ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អលោភ នាម

[អៈ-លោ-ភៈ-ចិត] aolouph

ចិត្តឥតលោភ។

អលោភ នាម

[អៈ-លោ-ភៈ-ចេ-តៈ-ណា] aolouph

គំនិតឥតលោភ។

អលោភោ

ដែលឥតលោភ ឬដែលមិនសូវមានលោភ :

អលោភោ គុណនាម

[អៈ-លោ-ភោ] aolouphou

ដែលឥតលោភ ឬដែលមិនសូវមានលោភ :

អលោភៈ នាម

[អ-លោ-ភៈ] alopheak≈

(ម.ព. អលោភ)។

អល់អែក កិ., គុ.កិ.

[អល់-អែក] aaloaaek

ស្ទាក់ស្ទើរ :

អល់អែក គុណនាម

[អល់-អែក] aaloaaek

រារែក, ស្ទើរទៅស្ទើរនៅ :

អល្បវិទ្យ នាម

[អ័ល-ប៉ៈ-វិត] aalbovityor

(ម.ព. អប្បវិជ្ជ ក្នុង អប្ប)។

អល្លោ!

ពាក្យសម្រាប់បន្លឺក្នុងការឱ្យដំណឹងឬសួរគ្នាជាមុននៅវេលាផ្ដើមនិយាយដោយទូរសព្ទ :

អល្លោ! ឧទានសព្ទ

[អាល់-លោ] aallo≈

ពាក្យសម្រាប់បន្លឺក្នុងការឱ្យដំណឹងឬសួរគ្នាជាមុននៅវេលាផ្ដើមនិយាយដោយទូរសព្ទ :

អវកដ

ដែលមានន័យ, មានដំណើរ, មានទំនង ផ្សេងគ្នា; ដែលជាទំនាស់នឹងគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា, ដែលទីទៃពីគ្នា, ដែលផ្សេងគ្នា ឬដោយខ្លួនពីគ្នា :

អវកដ គុណនាម

[អៈ-វៈ-កត់] aovokod

ដែលមានន័យ, មានដំណើរ, មានទំនង ផ្សេងគ្នា; ដែលជាទំនាស់នឹងគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា, ដែលទីទៃពីគ្នា, ដែលផ្សេងគ្នា ឬដោយខ្លួនពីគ្នា :

អវកាស

(ភូមិ.) ផ្នែកក្រៅពីមណ្ឌលបរិយាកាសនានារបស់ផែនដី។

អវកាស នាម ១)

[អៈ-វៈ-កាស] aavokas

(ម.ព. ឱកាស)។

អវកាស នាម ២)

[អៈ-វៈ-កាស] aavokas

(ភូមិ.) ផ្នែកក្រៅពីមណ្ឌលបរិយាកាសនានារបស់ផែនដី។

អវកាសយាន នាម

[អៈ-វៈ-កា-សៈ-យាន] aakveakkasakyean≈

(ម.ព. យានអវកាស)។

អវកាសយានដ្ឋាន

មូលដ្ឋានសម្រាប់បាញ់បង្ហោះ រក្សាទុក និងធ្វើពិសោធន៍យានអវកាស :

អវកាសយានដ្ឋាន នាម

[អៈ-វៈ-កា-សៈ-យា-ណាត់-ឋាន] aakveakkasakyeanatthan≈

មូលដ្ឋានសម្រាប់បាញ់បង្ហោះ រក្សាទុក និងធ្វើពិសោធន៍យានអវកាស :

អវកាសយានិក នាម

[អៈ-វៈ-កា-សៈ-យា-និក] aakveakkasakyeanik≈

អ្នកដែលធ្វើដំណើរតាមយានអវកាស :

អវកាសវិទ្យា

ផ្នែកមួយនៃតារាវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីដើមកំណើតនិងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់អវកាស :

អវកាសវិទ្យា នាម

[អៈ-វៈ-កា-សៈ-វិត-ទ្យា] aakveakkasakvittyea≈

ផ្នែកមួយនៃតារាវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីដើមកំណើតនិងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់អវកាស :

អវកុដារ គុណនាម

[អៈ-វៈ-កុ-ដា] aavokodar

ដូចគ្នានឹង អវកដ។

អវគមន៍

សេចក្ដីចូលចិត្ត, ការយល់ជាក់ :

អវគមន៍ នាម

[អៈ-វៈ-គំ] aavokomon

សេចក្ដីចូលចិត្ត, ការយល់ជាក់ :

អវគ្គ គុ., ន.

