ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ

ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។

អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ នាម

[អា-ទិ-ទេប-វិ-ចា-រៈ-ណៈ-ញាន] aatitebvichareaknaknhean≈

ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។

អាទិភាព

(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :

អាទិភាព នាម

[អា-ទិ-ភាប] aatipheap

(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :

អាទិ៍

ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :

អាទិ៍ នាម a

[អាត] aat≈

(ម.ព. អាទិ)។

អាទិ៍ កិរិយាសព្ទ b

[អាត] aat≈

ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :

អាទិ—

(ម.ព. អាទិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាទិ— កិរិយាសព្ទ

[អា-ទិ—] aati—≈

(ម.ព. អាទិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាទីនព

អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នប់] aatinop

ទោស; ដំណើរទាក់ទងដោយសេចក្ដីទុក្ខព្រួយឬដោយអំពល់, គ្រឿងអំពល់ :

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ-កា] aatinop

ហេតុឬដំណើរនៃអាទីនព។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ-ភាប] aatinop

ភាពនៃអាទីនព។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ-ស័ញ-ញ៉ា] aatinop

សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាជាអាទីនព។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វា-នុ-ប៉័ស-សិ-នី] aatinop

(ម.ព. អាទីនវានុបស្សី)។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វា-នុ-ប៉័ស-សី] aatinop

អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស។

អាទីនវ នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ] aatineakveak≈

(ម.ព. អាទីនព)។

អាទេស

ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ >

អាទេស នាម

[អា-ទេស] aates

ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ >

អាទ្យ

ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី ១។

អាទ្យ គុណនាម

[អាត] aatyor

ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី ១។

អាទ្យូន

ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :

អាទ្យូន គុណនាម

[អា-ទ្យូន] aatyun

ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :

អាធម្ម

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :

អាធម្ម គុណនាម

[អា-ធ័ម] aathomm

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :

អាធារ

(ព.វ.) សត្តមីវិភត្តិនាម។

អាធារ នាម a

[អា-ធា] aathear

ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រ, គ្រឿងទ្រ; ការទំនុកបម្រុង, ការគាំទ្រ; ការរ៉ាប់រង; សេចក្ដីធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; អាងឬពាងទឹក; កន្លែងដែលទប់ខាំងទឹក, ស្រះទឹក; ទីដីមានជីជាតិល្អ។

អាធារ នាម

[បុ័ត-តា-ធា] aathear

ជើងបាត្រ។

អាធារ នាម

[បា-ត្រា-ធា] aathear

(ម.ព. បត្តាធារ)។

អាធារ កិរិយាសព្ទ b

[អា-ធា] aathear

ធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; រ៉ាប់រង :

អាធារ កិរិយាសព្ទ

[អា-ធា-ធ្វើ-កា] aathear

ធន់ទ្រាំធ្វើការ។

អាធារ នាម

[អា-ធា] aathear

(ព.វ.) សត្តមីវិភត្តិនាម។

អាធ័ម

ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង។

អាធ័ម បុព្វបទ ១)

[អា-ធាំ] aathoam

ពោរពេញដោយសេចក្ដីទុក្ខ។

អាធ័ម បុព្វបទ ២)

[អា-ធាំ] aathoam

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អាណោច :

អាធ័ម គុណនាម

[អា-ធាំ] aathoam

ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង។

អាន នាម

[អា-ណៈ] arn

ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ, ដង្ហើមចេញ, អស្សាសៈ (ជាគូគ្នានឹង អាបាណ "ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល, បស្សាសៈ; អានាបាណ" (< អាន + អាបាណ) "ដង្ហើមចេញនិងដង្ហើមចូល"; ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន)។

អាន កិរិយាសព្ទ

[អាន] arn

មើលថាតាមអក្សរ :

អាន កិរិយាសព្ទ

[អាន-ដាច់] arn

អានរួច អានកើត អានបាន :

អាន កិរិយាសព្ទ

[អាន] arn

សំលៀង, សំលៀងឱ្យមុត (ប្រើចំពោះតែដាវនិងព្រះខ័ន ឬលំពែង) :

អាន នាម

[អាន] arn

កែបសេះ (ច្រើនហៅកែបដែលធ្វើដោយស្បែកឬក្នុងសម័យបុរាណហៅកែបដែលធ្វើដោយឈើ គឺលុងសាច់ឈើស្រាលៗធ្វើ) :

