ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អរុណ នាម

[អៈ-រុ-ណៈ-វ័ន] aarun

(ម.ព. អរុណព័ណ៌)។

អរុណ នាម

[អៈ-រុ-ណៈ-សា-រ៉ៈ-ថិ] aarun

(ម.ព. អរុណករ)។

អរុណ នាម

[អៈ-រុន-សុ-វ័ត] aarun

(ម.ព. អរុណសួស្ដី!)។

អរុណ នាម

[អៈ-រុន-សួ-ស្ដី] aarun

សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក។

អរុណ នាម

[អៈ-រុ-ណោ-ទៃ] aarun

ការរះឡើងនៃអរុណ, ពេលអរុណរះ, វេលាថ្ងៃរះ។

អរុណោ—

(ម.ព. អរុណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរុណោ— នាម

[អៈ-រុ-ណោ—] aakrunao—≈

(ម.ព. អរុណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរុណ—

(ម.ព. អរុណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរុណ— នាម

[អៈ-រុ-ណៈ—] aakrunak—≈

(ម.ព. អរុណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរូប គុណនាម

[អៈ-រូប] aorub

ដែលឥតរូប, ដែលមានតែនាម គឺដែលមានពាក្យហៅប៉ុន្តែឥតរូប។

អរូប នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-ធ័រ] aorub

អ្វីៗដែលមានតែនាមឥតរូប (នាមធម៌)។

អរូប នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-នាម] aorub

(ព.វ.) នាមសព្ទដែលឥតរូប :

អរូប នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-ព្រំ] aorub

ព្រហ្មឥតរូប។

អរូប នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-ភប់] aorub

លោកជាទីនៅនៃអរូបព្រហ្ម។

អរូប នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-លោក] aorub

(ម.ព. អរូបភព)។

អរូបកម្ម នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-កាំ] aakrubakkaam≈

ការស្រមើស្រមៃ។

អរូបទ្រព្យ

(ច្ប.) ទ្រព្យដែលគ្មានរូបជាក់ស្ដែង តែត្រូវទទួលស្គាល់ថាជាទ្រព្យដែរ :

អរូបទ្រព្យ នាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ-ទ្រ័ប] aakrubaktorb≈

(ច្ប.) ទ្រព្យដែលគ្មានរូបជាក់ស្ដែង តែត្រូវទទួលស្គាល់ថាជាទ្រព្យដែរ :

អរូបី គុណនាម

[អៈ-រូ-ប៉ី] aakrubei≈

ដែលឥតរូប :

អរូប—

(ម.ព. អរូប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរូប— គុណនាម

[អៈ-រូ-ប៉ៈ—] aakrubak—≈

(ម.ព. អរូប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរេ!

ហឺយ!; អ្ហឺយ!; អ្ហ៊េ!; វ៉ឺយ!; នែវ៉ឺយ!; នែអានេះ!; អាខូច!, នែអាខូច!; អាចោរខូច! (ពាក្យអាលបនៈទ្រគោះសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យតាមគួរដល់ការប្រកប)។

អរេ! ឧទានសព្ទ

[អៈ-រេ] aakre≈

ហឺយ!; អ្ហឺយ!; អ្ហ៊េ!; វ៉ឺយ!; នែវ៉ឺយ!; នែអានេះ!; អាខូច!, នែអាខូច!; អាចោរខូច! (ពាក្យអាលបនៈទ្រគោះសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យតាមគួរដល់ការប្រកប)។

អរោគ គុណនាម

[អៈ-រោក] aarouk

ដែលឥតរោគ, ឥតជំងឺ (ប្រើជា នីរោគ ក៏បាន)។

អរោគ នាម

[អៈ-រោ-គៈ-ភាប] aarouk

ភាពជាអ្នកឥតរោគ; ដំណើរមិនមានជំងឺ។

អរោគ នាម

[អៈ-រោ-គៈ-មន់-ទី] aarouk

មន្ទីរឬសាលាព្យាបាលជំងឺ, មន្ទីរពេទ្យ។

អរោគ នាម

[អៈ-រោ-គៈ-សា-លា] aarouk

(ម.ព. អរោគមន្ទីរ)។

អរោគ្យ នាម

[អៈ-រោ-គ្យៈ] aakrokyeak≈

(ម.ព. អរោគ)។

អរោគ្យ នាម

[អៈ-រោ-គ្យៈ-មន់-ទី] aakrokyeakmnoti≈

(ម.ព. អរោគមន្ទីរ)។

អរោគ្យ—

(ម.ព. អរោគ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរោគ្យ— នាម

[អៈ-រោ-គ្យៈ—] aakrokyeak—≈

(ម.ព. អរោគ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរោគ—

(ម.ព. អរោគ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អរោគ— នាម

[អៈ-រោ-គៈ—] aakrokeak—≈

(ម.ព. អរោគ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អលក្ខិនី គុណនាម

[អៈ-ឡ័ក-ខិ-នី] aolokkheni

(ម.ព. អលក្ខី)។

អលក្ខី

ដែលឥតលក្ស្មី (ដែលឥតបុណ្យ; កាឡកណ្ណី) :