[អៈ-វ័ក] aovokk

ដែលឥតវគ្គ, ឥតពួក; ព្យញ្ជនៈឥតពួក។

អវគ្គៈ គុ., ន.

[អៈ-វ័ក-គៈ] aakvkakeak≈

(ម.ព. អវគ្គ)។

អវគ្រហៈ

ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរាងដងកណ្ដៀវខ្មែរ (ៜ) នេះ (ហៅថា អវគ្រហៈ “វណ្ណយុត្តជាគ្រឿងធ្វើស្រៈ អៈ ឱ្យខ្ចាត់ចេញ”), សម្រាប់ប្រើតបទសន្ធិជាជំនួសស្រៈ អ, មានវិធីប្រើដូចគ្នានឹង អាប៉ុស្ត្រុហ្វិ៍ Apostrophe បារាំងសែស (') នេះ, ប្រ

អវគ្រហៈ នាម

[អៈ-វ័ក-គ្រៈ-ហៈ] aavokrohak

គ្រឿងជំទាស់, គ្រឿងរារាំង, ហេតុដែលនាំឱ្យទើសទាក់, ឧបសគ្គ :

អវគ្រហៈ នាម

[អៈ-វ័ក-គ្រៈ-ហៈ] aavokrohak

ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរាងដងកណ្ដៀវខ្មែរ (ៜ) នេះ (ហៅថា អវគ្រហៈ “វណ្ណយុត្តជាគ្រឿងធ្វើស្រៈ អៈ ឱ្យខ្ចាត់ចេញ”), សម្រាប់ប្រើតបទសន្ធិជាជំនួសស្រៈ អ, មានវិធីប្រើដូចគ្នានឹង អាប៉ុស្ត្រុហ្វិ៍ Apostrophe បារាំងសែស (') នេះ, ប្រ

អវគ្រោះ នាម

[អៈ-វ័ក-គ្រោះ] aavokruoh

ដូចគ្នានឹង អវគ្រហៈ។

អវចរ

ដំណើរអន្ទោលឬត្រាច់រង្គាត់ទៅមក, ការវិលកើតវិលស្លាប់; ដែន, ខេត្ត, ខេត្តដែន; វិស័យ។

អវចរ នាម

[អៈ-វៈ-ច] aavochar

ដំណើរអន្ទោលឬត្រាច់រង្គាត់ទៅមក, ការវិលកើតវិលស្លាប់; ដែន, ខេត្ត, ខេត្តដែន; វិស័យ។

អវជាត គុណនាម

[អៈ-វៈ-ជាត] aavocheat

ដែលមានកំណើតទាប, ដែលកើតមកហើយថោកទាប។

អវជាត នាម

[អៈ-វៈ-ជា-តៈ-បុត] aavocheat

កូនដែលមានចរិយាធម៌ថោកទាបជាងត្រកូលរបស់ខ្លួន, កូនក្រៅគន្លងធម៌។

អវជាត នាម

[អៈ-វៈ-ជា-តៈ-បុត] aavocheat

(ម.ព. អវជាតបុត្ត)។

អវជ័យ

ការឈ្នះហើយធ្វើឱ្យលុះនៅក្នុងអំណាចឬក្នុងកណ្ដាប់ដៃ, ការប្រាបប្រាមឬពង្រាបឱ្យបាក់បប, ឱ្យខ្លបខ្លាច :

អវជ័យ នាម

[អៈ-វៈ-ជៃ] aavochey

ការឈ្នះហើយធ្វើឱ្យលុះនៅក្នុងអំណាចឬក្នុងកណ្ដាប់ដៃ, ការប្រាបប្រាមឬពង្រាបឱ្យបាក់បប, ឱ្យខ្លបខ្លាច :

អវជ្ឈាន

ការជ្រប់មុខ, ការសញ្ជប់សញ្ជឹង, ទ្រមឹងទ្រមើយដោយមានសេចក្ដីទុក្ខព្រួយខ្លាំង។

អវជ្ឈាន នាម

[អៈ-វ័ច-ឈាន] aavochchhean

ការជ្រប់មុខ, ការសញ្ជប់សញ្ជឹង, ទ្រមឹងទ្រមើយដោយមានសេចក្ដីទុក្ខព្រួយខ្លាំង។

អវតារ

ចុតិនៃទេវតា, ការចុះចាកឋានសួគ៌មកចាប់កំណើតជាមនុស្ស; ការបែងភាគមកកើតនៃវិស្ណុ :

