អភិរាជ
អធិរាជ (ម.ប្រ.)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
អធិរាជ (ម.ប្រ.)។
[អៈ-ភិ-រាជ] aaphireach
អធិរាជ (ម.ប្រ.)។
ល្អ, ប្រពៃ, ថ្លៃថ្លា។
[អៈ-ភិ-រាម] aophiream
ល្អ, ប្រពៃ, ថ្លៃថ្លា។
(ម.ព. អភិរដ្ឋមន្ត្រី)។
[អៈ-ភិ-រាស-មន់-ត្រី] aakphireasmnotri≈
(ម.ព. អភិរដ្ឋមន្ត្រី)។
ការលូតលាស់ចម្រើន, សេចក្ដីចម្រុងចម្រើន :
[អៈ-ភិ-រូ] aophiruh
ការលូតលាស់ចម្រើន, សេចក្ដីចម្រុងចម្រើន :
(ម.ព. អភិរម{¥¥}២{££})។
[អៈ-ភិ-រំ] aaphirum
(ម.ព. អភិរម២)។
កាលឬសម័យដែលកំណត់ទុក (ដូចយ៉ាងថ្ងៃមាឃបូជា, វិសាខបូជា, ថ្ងៃត្រូវធ្វើទក្ខិណានុប្បទានចំពោះបុព្វបុរស, ថ្ងៃរំឭកគុណឬរំឭកដល់ហេតុណាមួយជាដើម ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ឆ្នាំ) :
[អៈ-ភិ-ល័ក-ខិ-តៈ-កាល] aophilkkhetokal
កាលឬសម័យដែលកំណត់ទុក (ដូចយ៉ាងថ្ងៃមាឃបូជា, វិសាខបូជា, ថ្ងៃត្រូវធ្វើទក្ខិណានុប្បទានចំពោះបុព្វបុរស, ថ្ងៃរំឭកគុណឬរំឭកដល់ហេតុណាមួយជាដើម ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ឆ្នាំ) :
(ម.ព. អភិលក្ខិតកាល)។
[អៈ-ភិ-ល័ក-ខិ-តៈ-សៈ-ម៉ៃ] aakphilkakhetaksakmai≈
(ម.ព. អភិលក្ខិតកាល)។
អាការៈនៃអភិវឌ្ឍន៍។
[អៈ-ភិ-វ័ត] ah phi wat
ចម្រើនក្រៃលែង, លូតលាស់ចម្រើន។
[អៈ-ភិ-វ័ត-ធៈ-នៈ] ah phi wat
សេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង។
[អៈ-ភិ-វ័ត-ធៈ-នៈ-ភាប] ah phi wat
ភាពនៃសេចក្ដីចម្រើន។
[អៈ-ភិ-វ័ត-ធៈ-នា-កា] ah phi wat
អាការៈនៃអភិវឌ្ឍន៍។
(ម.ព. អភិវឌ្ឍន)។
[អៈ-ភិ-វ័ត] aakphivta≈
(ម.ព. អភិវឌ្ឍន)។
អាការៈនៃអភិវន្ទន៍ឬអភិវាទន៍។
[អៈ-ភិ-វ័ន] aophivontor
ថ្វាយបង្គំ, គំនាប់, សំពះ, ក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) :
[អៈ-ភិ-វ័ន-ទៈ-នា-កា] aophivontor
អាការៈនៃអភិវន្ទន៍ឬអភិវាទន៍។
កិរិយាថ្វាយបង្គំ, ការគំនាប់, ការសំពះ ឬការក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។
[អៈ-ភិ-វ័ន] aaphivnton
កិរិយាថ្វាយបង្គំ, ការគំនាប់, ការសំពះ ឬការក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។
(ម.ព. អភិវន្ទនាការ)។
[អៈ-ភិ-វាត] aakphiveat≈
(ម.ព. អភិវន្ទ)។
[អៈ-ភិ-វា-ទៈ-នា-កា] aakphiveateakneaka≈
(ម.ព. អភិវន្ទនាការ)។
(ម.ព. អភិវន្ទន៍)។
[អៈ-ភិ-វាត] aakphiveat≈
(ម.ព. អភិវន្ទន៍)។
ហេតុដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង, ហេតុនាំឱ្យមានមង្គលដ៏ឧត្តម។
[អៈ-ភិ-វុត-ធៈ-ក] aophivudthkoron
ហេតុដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង, ហេតុនាំឱ្យមានមង្គលដ៏ឧត្តម។
សមាចារដ៏ក្រៃលែង គឺមារយាទល្អក្រៃពេក ឬការប្រព្រឹត្តរៀបរយគួរឱ្យពេញចិត្ត, គួរឱ្យជ្រះថ្លា :
[អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ា-ចា] aaphismeachar
សមាចារដ៏ក្រៃលែង គឺមារយាទល្អក្រៃពេក ឬការប្រព្រឹត្តរៀបរយគួរឱ្យពេញចិត្ត, គួរឱ្យជ្រះថ្លា :
(ព.វិ.) វត្តប្រតិបត្តិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអភិសមាចារ ឬវត្តប្រតិបត្តិរបស់អ្នកប្រកបដោយអភិសមាចារ គឺវត្តប្រតិបត្តិរៀបរយត្រឹមត្រូវ សំដៅសមណសារូបមានការស្លៀកដណ្ដប់រៀបរយនិងការសង្រួមឥរិយាបថទាំង៤ជាដើមរបស់បព្វជិតហៅថា អភិសមាចារិកវត្ត។
[អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ា-ចា-រ៉ិ-កៈ-វ័ត] aophismeacharikvott
(ព.វិ.) វត្តប្រតិបត្តិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអភិសមាចារ ឬវត្តប្រតិបត្តិរបស់អ្នកប្រកបដោយអភិសមាចារ គឺវត្តប្រតិបត្តិរៀបរយត្រឹមត្រូវ សំដៅសមណសារូបមានការស្លៀកដណ្ដប់រៀបរយនិងការសង្រួមឥរិយាបថទាំង៤ជាដើមរបស់បព្វជិតហៅថា អភិសមាចារិកវត្ត។
ការត្រាស់ដឹង, ការបានសម្រេចមគ្គផល; ការដឹងឬយល់ច្បាស់; សេចក្ដីចូលចិត្តស៊ប់ឥតសង្ស័យ។
[អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ៃ] aophisomey