អលក្ខី គុណនាម

[អៈ-ឡ័ក-ខី] aolokkhei

ដែលឥតលក្ស្មី (ដែលឥតបុណ្យ; កាឡកណ្ណី) :

អលក្ស្មី គុណនាម

[អៈ-ឡ័ក-ស្មី] aaklkasmi≈

(ម.ព. អលក្ខី)។

អលង្កត

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន (ប្រើជាជំនួស អលង្ករណ៍, អលង្ការ; ព.កា. ប្រើជា អលង្ក្រឹត ក៏បាន)។

អលង្កត គុណនាម a

[អៈ-ឡ័ង-កត់] aolongkot

ដែលធ្វើឱ្យសមរម្យ គឺដែលប្រដាប់តាក់តែងហើយ, ដែលប្រដាប់ឱ្យល្អ, ឱ្យសមរម្យ :

អលង្កត នាម b

[អៈ-ឡ័ង-កត់] aolongkot

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន (ប្រើជាជំនួស អលង្ករណ៍, អលង្ការ; ព.កា. ប្រើជា អលង្ក្រឹត ក៏បាន)។

អលង្ករណ៍

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន (មានចិញ្ចៀន, កង, ខ្សែដៃ, ខ្សែខ្លួន ជាដើម) :

អលង្ករណ៍ នាម

[អៈ-ឡ័ង-ក] aolongkoron

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន (មានចិញ្ចៀន, កង, ខ្សែដៃ, ខ្សែខ្លួន ជាដើម) :

អលង្ការ នាម

[អៈ-ឡ័ង-កា] aalongkear

ដូចគ្នានឹង អលង្ករណ៍ ដែរ។

អលង្ការករ នាម

[អៈ-ឡ័ង-កា-រ៉ៈ-ក] aaklngokarakka≈

ជាងទង អ្នកធ្វើគ្រឿងអលង្ការ។

អលង្ការដ្ឋាន នាម

[អៈ-ឡ័ង-កា-រ៉ាត់-ឋាន] aaklngokaratthan≈

កន្លែងលក់គ្រឿងអលង្ការ។

អលង្ការភណ្ឌ

គ្រឿងអលង្ការធ្វើពីមាស ប្រាក់ លោហៈ។ល។ ដែលរចនាតាមក្បាច់ដ៏ល្អវិចិត្រ។

អលង្ការភណ្ឌ នាម

[អៈ-ឡ័ង-កា-រ៉ៈ-ភ័ន] aaklngokarakphno≈

គ្រឿងអលង្ការធ្វើពីមាស ប្រាក់ លោហៈ។ល។ ដែលរចនាតាមក្បាច់ដ៏ល្អវិចិត្រ។

អលង្ការី

អ្នកដែលមានចំណេះជំនាញខាងតុបតែងលម្អ។

អលង្ការី នាម

[អៈ-ឡ័ង-កា-រ៉ី] aaklngokarei≈

អ្នកដែលមានចំណេះជំនាញខាងតុបតែងលម្អ។

អលង្ក្រឹត នាម

[អៈ-ឡ័ង-ក្រិត] aalongkruet

(ដូចគ្នានឹង អលង្កត ដែរ) :

អលជ្ជាភាព

ភាវៈនៃសេចក្ដីឥតខ្មាស, ដំណើរឥតខ្មាស; ភាពជាអ្នកឥតខ្មាស :

អលជ្ជាភាព នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជា-ភាប] aalochcheapheap

ភាវៈនៃសេចក្ដីឥតខ្មាស, ដំណើរឥតខ្មាស; ភាពជាអ្នកឥតខ្មាស :

អលជ្ជិតា

ភាវៈនៃបុគ្គលឥតខ្មាសឬនៃសេចក្ដីឥតខ្មាស។

អលជ្ជិតា នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជិ-តា] aolochchita

ភាវៈនៃបុគ្គលឥតខ្មាសឬនៃសេចក្ដីឥតខ្មាស។

អលជ្ជី គុ., ន.

[អៈ-ឡ័ច-ជី] aalochchi

ដែលឥតខ្មាស; អ្នកឥតខ្មាស :

អលជ្ជី គុ., ន.

[ទៅ-មក-រក-គ្នា-ជា-អៈ-ឡ័ច-ជី] aalochchi

(ម.ព. ទៅមករកគ្នាដោយអលជ្ជី)។

អលជ្ជី គុ., ន.