អានន្ទ

ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :

អានន្ទ នាម

[អា-ណ័ន-ទៈ] ឬ [អា-នន់-ទៈ] aanontor

សេចក្ដីរីករាយ, សេចក្ដីត្រេកអរច្រើន។

អានន្ទ នាម

[អា-ណន់] aanontor

ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :

អានាបា

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ។

អានាបា នាម

[អា-ណា-ប៉ា] aaneaba

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ។

អានាបាណ

ឈ្មោះវិធីស្មិងស្មាធិ៍មួយយ៉ាង (ខាងផ្លូវឆ្វេងក្រៅពីបែបកម្មដ្ឋាន) ប្រើវិធីភាវនារាប់ខ្យល់ដង្ហើមដែរ :

អានាបាណ នាម ១)

[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban

ខ្យល់ដង្ហើមចេញនិងខ្យល់ដង្ហើមចូល។ ក្នុងគម្ពីរកែសព្ទពន្យល់សេចក្ដីថា លោកអ្នកប្រាជ្ញពួកខ្លះយល់ថា អាន (= អស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចូល", អាបាណ (=បស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចេញ" ដូច្នេះវិញ, ក៏គង់បានសេចក្ដីថា "ខ្យល់ដង្ហើមចូលចេញឬចេញចូលដូចគ្នា គឺប្រើការបានដូចគ្នា (ហៅ អានាប្រាណ ក៏បា

អានាបាណ នាម ២)

[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban

ឈ្មោះកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង (ក្នុងពួកអនុស្សតិកម្មដ្ឋាន ១០) ប្រើវិធីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល :

អានាបាណ នាម ៣)

[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban

ឈ្មោះវិធីស្មិងស្មាធិ៍មួយយ៉ាង (ខាងផ្លូវឆ្វេងក្រៅពីបែបកម្មដ្ឋាន) ប្រើវិធីភាវនារាប់ខ្យល់ដង្ហើមដែរ :

អានាបាណស្សតិ

កម្មដ្ឋានមានវិធីតាំងស្មារតីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលជាអារម្មណ៍ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អានាបា ក៏បានដែរ) :

អានាបាណស្សតិ នាម

[អា-ណា-ប៉ា-ណ័ស-សៈ-តិ] aanabansasakte≈

កម្មដ្ឋានមានវិធីតាំងស្មារតីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលជាអារម្មណ៍ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អានាបា ក៏បានដែរ) :

អានាហរោគ

រោគទល់ គឺជំងឺទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ, ជំងឺទល់ខ្យល់, ជំងឺទល់ពោះច្រអរ :

អានាហរោគ នាម

[អា-ណា-ហៈ-រោក] aaneaharouk

រោគទល់ គឺជំងឺទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ, ជំងឺទល់ខ្យល់, ជំងឺទល់ពោះច្រអរ :

អានិសង្ស នាម

[អា-និ-សង់] aanisangsor

ផលនៃកុសល, ផលបុណ្យ; គុណប្រយោជន៍ឬសេចក្ដីសុខ ចម្រើន ដែលបានអំពីការប្រព្រឹត្តល្អ :

អានិសង្ស នាម

[មៈ-នុស-មាន-អា-និ-សង់] aanisangsor

មនុស្សមានកុសល។

អានិសន្ទានុភាព

អានុភាពនៃអានិសង្ស ដែលបង្ហូរផលមកឱ្យ, ដែលផ្ដល់ផលឱ្យឬដែលចេញមុខឱ្យផល :

អានិសន្ទានុភាព នាម

[អា-និ-សន់-ទា-នុ-ភាប] aanisnteanupheap

អានុភាពនៃអានិសង្ស ដែលបង្ហូរផលមកឱ្យ, ដែលផ្ដល់ផលឱ្យឬដែលចេញមុខឱ្យផល :

អានីតភណ្ឌ

របស់, វត្ថុ, អីវ៉ាន់, ព័ស្តុភារ ដែលនាំមកឬដែលយកជាប់នឹងខ្លួនមក; អីវ៉ាន់អ្នកដំណើរ។

អានីតភណ្ឌ នាម

[អា-នី-តៈ-ភ័ន] aanitphondor

របស់, វត្ថុ, អីវ៉ាន់, ព័ស្តុភារ ដែលនាំមកឬដែលយកជាប់នឹងខ្លួនមក; អីវ៉ាន់អ្នកដំណើរ។

អានុភាព

(ច្ប.) ផលគតិយុត្តដែលកើតចេញពីលិខិតគតិយុត្ត ដូចជាសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការ ជាដើម។

អានុភាព នាម

[អា-នុ-ភាប] aanupheap

អំណាច; តេជះ; សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន :

អានុភាព នាម

[អា-នុ-ភាប] aanupheap

(រូប.) ផលធៀបរវាងកម្មន្តនិងរយៈពេល។

អានុភាព នាម

[អា-នុ-ភាប] aanupheap

(ច្ប.) ផលគតិយុត្តដែលកើតចេញពីលិខិតគតិយុត្ត ដូចជាសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការ ជាដើម។

អានុភាព–

(ម.ព. អានុភាព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

អានុភាព– នាម

[—អា-នុ-ភាប] —aanupheab≈

(ម.ព. អានុភាព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

អានៈ នាម

[អា-ណៈ] aanak≈

(ម.ព. អាន១)។

អាន់ជ្រី នាម a

[អាន់-ជ្រី] aanochri

អ្នកលេងកាប់ចាក់ :

អាន់ជ្រី គុណនាម b

[អាន់-ជ្រី] aanochri

ដែលជាអ្នកលេងកាប់ចាក់ :

អាប នាម

[អាប] aab

ឈ្មោះសិល្បវិទ្យាទុរាចារមួយយ៉ាងរបស់មនុស្សស្រី មានពិធីចងបិសាចឱ្យកាន់កាប់ សម្រាប់ប្រើធ្វើគេឱ្យឈឺចាប់ចុកសៀត :

អាប នាម

[ស្រី-ពូច-អាប] aab

ស្រីដែលជាប់ពូជពីស្រីចេះអាបពីមុនៗមក។

អាប នាម

[អាប-ប្រ-ពៃ-នី] aab

ខ្មោចអាបដែលគេបោះបង់លែងថែរក្សាទៅហើយ។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ] aaban

ផ្សារ (ផ្សារលក់ទំនិញ)។

អាបណ នាម

[ចុល-ឡា-ប័ន] ឬ [ចុល-ឡា-ប៉័ន] aaban

ផ្សារតូច។

អាបណ នាម

[ចូ-ឡា-ប័ន] aaban

(ម.ព. ចុល្លាប័ណ)។

អាបណ នាម

[ប៉ៈ-កិន-ណៈ-កា-ប័ន] aaban

ផ្សាររាយរង។

អាបណ នាម

[មៈ-ហន់-តា-ប័ន] aaban

ផ្សារធំ។

អាបណ នាម

[អៈ-ធិ-កា-ប័ន] aaban

ផ្សារហ៊ឹកហ៊ាក់។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ-គ្រឹះ] aaban

ផ្ទះផ្សារ។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណ័ត-ឋាន] aaban

ទីផ្សារ។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ-ពា-និច] aaban

អ្នកលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ (អ្នកផ្សារ)។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ-ពា-និ-ជា] aaban

(ម.ព. អាបណពាណិជ)។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ-វៈ-និច] aaban

ទំនិញផ្សារ (ប្រើជា អាបណភណ្ឌ, អាបណវិក្កាយិក, អាបណវិក្រាយិក "របស់ដែលត្រូវដាក់លក់ក្នុងផ្សារ" ក៏បាន)។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ-វៈ-និច] aaban

(ម.ព. អាបណវណិជ្ជ)។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណ័ស-ស្ថាន] aaban

(ម.ព. អាបណដ្ឋាន)។

អាបណ នាម

[អា-ប៉ៈ-ណា-គា] aaban

(ម.ព. អាបណគ្រឹះ)។

អាបណក

សំដៅសេចក្ដីថា "ពន្ធផ្សារ គឺភាស៊ី ឬភាស៊ីផ្សារ"។

អាបណក នាម

[អា-ប៉ៈ-ណៈ-កៈ] aabonok

អ្នកលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ (អ្នកផ្សារ)។