ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អភ័យឯកសិទ្ធិ នាម ២)

[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈

(វិ.ន.) សិទ្ធិពិសេសដែលច្បាប់ផ្ដល់ឱ្យជនណាម្នាក់ជាលក្ខណៈដោយឡែកពីអ្នកដទៃ។

អភ័យឯកសិទ្ធិ នាម ៣)

[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈

(វិ.ន.) សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ឱ្យដល់អ្នកបេសកកម្មការទូតទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីអំណាចយុត្តាធិការរបស់រដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ ដោយធានានូវភាពមិនអាចរំលោភបំពានបាននិងការពារនូវការអនុវត្តមុខងាររបស់អ្នកទាំងនោះ។

អភ្យាគត នាម

[អ័ប-ភ្យា-គត់] aaphyeakot

អ្នកដែលមករក, ភ្ញៀវ។

អភ្យាគតា នាម

[អ័ប-ភ្យា-គៈ-តា] abphyeakeakta≈

(ម.ព. អភ្យាគត)។

អភ្រំសៈ នាម

[អ័ប-ភ្រ័ម-សៈ] aophrumsak

សម្ដីប្រាក្រឹតមួយបែប។

អម

សម្ដីអនុលោមចាក់បណ្ដោយឱ្យបានត្រូវទាំងពីរខាង។

អម គុ.កិ., គុ.

[អម] orm

ដែលអែបទាំងពីរខាង តែមិនដិតដល់គ្នា មិនប៉ះគ្នា :

អម នាម

[សំ-ដី-អម] orm

សម្ដីអនុលោមចាក់បណ្ដោយឱ្យបានត្រូវទាំងពីរខាង។

អមគម

អបស្ទប, ទល់ទប់, ជ្រោមជ្រែងឱ្យមាំ, ឱ្យនឹង :

អមគម កិរិយាសព្ទ

[អម-គម] aamokom

អបស្ទប, ទល់ទប់, ជ្រោមជ្រែងឱ្យមាំ, ឱ្យនឹង :

អមគាង

ពុកចង្កាដែលដុះជាប់ពីចង្កាទៅដល់ចុងឆ្អឹងថ្គាមឬដុះឡើងទៅទល់នឹងជើងសក់ទាំងពីរខាងក៏មាន :

អមគាង នាម

[អម-គាង] aomokeang

ពុកចង្កាដែលដុះជាប់ពីចង្កាទៅដល់ចុងឆ្អឹងថ្គាមឬដុះឡើងទៅទល់នឹងជើងសក់ទាំងពីរខាងក៏មាន :

អមច្ចា

អមាត្យទាំងឡាយ, ពួកអមាត្យ :

អមច្ចា នាម

[អៈ-មុ័ច-ចា] aamochcha

អមាត្យទាំងឡាយ, ពួកអមាត្យ :

អមជ្ឈន្តិក

ដែលហួសប្រមាណ ហួសហេតុ ដែលគ្មានសេចក្ដីសន្តោស ដែលមិនតាំងខ្លួននៅជាកណ្ដាល។

អមជ្ឈន្តិក គុណនាម

[អៈ-ម័ច-ឈ័ន-តិ-កៈ] aakmchachhnotekak≈

ដែលហួសប្រមាណ ហួសហេតុ ដែលគ្មានសេចក្ដីសន្តោស ដែលមិនតាំងខ្លួននៅជាកណ្ដាល។

អមត គុណនាម a

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ] aomot

ដែលមិនស្លាប់, មិនចេះស្លាប់; ដែលមិនដាច់, មិនស្រាក (ដែលមានជានិច្ច)។

អមត នាម b

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ] aomot

ដំណើរមិនស្លាប់; ព្រះនិព្វាន; ទឹកទិព្វ; សុធាភោជន (ប្រើជា អម្ឫត ឬ អម្រឹត ក៏បាន)។

អមត នាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-បត់] aomot

ផ្លូវព្រះនិព្វាន គឺបដិបទាជាផ្លូវទៅព្រះនិព្វាន (ព.ពុ.)។

អមត គុណនាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-បុប] ឬ [អៈ-ម៉ៈ-តៈ-បុប-ផៈ] aomot

