ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-ទ្រោ-ហិន] aatmar

ដំណើរធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកហួសហេតុ (ដូចយ៉ាងការបង្អត់អាហារខ្លួនជាដើម)។

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-ហន់] aatmar

(ម.ព. អាត្មឃាត)។

អាត្មា សព្វនាម ៣)

[អា-ត្មា] aatma

ពាក្យសម្រាប់ឮបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកនិយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជន, សំដៅសេចក្ដីថា "ខ្ញុំ, អាចក្ដី" :

អាត្មា កិរិយាសព្ទ

[ចិញ-ចឹម-អា-ត្មា] aatma

ចិញ្ចឹមខ្លួន។

អាត្មា នាម

[អា-ត្មា-យើង] aatma

ខ្លួនយើង។

អាត្មា នាម

[អា-ត្មា-អែង] aatma

ខ្លួនឯង។

អាត្មា នាម

[អា-ត្មា-អាញ់] aatma

ខ្លួនអញ។

អាត្មាធីន នាម

[អា-ត្មា-ធីន] aatmathin

ដូចគ្នានឹង អត្តាធីន (ម.ព. អត្ត)។

អាត្មានិយម

ការប្រកាន់យកតែខ្លួនឯងឬប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន :

អាត្មានិយម នាម

[អា-ត្មា-និ-យំ] aatmaniyom

ការប្រកាន់យកតែខ្លួនឯងឬប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន :

អាត្មា—

(ម.ព. អាត្មា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាត្មា— នាម

[អា-ត្មា—] aatmea—≈

(ម.ព. អាត្មា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាត្មោបជីវិន នាម

[អា-ត្មោ-ប៉ៈ-ជី-វិន] aatmaobchivin

អ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យកម្លាំងខ្លួន :

អាត្ម័ន

តាមលទ្ធិខ្លះប្រែថា "ព្រលឹង" ក៏មាន, គេនិយាយថា ក្នុងរូបយើងមានអាត្ម័ន, កាលណាយើងដេកលក់ស៊ប់, ចួនកាលអាត្ម័នចេញពីរូប ត្រាច់ចរទៅខាងក្រៅ, លុះដល់វេលា ទើបវិលត្រឡប់ចូលមកក្នុងរូបវិញ (គេថា ព្រលឹងតូច ព្រលឹងធំ តាមទម្លាប់ជឿ)​ :

អាត្ម័ន នាម ១)

[អា-ត្មាន់] aatmoan

អាត្មា (ខ្លួន; ចិត្ត)។

អាត្ម័ន នាម ២)

[អា-ត្មាន់] aatmoan

តាមលទ្ធិខ្លះប្រែថា "ព្រលឹង" ក៏មាន, គេនិយាយថា ក្នុងរូបយើងមានអាត្ម័ន, កាលណាយើងដេកលក់ស៊ប់, ចួនកាលអាត្ម័នចេញពីរូប ត្រាច់ចរទៅខាងក្រៅ, លុះដល់វេលា ទើបវិលត្រឡប់ចូលមកក្នុងរូបវិញ (គេថា ព្រលឹងតូច ព្រលឹងធំ តាមទម្លាប់ជឿ)​ :

អាត្ម—

(ម.ព. អាត្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាត្ម— នាម

[អា-ត្មៈ—] aatmeak—≈

(ម.ព. អាត្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាថ៌ នាម

[អា] aathr

(ម.ព. អថ៌)។

អាថ៌កំបាំង

អ្វីៗដែលពុំអាចយល់ដឹងបាន ឬអ្វីៗដែលស្ថិតក្នុងភាពលាក់បាំង :

អាថ៌កំបាំង នាម

[អា-កំ-បាំង] aathrkambang

អ្វីៗដែលពុំអាចយល់ដឹងបាន ឬអ្វីៗដែលស្ថិតក្នុងភាពលាក់បាំង :

អាទរ នាម

[អា-ទៈ-រៈ] aator

សេចក្ដីអើពើ, ការគោរព; ការយកចិត្តទុកដាក់; ការប្រុងប្រយ័ត្ន; ការស្រវាស្រទេញ, ការនាំពា។