[ទៅ-មក-រក-គ្នា-ដោយ-អៈ-ឡ័ច-ជី] aalochchi

ទៅមករកគ្នាដោយឥតខ្មាស គឺពុំបាច់ហៅរកក៏អាចទៅមករកគ្នាបាន ព្រោះស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់ (ព.សា.) ច្រើននិយាយថា ទៅមករកគ្នាជាខួបខាលអលជ្ជី ទៅមករកគ្នាជាញឹកញយដោយឥតអៀនឥតខ្មាស)។

អលជ្ជី នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជី-ប័ប-ពៈ-ជិត] aalochchi

(ម.ព. អលជ្ជីភិក្ខុ)។

អលជ្ជី នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជី-បុក-គល់] aalochchi

បុគ្គលឥតខ្មាស។

អលជ្ជី នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជី-ភាប] aalochchi

ភាពឬដំណើររបស់អ្នកឥតខ្មាស។

អលជ្ជី នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជី-ភិក-ខុ] aalochchi

ភិក្ខុ, បព្វជិត, សមណៈ ឥតខ្មាស។

អលជ្ជីនិយម នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជី-និ-យំ] aaklchachiniyum≈

ភាពឥតអៀនខ្មាស ការប្រមាថ អសីលធម៌។

អលជ្ជី—

(ម.ព. អលជ្ជី) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អលជ្ជី— នាម

[អៈ-ឡ័ច-ជី—] aaklchachi—≈

(ម.ព. អលជ្ជី) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អលសភាព

ភាពនៃបុគ្គលខ្ជិលច្រអូស, អំពើច្រអូស, ការទំរន់ឬកៀចមិនចង់អើពើនឹងកិច្ចការទាំងពួង :

អលសភាព នាម

[អៈ-ឡៈ-សៈ-ភាប] aalosapheap

ភាពនៃបុគ្គលខ្ជិលច្រអូស, អំពើច្រអូស, ការទំរន់ឬកៀចមិនចង់អើពើនឹងកិច្ចការទាំងពួង :

អលាភ នាម

[អៈ-លាប] aaleaph

ការឥតលាភ, ការខានបាន, ដំណើរប្រទះលើការខានបាន; ការខាតបង់ :

អលាភ នាម

[អៈ-លា-ភៈ-កា] aaleaph

ហេតុដែលនាំឱ្យឥតលាភ, ឱ្យខានបាន, ឱ្យខាតបង់។

អលាភ នាម

[អៈ-លា-ភៈ-បុក-គល់] aaleaph

បុគ្គលឥតលាភ។

អលាភ នាម

[អៈ-លា-ភៈ-សៈ-ម៉ៃ] aaleaph

សម័យឥតលាភ គឺសម័យដែលមិនប្រទះលើការបាន។

អលាភ នាម

[អៈ-លា-ភៈ-ហែត] aaleaph

(ម.ព. អលាភការណ៍)។

អលាភា! ឧទានសព្ទ

[អៈ-លា-ភា] aakleaphea≈

(ម.ព. អលាភោ!)។

អលាភោ

ឥតលាភ!, ខាតលាភ!, ពាក្យឧទានលាន់មាត់ក្នុងវេលានឹកស្ដាយដោយសេចក្ដីតូចចិត្តខ្លាំង ព្រោះឥតលាភ ឬព្រោះខាតលាភ (ព.កា.) ឬ ពហុ. ប្រើជា អលាភា! ក៏បាន)។

អលាភោ នាម

[អៈ-លា-ភោ] aaleaphou

ដូចគ្នានឹង អលាភ។

អលាភោ ឧទានសព្ទ

[អៈ-លា-ភោ] aaleaphou

ឥតលាភ!, ខាតលាភ!, ពាក្យឧទានលាន់មាត់ក្នុងវេលានឹកស្ដាយដោយសេចក្ដីតូចចិត្តខ្លាំង ព្រោះឥតលាភ ឬព្រោះខាតលាភ (ព.កា.) ឬ ពហុ. ប្រើជា អលាភា! ក៏បាន)។

អលាភៈ នាម

[អៈ-លា-ភៈ] aakleapheak≈

(ម.ព. អលាភ)។

អលាភ—

(ម.ព. អលាភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អលាភ— នាម

[អៈ-លា-ភៈ—] aakleapheak—≈

(ម.ព. អលាភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អលិង្គ

ដែលមិនប្រាកដជាលិង្គអ្វី; ដែលមិនមានគ្រឿងសម្គាល់។ សព្ទដែលឥតភេទ គឺសព្ទដែលមិនមែនជាភេទប្រុស, ភេទស្រី ឬភេទខ្ទើយឡើយ :

អលិង្គ គុ., ន.

[អៈ-លិង] ឬ [អៈ-លឹង] aolingkor

ដែលមិនប្រាកដជាលិង្គអ្វី; ដែលមិនមានគ្រឿងសម្គាល់។ សព្ទដែលឥតភេទ គឺសព្ទដែលមិនមែនជាភេទប្រុស, ភេទស្រី ឬភេទខ្ទើយឡើយ :

អលោភ នាម

[អៈ-លោប] aolouph

សេចក្ដីមិនជំពាក់ចិត្ត; ដំណើរឥតលោភ :