អវតារ នាម ១)

[អៈ-វៈ-តា] aovotar

ដំណើរឆ្លងចុះ (ពីមួយទៅមួយជាលំដាប់គ្នា), លំដាប់តៗគ្នា។

អវតារ នាម ២)

[អៈ-វៈ-តា] aovotar

ចុតិនៃទេវតា, ការចុះចាកឋានសួគ៌មកចាប់កំណើតជាមនុស្ស; ការបែងភាគមកកើតនៃវិស្ណុ :

អវត្តមាន

(វេជ្ជ.) អាការៈបាត់ការចងចាំនិងអាចឈានដល់ការបាត់ស្មារតីមួយរយៈពេលខ្លី ដោយសារកង្វះឈាមទៅចិញ្ចឹមខួរក្បាល។ (ពាក្យនេះប្រើក្នុងជំនាញជំងឺផ្លូវចិត្ត)។

អវត្តមាន នាម

[អៈ-វ័ត-តៈ-មាន] aakvtatakmean≈

ការមិនមានមុខ មិនបានចូលរួម (នៅក្នុងការសិក្សា, កិច្ចប្រជុំ...) ; ការមិនមានអ្វីមួយ :

អវត្តមាន នាម

[អៈ-វ័ត-តៈ-មាន] aakvtatakmean≈

(វេជ្ជ.) អាការៈបាត់ការចងចាំនិងអាចឈានដល់ការបាត់ស្មារតីមួយរយៈពេលខ្លី ដោយសារកង្វះឈាមទៅចិញ្ចឹមខួរក្បាល។ (ពាក្យនេះប្រើក្នុងជំនាញជំងឺផ្លូវចិត្ត)។

អវទាន

កិច្ចដែលធ្វើសម្រេចហើយ; ការបែងជាភាគៗ; រឿង, រឿងរ៉ាវ; ប្រវត្តិ; អបទាន; សង្កាត់នៃរឿងឬរឿងជាសង្កាត់ៗ :

អវទាន នាម

[អៈ-វៈ-ទាន] aovotean

កិច្ចដែលធ្វើសម្រេចហើយ; ការបែងជាភាគៗ; រឿង, រឿងរ៉ាវ; ប្រវត្តិ; អបទាន; សង្កាត់នៃរឿងឬរឿងជាសង្កាត់ៗ :

អវធាន

ការតាំងចិត្ត; ការចុះចិត្ត, ការស៊ប់ចិត្ត។

អវធាន នាម

[អៈ-វៈ-ធាន] aovothean

ការតាំងចិត្ត; ការចុះចិត្ត, ការស៊ប់ចិត្ត។

អវន្ទីយ គុណនាម

[អៈ-វ័ន-ទី] ឬ [អៈ-វ័ន-ទី-យៈ] aovontiy

ដែលមិនគួរថ្វាយបង្គំ, មិនគួរសំពះ, មិនគួរគំនាប់។

អវន្ទីយ នាម

[អៈ-វ័ន-ទី-យៈ-បុក-គល់] aovontiy

បុគ្គលដែលមិនគួរអភិវាទ :

អវមាន

ការមើលងាយ; សេចក្ដីមិនអើពើ, មិនគោរព; ការលុបគុណ :

អវមាន នាម

[អៈ-វៈ-មាន] aovomean

ការមើលងាយ; សេចក្ដីមិនអើពើ, មិនគោរព; ការលុបគុណ :

អវយវៈ

អង្គ, រូបអង្គ, រូបរាង, សព៌ាង្គ, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; ចំណែក; ប៉ែកឬចំណែកតូចធំនៃរូបកាយ :

អវយវៈ នាម

[អៈ-វ៉ៈ-យៈ-វៈ] aovoyoveak

អង្គ, រូបអង្គ, រូបរាង, សព៌ាង្គ, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; ចំណែក; ប៉ែកឬចំណែកតូចធំនៃរូបកាយ :

អវរុទ្ធ

ដែលគេបណ្ដេញឬបំបរបង់; ដែលគេលុបឈ្មោះចោលលែងរាប់រក; ដែលគេលុបឈ្មោះចេញពីរាជការ :

អវរុទ្ធ គុ., ន.

[អៈ-វៈ-រុត] aovorutthor

ដែលគេបណ្ដេញឬបំបរបង់; ដែលគេលុបឈ្មោះចោលលែងរាប់រក; ដែលគេលុបឈ្មោះចេញពីរាជការ :

អវលោកនៈ នាម

[អៈ-វៈ-លោ-កៈ-ណៈ] aavoloukaneak

ការរមិលមើល, ការប្រមើលមើល; ការឈ្ងោកមើល; ការសម្លឹងស្ទង់មើល :

អវលោកន៍ នាម

[អៈ-វៈ-លោក] aakveaklok≈

(ម.ព. អវលោកនៈ)។

អវលោកិតេស្វរ នាម ១)

[អៈ-វៈ-លោ-កិ-តេ-ស្វៈ-រ៉ៈ] aovolouketesvor

អ្នកដែលជាធំក្នុងការប្រមើលមើលឬពិនិត្យមើលសេចក្ដីសុខទុក្ខនិងចរិយារបស់សត្វលោក។

អវលោកិតេស្វរ នាម ២)

[អៈ-វៈ-លោ-កិ-តេ-ស្វៈ-រ៉ៈ] aovolouketesvor

នាមនៃពោធិសត្វ ដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយានសន្មតដោយឧប្បត្តិកថាជាទេវតាវិសេសមួយអង្គ ជាអ្នកពិនិត្យមើលសុខទុក្ខជាដើម របស់សត្វលោក ក្នុងសាសនានៃព្រះសក្យមុនីគោតម ព្រមទាំងមើលបីបាច់រក្សាសត្វលោកផង (ធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍)។ គេច្រើនធ្វើមុខ ៤នៅកំពូលប្រាសាទឬក

អវលោកេស្វរ នាម

[អៈ-វៈ-លោ-កេ-ស្វៈ-រ៉ៈ] aovoloukesvor

អ្នកដែលជាធំក្នុងការប្រមើលមើល ...។

អវលោកេស្វរៈ នាម

[អៈ-វៈ-លោ-កេ-ស្វៈ-រ៉ៈ] aakveaklokesveakrak≈

(ម.ព. អវលោកេស្វរ)។

អវសរ

ឱកាស; គ្រា, សម័យ, ពេល; ដើមហេតុ។

អវសរ នាម

[អៈ-វៈ-សៈ-រ៉ៈ] ឬ [អៈ-វៈ-ស] aovosor

ឱកាស; គ្រា, សម័យ, ពេល; ដើមហេតុ។

អវសាន

ពាក្យប្រៀនប្រដៅជាទីបំផុតឬចុងក្រោយបំផុត។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សាន] aavosan

ទីបំផុត; ទីចប់; ចុងបំផុត, ចុងក្រោយ; ព្រំដែន; ខេត្ត :

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-កៈ-ថា] aavosan

ពាក្យជាទីបំផុត; ពាក្យបញ្ចប់។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-កាល] aavosan

កាលជាទីបំផុត; មរណកាល។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-កិច] aavosan

កិច្ចជាខាងចុងបំផុត; កិច្ចដែលធ្វើរួចហើយដល់ពេលអស់ជីវិត។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-ក្រឹត] aavosan

(ម.ព. អវសានកិច្ច)។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-គា-ថា] aavosan

គាថាបញ្ចប់សេចក្ដី; គាថាជាខាងចុងបំផុតនៃគម្ពីរ។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-បត់] aavosan

បទជាខាងចុងបំផុត។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-ពង់] aavosan

(ម.ព. អវសានវង្ស)។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-វង់] aavosan

វង្សចុងបំផុត។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ-សាស] aavosan

ពាក្យបណ្ដាំជាទីបំផុត; បណ្ដាំក្នុងពេលជិតអស់ជីវិត។

អវសាន នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណា-នុ-សា-សៈ-នី] aavosan

ពាក្យប្រៀនប្រដៅជាទីបំផុតឬចុងក្រោយបំផុត។

អវសានប្បញ្ញត្តិ នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណ័ប-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] aakveaksanbabnhonhat≈

បទប្បញ្ញត្តិចុងក្រោយ ដែលមានពីរ ឬបីមាត្រា ។

អវសាន—

(ម.ព. អវសាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អវសាន— នាម

[អៈ-វៈ-សា-ណៈ—] aakveaksanak—≈

(ម.ព. អវសាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អវសិដ្ឋ គុណនាម

[អៈ-វៈ-សិត] aavosedthar

ដែលសល់, ដែលនៅសល់; ដែលជាសំណល់ :