ដែលមានផ្កាមិនដាច់ (ដែលមានផ្កាជានិច្ច) :

អមត គុណនាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-ផល់] aomot

ដែលមានផ្លែមិនដាច់ (ដែលមានផ្លែបន្តជានិច្ច) :

អមត នាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-មៈ-ហា-និប-ពាន] aomot

មហានិព្វានឈ្មោះអមតៈឬអម្រឹត (ព្រោះមិនចេះស្លាប់)។

អមត នាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-រស់] aomot

រសនៃព្រះនិព្វាន ឬរសនៃទឹកទិព្វ, រសនៃសុធាភោជន។

អមតៈ គុ., ន.

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ] aakmaktak≈

(ម.ព. អមត)។

អមត្តញ្ញុតា

ភាពនៃជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ, ការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងទីប្រជុំ, ក្នុងភោជនាហារ, ក្នុងវេលានីមួយជាដើម :

អមត្តញ្ញុតា នាម

[អៈ-មុ័ត-ត័ញ-ញុ-តា] aomottonhnhuta

ភាពនៃជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ, ការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងទីប្រជុំ, ក្នុងភោជនាហារ, ក្នុងវេលានីមួយជាដើម :

អមត្តញ្ញូ

ជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ; ដែលមិនស្គាល់ប្រមាណ, ដែលមិនចេះលៃលកឱ្យបានសមរម្យក្នុងទីប្រជុំជាដើម :

អមត្តញ្ញូ ន., គុ.

[អៈ-មុ័ត-ត័ញ-ញូ] aomottonhnhu

ជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ; ដែលមិនស្គាល់ប្រមាណ, ដែលមិនចេះលៃលកឱ្យបានសមរម្យក្នុងទីប្រជុំជាដើម :

អមត—

(ម.ព. អមត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អមត— គុ., ន.

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ—] aakmaktak—≈

(ម.ព. អមត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អមនុស្ស

សត្វអទិស្សមានកាយមិនមែនមនុស្ស គឺទេវតា, ភូត, បិសាច, ខ្មោច, យក្ស, អសុរកាយ, ... (ច្រើនសំដៅភូត, បិសាច, ខ្មោច, អសុរកាយ) :

អមនុស្ស នាម

[អៈ-មៈ-នុស] aamonuss

សត្វអទិស្សមានកាយមិនមែនមនុស្ស គឺទេវតា, ភូត, បិសាច, ខ្មោច, យក្ស, អសុរកាយ, ... (ច្រើនសំដៅភូត, បិសាច, ខ្មោច, អសុរកាយ) :

អមនុស្ស! នាម

[អៈ-មៈ-នុស] aakmeaknus≈

ខ្មោច! (ព.សា.) ឬ (ព.ទ្រ.)។

អមនុស្សធម៌

អំពើឬសន្តានចិត្តកាចសាហាវឃោរឃៅដូចសត្វតិរច្ឆាន។

អមនុស្សធម៌ នាម

[អៈ-មៈ-នុស-សៈ-ធ័រ] aakmeaknussakthro≈

អំពើឬសន្តានចិត្តកាចសាហាវឃោរឃៅដូចសត្វតិរច្ឆាន។

អមរ

(ម.ព. អមរបព៌ត)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉] ឬ [អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] aomor

ទេវតា (ទេវតាបានជាហៅ អមរ ដោយអត្ថន័យថា "មិនស្លាប់ ឬក្រស្លាប់" សំដៅសេចក្ដីថា "មានអាយុវែង នៅបានយូរអង្វែងឆ្នាំណាស់ទើបស្លាប់") :

អមរ នាម ១)

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-បុ-រ៉ៈ] aomor

ក្រុងរបស់ទេវតា។

អមរ នាម ២)

