អរណ្យ
(ម.ព. អរញ្ញាវាស)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
(ម.ព. អរញ្ញាវាស)។
[អៈ-រ៉ាន់] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញ)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ-គោ-ច] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញគោចរ)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ-ធ័រ] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញធម្ម)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ-បាល] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញបាល)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ-ប្រ-ទេស] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញប្បទេស)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ-វ៉ាស] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញវាស)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ-វ៉ា-សិន] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញវាសី)។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ា-វ៉ាស] aoronyor
(ម.ព. អរញ្ញាវាស)។
(ម.ព. អរញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-រ៉ាន់-យ៉ៈ—] aakranyak—≈
(ម.ព. អរញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ក្លិនផ្កាឈូក។
[អៈ-រ៉ៈ-ពិន] aaropintor
ផ្កាឈូក។
[អៈ-រ៉ៈ-ពិន-ទៈ-គន់] aaropintor
ក្លិនផ្កាឈូក។
(ម.ព. អរពិន្ទគន្ធ)។
[អៈ-រ៉ៈ-វិន] aakrakvin≈
(ម.ព. អរពិន្ទ)។
[អៈ-រ៉ៈ-វិន-ទៈ-គន់] aakrakvinteakkno≈
(ម.ព. អរពិន្ទគន្ធ)។
ភាពឬភាវៈឥតរស; ភាពសោះកក្រោះ។
[អៈ-រ៉ៈ-សៈ-ភាប] aarosapheap
ភាពឬភាវៈឥតរស; ភាពសោះកក្រោះ។
ដែលមានសភាពជារបស់ឥតរស, ដែលឥតរសជាតិ; ដែលសោះកក្រោះ។
[អៈ-រ៉ៈ-សៈ-រូប] aorosorub
ដែលមានសភាពជារបស់ឥតរស, ដែលឥតរសជាតិ; ដែលសោះកក្រោះ។
ឈ្មោះលោកុត្តរមគ្គទី ៤ឬលោកុត្តរធម៌ថ្នាក់ទី ៧(ព.ពុ.)។
[អៈ-រ៉ៈ-ហ័ត] aarohatt
លោកុត្តរធម៌ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតដែលព្រះអរហន្តបានសម្រេច; ភាពជាអរហន្ត :
[អៈ-រ៉ៈ-ហ័ត-តៈ-ផល់] aarohatt
ឈ្មោះលោកុត្តរផលទី ៤ឬលោកុត្តរធម៌ថ្នាក់ទី៨។
[អៈ-រ៉ៈ-ហ័ត-តៈ-ម័ក] aarohatt
ឈ្មោះលោកុត្តរមគ្គទី ៤ឬលោកុត្តរធម៌ថ្នាក់ទី ៧(ព.ពុ.)។
ទង់អរហន្ត គឺសំពត់ជ្រលក់អម្ចត់សម្រាប់បព្វជិតស្លៀកដណ្ដប់ (ចីវរ)។
[អៈ-រ៉ៈ-ហ័ត-ធៈ-ជៈ] ឬ [អៈ-រ៉ៈ-ហ័ត-ធច់] aorohotthoch
ទង់អរហន្ត គឺសំពត់ជ្រលក់អម្ចត់សម្រាប់បព្វជិតស្លៀកដណ្ដប់ (ចីវរ)។
អ្នកឆ្ងាយចាកកិលេស គឺអ្នកដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ផុតថ្នាក់ :
[អៈ-រ៉ៈ-ហន់] aarohantor
អ្នកឆ្ងាយចាកកិលេស គឺអ្នកដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ផុតថ្នាក់ :
