ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាណា នាម

[អា-ណា-វី-តិក-កៈ-ម៉ៈ] aana

ការប្រព្រឹត្តកន្លងឬល្មើសច្បាប់បញ្ញត្តិ, ការប្រព្រឹត្តបំពានច្បាប់។

អាណា នាម

[អា-ណា-វី-តិ-ក្រំ] aana

(ម.ព. អាណាវីតិក្កមៈ)។

អាណាខេត្ត

ខេត្តដែនដែលនៅក្នុងអំណាចការគ្រប់គ្រងនៃមហាក្សត្រឬរដ្ឋបាលមួយៗ :

អាណាខេត្ត នាម

[អា-ណា-ខែត] aanakhaet≈

ខេត្តដែនដែលនៅក្នុងអំណាចការគ្រប់គ្រងនៃមហាក្សត្រឬរដ្ឋបាលមួយៗ :

អាណាចក្រ

អំណាចដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមួយជុំខេត្តដែន ដូចជាកង់រទេះ គឺអំណាចនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយៗផ្សាយទៅជុំវិញប្រទេសនោះ (ពាក្យនេះ ប្រើជាគូគ្នានឹង សាសនចក្ក ឬ ពុទ្ធចក្ក ឬក៏ សាសនចក្រ, ពុទ្ធចក្រ) :

អាណាចក្រ នាម

[អា-ណា-ច័ក] aanachka≈

អំណាចដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមួយជុំខេត្តដែន ដូចជាកង់រទេះ គឺអំណាចនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយៗផ្សាយទៅជុំវិញប្រទេសនោះ (ពាក្យនេះ ប្រើជាគូគ្នានឹង សាសនចក្ក ឬ ពុទ្ធចក្ក ឬក៏ សាសនចក្រ, ពុទ្ធចក្រ) :

អាណាតូមី នាម

[អា-ណា-តូ-មី] aanatoumi≈

(ម.ព. កាយវិភាគវិទ្យា)។

អាណានិគម

(ប្រវត្តិ.) ទឹកដីកាន់កាប់និងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយប្រជាជាតិមួយដែលនៅក្រៅពីព្រំដែនរបស់ខ្លួននិងនៅតែផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមាតុធានីដោយរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។

អាណានិគម នាម ១)

[អា-ណា-និ-គំ] aananikom

និគមដែលនៅក្នុងអាណាខេត្ត; និគមដែលឋិតនៅក្នុងអំណាច; រដ្ឋដែលតាំងនៅក្នុងអំណាចនៃបរទេស, ស្រុកចំណុះគេ។

អាណានិគម នាម ២)

[អា-ណា-និ-គំ] aananikom

(ប្រវត្តិ.) ទឹកដីកាន់កាប់និងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយប្រជាជាតិមួយដែលនៅក្រៅពីព្រំដែនរបស់ខ្លួននិងនៅតែផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមាតុធានីដោយរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។

អាណានិគមកម្ម

(ប្រវត្តិ.) ការធ្វើអាជីវកម្មខាងផលប្រយោជន៍ដោយទាញយកនូវវត្ថុធាតុដើម កម្លាំងពលកម្ម ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ កន្លែងរស់នៅ។ល។ ពីដែនដីមួយសម្រាប់ជាផលប្រយោជន៍ចំពោះមាតុធានីរបស់ខ្លួន តាមរយៈការយកពន្ធដារ ជួនកាលពីនិគមជន ជួនកាលពីក្រុមហ៊ុននានាដែលធ្វើអាជីវកម្មលើធនធានរ៉ែឬធនធានផ្សេងទៀត

អាណានិគមកម្ម នាម

[អា-ណា-និ-គំ-មៈ-កំា] aananikummeakkama≈

(ប្រវត្តិ.) ការធ្វើអាជីវកម្មខាងផលប្រយោជន៍ដោយទាញយកនូវវត្ថុធាតុដើម កម្លាំងពលកម្ម ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ កន្លែងរស់នៅ។ល។ ពីដែនដីមួយសម្រាប់ជាផលប្រយោជន៍ចំពោះមាតុធានីរបស់ខ្លួន តាមរយៈការយកពន្ធដារ ជួនកាលពីនិគមជន ជួនកាលពីក្រុមហ៊ុននានាដែលធ្វើអាជីវកម្មលើធនធានរ៉ែឬធនធានផ្សេងទៀត

អាណានិគមនិយម

(វិ.ន.) ទម្រង់ដោយឡែកមួយនៃប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬលទ្ធិនិងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង ដែលនៅក្នុងនោះ មហាអំណាចមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹងទៅបាន ដោយសារការឈ្លានពាន ការកាន់កាប់ទឹកដី និងប្រជាជននៃប្រទេសដែលគេហៅថាប្រទេសអាណានិគម :

អាណានិគមនិយម នាម ១)

[អា-ណា-និ-គំ-និ-យំ] aananikumniyum≈

លទ្ធិឬអធ្យាស្រ័យនៃជនខ្លះ ដែលចូលចិត្តតែខាងជ្រៀតជ្រែកវាយដណ្ដើមយកប្រទេសដទៃ មកធ្វើជាស្រុកចំណុះរបស់ខ្លួន។

អាណានិគមនិយម នាម ២)

[អា-ណា-និ-គំ-និ-យំ] aananikumniyum≈

(វិ.ន.) ទម្រង់ដោយឡែកមួយនៃប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬលទ្ធិនិងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង ដែលនៅក្នុងនោះ មហាអំណាចមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹងទៅបាន ដោយសារការឈ្លានពាន ការកាន់កាប់ទឹកដី និងប្រជាជននៃប្រទេសដែលគេហៅថាប្រទេសអាណានិគម :

អាណាប័ក នាម

[អា-ណា-ប៉ាក់] aanabak≈

អ្នកបញ្ជាចំណូលចំណាយ :

អាណាប្លាស្មូស

(កសិ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតស្ថិតក្នុងសន្តានអឺលីស្យាសេអា ពួកអាណាប្លាស្មា កើតចំពោះគោ ក្របី ចៀម ពពែ ឆ្កែ សេះ បង្កង់ ក្ដាន់ ឈ្លូស ប្រើស អូដ្ឋ ... ប៉ុន្តែគោជាសត្វដែលរងការរាតត្បាតខ្លាំងជាងគេ ពិសេសគឺគោពេញវ័យ :

អាណាប្លាស្មូស នាម

[អា-ណា-ប្លា-ស្មូស] aanableasmus≈

(កសិ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតស្ថិតក្នុងសន្តានអឺលីស្យាសេអា ពួកអាណាប្លាស្មា កើតចំពោះគោ ក្របី ចៀម ពពែ ឆ្កែ សេះ បង្កង់ ក្ដាន់ ឈ្លូស ប្រើស អូដ្ឋ ... ប៉ុន្តែគោជាសត្វដែលរងការរាតត្បាតខ្លាំងជាងគេ ពិសេសគឺគោពេញវ័យ :

អាណាព្យាបាល

(ច្ប.) ការគ្រប់គ្រងបីបាច់ ថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិ រូបកាយរបស់អនីតិជនដែលគ្មានអ្នកអំណាចមេបា ឬរបស់អសមត្ថជន។

អាណាព្យាបាល ន., គុ. ១)

[អា-ណា-ព្យា-បាល] aanapyeabal≈

អ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាអាណាខេត្ត ឬការគ្រប់គ្រងរក្សាអាណាខេត្ត, ដែលគ្រប់គ្រងរក្សាអាណាខេត្ត :

អាណាព្យាបាល នាម ២)

[អា-ណា-ព្យា-បាល] aanapyeabal≈

អ្នកគ្រប់គ្រង មើលថែរក្សា គាំពារកូនចៅឬអ្នកក្នុងបន្ទុក :

អាណាព្យាបាល នាម ៣)

[អា-ណា-ព្យា-បាល] aanapyeabal≈

(ច្ប.) ការគ្រប់គ្រងបីបាច់ ថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិ រូបកាយរបស់អនីតិជនដែលគ្មានអ្នកអំណាចមេបា ឬរបស់អសមត្ថជន។

អាណាឡឹបទិក នាម

[អា-ណា-ឡឹប-ទិច] aanaloebtich≈

(វេជ្ជ.) ឱសថជំនួយកម្លាំង។

អាណាឡឹបស៊ី នាម

[អា-ណា-ឡឹប-ស៊ី] aanaloebsi≈

(វេជ្ជ.) (ម.ព. ជំនួយកម្លាំង)។

អាណាឡូក

(ប.ព.) សញ្ញាដែលតម្លៃរបស់វា អាចប្រែប្រួលជាប់ៗគ្នាតាមពេល, ដែលទាក់ទងនឹងប្រព័ន្ធឬគ្រឿងមួយដែលមានរលកសញ្ញាប្រែប្រួលជាប់ៗគ្នាតាមពេល :

អាណាឡូក ន., គុ.

[អា-ណា-ឡូក] aanalouk≈

(ប.ព.) សញ្ញាដែលតម្លៃរបស់វា អាចប្រែប្រួលជាប់ៗគ្នាតាមពេល, ដែលទាក់ទងនឹងប្រព័ន្ធឬគ្រឿងមួយដែលមានរលកសញ្ញាប្រែប្រួលជាប់ៗគ្នាតាមពេល :

អាណា—

(ម.ព. អាណា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាណា— ន., គុ.

[អា-ណា—] aana—≈

(ម.ព. អាណា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាណិកជន

ជនដែលនៅក្នុងអំណាចគេ, ជនអ្នកនៅក្រោមអំណាចនៃបុគ្គលដទៃ; ជនជាតិនានាដែលនៅអាស្រ័យប្រកបមុខរបរក្នុងប្រទេសដទៃ :

អាណិកជន នាម

[អា-ណិ-កៈ-ជន់] aanekochon

ជនដែលនៅក្នុងអំណាចគេ, ជនអ្នកនៅក្រោមអំណាចនៃបុគ្គលដទៃ; ជនជាតិនានាដែលនៅអាស្រ័យប្រកបមុខរបរក្នុងប្រទេសដទៃ :

អាណិត

អាណិតស្រងោចលន្លោចចិត្ត :

អាណិត កិរិយាសព្ទ

[អា-ណិត] anit

នឹកអាសូរ, មានករុណា, នឹកស្រងោចលន្លោចចិត្តទៅរក, នឹកប្រណី :

អាណិត កិរិយាសព្ទ

[អា-ណិត-អៈ-ណាត] anit

អាណិតអ្នកដែលឥតទីពឹងឬឥតទីពំនាក់; អាណិតអាសូរពន់ពេក :

អាណិត កិរិយាសព្ទ

[អា-ណិត-អា-ណោច] anit

អាណិតស្រងោចលន្លោចចិត្ត :

អាណិតអាសូរ កិរិយាសព្ទ

[អា-ណិត-អា-សូ] aanetaasou≈

អាណិតខ្លោចចិត្តឬអាណិតស្រងោចខ្លោចចិត្ត :

អាណូដ

(រូប.) ប៉ូលវិជ្ជមានឬអេឡិចត្រូដនៃគ្រឿងអគ្គិសនីមួយ។

អាណូដ នាម

[អា-ណូត] aanout≈

(រូប.) ប៉ូលវិជ្ជមានឬអេឡិចត្រូដនៃគ្រឿងអគ្គិសនីមួយ។

អាណេវ្រីស

(វេជ្ជ.) អាការៈរីកប៉ោងភ្នាសសរសៃឈាម ដែលបង្កឱ្យកើតមានជាអាតេរ៉ូម។

អាណេវ្រីស នាម

[អា-ណេ-វ្រីស] aanevris≈

(វេជ្ជ.) អាការៈរីកប៉ោងភ្នាសសរសៃឈាម ដែលបង្កឱ្យកើតមានជាអាតេរ៉ូម។

អាណោច

ដែលស្រងោចលន្លោចក្រៃពេក :

អាណោច កិរិយាសព្ទ

[អា-ណោច] aanaoch

ស្រងោចលន្លោចចិត្ត; នឹកអាណិតខ្លោចចិត្ត :

អាណោច គុណនាម

[អា-ណោច] aanaoch

ដែលស្រងោចលន្លោចក្រៃពេក :

អាណោចអាធ័ម

ស្រងោចលន្លោចចិត្តពោរពេញដោយទុក្ខឬចង្អៀតចិត្តណែនតឹងស្ទើរប្រេះទ្រូង :

អាណោចអាធ័ម កិរិយាសព្ទ

[អា-ណោច-អា-ធ័ម] aanaochaathmo≈

ស្រងោចលន្លោចចិត្តពោរពេញដោយទុក្ខឬចង្អៀតចិត្តណែនតឹងស្ទើរប្រេះទ្រូង :

អាតាបី

អ្នកដែលមានការព្យាយាមកម្ដៅបាប គឺអ្នកដែលខំប្រឹងប្រព្រឹត្តធម៌យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឱ្យរីងស្ងួតកិលេស, អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ។

អាតាបី នាម

[អា-តា-ប៉ី] aatabei

អ្នកដែលមានការព្យាយាមកម្ដៅបាប គឺអ្នកដែលខំប្រឹងប្រព្រឹត្តធម៌យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឱ្យរីងស្ងួតកិលេស, អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ។

អាតាបៈ

ការព្យាយាមកម្ដៅបាបឬកម្ដៅកិលេស គឺការព្យាយាមដ៏មុតមាំដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឱ្យរីងស្ងួតកិលេស; ការប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ :

អាតាបៈ នាម ១)

[អា-តា-ប៉ៈ] aatabak

កម្ដៅព្រះអាទិត្យ, កម្ដៅថ្ងៃ; គ្រឿងកម្ដៅ; ចង្អើរ។

អាតាបៈ នាម ២)

[អា-តា-ប៉ៈ] aatabak

ការព្យាយាមកម្ដៅបាបឬកម្ដៅកិលេស គឺការព្យាយាមដ៏មុតមាំដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឱ្យរីងស្ងួតកិលេស; ការប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ :

អាតុរ គុ., កិ.

[អា-តុ-រ៉ៈ] aator

ដែលក្ដៅអន្ទះអន្ទែង; មានជំងឺ, ឈឺ; ដែលមានជំងឺគ្រុនក្ដៅខ្លាំង។

អាតុរ នាម

[អា-តុ-រ៉ៈ] aator

ជំងឺ; ជំងឺក្ដៅ, ជំងឺគ្រុនក្ដៅខ្លាំង។

អាតុរ នាម

[អា-តុ-រ៉ៈ-គ្រឹះ] aator

(ម.ព. អាតុរមន្ទីរ)។

អាតុរ នាម

[អា-តុ-រ៉ៈ-ភាប] aator

ភាពនៃជំងឺឬភាពនៃជំងឺគ្រុនក្ដៅខ្លាំង។

អាតុរ នាម

[អា-តុ-រ៉ៈ-មន់-ទី] aator

មន្ទីរពេទ្យ។

អាតុរ នាម

[អា-តុ-រ៉ៈ-រូប] aator

រូបដែលមានសភាពជាអ្នកឈឺ, រូបដែលកំពុងមានជំងឺ។

អាតុរ—

(ម.ព. អាតុរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាតុរ— នាម

[អា-តុ-រ៉ៈ—] aatorak—≈

(ម.ព. អាតុរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាតូម

(គីមី.) ភាគល្អិតតូចបំផុតនៃអង្គធាតុ ដែលសម្គាល់លក្ខណៈគីមីនៃអង្គធាតុនោះ :

អាតូម នាម

[អា-តូម] aatoum≈

(គីមី.) ភាគល្អិតតូចបំផុតនៃអង្គធាតុ ដែលសម្គាល់លក្ខណៈគីមីនៃអង្គធាតុនោះ :

អាតូមនិយម

(ទស្សនៈ.) ទ្រឹស្ដីបុរាណរបស់ដេម៉ូគ្រីត អេពីគួ និងលុយក្រែស ដែលថា ចុណ្ណភាគសុទ្ធល្អិតបំផុត មិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន និងមិនអាចបំផ្លាញបាន គឺជាសមាសភាពមូលដ្ឋាននៃចក្រវាលទាំងមូល។

អាតូមនិយម នាម

[អា-តូម-និ-យំ] aatoumniyum≈

(ទស្សនៈ.) ទ្រឹស្ដីបុរាណរបស់ដេម៉ូគ្រីត អេពីគួ និងលុយក្រែស ដែលថា ចុណ្ណភាគសុទ្ធល្អិតបំផុត មិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន និងមិនអាចបំផ្លាញបាន គឺជាសមាសភាពមូលដ្ឋាននៃចក្រវាលទាំងមូល។

អាតូល នាម

[អា-តូល] aatoul≈

(ម.ព. កោះផ្កាថ្ម)។

អាតេរ៉ូម

(វេជ្ជ.) គីស្ដកើតឡើងដោយសារកំណកខ្ទុះនៃមុន។

អាតេរ៉ូម នាម

[អា-តេ-រ៉ូម] aateroum≈

(វេជ្ជ.) គីស្ដកើតឡើងដោយសារកំណកខ្ទុះនៃមុន។

អាត់

សន្លឹកបៀម៉្យាងនៅក្នុងល្បែងបៀ កំណត់ថាមួយគ្រាប់ :

អាត់ គុណនាម

[អាត់] aat

តូច; ក្រិស។

អាត់ នាម

[សេក-អាត់] aat

ឈ្មោះសត្វសេកមួយប្រភេទ មាឌតូចចំពុះខ្មៅ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ សេកក្រិច, ខ្លះហៅ សេកក្រិស "សេកតូច"។

អាត់ នាម

[ស្វាយ-អាត់] aat

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទផ្លែតូចៗជាងស្វាយទាំងពួង។

អាត់ នាម

[អាត់] aat

មេក្រមីដែលកើតនៅក្រោមស្បែកមនុស្ស, មានទឹករងៃថ្លាៗ (បន្តិចបន្តួច) នាំបណ្ដាលឱ្យរមាស់, ច្រើនកើតត្រង់ចង្វែកដៃ, បាតដៃ និងម្រាមដៃជាងកន្លែងឯទៀត :

អាត់ កិរិយាសព្ទ

[អាត់] aat

ថតសំឡេងចូលទៅកាស្សែតដោយប្រើម៉ាញ៉េ :

អាត់ នាម

[អាត់] aat

សន្លឹកបៀម៉្យាងនៅក្នុងល្បែងបៀ កំណត់ថាមួយគ្រាប់ :

អាត់ដុកម្ម

ចលនាសរីរាង្គដែលទាញពីក្រៅចូលក្នុងខុសពីទម្រង់ដើម។

អាត់ដុកម្ម នាម

[អាត់-ដុ-កំា] aatdokama≈

ចលនាសរីរាង្គដែលទាញពីក្រៅចូលក្នុងខុសពីទម្រង់ដើម។

អាត់តែ ឈ.

[អាត់-តែ] aatotae

រវល់តែ, អាល័យតែ :

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ] aatmar

អាត្មា (ខ្លួន; ចិត្ត)។

អាត្ម គុណនាម

[អា-ត្មៈ-ក្រឹត] aatmar

ដែលនាំបណ្ដាលពីខ្លួនឯង :

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-គត់] aatmar

ចំពោះខ្លួន, ផ្ទាល់ខ្លួន :

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-គៈ-តិ] aatmar

ដំណើរចិត្ត។

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-គ្រា-ហិ-ណី] aatmar

(ម.ព. អាត្មគ្រាហិន)។

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-គ្រា-ហិន] aatmar

អ្នកដែលឃើញតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-ឃាត] aatmar

អត្តឃាត (ការសម្លាប់ខ្លួន)។

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-ជាត] aatmar

(ម.ព. អាត្មជៈ)។

អាត្ម នាម

[អា-ត្មៈ-ជៈ] aatmar

បុត្រ (ប្រើបានទាំងបុត្រនិងបុត្រី)។