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-បុ-រ៉ៈ] aomor

(ព.ប្រ.) ក្រុងមានលម្អប្រហែលដូចនគរទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ក័ញ-ញ៉ា] aomor

ស្ត្រីក្រមុំទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ក័ន-យ៉ា] aomor

(ម.ព. អមរកញ្ញា)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ទ្រុម] aomor

ឈើរបស់ទេវតា គឺបារិជាតព្រឹក្ស (ក្នុងឋានត្រ័យត្រិង្ស)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-និ-ក] aomor

ពួកទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-និ-កាយ] aomor

(ម.ព. អមរនិករ)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ប៉ៈ-ដី] aomor

ម្ចាស់ឬចៅហ្វាយទេវតា (ព្រះឥន្ទ្រ)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ប-រ៉ៈ-ពត់] aomor

ភ្នំទេវតា គឺភ្នំសុមេរុ។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-បុ-រ៉ី] aomor

(ម.ព. អមរបុរៈ)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ពិ-មាន] aomor

(ម.ព. អមរវិមាន)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-យោ-សិត] aomor

ស្រីសួគ៌។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-រាច] aomor

ស្ដេចទេវតា (ព្រះឥន្ទ្រ)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-រ័ត] aomor

ពេជ្រ។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-លោក] aomor

ឋានសួគ៌។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-វិ-មាន] aomor

វិមានឬលំនៅទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ស័ប] aomor

សំឡេងទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ស្ត្រី] aomor

(ម.ព. អមរយោសិត)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ា-គា] aomor

ផ្ទះទេវតា; ទេវស្ថាន; ចេតិយ, ចេតិយដ្ឋាន។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ា-ទ្រិ] aomor

(ម.ព. អមរបព៌ត)។

អមរគោយាន នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-គោ-យាន] aamorokouyean

(ម.ព. អបរគោយាន)។

អមរាវិក្ខេប

ឈ្មោះមិច្ឆាទិដ្ឋិមួយយ៉ាង ប្រកាន់ប្រើសម្ដីមិនឱ្យដាច់ស្រេចទៅខាងណា គឺប្រកាន់ប្រើសម្ដីបន្លំប្រឡិមប្រឡុំមិនឱ្យប្រាកដ។

អមរាវិក្ខេប នាម ១)

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ា-វិក-ខេប] aamoreavikkheb

ការនិយាយមិនឱ្យស្លាប់ពាក្យ។

អមរាវិក្ខេប នាម ២)

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ា-វិក-ខេប] aamoreavikkheb

ឈ្មោះមិច្ឆាទិដ្ឋិមួយយ៉ាង ប្រកាន់ប្រើសម្ដីមិនឱ្យដាច់ស្រេចទៅខាងណា គឺប្រកាន់ប្រើសម្ដីបន្លំប្រឡិមប្រឡុំមិនឱ្យប្រាកដ។

អមរិន្ទ

អ្នកដែលជាធំជាងទេវតា (ព្រះឥន្ទ្រ)។

អមរិន្ទ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រិន] aomorintor

អ្នកដែលជាធំជាងទេវតា (ព្រះឥន្ទ្រ)។

អមរ—

(ម.ព. អមរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អមរ— នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ—] aakmakrak—≈

(ម.ព. អមរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អមាត្យ

សម្លាញ់។ ច្រើនប្រើជា មិត្រអមាត្យ ឬ មិត្តាមាត្យ (បា. មិត្តាមច្ចា) មិត្រនិងសម្លាញ់ :

អមាត្យ នាម

[អៈ-ម៉ាត] aomeatyor

មន្ត្រីអ្នកស្និទ្ធជិតនឹងព្រះរាជា, មន្ត្រីអ្នកប្រឹក្សាកិច្ចការផែនដីជាមួយនឹងព្រះរាជា។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "នាហ្មឺនខ្ញុំរាជការក្នុងព្រះរាជសម្នាក់ ឬខ្ញុំរាជការជិតព្រះអង្គ"។