(ម.ព. អរហន្ត)។
[អៈ-រ៉ៈ-ហន់-តា] aarohantea
(ម.ព. អរហន្ត)។
(ម.ព. អរហន្តា)។
[អៈ-រ៉ៈ-ហន់-តី] aakrakhnotei≈
(ម.ព. អរហន្តា)។
(ម.ព. អរហន្តា)។
[អៈ-រ៉ៈ-ហន់-តោ] aakrakhnotao≈
(ម.ព. អរហន្តា)។
(ម.ព. អរហំ និង អរហន្ត)។
[អៈ-រ៉ៈ-ហា] aaroha
(ម.ព. អរហំ និង អរហន្ត)។
លោកអ្នកឆ្ងាយចាកកិលេសព្រមទាំងវាសនា គឺអច្ឆរិយមនុស្សដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ផុតថ្នាក់ ព្រមទាំងកាត់ផ្ដាច់បុព្វចរិយានៃកាយប្រយោគនិងវចីប្រយោគបានផង (ប្លែកគ្នាអំពីខីណាសវបុគ្គលដទៃ) :
[អៈ-រ៉ៈ-ហ័ង] aoroham
លោកអ្នកឆ្ងាយចាកកិលេសព្រមទាំងវាសនា គឺអច្ឆរិយមនុស្សដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ផុតថ្នាក់ ព្រមទាំងកាត់ផ្ដាច់បុព្វចរិយានៃកាយប្រយោគនិងវចីប្រយោគបានផង (ប្លែកគ្នាអំពីខីណាសវបុគ្គលដទៃ) :
អ្នកដែលឥតរាគ (អរហន្ត, អរហន្តី)។
[អៈ-រា-គៈ] ឬ [អៈ-រាក] aoreak
ដែលឥតរាគ, ដែលឥតតម្រេក (វីតរាគ)។
[អៈ-រា-គៈ] ឬ [អៈ-រាក] aoreak
អ្នកដែលឥតរាគ (អរហន្ត, អរហន្តី)។
(ម.ព. អរាគ)។
[អៈ-រា-គា] aoreakea
(ម.ព. អរាគ)។
ដែលឥតស្ដេច គឺប្រទេសដែលមិនមានស្ដេចសោយរាជ្យ, ដែលមិនមានក្សត្រិយ៍គ្រប់គ្រង :
[អៈ-រា-ជៈ-កៈ] ឬ [អៈ-រា-ជក់] aareachok
ដែលឥតស្ដេច គឺប្រទេសដែលមិនមានស្ដេចសោយរាជ្យ, ដែលមិនមានក្សត្រិយ៍គ្រប់គ្រង :
(ម.ព. អរិភូត)។
[អៈ-រិ] aori
សត្រូវ; អ្នកដែលជាសត្រូវ :
[អៈ-រិន] aori
មេសត្រូវ, ក្បាលសត្រូវ។
[អៈ-រិន-ទំ] aori
អ្នកប្រាបសត្រូវ (ច្រើនប្រើជាព្រះបរមនាមាភិធេយ្យ នៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យឬជាឋានន្តរនៃមេទ័ព)។
[អៈ-រិ-ភាប] aori
ភាពឬដំណើរជាសត្រូវ។
[អៈ-រិ-ភូត] aori
ដែលជាសត្រូវ។
[អៈ-រិ-ភូ-តា] aori
(ម.ព. អរិភូត)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aoriy
អ្នកប្រសើរ; អ្នកមានតម្លៃ, អ្នកដែលគួររាប់រក; អ្នកមានធម៌ឬទំនៀមទម្លាប់ល្អ (នាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើន) ; អ្នកមានសភាពស្លូតត្រង់; អ្នកដែលមានបែបបទរៀបរយ; ...។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aoriy
(ព.ពុ.) អ្នកដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ តាំងពីថ្នាក់សោតាបត្តិមគ្គរៀងទៅដល់អរហត្តផល (អរិយបុគ្គល)។ មានន័យមួយផ្សេងក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា អរិយៈ មាន ៤ប្រភេទគឺ ១អាចារអរិយៈ ឬ អាចារារិយៈ អ្នកដែលមានមារយាទត្រឹមត្រូវ (សូម្បីសត្វតិរច្ឆាន បើមានមារយាទល្អត្រឹមត្រូវ ក៏ហៅ អាចារអរិ
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aoriy
ប្រសើរ; ត្រឹមត្រូវ; សុភាព; រៀបរយ; មានបែបបទល្អ; ស្លូតត្រង់; ដែលឥតទោស។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ជាត] aoriy
