ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អសេរី នាម

[អៈ-សេ-រ៉ី-បៈ-ទេស] aoseri

ប្រទេសឥតអំណាច, ប្រទេសជាចំណុះគេ។

អសេរី នាម

[អៈ-សេ-រ៉ី-ភាប] aoseri

ភាវៈនៃអ្នកឥតអំណាច។

អសេរី នាម

[អ័ស-ស្វៃ-រី-ប្រ-ទេស] aoseri

(ម.ព. អសេរីបទេស)។

អសេរី នាម

[អ័ស-ស្វៃ-រី-ភាប] aoseri

(ម.ព. អសេរីភាព)។

អសេរី—

(ម.ព. អសេរី) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អសេរី— នាម

[អៈ-សេ-រ៉ី—] aakserei—≈

(ម.ព. អសេរី) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អសោក

ព្រះនាមមហាក្សត្រិយ៍មួយព្រះអង្គក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៣នៃពុទ្ធសករាជ ជាក្សត្រិយ៍មានតេជានុភាពច្រើន ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភកៈ បានទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយពេញព្រះសមត្ថភាព :

អសោក គុណនាម

[អៈ-សោក] aasaok

ដែលឥតសោក, ឥតស្តាយស្រណោះ។

អសោក នាម

[អៈ-សោក] aasaok

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីសម្បុរសភាវ ផ្កាសម្បុរក្រហមប្រឿង ក្លិនស្រដៀងនឹងផ្កាអម្ពិល, ត្រួយខ្ចីប្រើជាអន្លក់បាន, ផ្កាប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរឬជ្រក់បាន, ជាឈើមានលម្អនិងប្រយោជន៍ដោយឡែក គួរដាំក្នុងវត្តអារាមឬក្នុងភូមិ :

អសោក នាម

[អៈ-សោក] aasaok

ព្រះនាមមហាក្សត្រិយ៍មួយព្រះអង្គក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៣នៃពុទ្ធសករាជ ជាក្សត្រិយ៍មានតេជានុភាពច្រើន ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភកៈ បានទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយពេញព្រះសមត្ថភាព :

អសោច

ស្អុយកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។

អសោច គុណនាម

[អៈ-សោច] aosaoch

ដែលមិនស្អាត, មិនបរិសុទ្ធ; សោគ្រោក; កខ្វក់; អាក្រក់; ស្អុយអាក្រក់គួរខ្ពើម, គួរឆ្អើម :

អសោច នាម

[កេ-អៈ-សោច] aosaoch

កេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់។

អសោច នាម

[មៈ-នុស-អៈ-សោច] aosaoch

មនុស្សដែលមានឈ្មោះអាក្រក់ក្រៃពេក។

អសោច នាម

[អៈ-សោច-កេ-ឈ្មោះ] aosaoch

ស្អុយកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។

អសោចិ៍ គុណនាម

[អៈ-សោច] aaksaoch≈

(ម.ព. អសោច)។

អសំហារិមៈ នាម

[អៈ-ស័ង-ហា-រិ-មៈ] aosamharimeak

(ម.ព. អសង្ហារិមៈ)។

អស់

(សំនួន.) ដល់ថ្ងៃអន្សា អស់រាសី អស់បុណ្យ អស់សំណាង :

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់] os

មិនមាន, លែងមាន; មិនសល់, ឥតសេសសល់; ចប់; ស្រេច; ផុត; រលត់; សូន្យ :

អស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[អស់-ដៃ] os

អស់កម្លាំងដៃ។

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ដៃ-អស់-ជើង] os

អស់កម្លាំងដៃជើង។

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ពឹស] os

លែងមានពិស។

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-រឿង] os

អស់ដំណើរ, អស់អាថ៌កំបាំង, អស់យ៉ាង :

អស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[អស់-ដៃ] os

(សំនួន.) ធ្វើទៅទៀតមិនកើត, ធ្វើលែងកើត។

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ដៃ-អស់-ជើង] os

(សំនួន.) អស់ពីចិត្ត, អស់បែប, អស់យ៉ាង :

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ពឹស] os

(សំនួន.) អស់អំណាច, អស់ពុតកំណាច។

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-រឿង] os

គ្រប់សព្វ :

អស់ នាម

[ពោ-អស់-រាច] os

(ព.ប្រ.) ដើមពោធិ៍តាយសាក (ចំពោះតែដើមពោធិ៍ដែលមានគេគោរព)។

អស់ នាម

[មៈ-នុស-អស់-ជំ-រើស] os

មនុស្សមិនបានការ។

អស់ នាម

[អស់-កាំ] os

រដោះបាប។

អស់ នាម

[អស់-កាំ-នឹង-គ្នា] os

(សំនួន.) លាកចិត្តលែងរាប់រកគ្នាជាគូស្រករតទៅទៀត។

អស់ នាម

[អស់-កំ-ឡាំង] os

ថយឬស្បើយកម្លាំង។

អស់ នាម

[អស់-កាស់] os

(ព.ប្រ.) ខ្សត់ខ្សោយជាងពីដើម :

អស់ នាម

[អស់-កើត] os

លែងកើត, ធ្វើមិនកើត, មិនសម្រេច។

អស់ នាម

[អស់-ក្បាច់] os

(ព.ប្រ.) ទ័លគំនិត ទ័លប្រាជ្ញា; ទ័លឧបាយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ។

អស់ នាម

[អស់-ក្បួន] os

អស់ចំណេះ; អស់ពីចិត្ត។

អស់ នាម

[អស់-ក្លាក់] os

(ព.សា.) អស់កែទៅទៀតបាន; ដែលគេរកឧបាយស្ដីប្រដៅឬជួយជ្រោមជ្រែងតទៅទៀតពុំកើត :

អស់ នាម

[អស់-ខុស] os

លែងខុស។

អស់ នាម

[អស់-គេ] os

គេទាំងឡាយ :

អស់ នាម

[អស់-ចង់] os

លែងចង់ឬលែងមានចំណង់; ពេញចំណង់។

អស់ នាម

[អស់-ចិត] os

ស្កប់ចិត្ត, ល្មមដល់ចិត្ត។

អស់ នាម

[អស់-ច្បាប់] os

ពេញច្បាប់, ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់; ពេញលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់។

អស់ នាម

[អស់-ចំ-ណង់] os

(ម.ព. អស់ចង់)។

អស់ នាម

[អស់-ចំ-ណេះ] os

ផុតការចេះ, លែងចេះតទៅទៀត :

អស់ នាម

[អស់-ជំ-រើស] os

ដែលសល់ពីគេជ្រើសសម្រាំងយកតែល្អៗអស់ទៅហើយ, ដែលអន់ :

អស់ នាម

[អស់-ជើង] os

សព្វគ្រប់, គ្រប់គ្រាន់; ពេញល្បិច, ពេញបន្ទុក។

អស់ នាម

[អស់-ជំ-នុំ] os

(ព.បុ.) ប្រជុំសេនាបតីអ្នកជំនុំសម្រេចការផែនដី (ច្រើនហៅ) :

អស់ នាម

[អស់-តំ-រ៉ិះ] os

អស់គំនិតត្រិះរិះ, ត្រិះរិះតទៅទៀតមិនលេចឬមិនចេញគំនិត, ទ័លគំនិត។

អស់ គុណនាម

[អស់-ទាំង] os

ទាំងឡាយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-ទាំង-គេ] os

(ម.ព. អស់គេ)។

អស់ គុណនាម

[អស់-ទ្រ័ប] os

អស់សម្បត្តិ អស់ប្រាក់កាស។

អស់ គុណនាម

[អស់-ទំ-ហ៊ឹង] os

ពេញទំហឹង :

អស់ គុណនាម

[អស់-នុះ] os

ទាំងនុ៎ះ, ទាំងហ្នឹង, អស់ហ្នឹង, ឬទាំងនោះ។

អស់ គុណនាម

[អស់-និះ] os

ទាំងនេះ :

អស់ គុណនាម

[អស់-នុះ] os

(ម.ព. អស់នុ៎ះ)។

អស់ គុណនាម

[អស់-បែប] os

គ្រប់បែប, ពេញបែប :

អស់ គុណនាម

[អស់-ពី] os

រួចពី។

អស់ គុណនាម

[អស់-ពី-នុះ-នុះ] os

រួចពីនុ៎ះហើយនោះទៀត។

អស់ គុណនាម

[អស់-យ៉ាង] os

គ្រប់យ៉ាង គ្រប់បែប; សព្វគ្រប់; ក្រៃពេក, ណាស់, ពេកណាស់ :