អមាត្យ នាម

[មៈ-ហា-អៈ-ម៉ាត] aomeatyor

អាមាត្យធំ (សេនាបតី)។

អមាត្យ នាម

[អៈ-ម៉ា-ត្យា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] aomeatyor

អធិបតីនៃពួកអមាត្យ (សេនាបតីធំ; នាយករដ្ឋមន្ត្រី)។

អមាត្យ នាម

[អៈ-ម៉ាត] aomeatyor

សម្លាញ់។ ច្រើនប្រើជា មិត្រអមាត្យ ឬ មិត្តាមាត្យ (បា. មិត្តាមច្ចា) មិត្រនិងសម្លាញ់ :

អមាវសី

រាត្រីដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងពន្លឺព្រះចន្ទ្រនៅរួមជាមួយគ្នា ឬរាត្រីដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យគ្របបាំងពន្លឺព្រះចន្ទ្រ គឺយប់ខែដាច់ (យប់ ១៤រោច ឬ ១៥រោចនៃខែខាងចន្ទគតិ) :

អមាវសី នាម

[អៈ-ម៉ា-វ៉ៈ-សី] aameavosei

រាត្រីដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងពន្លឺព្រះចន្ទ្រនៅរួមជាមួយគ្នា ឬរាត្រីដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យគ្របបាំងពន្លឺព្រះចន្ទ្រ គឺយប់ខែដាច់ (យប់ ១៤រោច ឬ ១៥រោចនៃខែខាងចន្ទគតិ) :

អមាវាសី នាម

[អៈ-ម៉ា-វ៉ា-សី] aakmavasei≈

(ម.ព. អមាវសី)។

អមិដា នាម

[អៈ-មិ-ដា] aomida

(ម.ព. អមិតាភៈ)។

អមិត

ផ្លែច្រើនឬឈើដែលមានផ្លែច្រើនរាប់ពុំអស់។

អមិត គុណនាម

[អៈ-មិ-តៈ] aomit

ដែលរាប់ពុំបាន, រាប់ពុំអស់, ច្រើនឥតគណនា។ អមិតទ្រព្យ, អមិតធន ឬ អមិតភោគ ទ្រព្យច្រើនរាប់ពុំអស់; អ្នកដែលមានទ្រព្យច្រើនឥតគណនា។

អមិត គុ., ន.

[អៈ-មិ-តៈ-ផល់] aomit

ផ្លែច្រើនឬឈើដែលមានផ្លែច្រើនរាប់ពុំអស់។

អមិតាភៈ

អ្នកដែលមានពន្លឺឬរស្មីរាប់ពុំបាន គឺមានពន្លឺឬរស្មីច្រើនឥតគណនា។ ជានាមព្រះធ្យានិពុទ្ធដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយានសន្មត :

អមិតាភៈ នាម

[អៈ-មិ-តា-ភៈ] aomitapheak

អ្នកដែលមានពន្លឺឬរស្មីរាប់ពុំបាន គឺមានពន្លឺឬរស្មីច្រើនឥតគណនា។ ជានាមព្រះធ្យានិពុទ្ធដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយានសន្មត :

អមិត្ត

ភាពនៃបុគ្គលមិនមែនជាមិត្ត, ភាពនៃជនជាសត្រូវ, ការដែលជាខ្មាំងសត្រូវនឹងគ្នា, ទោសសត្រូវ។

អមិត្ត នាម

[អៈ-មិត] aamitt

អ្នកដែលមិនមែនជាមិត្រ (សត្រូវ)។

អមិត្ត នាម

[អៈ-មិត-តៈ-ភាប] aamitt

ភាពនៃបុគ្គលមិនមែនជាមិត្ត, ភាពនៃជនជាសត្រូវ, ការដែលជាខ្មាំងសត្រូវនឹងគ្នា, ទោសសត្រូវ។