ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាយាមន្តរ នាម

[អា-យ៉ា-មន់-តៈ-រ៉ៈ] aayamnotakrak≈

(ម.ព. រយៈបណ្ដោយ)។

អាយាមិក គុណនាម

[អា-យ៉ា-មឹក] aayamoek≈

ដែលនៅបណ្ដោយ បណ្ដោយ។

អាយាម័ក គុណនាម

[អា-យ៉ា-ម័ក] aayamka≈

ដែលធ្វើឱ្យទៀងទាត់។

អាយុ

(ម.ព. អាយុបរិយោសាន)។

អាយុ នាម ១)

[អា-យុ] ah yuk

ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិត, កាលរបស់ជីវិត, កាលដែលជីវិតកំពុងនៅមាន :

អាយុ នាម ២)

[អា-យុ] ah yuk

(ភូមិ.) រយៈពេលនៃជីវិតរស់នៅរបស់បុគ្គលណាមួយចាប់ពីថ្ងៃកើតដល់ពេលណាមួយឬដល់ថ្ងៃស្លាប់។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ក័ប] ah yuk

កំណត់នៃអាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ក័ល] ah yuk

(ម.ព. អាយុកប្ប)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-កាម] ah yuk

ការចង់បានអាយុវែង។

អាយុ នាម

[អា-យុ-កាល] ah yuk

កាលនៃអាយុ គឺជំនាន់, ស្រករ, ស្របក់ស្របាលនៃអាយុឬកាលកំណត់នៃអាយុចំនួនប៉ុណ្ណោះៗ។

អាយុ នាម

[អា-យុក-ខៃ] ah yuk

ដំណើរអស់អាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ក្សៃ] ah yuk

(ម.ព. អាយុក្ខ័យ)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-គៈ-ណៈ-នា] ah yuk

ការរាប់អាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ជន់] ah yuk

អាយុកំណើត គឺអាយុដែលរាប់តាំងពីថ្ងៃចាប់កំណើតឬតាំងពីថ្ងៃកើតមកដល់ថ្ងៃនេះ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ជន់-ម័ន] ah yuk

(ម.ព. អាយុជន្ម)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ជី-វិត] ah yuk

ដំណើរមានអាយុរស់នៅ :

អាយុ នាម

[អា-យុ-ទាន] ah yuk

ការឱ្យអាយុ គឺការជួយឱ្យមានជីវិត (ជីវិតទាន)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆែត] ah yuk

ការកំណត់អាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ាន] ah yuk

ការរាប់អាយុ; ការស្មានអាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] ah yuk

ទីបំផុតនៃអាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុប-ប៉ៈ-ម៉ាន] ah yuk

ចំនួនអាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ប្រ-ម៉ាន] ah yuk

(ម.ព. អាយុប្បមាណ)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ព] ah yuk

ពរថាឱ្យមានអាយុវែង (ដូចពរថា សូមឱ្យអ្នកមានអាយុវែង! ...)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ពែត] ah yuk

ពេទ្យអ្នកចេះវិធីថែរក្សាឱ្យមានអាយុវែង ឬពេទ្យអ្នកចេះថ្នាំចម្រើនអាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុប-ពេត] ah yuk

(ម.ព. អាយុវេទ)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ-កា] ah yuk

ហេតុដែលនាំឱ្យចម្រើនអាយុ។ អាយុ, វណ្ណៈ, សុខៈ, ពលៈ អាយុ (វែង), សម្បុរ (កាយល្អ), សេចក្ដីសុខ, កម្លាំង (ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរ) :

អាយុ នាម

[អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ-ភេ-ស័ច-ជៈ] ah yuk

ថ្នាំចម្រើនអាយុ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ] ah yuk

ដំណើរចម្រើនអាយុ :

អាយុ នាម

[អា-យុ-វ័ត] ah yuk

(ម.ព. អាយុវឌ្ឍនៈ)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-វ័ស-សា] ah yuk

អាយុនិងវស្សា គឺចំនួនអាយុនិងចំនួនវស្សាដែលបួស (បានប៉ុន្មានហើយ?)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-វេច-ជៈ] ah yuk

(ម.ព. អាយុពេទ្យ)។

អាយុ នាម

[អា-យុ-វេត] ah yuk

វិទ្យាសម្រាប់រក្សាអាយុ, វិជ្ជាសម្រាប់ចម្រើនអាយុ, សម្រាប់បង្កើតសុខភាព។

អាយុ នាម

[អា-យុ-សង់-ខា] ah yuk

ការភ្ជុំអាយុ, ការកំណត់អាយុដែលនឹងដល់មរណកាល។

អាយុ នាម

[អា-យុ-សែស] ah yuk

សេសនៃអាយុ គឺអាយុដែលមានសេស មិនគត់ឆ្នាំ។

អាយុ នាម

[អា-យុ-ហៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] ah yuk

(ម.ព. អាយុបរិយោសាន)។

អាយុត្តកដ្ឋាន នាម

[អា-យុត-តៈ-កាត់-ឋាន] aayuttakkatthan≈

កន្លែងដកហូតពន្ធ កន្លែងបង់ពន្ធ។

អាយុត្តកៈ

អ្នកមានមុខងារឬនាទីអ្នកតឿនទារសួយអាករ, ជាអ្នកទារពន្ធឬហូតពន្ធ, ហូតភាស៊ី; អាជ្ញាហ្លួងទារពន្ធ; ស្មៀនកាន់បញ្ជីពន្ធ, ចៅហ្វាយពន្ធឬនាយពន្ធ។ ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន ហៅក្រុមលេខកៈមួយក្រុមធ្វើរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ប៉ុន្តែហៅ រាជាយុត្តកៈ។

អាយុត្តកៈ នាម

[អា-យុត-តៈ-កៈ] aayuttakak

អ្នកមានមុខងារឬនាទីអ្នកតឿនទារសួយអាករ, ជាអ្នកទារពន្ធឬហូតពន្ធ, ហូតភាស៊ី; អាជ្ញាហ្លួងទារពន្ធ; ស្មៀនកាន់បញ្ជីពន្ធ, ចៅហ្វាយពន្ធឬនាយពន្ធ។ ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន ហៅក្រុមលេខកៈមួយក្រុមធ្វើរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ប៉ុន្តែហៅ រាជាយុត្តកៈ។

អាយុធ

ដូចគ្នានឹង អាវុធ (ម.ប្រ.)។

អាយុធ នាម

[អា-យុត] aayuth

ដូចគ្នានឹង អាវុធ (ម.ប្រ.)។

អាយុធាគារ

ឃ្លាំងអាវុធ, កន្លែងទុកដាក់គ្រឿងចម្បាំង, គ្រឿងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌ, គ្រឿងយុទ្ធោបករណ៍។

អាយុធាគារ នាម

[អា-យុ-ធា-គា] aayutheakear

ឃ្លាំងអាវុធ, កន្លែងទុកដាក់គ្រឿងចម្បាំង, គ្រឿងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌ, គ្រឿងយុទ្ធោបករណ៍។

អាយុស្មន្ត

អ្នកមានអាយុ។ ពាក្យលំអុតសម្រាប់ហៅមនុស្សក្មេងជាងខ្លួនឬអ្នកដែលតូចជាងខ្លួន, ដែលគេគោរពខ្លួន (ច្រើនប្រើខាងបព្វជិតជាងគ្រហស្ថ) និមន្តទៅណាអាយុស្មន្ត?; និមន្តអាយុស្មន្តមកខាងណេះ! :

អាយុស្មន្ត នាម

[អា-យុស-ស្មន់] aayussamn≈

អ្នកមានអាយុ។ ពាក្យលំអុតសម្រាប់ហៅមនុស្សក្មេងជាងខ្លួនឬអ្នកដែលតូចជាងខ្លួន, ដែលគេគោរពខ្លួន (ច្រើនប្រើខាងបព្វជិតជាងគ្រហស្ថ) និមន្តទៅណាអាយុស្មន្ត?; និមន្តអាយុស្មន្តមកខាងណេះ! :

អាយុ—

(ម.ព. អាយុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាយុ— នាម

[អា-យុ—] aayu—≈

(ម.ព. អាយុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាយូស

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អាយុស៑។

អាយូស នាម

[អា-យ៉ូស] aayus

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អាយុស៑។

អាយោគ

ខ្សែធំទន់ឬសំពត់សម្រាប់ប្រើការអង្គុយផ្អែកពិតយោគខ្លួនឱ្យស្រួលសរសៃ, ហៅថា ខ្សែអាយោគ ឬ សំពត់អាយោគ (មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ; ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា ក៏មាននិយាយអំពីខ្សែឬសំពត់អាយោគនេះដែរ)។

អាយោគ នាម ១)

[អា-យោក] aayouk

ព្យាយាម; កិច្ចការរវល់; គ្រឿងប្រដាប់កាយ។

អាយោគ នាម ២)

[អា-យោក] aayouk

ខ្សែធំទន់ឬសំពត់សម្រាប់ប្រើការអង្គុយផ្អែកពិតយោគខ្លួនឱ្យស្រួលសរសៃ, ហៅថា ខ្សែអាយោគ ឬ សំពត់អាយោគ (មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ; ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា ក៏មាននិយាយអំពីខ្សែឬសំពត់អាយោគនេះដែរ)។

អាយោធន នាម

[អា-យោ-ធៈ-នៈ] ឬ [អា-យោ-ធន់] aayouthon

សង្គ្រាម, ចម្បាំង :

អាយ៉ង

មនុស្សដែលរស់នៅក្រោមបញ្ជាឬក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកណាម្នាក់។

អាយ៉ង នាម ១)

[អា-យ៉ង] aayang

ឈ្មោះល្ខោនម្យ៉ាងដែលគេយករូបតុក្កតាមកធ្វើជាតួសម្ដែង។

អាយ៉ង នាម ២)

[អា-យ៉ង] aayang

មនុស្សដែលរស់នៅក្រោមបញ្ជាឬក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកណាម្នាក់។

អាយ៉ាត់ កិរិយាសព្ទ

[អា-យ៉ាត់] aayat

(ម.ព. អាយ័ត)។

អាយ៉ៃ

សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។

អាយ៉ៃ នាម

[អា-យ៉ៃ] aayai

សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។

អាយ៌កៈ នាម

[អា-រ្យ៉ៈ-កៈ] aaroyakkak≈

(ម.ព. អារ្យក)។

អាយ៌េន នាម

[អា-រ្យ៉ែន] aayren

(ម.ព. អរិយក)។

អាយ៌ែន នាម

[អា-រ្យ៉ែន] aaroyaen≈

(ម.ព. អរិយក)។

អាយ៌ៈ គុណនាម

[អា-រ្យ៉ៈ] aaroyak≈

(ម.ព. អារ្យ)។

អាយ័ត

ដែលត្រូវហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាត :

អាយ័ត កិរិយាសព្ទ a

[អា-យ៉ាត់] aayoat

ហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះអ្នកកាន់កាប់ឬអ្នកគ្រប់គ្រង :

អាយ័ត គុណនាម b

[អា-យ៉ាត់] aayoat

ដែលត្រូវហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាត :

អារ

ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេ

អារ កិរិយាសព្ទ ១)

[អា] aar

កាត់, បំបែក, ច្រៀក, កាត់ផ្ដាច់, តម្រឹមដោយរណារ :

អារ កិរិយាសព្ទ ២)

[អា] aar

កាត់ពន្លះ, លឿយកាត់ផ្ដាច់ ដោយសស្ត្រាមានកាំបិតជាដើម (រុញទាញៗដូចជាកាត់ដោយរណារ) :

អារ គុណនាម

[អា] aar

ដែលកាត់ផ្ដាច់ប្រយោជន៍ដែលខ្លួនត្រូវបាន គឺប្រយោជន៍ខាងការបន្តពូជពង្ស និងមាតាបិតុបដ្ឋាន។ អារ នេះជាពាក្យហៅគូស្វាមីភរិយាដែលឥតកូន គឺដែលមិនធ្លាប់មានកូនសោះ, ហៅថា ស្រីអារ, ប្រុសអារ, អារទាំងពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធ, មេគោអារ (ស្រីអារ (ព.ខ្ព.) ថា វញ្ឈា)។

អារ គុណនាម

[ទ្រ័ប-អា-ទ្រ័ប-ផុត] aar

ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេ

អារកាត់

(ព.ប្រ.) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន :

អារកាត់ កិរិយាសព្ទ

[អា-កាត់] aakat≈

(ព.ប្រ.) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន :

អារកូដ

ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់។

អារកូដ នាម

[អា-រ៉ៈ-កូត] aarokoud

ស្ពាន់។

អារកូដ គុណនាម

[អា-រ៉ៈ-កូ-ដៈ-ម៉ៃ] aarokoud

ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់។

អារក្ខ

ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន)។

អារក្ខ នាម

[អា-រ៉ាក់] aarokkhar

ការបីបាច់, ការថែទាំឬមើលថែទាំ, ការគ្រប់គ្រង, ការកាន់កាប់រក្សា, ការថែរក្សាដោយយកចិត្តទុកដាក់; ដំណើរជួយរក្សាការពារ។ ខ្មែរហៅខ្មោចល្បាក់សា, ខ្មោចមេមត់ឬបិសាច, អសុរកាយដែលកាន់កាប់ ថា អារក្ស សំដៅសេចក្ដីថា "ខ្មោចអ្នកបីបាច់រក្សា" :

អារក្ខ នាម

[អា-រ៉ាក់-ខៈ-ទេប] aarokkhar

(ម.ព. អារក្ខទេវតា)។

អារក្ខ នាម

[អា-រ៉ាក់-ខៈ-ទេ-វៈ-ដា] aarokkhar

ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន)។

អារក្ខា

ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :

អារក្ខា នាម

[អា-រ៉ាក់-ខា] aarkkha

ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :

អារក្ខ—

(ម.ព. អារក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារក្ខ— នាម

[អា-រ៉ាក់—] aarak—≈

(ម.ព. អារក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារក្ស

បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ។

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់] aaroksor

(ម.ព. អារក្ខ)។

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់-ត្បាល់] aaroksor

ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ, មានក្មេងម្នាក់ទទូរសំពត់អង្គុយលើត្បាល់ធំផ្កាប់ ធ្វើជារូបអារក្ស, មានក្មេងច្រើននាក់អង្គុយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រៀងទះដៃរាយទំនុក, ក្មេងដែលអង្គុយលើត្បាល់នោះធ្វើអាការៈកិរិយាដូចជាខ្មោចអារក្សចូល (ជាល្បែងលំអក់ព័ណ៌, មានតែក្នុងសម័យពី

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់-សៈ-ទេប] aaroksor

(ម.ព. អារក្ខទេវតា)។

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់-ព្រៃ] aaroksor

បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ។

អារក្សទឹក

បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក។

អារក្សទឹក នាម

[អា-រ៉ាក់-ទឹក] aaraktoek≈

បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក។