ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អាគន្តុ នាម

[អា-គ័ន-តុ] aakntu

អ្នកដែលទើបមកដល់ថ្មី, ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវដែលមករក។

អាគន្តុក នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ] aakntuk

អ្នកដែលទើមមកដល់ថ្មី, ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវដែលមករក :

អាគន្តុកៈ

វត្តដែលភិក្ខុសាមណេរអ្នកនៅក្នុងអាវាសត្រូវធ្វើចំពោះភិក្ខុសាមណេរជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ជន់] aaknotokakchno≈

ជនជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ទាន] aaknotokaktean≈

ទានដែលគេឱ្យដល់អាគន្តុកៈ។ ទានដែលទាយកប្រគេនដល់បព្វជិតជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] aaknotokbabakdesnotharak≈

(ម.ព. អាគន្តុកប្បដិសណ្ឋារៈ)។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] aaknotokbabakdesnotharak≈

ការទទួលរាក់ទាក់ចំពោះអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ប័ត] aaknotokakbta≈

សំពត់ថែមថ្មី គឺសំពត់ដែលគេដាក់ឬដេរថែមកុំឱ្យខ្វះមិនពេញខ្នាត :

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ភ័ត] aaknotokakphta≈

ភត្តដែលទាយកប្រគេនចំពោះបព្វជិតជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ភិក-ខុ] aaknotokakphikkho≈

ភិក្ខុជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-វ័ត] aaknotokakvta≈

វត្តដែលភិក្ខុសាមណេរអ្នកនៅក្នុងអាវាសត្រូវធ្វើចំពោះភិក្ខុសាមណេរជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុក—

(ម.ព. អាគន្តុក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាគន្តុក— នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ—] aaknotokak—≈

(ម.ព. អាគន្តុក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាគម

(ភាសា.) សទ្ទតាដែលឥតទាក់ទងនឹងជាតិសព្ទ កើតឡើងក្នុងពាក្យឬកន្សោមពាក្យខ្លះ ដើម្បីជាវិសាលសូរ ឬ ដើម្បីសម្រួលអំណាន :

អាគម នាម ១)

[អា-គំ] aakom

ការមក, ដំណើរមកដល់; ការរៀនសូត្រ; សេចក្ដីដឹង; ការចេះដឹង; គម្ពីរ, សាស្ត្រឬសាស្ត្រា, ពុទ្ធមន្ត; គាថាដែលរៀនចេះចាំតៗគ្នាមក; របៀន។

អាគម នាម ២)

[អា-គំ] aakom

ពាក្យដែលខ្មែរច្រើនហៅចំពោះតែមន្តគាថាសម្រាប់សូត្រសែកឬស្ដោះផ្លុំថា អាគម "របៀន" :

អាគម នាម

[អា-គំ-អា-ស្រៃ] aakom

ការអាស្រ័យដោយមន្តអាគម; មន្តអាគមរាយរង :

អាគម នាម ១)

[អា-គំ] aakom

(ព.វ.) អក្សរដែលចុះថែមមក, សម្រាប់បាលីភាសា, ដូចជាចតុ + អរិយសច្ច ចុះ រ ថែមមកជា ចតុរ ហើយធ្វើ អ ជា អា > ចតុរារិយសច្ច "អរិយសច្ចបួន"; អក្សរ រ ដែលចុះថែមហៅថា រ អាគម។

អាគម នាម ២)

[អា-គំ] aakom

(ភាសា.) សទ្ទតាដែលឥតទាក់ទងនឹងជាតិសព្ទ កើតឡើងក្នុងពាក្យឬកន្សោមពាក្យខ្លះ ដើម្បីជាវិសាលសូរ ឬ ដើម្បីសម្រួលអំណាន :

អាគារ នាម ១)

[អា-គា] ឬ [អា-គា-រៈ] aakear

អ្នកដែលមានផ្ទះ ឬអ្នកដែលមានប្រយោជន៍ដោយផ្ទះសំបែង (គ្រហស្ថ)។

អាគារ នាម ២)

[អា-គា] ឬ [អា-គា-រៈ] aakear

សំ. អាគារ ប្រែត្រឹមតែថា "ផ្ទះ" ដូចជា អគារ ដែរក៏មាន។

អាគារ នាម

[អា-គា-រៈ-ធ័រ] aakear

ធម៌សម្រាប់គ្រហស្ថ។

អាគារ នាម

[អា-គា-រៈ-វិ-នៃ] aakear

វិន័យសម្រាប់គ្រហស្ថ, ច្បាប់គ្រហស្ថ។

អាគារ នាម

[អា-គា-រិ-យៈ-ធ័រ] aakear

(ម.ព. អាគារធម៌)។

អាគារ នាម

[អា-គា-រិ-យៈ-វិ-នៃ] aakear

(ម.ព. អាគារវិន័យ)។

អាគារិក នាម

[អា-គា-រិក] ឬ [អា-គា-រិ-កៈ] aakearik

ដូចគ្នានឹង អាគារិយ ដែរ។

អាគារូបដ្ឋាន

គ្រឺះស្ថានសម្រាប់លក់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគរបស់និយោជកទៅឱ្យកម្មករនិយោជិត។

អាគារូបដ្ឋាន នាម

[អា-គា-រូ-ប៉័ត-ឋាន] aakearubtathan≈

គ្រឺះស្ថានសម្រាប់លក់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគរបស់និយោជកទៅឱ្យកម្មករនិយោជិត។

អាគុយ

ឧបករណ៍ផ្ទុកនិងផ្ដល់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានមកពីថាមពលគីមី មានថាមពលច្រើនជាងថ្មពិល មានរាងជាធុងប្រលេពីប៉ែតកែង ទំហំប្រមាណ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ឬក៏ធំជាងនេះ :

អាគុយ នាម

[អា-គុយ] aakuy

ឧបករណ៍ផ្ទុកនិងផ្ដល់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានមកពីថាមពលគីមី មានថាមពលច្រើនជាងថ្មពិល មានរាងជាធុងប្រលេពីប៉ែតកែង ទំហំប្រមាណ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ឬក៏ធំជាងនេះ :

អាគូទុយម៉ង់

(វេជ្ជ.) បាតុភូតនៃសរីរាង្គមិនឆ្លើយតបនឹងការប្រើឱសថ គ្រឿងពុល ឬគ្រឿងញៀន ដែលតម្រូវឱ្យប្រើពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់ដើម្បីទទួលបាននូវប្រសិទ្ធភាព :

អាគូទុយម៉ង់ នាម

[អា-គូ-ទុយ-ម៉ង់] aakutuymngo≈

(វេជ្ជ.) បាតុភូតនៃសរីរាង្គមិនឆ្លើយតបនឹងការប្រើឱសថ គ្រឿងពុល ឬគ្រឿងញៀន ដែលតម្រូវឱ្យប្រើពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់ដើម្បីទទួលបាននូវប្រសិទ្ធភាព :

អាគូមេទ្រី

(វេជ្ជ.) ការវាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮដោយប្រើអាគូម៉ែត្រ។

អាគូមេទ្រី នាម

[អា-គូ-មេ-ទ្រី] aakumetri≈

(វេជ្ជ.) ការវាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮដោយប្រើអាគូម៉ែត្រ។

អាគូម៉ែត្រ

(វេជ្ជ.) ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់វាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮ។

អាគូម៉ែត្រ នាម

[អា-គូ-ម៉ែត] aakumaet≈

(វេជ្ជ.) ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់វាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮ។

អាគូស្មាតាញ៉ូស៊ី

(វេជ្ជ.) ជំងឺថ្លង់ម្យ៉ាង ដែលបណ្ដាលមកពីប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្ដាលមិនអាចចាប់ឬដឹងសំឡេងអ្វីមួយបានច្បាស់។

អាគូស្មាតាញ៉ូស៊ី នាម

[អា-គូ-ស្មា-តា-ញ៉ូ-ស៊ី] aakusmeatanhousi≈

(វេជ្ជ.) ជំងឺថ្លង់ម្យ៉ាង ដែលបណ្ដាលមកពីប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្ដាលមិនអាចចាប់ឬដឹងសំឡេងអ្វីមួយបានច្បាស់។

អាគ្នេយ៍

ទិសដែលអគ្និទេពគ្រប់គ្រង គឺទិសតូចជាចន្លោះនៃទិសបូព៌និងទិសទក្សិណ :

អាគ្នេយ៍ គុណនាម

[អា-គ្នេ] aakney

ដែលទាក់ទងដោយអគ្និ, ដែលជារបស់អគ្និទេព។

អាគ្នេយ៍ នាម

[អា-គ្នេ] aakney

ទិសដែលអគ្និទេពគ្រប់គ្រង គឺទិសតូចជាចន្លោះនៃទិសបូព៌និងទិសទក្សិណ :

អាគ្វីតេ

(វេជ្ជ.) សមត្ថភាពនៃវិញ្ញាណដែលអាចវិនិច្ឆ័យអ្វីៗដែលតូចឬតិចបំផុត។

អាគ្វីតេ នាម

[អា-គ្វី-តេ] aakvite≈

(វេជ្ជ.) សមត្ថភាពនៃវិញ្ញាណដែលអាចវិនិច្ឆ័យអ្វីៗដែលតូចឬតិចបំផុត។

អាឃាត កិរិយាសព្ទ

[អា-ឃាត] aakheat

(រ.ស.) គុំកួន :

អាឃាត នាម

[អា-ឃាត] aakheat

ការបៀតបៀន; អាក្រោធន៍; សេចក្ដីក្រោធខ្លាំង; គំនុំ :

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-កា] aakheat

ការណ៍ឬហេតុ (ដំណើរ) ដែលនាំឱ្យមានគំនុំឬឱ្យមានការបៀតបៀនគ្នា។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-បុក-គល់] aakheat

បុគ្គលដែលមានគំនុំនឹងគ្នា; បុគ្គលអ្នកបៀតបៀនគ្នា។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-ពន់] aakheat

ការចងគំនុំ។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-ព័ន] aakheat

(ម.ព. អាឃាតពន្ធ)។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-មូល] aakheat

មូលហេតុនៃអាឃាត។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-វ័ត-ថុ] aakheat

វត្ថុដែលនាំឱ្យកើតអាឃាត។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-វិ-មុត] aakheat

អ្នកដែលរួចស្រឡះចាកគំនុំហើយ។

អាឃាត នាម

[អា-ឃា-តៈ-ហែត] aakheat

(ម.ព. អាឃាតការណ៍)។

អាឃាតនៈ នាម ១)

[អា-ឃា-តៈ-ណៈ] aakheatoneak

ការពិឃាត។

អាឃាតនៈ នាម ២)

[អា-ឃា-តៈ-ណៈ] aakheatoneak

ទីសម្រាប់ពិឃាត (ហៅ អាឃាតនដ្ឋាន ក៏បាន)។

អាឃាត—

(ម.ព. អាឃាត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាឃាត— នាម

[អា-ឃា-តៈ—] aakheatak—≈

(ម.ព. អាឃាត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាឃោសន នាម

[អា-ឃោ-សៈ-ណៈ] aakhousan

ការប្រកាសសេចក្ដីឱ្យឮសាយសុស, ការស្រែកប្រកាសឮខ្លាំងៗ; សូរសព្ទគឹកកងឬកងរំពង (ប្រើជា អាឃោសនៈ ក៏បាន)។

អាឃោសន នាម

[អា-ឃោ-សៈ-ណៈ-កា] aakhousan

ការប្រកាសដំណឹងផ្សាយឱ្យឮសុសសព្វ។

អាឃោសនសព្ទ នាម

[អា-ឃោ-សៈ-ណៈ-ស័ប] aakhosaknaksba≈

សូរគឹកកង, សូរសព្ទកងរំពង, សូរឮខ្លាំងៗ។

អាឃោសនា នាម

[អា-ឃោ-សៈ-ណា] aakhosakna≈

(ម.ព. អាឃោសន)។

អាឃោសនៈ នាម

[អា-ឃោ-សៈ-ណៈ] aakhosaknak≈

(ម.ព. អាឃោសន)។

អាឃ៌ គុណនាម

[អា] aakhr

(ម.ព. អឃ៌)។

អាង កិរិយាសព្ទ

[អាង] ang

សង្ឃឹមដល់, សង្ឃឹមទៅរក; ពោលដល់; ចង្អុលទៅរក, យកជាគោល, យកជាកសិណឬជាតឹកតាង; ពឹងផ្អែកទៅលើ, យកជាទីពឹង :

អាង កិរិយាសព្ទ

[អាង-ខ្នង] ang

(សំនួន.) អាងបុគ្គលដែលមានអំណាច ឬទ្រព្យយសណាមួយ ចាំជួយធ្វើអន្តរាគមន៍ ការពារ :

