងទាត់។
(ម.ព. អាយុបរិយោសាន)។
[អា-យុ] ah yuk
ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិត, កាលរបស់ជីវិត, កាលដែលជីវិតកំពុងនៅមាន :
[អា-យុ] ah yuk
(ភូមិ.) រយៈពេលនៃជីវិតរស់នៅរបស់បុគ្គលណាមួយចាប់ពីថ្ងៃកើតដល់ពេលណាមួយឬដល់ថ្ងៃស្លាប់។
[អា-យុ-ក័ប] ah yuk
កំណត់នៃអាយុ។
[អា-យុ-ក័ល] ah yuk
(ម.ព. អាយុកប្ប)។
[អា-យុ-កាម] ah yuk
ការចង់បានអាយុវែង។
[អា-យុ-កាល] ah yuk
កាលនៃអាយុ គឺជំនាន់, ស្រករ, ស្របក់ស្របាលនៃអាយុឬកាលកំណត់នៃអាយុចំនួនប៉ុណ្ណោះៗ។
[អា-យុក-ខៃ] ah yuk
ដំណើរអស់អាយុ។
[អា-យុ-ក្សៃ] ah yuk
(ម.ព. អាយុក្ខ័យ)។
[អា-យុ-គៈ-ណៈ-នា] ah yuk
ការរាប់អាយុ។
[អា-យុ-ជន់] ah yuk
អាយុកំណើត គឺអាយុដែលរាប់តាំងពីថ្ងៃចាប់កំណើតឬតាំងពីថ្ងៃកើតមកដល់ថ្ងៃនេះ។
[អា-យុ-ជន់-ម័ន] ah yuk
(ម.ព. អាយុជន្ម)។
[អា-យុ-ជី-វិត] ah yuk
ដំណើរមានអាយុរស់នៅ :
[អា-យុ-ទាន] ah yuk
ការឱ្យអាយុ គឺការជួយឱ្យមានជីវិត (ជីវិតទាន)។
[អា-យុ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆែត] ah yuk
ការកំណត់អាយុ។
[អា-យុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ាន] ah yuk
ការរាប់អាយុ; ការស្មានអាយុ។
[អា-យុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] ah yuk
ទីបំផុតនៃអាយុ។
[អា-យុប-ប៉ៈ-ម៉ាន] ah yuk
ចំនួនអាយុ។
[អា-យុ-ប្រ-ម៉ាន] ah yuk
(ម.ព. អាយុប្បមាណ)។
[អា-យុ-ព] ah yuk
ពរថាឱ្យមានអាយុវែង (ដូចពរថា សូមឱ្យអ្នកមានអាយុវែង! ...)។
[អា-យុ-ពែត] ah yuk
ពេទ្យអ្នកចេះវិធីថែរក្សាឱ្យមានអាយុវែង ឬពេទ្យអ្នកចេះថ្នាំចម្រើនអាយុ។
[អា-យុប-ពេត] ah yuk
(ម.ព. អាយុវេទ)។
[អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ-កា] ah yuk
ហេតុដែលនាំឱ្យចម្រើនអាយុ។ អាយុ, វណ្ណៈ, សុខៈ, ពលៈ អាយុ (វែង), សម្បុរ (កាយល្អ), សេចក្ដីសុខ, កម្លាំង (ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរ) :
[អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ-ភេ-ស័ច-ជៈ] ah yuk
ថ្នាំចម្រើនអាយុ។
[អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ] ah yuk
ដំណើរចម្រើនអាយុ :
[អា-យុ-វ័ត] ah yuk
(ម.ព. អាយុវឌ្ឍនៈ)។
[អា-យុ-វ័ស-សា] ah yuk
អាយុនិងវស្សា គឺចំនួនអាយុនិងចំនួនវស្សាដែលបួស (បានប៉ុន្មានហើយ?)។
[អា-យុ-វេច-ជៈ] ah yuk
(ម.ព. អាយុពេទ្យ)។
[អា-យុ-វេត] ah yuk
វិទ្យាសម្រាប់រក្សាអាយុ, វិជ្ជាសម្រាប់ចម្រើនអាយុ, សម្រាប់បង្កើតសុខភាព។
[អា-យុ-សង់-ខា] ah yuk
ការភ្ជុំអាយុ, ការកំណត់អាយុដែលនឹងដល់មរណកាល។
[អា-យុ-សែស] ah yuk
សេសនៃអាយុ គឺអាយុដែលមានសេស មិនគត់ឆ្នាំ។
[អា-យុ-ហៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] ah yuk
(ម.ព. អាយុបរិយោសាន)។
កន្លែងដកហូតពន្ធ កន្លែងបង់ពន្ធ។
[អា-យុត-តៈ-កាត់-ឋាន] aayuttakkatthan≈
កន្លែងដកហូតពន្ធ កន្លែងបង់ពន្ធ។
អ្នកមានមុខងារឬនាទីអ្នកតឿនទារសួយអាករ, ជាអ្នកទារពន្ធឬហូតពន្ធ, ហូតភាស៊ី; អាជ្ញាហ្លួងទារពន្ធ; ស្មៀនកាន់បញ្ជីពន្ធ, ចៅហ្វាយពន្ធឬនាយពន្ធ។ ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន ហៅក្រុមលេខកៈមួយក្រុមធ្វើរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ប៉ុន្តែហៅ រាជាយុត្តកៈ។
[អា-យុត-តៈ-កៈ] aayuttakak
អ្នកមានមុខងារឬនាទីអ្នកតឿនទារសួយអាករ, ជាអ្នកទារពន្ធឬហូតពន្ធ, ហូតភាស៊ី; អាជ្ញាហ្លួងទារពន្ធ; ស្មៀនកាន់បញ្ជីពន្ធ, ចៅហ្វាយពន្ធឬនាយពន្ធ។ ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន ហៅក្រុមលេខកៈមួយក្រុមធ្វើរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ប៉ុន្តែហៅ រាជាយុត្តកៈ។
ដូចគ្នានឹង អាវុធ (ម.ប្រ.)។
[អា-យុត] aayuth
ដូចគ្នានឹង អាវុធ (ម.ប្រ.)។
ឃ្លាំងអាវុធ, កន្លែងទុកដាក់គ្រឿងចម្បាំង, គ្រឿងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌ, គ្រឿងយុទ្ធោបករណ៍។
[អា-យុ-ធា-គា] aayutheakear
ឃ្លាំងអាវុធ, កន្លែងទុកដាក់គ្រឿងចម្បាំង, គ្រឿងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌ, គ្រឿងយុទ្ធោបករណ៍។
អ្នកមានអាយុ។ ពាក្យលំអុតសម្រាប់ហៅមនុស្សក្មេងជាងខ្លួនឬអ្នកដែលតូចជាងខ្លួន, ដែលគេគោរពខ្លួន (ច្រើនប្រើខាងបព្វជិតជាងគ្រហស្ថ) និមន្តទៅណាអាយុស្មន្ត?; និមន្តអាយុស្មន្តមកខាងណេះ! :
[អា-យុស-ស្មន់] aayussamn≈
អ្នកមានអាយុ។ ពាក្យលំអុតសម្រាប់ហៅមនុស្សក្មេងជាងខ្លួនឬអ្នកដែលតូចជាងខ្លួន, ដែលគេគោរពខ្លួន (ច្រើនប្រើខាងបព្វជិតជាងគ្រហស្ថ) និមន្តទៅណាអាយុស្មន្ត?; និមន្តអាយុស្មន្តមកខាងណេះ! :
(ម.ព. អាយុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អា-យុ—] aayu—≈
(ម.ព. អាយុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អាយុស៑។
[អា-យ៉ូស] aayus
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អាយុស៑។
ខ្សែធំទន់ឬសំពត់សម្រាប់ប្រើការអង្គុយផ្អែកពិតយោគខ្លួនឱ្យស្រួលសរសៃ, ហៅថា ខ្សែអាយោគ ឬ សំពត់អាយោគ (មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ; ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា ក៏មាននិយាយអំពីខ្សែឬសំពត់អាយោគនេះដែរ)។
[អា-យោក] aayouk
ព្យាយាម; កិច្ចការរវល់; គ្រឿងប្រដាប់កាយ។
[អា-យោក] aayouk
ខ្សែធំទន់ឬសំពត់សម្រាប់ប្រើការអង្គុយផ្អែកពិតយោគខ្លួនឱ្យស្រួលសរសៃ, ហៅថា ខ្សែអាយោគ ឬ សំពត់អាយោគ (មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ; ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា ក៏មាននិយាយអំពីខ្សែឬសំពត់អាយោគនេះដែរ)។
[អា-យោ-ធៈ-នៈ] ឬ [អា-យោ-ធន់] aayouthon
សង្គ្រាម, ចម្បាំង :
(ម.ព. អាយោធន)។
[អា-យោត] aayot≈
(ម.ព. អាយោធន)។
មនុស្សដែលរស់នៅក្រោមបញ្ជាឬក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកណាម្នាក់។
[អា-យ៉ង] aayang
ឈ្មោះល្ខោនម្យ៉ាងដែលគេយករូបតុក្កតាមកធ្វើជាតួសម្ដែង។
[អា-យ៉ង] aayang
មនុស្សដែលរស់នៅក្រោមបញ្ជាឬក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកណាម្នាក់។
(ម.ព. អាយ័ត)។
[អា-យ៉ាត់] aayat
(ម.ព. អាយ័ត)។
សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។
[អា-យ៉ៃ] aayai
សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។
(ម.ព. អារ្យក)។
[អា-រ្យ៉ៈ-កៈ] aaroyakkak≈
(ម.ព. អារ្យក)។
(ម.ព. អរិយក)។
[អា-រ្យ៉ែន] aayren
(ម.ព. អរិយក)។
(ម.ព. អរិយក)។
[អា-រ្យ៉ែន] aaroyaen≈
(ម.ព. អរិយក)។
(ម.ព. អារ្យ)។
[អា-រ្យ៉ៈ] aaroyak≈
(ម.ព. អារ្យ)។
ដែលត្រូវហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាត :
[អា-យ៉ាត់] aayoat
ហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះអ្នកកាន់កាប់ឬអ្នកគ្រប់គ្រង :
[អា-យ៉ាត់] aayoat
ដែលត្រូវហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាត :
ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេ
[អា] aar
កាត់, បំបែក, ច្រៀក, កាត់ផ្ដាច់, តម្រឹមដោយរណារ :
[អា] aar
កាត់ពន្លះ, លឿយកាត់ផ្ដាច់ ដោយសស្ត្រាមានកាំបិតជាដើម (រុញទាញៗដូចជាកាត់ដោយរណារ) :
[អា] aar
ដែលកាត់ផ្ដាច់ប្រយោជន៍ដែលខ្លួនត្រូវបាន គឺប្រយោជន៍ខាងការបន្តពូជពង្ស និងមាតាបិតុបដ្ឋាន។ អារ នេះជាពាក្យហៅគូស្វាមីភរិយាដែលឥតកូន គឺដែលមិនធ្លាប់មានកូនសោះ, ហៅថា ស្រីអារ, ប្រុសអារ, អារទាំងពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធ, មេគោអារ (ស្រីអារ (ព.ខ្ព.) ថា វញ្ឈា)។
[ទ្រ័ប-អា-ទ្រ័ប-ផុត] aar
ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេ
(ព.ប្រ.) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន :
[អា-កាត់] aakat≈
(ព.ប្រ.) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន :
ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់។
[អា-រ៉ៈ-កូត] aarokoud
ស្ពាន់។
[អា-រ៉ៈ-កូ-ដៈ-ម៉ៃ] aarokoud
ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់។
ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន)។
[អា-រ៉ាក់] aarokkhar
ការបីបាច់, ការថែទាំឬមើលថែទាំ, ការគ្រប់គ្រង, ការកាន់កាប់រក្សា, ការថែរក្សាដោយយកចិត្តទុកដាក់; ដំណើរជួយរក្សាការពារ។ ខ្មែរហៅខ្មោចល្បាក់សា, ខ្មោចមេមត់ឬបិសាច, អសុរកាយដែលកាន់កាប់ ថា អារក្ស សំដៅសេចក្ដីថា "ខ្មោចអ្នកបីបាច់រក្សា" :
[អា-រ៉ាក់-ខៈ-ទេប] aarokkhar
(ម.ព. អារក្ខទេវតា)។
[អា-រ៉ាក់-ខៈ-ទេ-វៈ-ដា] aarokkhar
ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន)។
ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :
[អា-រ៉ាក់-ខា] aarkkha
ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :
(ម.ព. អារក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អា-រ៉ាក់—] aarak—≈
(ម.ព. អារក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ។
[អា-រ៉ាក់] aaroksor
(ម.ព. អារក្ខ)។
[អា-រ៉ាក់-ត្បាល់] aaroksor
ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ, មានក្មេងម្នាក់ទទូរសំពត់អង្គុយលើត្បាល់ធំផ្កាប់ ធ្វើជារូបអារក្ស, មានក្មេងច្រើននាក់អង្គុយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រៀងទះដៃរាយទំនុក, ក្មេងដែលអង្គុយលើត្បាល់នោះធ្វើអាការៈកិរិយាដូចជាខ្មោចអារក្សចូល (ជាល្បែងលំអក់ព័ណ៌, មានតែក្នុងសម័យពី
[អា-រ៉ាក់-សៈ-ទេប] aaroksor
(ម.ព. អារក្ខទេវតា)។
[អា-រ៉ាក់-ព្រៃ] aaroksor
បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ។
បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក។
[អា-រ៉ាក់-ទឹក] aaraktoek≈
បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក។