អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ
ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។
[អា-ទិ-ទេប-វិ-ចា-រៈ-ណៈ-ញាន] aatitebvichareaknaknhean≈
ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។
(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :
[អា-ទិ-ភាប] aatipheap
(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :
ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :
[អាត] aat≈
(ម.ព. អាទិ)។
[អាត] aat≈
ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :
(ម.ព. អាទិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អា-ទិ—] aati—≈
(ម.ព. អាទិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស។
[អា-ទី-នប់] aatinop
ទោស; ដំណើរទាក់ទងដោយសេចក្ដីទុក្ខព្រួយឬដោយអំពល់, គ្រឿងអំពល់ :
[អា-ទី-នៈ-វៈ-កា] aatinop
ហេតុឬដំណើរនៃអាទីនព។
[អា-ទី-នៈ-វៈ-ភាប] aatinop
ភាពនៃអាទីនព។
[អា-ទី-នៈ-វៈ-ស័ញ-ញ៉ា] aatinop
សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាជាអាទីនព។
[អា-ទី-នៈ-វា-នុ-ប៉័ស-សិ-នី] aatinop
(ម.ព. អាទីនវានុបស្សី)។
[អា-ទី-នៈ-វា-នុ-ប៉័ស-សី] aatinop
អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស។
(ម.ព. អាទីនព)។
[អា-ទី-នៈ-វៈ] aatineakveak≈
(ម.ព. អាទីនព)។
ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ >
[អា-ទេស] aates
ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ >
ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី ១។
[អាត] aatyor
ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី ១។
ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :
[អា-ទ្យូន] aatyun
ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :
[អា-ធ័ម] aathomm
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :
(ព.វ.) សត្តមីវិភត្តិនាម។
[អា-ធា] aathear
ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រ, គ្រឿងទ្រ; ការទំនុកបម្រុង, ការគាំទ្រ; ការរ៉ាប់រង; សេចក្ដីធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; អាងឬពាងទឹក; កន្លែងដែលទប់ខាំងទឹក, ស្រះទឹក; ទីដីមានជីជាតិល្អ។
[បុ័ត-តា-ធា] aathear
ជើងបាត្រ។
[បា-ត្រា-ធា] aathear
(ម.ព. បត្តាធារ)។
[អា-ធា] aathear
ធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; រ៉ាប់រង :
[អា-ធា-ធ្វើ-កា] aathear
ធន់ទ្រាំធ្វើការ។
[អា-ធា] aathear
(ព.វ.) សត្តមីវិភត្តិនាម។
(ម.ព. អធិបតេយ្យ)។
[អា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] aathibteyy
(ម.ព. អធិបតេយ្យ)។
ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង។
[អា-ធាំ] aathoam
ពោរពេញដោយសេចក្ដីទុក្ខ។
[អា-ធាំ] aathoam
ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អាណោច :
[អា-ធាំ] aathoam
ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង។
[អា-ណៈ] arn
ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ, ដង្ហើមចេញ, អស្សាសៈ (ជាគូគ្នានឹង អាបាណ "ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល, បស្សាសៈ; អានាបាណ" (< អាន + អាបាណ) "ដង្ហើមចេញនិងដង្ហើមចូល"; ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន)។
[អាន] arn
មើលថាតាមអក្សរ :
[អាន-ដាច់] arn
អានរួច អានកើត អានបាន :
[អាន] arn
សំលៀង, សំលៀងឱ្យមុត (ប្រើចំពោះតែដាវនិងព្រះខ័ន ឬលំពែង) :
[អាន] arn
កែបសេះ (ច្រើនហៅកែបដែលធ្វើដោយស្បែកឬក្នុងសម័យបុរាណហៅកែបដែលធ្វើដោយឈើ គឺលុងសាច់ឈើស្រាលៗធ្វើ) :
ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :
[អា-ណ័ន-ទៈ] ឬ [អា-នន់-ទៈ] aanontor
សេចក្ដីរីករាយ, សេចក្ដីត្រេកអរច្រើន។
[អា-ណន់] aanontor
ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :
ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ។
[អា-ណា-ប៉ា] aaneaba
ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ។
ឈ្មោះវិធីស្មិងស្មាធិ៍មួយយ៉ាង (ខាងផ្លូវឆ្វេងក្រៅពីបែបកម្មដ្ឋាន) ប្រើវិធីភាវនារាប់ខ្យល់ដង្ហើមដែរ :
[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban
ខ្យល់ដង្ហើមចេញនិងខ្យល់ដង្ហើមចូល។ ក្នុងគម្ពីរកែសព្ទពន្យល់សេចក្ដីថា លោកអ្នកប្រាជ្ញពួកខ្លះយល់ថា អាន (= អស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចូល", អាបាណ (=បស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចេញ" ដូច្នេះវិញ, ក៏គង់បានសេចក្ដីថា "ខ្យល់ដង្ហើមចូលចេញឬចេញចូលដូចគ្នា គឺប្រើការបានដូចគ្នា (ហៅ អានាប្រាណ ក៏បា
[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban
ឈ្មោះកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង (ក្នុងពួកអនុស្សតិកម្មដ្ឋាន ១០) ប្រើវិធីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល :
[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban
ឈ្មោះវិធីស្មិងស្មាធិ៍មួយយ៉ាង (ខាងផ្លូវឆ្វេងក្រៅពីបែបកម្មដ្ឋាន) ប្រើវិធីភាវនារាប់ខ្យល់ដង្ហើមដែរ :
កម្មដ្ឋានមានវិធីតាំងស្មារតីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលជាអារម្មណ៍ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អានាបា ក៏បានដែរ) :
[អា-ណា-ប៉ា-ណ័ស-សៈ-តិ] aanabansasakte≈
កម្មដ្ឋានមានវិធីតាំងស្មារតីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលជាអារម្មណ៍ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អានាបា ក៏បានដែរ) :
(ម.ព. អានាបាណស្សតិ)។
[អា-ណា-ប៉ា-ណ័ស-សៈ-តិ-កាំ-ម៉័ត-ឋាន] aanabansasaktekaammtathan≈
(ម.ព. អានាបាណស្សតិ)។
(ម.ព. អានាបាណ)។
[អា-ណា-ប្រ៉ាន] aaneabran
(ម.ព. អានាបាណ)។
រោគទល់ គឺជំងឺទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ, ជំងឺទល់ខ្យល់, ជំងឺទល់ពោះច្រអរ :
[អា-ណា-ហៈ-រោក] aaneaharouk
រោគទល់ គឺជំងឺទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ, ជំងឺទល់ខ្យល់, ជំងឺទល់ពោះច្រអរ :
មនុស្សមានកុសល។
[អា-និ-សង់] aanisangsor
ផលនៃកុសល, ផលបុណ្យ; គុណប្រយោជន៍ឬសេចក្ដីសុខ ចម្រើន ដែលបានអំពីការប្រព្រឹត្តល្អ :
[មៈ-នុស-មាន-អា-និ-សង់] aanisangsor
មនុស្សមានកុសល។
អានុភាពនៃអានិសង្ស ដែលបង្ហូរផលមកឱ្យ, ដែលផ្ដល់ផលឱ្យឬដែលចេញមុខឱ្យផល :
[អា-និ-សន់-ទា-នុ-ភាប] aanisnteanupheap
អានុភាពនៃអានិសង្ស ដែលបង្ហូរផលមកឱ្យ, ដែលផ្ដល់ផលឱ្យឬដែលចេញមុខឱ្យផល :
របស់, វត្ថុ, អីវ៉ាន់, ព័ស្តុភារ ដែលនាំមកឬដែលយកជាប់នឹងខ្លួនមក; អីវ៉ាន់អ្នកដំណើរ។
[អា-នី-តៈ-ភ័ន] aanitphondor
របស់, វត្ថុ, អីវ៉ាន់, ព័ស្តុភារ ដែលនាំមកឬដែលយកជាប់នឹងខ្លួនមក; អីវ៉ាន់អ្នកដំណើរ។
(ម.ព. អានីតភណ្ឌ)។
[អា-នី-តៈ-វ័ត-ថុ] aanitakvtatho≈
(ម.ព. អានីតភណ្ឌ)។
(ច្ប.) ផលគតិយុត្តដែលកើតចេញពីលិខិតគតិយុត្ត ដូចជាសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការ ជាដើម។
[អា-នុ-ភាប] aanupheap
អំណាច; តេជះ; សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន :
[អា-នុ-ភាប] aanupheap
(រូប.) ផលធៀបរវាងកម្មន្តនិងរយៈពេល។
[អា-នុ-ភាប] aanupheap
(ច្ប.) ផលគតិយុត្តដែលកើតចេញពីលិខិតគតិយុត្ត ដូចជាសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការ ជាដើម។
(ម.ព. អានុភាព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :
[—អា-នុ-ភាប] —aanupheab≈
(ម.ព. អានុភាព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :
(ម.ព. អាន{¥¥}១{££})។
[អា-ណៈ] aanak≈
(ម.ព. អាន១)។
ដែលជាអ្នកលេងកាប់ចាក់ :
[អាន់-ជ្រី] aanochri
អ្នកលេងកាប់ចាក់ :
[អាន់-ជ្រី] aanochri
ដែលជាអ្នកលេងកាប់ចាក់ :
[អាប] aab
ឈ្មោះសិល្បវិទ្យាទុរាចារមួយយ៉ាងរបស់មនុស្សស្រី មានពិធីចងបិសាចឱ្យកាន់កាប់ សម្រាប់ប្រើធ្វើគេឱ្យឈឺចាប់ចុកសៀត :
[ស្រី-ពូច-អាប] aab
ស្រីដែលជាប់ពូជពីស្រីចេះអាបពីមុនៗមក។
[អាប-ប្រ-ពៃ-នី] aab
ខ្មោចអាបដែលគេបោះបង់លែងថែរក្សាទៅហើយ។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ] aaban
ផ្សារ (ផ្សារលក់ទំនិញ)។
[ចុល-ឡា-ប័ន] ឬ [ចុល-ឡា-ប៉័ន] aaban
ផ្សារតូច។
[ចូ-ឡា-ប័ន] aaban
(ម.ព. ចុល្លាប័ណ)។
[ប៉ៈ-កិន-ណៈ-កា-ប័ន] aaban
ផ្សាររាយរង។
[មៈ-ហន់-តា-ប័ន] aaban
ផ្សារធំ។
[អៈ-ធិ-កា-ប័ន] aaban
ផ្សារហ៊ឹកហ៊ាក់។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ-គ្រឹះ] aaban
ផ្ទះផ្សារ។
[អា-ប៉ៈ-ណ័ត-ឋាន] aaban
ទីផ្សារ។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ-ពា-និច] aaban
អ្នកលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ (អ្នកផ្សារ)។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ-ពា-និ-ជា] aaban
(ម.ព. អាបណពាណិជ)។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ-វៈ-និច] aaban
ទំនិញផ្សារ (ប្រើជា អាបណភណ្ឌ, អាបណវិក្កាយិក, អាបណវិក្រាយិក "របស់ដែលត្រូវដាក់លក់ក្នុងផ្សារ" ក៏បាន)។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ-វៈ-និច] aaban
(ម.ព. អាបណវណិជ្ជ)។
[អា-ប៉ៈ-ណ័ស-ស្ថាន] aaban
(ម.ព. អាបណដ្ឋាន)។
[អា-ប៉ៈ-ណា-គា] aaban
(ម.ព. អាបណគ្រឹះ)។
សំដៅសេចក្ដីថា "ពន្ធផ្សារ គឺភាស៊ី ឬភាស៊ីផ្សារ"។
[អា-ប៉ៈ-ណៈ-កៈ] aabonok
អ្នកលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ (អ្នកផ្សារ)។