អាង នាម

[អាង] ang

ពាងមាឌរាក់ (ប៉ុន្តែខ្ពស់ជាងផើង) មាត់រីកធំ បាតតូច សម្រាប់ដាក់ទឹក :

អាង នាម ១)

[អាង-ទឹក] ang

(ម.ព. អាង២)។

អាង នាម ២)

[អាង-ទឹក] ang

ទីតម្កល់ទឹកដែលមានធារទឹកធំទូលាយ :

អាងខ្នាង កិរិយាសព្ទ a

[អាង-ខ្នាង] aangkhnang

ស្ទាក់ស្ទើរ, រារែក, ហ៊ីងហ៊ាង; ទើសមុខទើសក្រោយ :

អាងខ្នាង គុណនាម b

[អាង-ខ្នាង] aangkhnang

ដែលស្ទាក់ស្ទើរ, រារែក :

អាងទន្លេ

(ភូមិ.) តំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលកំណត់ដោយព្រំប្រទល់ផ្ទៃជម្រាលទទួលទឹកភ្លៀងបង្កើតជាប្រព័ន្ធទឹកហូរ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងទឹកលើដីនិងទឹកក្រោមដី។ អាងទន្លេដែលធំ មានអាងទន្លេរង :

អាងទន្លេ នាម

[អាង-ទន់-លេ] aangtnole≈

(ភូមិ.) តំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលកំណត់ដោយព្រំប្រទល់ផ្ទៃជម្រាលទទួលទឹកភ្លៀងបង្កើតជាប្រព័ន្ធទឹកហូរ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងទឹកលើដីនិងទឹកក្រោមដី។ អាងទន្លេដែលធំ មានអាងទន្លេរង :

អាច

ហ៊ាន; ប្រព្រឹត្តទៅបាន, ធ្វើបាន; មិនរួញរា, មិនរួញថយ; មិនញញើត; មិនទើសទាក់ :

អាច កិរិយាសព្ទ

[អាច] arch

ហ៊ាន; ប្រព្រឹត្តទៅបាន, ធ្វើបាន; មិនរួញរា, មិនរួញថយ; មិនញញើត; មិនទើសទាក់ :

អាចក្ដី

(ស.ស.) (ព.បុ.) ពាក្យជាបុរិសសព្វនាមសម្រាប់បព្វជិតប្រើជាជំនួសឈ្មោះខ្លួន និយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជន ជាជំនួសពាក្យថា "អាត្មា" (ដោយសេចក្ដីថា "ជាអ្នកដឹងសេចក្ដីខុសត្រូវរាក់ជ្រៅបាន" ឬថា "ជាអ្នកអាចដឹងកិច្ចការក្នុងក្ដី គឺក្នុងវត្តអារាមបាន") :

អាចក្ដី សព្វនាម

[អាច-ក្ដី] aachkdei≈

(ស.ស.) (ព.បុ.) ពាក្យជាបុរិសសព្វនាមសម្រាប់បព្វជិតប្រើជាជំនួសឈ្មោះខ្លួន និយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជន ជាជំនួសពាក្យថា "អាត្មា" (ដោយសេចក្ដីថា "ជាអ្នកដឹងសេចក្ដីខុសត្រូវរាក់ជ្រៅបាន" ឬថា "ជាអ្នកអាចដឹងកិច្ចការក្នុងក្ដី គឺក្នុងវត្តអារាមបាន") :

អាចម នាម ១)

[អា-ចំ] aacham

ការលាងជម្រះឱ្យស្អាត, ឱ្យជ្រះមន្ទិលកខ្វក់ :

អាចម នាម ២)

[អា-ចំ] aacham

ឧច្ចារៈ (អាចម៍) :

អាចមន នាម

[អា-ចៈ-ម៉ៈ-ណៈ] aachomon

ការលាងជម្រះ (មាត់ជាដើម) ឱ្យជ្រះមន្ទិល :

អាចមន នាម

[អា-ចៈ-ម៉ៈ-ណៈ-កិច] aachomon

កិច្ចលាងជម្រះឱ្យជ្រះមន្ទិល (នៃមាត់ជាដើម) :

អាចមនៈ នាម

[អា-ចៈ-ម៉ៈ-ណៈ] aachakmaknak≈

(ម.ព. អាចមន)។

អាចម៍

(សំនួន.) យ៉ាងល្អិតល្អន់ យ៉ាងដិតដល់ :