ជាតិអារ្យជន; ជាតិជនអ្នកមានអារ្យធម៌។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ទ្រ័ប] aoriy
ទ្រព្យដ៏ប្រសើរ; ទ្រព្យរបស់អរិយជន (ពុទ្ធសាសនាសំដៅយកធម៌ ៧យ៉ាងគឺ សទ្ធា, សីលៈ, ហិរិ, ឱត្តប្បៈ, សុតៈ, ចាគៈ, បញ្ញា ហៅថា អរិយទ្រព្យ) :
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ធន់] aoriy
(ម.ព. អរិយទ្រព្យ)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-បុក-គល់] aoriy
បុគ្គល ៨ពួក រាប់តាំងពីអ្នកដែលបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គរៀងទៅដល់អ្នកដែលបានសម្រេចអរហត្តផល (ព.ពុ.)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វង់] aoriy
វង្សនៃអរិយបុគ្គល។ ខ្មែរប្រើជាឋានន្តរនៃសមណសក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ទោក្នុងសម័យបុរាណ, សម័យបច្ចុប្បន្នប្រើជាសម្រាប់ត្រី :
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វិ-នៃ] aoriy
ច្បាប់របស់អរិយជន។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-សង់] aoriy
សង្ឃជាអរិយបុគ្គល (ព.ពុ.)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ស័ច] aoriy
សេចក្ដីពិតរបស់អរិយបុគ្គល, សេចក្ដីពិតឥតមានល្អៀង។ អរិយសច្ច មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខៈ សេចក្ដីព្រួយលំបាក; សមុទយៈ កំណើតទុក្ខឬហេតុដែលនាំឱ្យកើតទុក្ខ; និរោធៈ សេចក្ដីរលត់ទុក្ខ ឬធម៌សម្រាប់រម្លត់ទុក្ខ; មគ្គៈ ផ្លូវឬឧបាយនៃសេចក្ដីរលត់ទុក្ខ (ហៅដោយរួបរួមថា ចតុរារិយសច្ច (ព.ពុ.)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-សា-វិ-កា] aoriy
(ម.ព. អរិយសាវ័ក)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-សា-វ៉ាក់] aoriy
អរិយបុគ្គលអ្នកបានស្ដាប់ពុទ្ធោវាទ។
[អៈ-រ៉ិ-យុ-ប៉ៈ-វាត] aoriy
ការពោលតិះដៀលអរិយបុគ្គល (ព.ពុ.)។
[អៈ-រ៉ិ-យុ-ប៉ៈ-វា-ទិ-នី] aoriy
(ម.ព. អរិយុបវាទី)។
[អៈ-រ៉ិ-យុ-ប៉ៈ-វា-ទី] aoriy
អ្នកពោលតិះដៀលអរិយបុគ្គល។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-កៈ] aariyok
ជនជាតិអរិយៈឬអារ្យៈ គឺពួកជនដែលជា បុព្វបុរសឬជាដើមពូជពង្សនៃពួកហិណ្ឌូ ក្នុងបុរាណសម័យ (ហៅ អរិយជន, អរិយជាតិ, អរិយមនុស្ស ឬ អារ្យកជន, អារ្យកមនុស្ស ក៏បាន; ក្នុងបច្ចុប្បន្នសម័យច្រើនហៅ អាយ៌េន ឬ អាយ៌ែន អ.ថ. អារ យែន)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-កាប់-ប៉ៈ-ទេស] aariyok
ប្រទេសនៃអរិយជន (ហិណ្ឌូស្ឋានឬឥណ្ឌា)។
(ម.ព. អរិយក)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-កៈ] aakreyakkak≈
(ម.ព. អរិយក)។
(ម.ព. អរិយក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-កៈ—] aakreyakkak—≈
(ម.ព. អរិយក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ប្រវត្តិ.) ជនរស់នៅក្នុងរដ្ឋដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង វប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅជឿនលឿន :
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ជន់] aakreyakchno≈
ជនពួកអារ្យៈ គឺជនមានរបៀបបែបបទទំនៀមសណ្ដាប់ល្អ នាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើន។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ជន់] aakreyakchno≈
(ប្រវត្តិ.) ជនរស់នៅក្នុងរដ្ឋដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង វប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅជឿនលឿន :
(អ.សិ.) បណ្ដុំលក្ខណៈរួមរបស់សង្គមដែលក្នុងនោះមានទាក់ទងនឹងជំនឿ សាសនា សីលធម៌ សីលវិជ្ជា វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកទេស ការគ្រប់គ្រង...ហើយដែលផ្ទុយនឹងសភាពអន់ថយ។ មែកធាងសំខាន់ៗនៃអរិយធម៌ មានវប្បធម៌និងសង្គមធម៌។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ធ័រ] aoriyothomr
ធម៌ដែលនាំឱ្យកើតសេចក្ដីសុខ ចម្រើន; ធម៌របស់អរិយជន, ទំនៀមសណ្ដាប់ល្អ; សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬបែបបទរៀបរយ។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ធ័រ] aoriyothomr
(អ.សិ.) បណ្ដុំលក្ខណៈរួមរបស់សង្គមដែលក្នុងនោះមានទាក់ទងនឹងជំនឿ សាសនា សីលធម៌ សីលវិជ្ជា វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកទេស ការគ្រប់គ្រង...ហើយដែលផ្ទុយនឹងសភាពអន់ថយ។ មែកធាងសំខាន់ៗនៃអរិយធម៌ មានវប្បធម៌និងសង្គមធម៌។
(ម.ព. អរិយ)។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aakreyak≈
(ម.ព. អរិយ)។
(ម.ព. អរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ—] aakreyak—≈
(ម.ព. អរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អរិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-រិ—] aakri—≈
(ម.ព. អរិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ពន្លឺអរុណ។
[អៈ-រុន] aarun
ព្រះអាទិត្យដែលទើបភ្លឺច្រាលពីទិសបូព៌, ពេលក្រហមឯកើត, ពេលព្រឹកព្រាង :
[យក-អៈ-រុន-ក្នុង-វាត់] aarun
ឱ្យអរុណរះក្នុងវត្ត (ព.វិ.)។
[យក-អៈ-រុន-ក្នុង-វាត់] aarun
ភិក្ខុដែលចេញទៅដោយសត្តាហករណីយ ឬ សត្តាហកិច្ច ត្រូវត្រឡប់មកកាន់អាវាសដែលចាំវស្សាវិញមុនអរុណទី ៧គឺនៅក្រៅអាវាសបាន ៦យប់ (ព.វិ.)។
[កន់-ឡង-អៈ-រុន] aarun
កន្លងរាត្រី។
[ដាច់-អៈ-រុន] aarun
(ម.ព. កន្លងអរុណ)។
[អៈ-រុ-ណៈ-កៈ-ម៉ល់] aarun
ឈូកក្រហម។
[អៈ-រុ-ណៈ-ក] aarun
ព្រះអាទិត្យ។
[អៈ-រុ-ណាប់-ប៉ៈ-ភា] aarun
ពន្លឺអរុណ។
[អៈ-រុ-ណៈ-ប្រ-ភា] aarun
(ម.ព. អរុណប្បភា)។
[អៈ-រុ-ណៈ-ព័រ] aarun
ព័ណ៌អរុណ, ព័ណ៌លឿងទុំ, ព័ណ៌មាស។
[អៈ-រុ-ណៈ-រ័ង-សី] aarun
រស្មីព័ណ៌មាស។
[អៈ-រុ-ណៈ-រ័ស-ស្មី] aarun
(ម.ព. អរុណរង្សី)។