អាទរ នាម

[អា-ទៈ-រ៉័ប-ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] aator

ការទទួលរាក់ទាក់ដោយគោរព, ដោយស្រវាស្រទេញ។

អាទរ នាម

[អា-ទៈ-រៈ-ប្រៈ-តិ-ប័ត] aator

ប្រតិបត្តិដោយយកចិត្តទុកដាក់, ដោយគោរព។

អាទរ នាម

[អា-ទៈ-រៈ-ភាប] aator

ភាវៈនៃសេចក្ដីអើពើ។

អាទរ នាម

[អា-ទៈ-រៈ-មិត] aator

មិត្រដែលរាប់រកគ្នាដោយយកចិត្តទុកដាក់។

អាទរ នាម

[អា-ទៈ-រៈ-មិត] aator

(ម.ព. អាទរមិត្ត)។

អាទរ—

(ម.ព. អាទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាទរ— នាម

[អា-ទៈ-រៈ—] aateakreak—≈

(ម.ព. អាទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាទិ នាម

[អា-ទិ] aati

ដើម, ខាងដើម; ដើមដំបូង; ការផ្ដួចផ្ដើមមុន :

អាទិ នាម

[អា-ទិ-កាំ-មិក] aati

បុគ្គលដើមបញ្ញត្តិ។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-កាំ-មិ-កៈ-បុក-គល់] aati

(ម.ព. អាទិកម្មិក)។

អាទិ ន., គុ.

[អា-ទិ-កល់-យ៉ាន] aati

លម្អឬពីរោះខាងដើម; ដែលមានលម្អឬពីរោះខាងដើម។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-កា] aati

ហេតុដើមឬដើមហេតុ, ហេតុដំបូង, មូលហេតុ, ប្រថមហេតុ។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-កាល] aati

កាលខាងដើម, កាលពីដើម។

អាទិ ន., គុ.

[អា-ទិ-គៈ-រុ] aati

អក្សរគរុនៅខាងដើម; ដែលមានអក្សរគរុនៅខាងដើម (ព.វ.)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-គុ-រុ] aati

គ្រូដើម; សេនាបតីទី ១។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] aati

ខាងដើមនិងខាងចុង។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-បុ-រ៉ស់] aati

បុព្វបុរស; វិស្ណុ។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ប្រ-យោក] aati

ប្រយោគដើម, ប្រយោគមុន។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ពុត] aati

ព្រះពុទ្ធដើម គឺព្រះពុទ្ធដែលបង្កើតព្រះពុទ្ធនិងពោធិសត្វគ្រប់ព្រះអង្គ :

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ធ័រ] aati

ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលត្រូវសិក្សាមុនដំបូង; បាតិមោក្ខសំវរសីល។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-សិក-ខា] aati

ការសិក្សាអាទិព្រហ្មចរិយធម៌; សិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ម័ច-ឈិម] aati

ខាងដើមនិងកណ្ដាល។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-មៈ-ធ្យំ] aati

(ម.ព. អាទិមជ្ឈិម)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-មូល] aati

(ម.ព. អាទិការណ៍)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-រាច] aati

ព្រះរាជាដើមវង្សនៃក្សត្រិយ៍ក្នុងលោក, ប្រថមក្សត្រិយ៍ (ព្រះបាទមនុ)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-លុប] aati

(ព.វ.) ការលុបអក្សរដើមនៃពាក្យមួយៗចេញ, ដូចជា ឧបាសក ជា បាសក, ឧបាសិកា ជា សិកា, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលីមានន័យប្លែកៗ ពីនេះទៅទៀត)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-លោប] aati

(ម.ព. អាទិលុប)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-វា-ចា] aati

សម្ដីដើម។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-វាត] aati

(ម.ព. អាទិវាចា)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-សង់-កេត] aati

អក្សរសង្ខេបដែលដកយកតែមួយតួៗខាងដើមពីក្នុងពាក្យមួយៗមកប្រើ, ដូចជា កិ. គឺកិរិយាសព្ទ; គុ. គឺគុណសព្ទ; ន. គឺនាមសព្ទ; ពុ.ស. ឬ ព.ស. គឺពុទ្ធសករាជ; ភ.ព. គឺភ្នំពេញ ជាដើម :

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ស័ប] aati

សព្ទដែលជាដើម គឺសព្ទមានចំនួនច្រើន ប៉ុន្តែយកតែចំនួនប៉ុណ្ណោះៗមកប្រាប់ថា "មាននេះមួយៗ ជាដើម", ដូចជា សង្ហារិមទ្រព្យមានចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម (ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម ជាអាទិសព្ទ)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-សំ-ភាស] aati

ការនិយាយរាក់ទាក់ទៅរកមុនឬមករកមុន, សម្ដីរួសរាយរកមុន។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-សំ-ភាស] aati

(ម.ព. អាទិសម្ភាស)។

អាទិកដ្ឋាន

ថ្នាក់ទី១០ជំនាន់មុន គឺឆ្នាំទី៣នៃកម្រិតបឋមសិក្សា :