អស់ គុណនាម

[អស់-រាច] os

អស់ព្រះជន្ម (ក្សត្រិយ៍អស់ព្រះជន្ម)។

អស់ គុណនាម

[អស់-លោក-នាក់] os

លោកនិងអ្នកទាំងឡាយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-សាច់] os

(សំនួន.) អស់ស្ដីថាកើត, លែងស្ដីប្រដៅកើត; អស់កែកើត។

អស់ គុណនាម

[អស់-ហើយ] os

គ្មានហើយ, ឥតមានសេសសល់ឡើយ; សព្វគ្រប់ហើយ, ល្មមដល់ការហើយ; ស្រេចហើយ, ស្រេចបាច់ហើយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-នឹង] os

ទាំងហ្នឹង, អស់នុះ :

អស់ គុណនាម

[អស់-អែង] os

ឯងទាំងអស់គ្នា :

អស់ គុណនាម

[អស់-អង់] os

អស់ទាំងខ្លួន, សព្វសព៌ាង្គកាយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-អ័រ] os

អស់សេចក្ដី, អស់ដំណើរសេចក្ដី; ដោយសព្វគ្រប់ :

អស់ គុណនាម

[អស់-អា] os

(ម.ព. អស់អថ៌)។

អស់ ធ.

[អស់] os

(ព.វ.) ពាក្យជាធ្នាក់ ប្រាប់សេចក្ដីថា "ប្រព្រឹត្តទៅរហូត, លុះដល់, កំណត់ត្រឹម" គឺតាំងនៅឬប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមានកំណត់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះៗ :

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ល័ក] os

(សំនួន.) ដល់ថ្ងៃអន្សា អស់រាសី អស់បុណ្យ អស់សំណាង :

អស់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ ១)

[អស់-ខ្យល់] askhayl≈

ស្ងប់លែងមានខ្យល់។

អស់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ ២)

[អស់-ខ្យល់] askhayl≈

ផុតរលត់ខ្យល់ដង្ហើម (ស្លាប់)។

អស់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ខ្យល់] askhayl≈

អស់កម្លាំង មិនអាចបន្តទៀតបាន :

អស់លោក

សព្ទអារក្សថា "បង់បត់, មេមត់, បិសាច, ខ្មោចអារក្ស" :

អស់លោក នាម

[អស់-លោក] aosolouk

ពួកមន្ត្រី :

អស់លោក នាម

[អស់-លោក] aosolouk

សព្ទអារក្សថា "បង់បត់, មេមត់, បិសាច, ខ្មោចអារក្ស" :

អស់អញ គុ.កិ., គុ.

[អស់-អាញ់] aasaaanh

ដែលអស់ពីចិត្តពីថ្លើមរបស់ខ្លួន, ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី :

អស់អញ គុណនាម a

[អស់-អាញ់-លំ-គិញ] aasaaanh

ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី ដោយចង់ឱ្យបានសម្រេចការឆាប់, ឱ្យបានដូចបំណងយ៉ាងឆាប់, ឱ្យបរិសុទ្ធល្អ។

អស់អញ នាម b

[អស់-អាញ់-លំ-គិញ] aasaaanh

ការយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី :

អស់អញ នាម

[អស់-អាញ់-លំ-គិញ-អា-ត្មា] aasaaanh

(ម.ព. អស់អញលំគេញ)។

អស់អ្នក នាម

[អស់-នាក់] aosoanok

អ្នកទាំងអស់គ្នា :

អស់អ្នក នាម

[អស់-នាក់] aosoanok

ស្ត្រីព្រះស្នំ :

អស្ចារ្យ គុណនាម a

[អស់-ចា] os ja

ដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក, ដែលគួរទះដៃស្ងើចសរសើរ; ដែលគួរស្ញែងក្រៃពេក :

អស្ចារ្យ នាម b

[អស់-ចា] os ja

ហេតុឬដំណើរដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក :

អស្ដង្គត

ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ :

អស្ដង្គត កិ., គុ.

[អស់-ស្ដង់-គត់] aosdongkot

ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ :

អស្ដង្គត— កិ., គុ.

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ—] assadngkeaktak—≈

(ម.ព. អស្តង្គត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អស្ដង្គត— នាម

[ពេល-អស់-ស្ដង់-គត់] pelassadngkta≈

ពេលថ្ងៃលិច។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-កាល] assadngkeaktakkal≈

កាលនៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-វេ-លា] assadngkeaktakvelea≈

វេលានៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-សៈ-ម៉ៃ] assadngkeaktaksakmai≈

សម័យនៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-សូ] assadngkeaktaksou≈

ព្រះអាទិត្យលិច (ព.កា.)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-សូ-រ-យ៉ា] assadngkeaktaksouroya≈

(ម.ព. អស្ដង្គតសូរ្យ)។