អាទិកដ្ឋាន នាម

[អា-ទិ-ក័ត-ឋាន] aatiktathan≈

ថ្នាក់ទី១០ជំនាន់មុន គឺឆ្នាំទី៣នៃកម្រិតបឋមសិក្សា :

អាទិករ

អ្នកសាងលោក គឺព្រះព្រហ្មឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

អាទិករ នាម

[អា-ទិ-ក] aatika≈

អ្នកផ្ដើមធ្វើមុន។

អាទិករ នាម

[អា-ទិ-ក] aatika≈

អ្នកសាងលោក គឺព្រះព្រហ្មឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

អាទិកាលនិយម នាម

[អា-ទិ-កាល-និ-យំ] aatikalniyum≈

ការនិយមកាលខាងដើម, កាលពីដើម។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ] aatichch

ព្រះអាទិត្យ។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-ព័ន-ធុ] aatichch

(ម.ព. អាទិច្ចគោត្ត)។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-គោត] aatichch

សុរិយគោត្ត។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-ពា] aatichch

ថ្ងៃអាទិត្យ។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-មា-លា] aatichch

សុរិយមាលា។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-វង់] aatichch

សុរិយវង្ស។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-វា-រៈ] aatichch

(ម.ព. អាទិច្ចពារ)។

អាទិដ្ឋសព្ទ

សព្ទដែលអាទេស គឺសព្ទដែលផ្លាស់អក្សរនេះជាអក្សរនោះតាមវិធីវេយ្យាករណ៍, ដូចជា អានុភាវ ផ្លាស់ វ ជា ព ទៅជា អានុភាព; អា ទិប្ប > អាទិច្ច (ប្ប > ច្ច) ; អទិតិ > អាទិត្យ (តិ > ត្យ) ជាដើម :

អាទិដ្ឋសព្ទ នាម

[អា-ទិត-ឋៈ-ស័ប] aatidthsoptor

សព្ទដែលអាទេស គឺសព្ទដែលផ្លាស់អក្សរនេះជាអក្សរនោះតាមវិធីវេយ្យាករណ៍, ដូចជា អានុភាវ ផ្លាស់ វ ជា ព ទៅជា អានុភាព; អា ទិប្ប > អាទិច្ច (ប្ប > ច្ច) ; អទិតិ > អាទិត្យ (តិ > ត្យ) ជាដើម :

អាទិត្យ

ឈ្មោះនៃសប្ដាហៈ គឺកាលមួយជុំឬមួយខួបនៃថ្ងៃទាំង ៧:

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ពន្លឺដ៏ក្រៃលែង គឺដួងពន្លឺដែលបំភ្លឺលោកក្នុងវេលាថ្ងៃ :

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

តាមលទ្ធិបុរាណឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, អាទិត្យ ឬ អាទិច្ច ថា "បុត្រនៃនាងអទិតិ", ជានាមនៃទេវតាពួកមួយជាបុត្រនាង អទិតិ, បណ្ដាបុត្រទាំងនោះ មានបុត្រមួយឈ្មោះ អាទិត្យ ឬ សូរ្យាទិត្យ ជាទេវបុត្រអ្នកបំភ្លឺលោក ហៅ ព្រះអាទិត្យ។ (គម្ពីរពុទ្ធសាសនាក៏ប្រើពាក្យនេះអនុលោមតាមលទ្ធិបុរាណនោះដែរ)

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ឈ្មោះនក្សត្រនព្វគ្រោះទី១ក្នុងពួកផ្កាយនព្វគ្រោះ៩:

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ឈ្មោះថ្ងៃទី ១នៃសប្ដាហ៍ :

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ឈ្មោះនៃសប្ដាហៈ គឺកាលមួយជុំឬមួយខួបនៃថ្ងៃទាំង ៧:

អាទិត្យមាលា នាម

[អា-ទិត-មា-លា] aatitymealea

កម្រងឬខ្សែរស្មីព្រះអាទិត្យ។

អាទិត្យ—

(ម.ព. អាទិត្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ :

អាទិត្យ— នាម

[អា-ទិត-ត្យៈ—] aatittyeak—≈

(ម.ព. អាទិត្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ :

អាទិទេព

ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឱ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក :

អាទិទេព នាម ១)

[អា-ទិ-ទេប] aatiteb≈

ទេព្តាខាងដើម, ទេព្តាមុនបង្អស់។

អាទិទេព នាម ២)

[អា-ទិ-ទេប] aatiteb≈

ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឱ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក :

អាទិទេពនិយម នាម

[អា-ទិ-ទេប-និ-យំ] aatitebniyum≈

(ម.ព. អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ)។