ការត្រាស់ដឹង, ការបានសម្រេចមគ្គផល; ការដឹងឬយល់ច្បាស់; សេចក្ដីចូលចិត្តស៊ប់ឥតសង្ស័យ។
ការត្រាស់ដឹងចំពោះ គឺការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។
[អៈ-ភិ-ស័ម-ពោ-ធិ] ឬ [អៈ-ភិ-ស័ម-ពោត] aophismpouthi
ការត្រាស់ដឹងចំពោះ គឺការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។
ព្រះរាជាដែលបានអភិសេករួចហើយ (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។វេវ. មុទ្ធាភិសិត្តរាជ (ព.ផ្ទ.) អនភិសិត្តរាជ។
[អៈ-ភិ-សិត-តៈ-រាច] aophisettoreach
ព្រះរាជាដែលបានអភិសេករួចហើយ (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។វេវ. មុទ្ធាភិសិត្តរាជ (ព.ផ្ទ.) អនភិសិត្តរាជ។
ការធ្វើឱ្យសាបសូន្យ ការបំបិទលែងឱ្យមាន។
[អៈ-ភិ-សូន] aakphisoun≈
ការធ្វើឱ្យសាបសូន្យ ការបំបិទលែងឱ្យមាន។
ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ (លើព្រះសិរ្ស៍លោកអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារ) សន្មតឱ្យឡើងពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ ការប្រោះព្រំបាចសាចគ្រឿងគន្ធពិដោរថ្វាយពរថ្វាយជ័យចំពោះព្រះពុទ្ធរូបដែលកសាងថ្មី ក៏ហៅ អភិសេក ដែរ :
[អៈ-ភិ-សែក] aaphisek
ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ (លើព្រះសិរ្ស៍លោកអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារ) សន្មតឱ្យឡើងពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ ការប្រោះព្រំបាចសាចគ្រឿងគន្ធពិដោរថ្វាយពរថ្វាយជ័យចំពោះព្រះពុទ្ធរូបដែលកសាងថ្មី ក៏ហៅ អភិសេក ដែរ :
ជម្រះ, លាង, សម្អាត ដោយក្រៃលែង; សម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ផ្ទៀងតម្រូវឬផ្ទៀងសម្រេចដោយត្រឹមត្រូវ :
[អៈ-ភិ-សោត] aaphisaoth
ជម្រះ, លាង, សម្អាត ដោយក្រៃលែង; សម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ផ្ទៀងតម្រូវឬផ្ទៀងសម្រេចដោយត្រឹមត្រូវ :
ការជម្រះ, ការលាង, ការសម្អាត ដោយក្រៃលែង; ការសម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ការផ្ទៀងសម្រេច :
[អៈ-ភិ-សោត] aophisaothon
ការជម្រះ, ការលាង, ការសម្អាត ដោយក្រៃលែង; ការសម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ការផ្ទៀងសម្រេច :
ការចូលចិត្តអ្វីមួយខ្លាំង។
[អៈ-ភិ-ស្នែ-ហា] aakphisneha≈
ការចូលចិត្តអ្វីមួយខ្លាំង។
(ម.ព. អភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-ភិ—] aakphi—≈
(ម.ព. អភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អភូតការណ៍)។
[អៈ-ភូត] aaphut
ដែលមិនកើត, មិនមាន; ដែលមិនពិត, មិនមែន, ពុំប្រាកដ :
[អៈ-ភូ-តៈ-កា] aaphut
ការណ៍ឬហេតុមិនពិត។
[អៈ-ភូ-តៈ-បុប-ពៈ] aaphut
ដែលមិនធ្លាប់មាន, មិនដែលមាន។
[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ចា] aaphut
សម្ដីមិនពិត។
[អៈ-ភូ-តៈ-វាត] aaphut
(ម.ព. អភូតវាចា)។
[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ទិន] aaphut
អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយពាក្យមិនពិត។
[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ទិ-នី] aaphut
(ម.ព. អភូតវាទិន)។
[អៈ-ភូ-តៈ-ហែត] aaphut
(ម.ព. អភូតការណ៍)។
(ម.ព. អភូត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-ភូ-តៈ—] aakphutak—≈
(ម.ព. អភូត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ដែលមានសភាពរឹងប៉ឹង, មាំ, ជាប់បានយូរ, មិនងាយធ្លុះធ្លាយ, ជាស្ថាពរ :
[អៈ-ភេច-ជៈ-រូប] aaphechchorub
ដែលមានសភាពរឹងប៉ឹង, មាំ, ជាប់បានយូរ, មិនងាយធ្លុះធ្លាយ, ជាស្ថាពរ :
ដែលមិនផ្សេងគ្នា, មិនប្លែកគ្នា; អ្វីៗដែលដូចគ្នា, ដំណើរត្រូវបែបគ្នា :
[អៈ-ភេត] aaphet
ដែលមិនផ្សេងគ្នា, មិនប្លែកគ្នា; អ្វីៗដែលដូចគ្នា, ដំណើរត្រូវបែបគ្នា :
គង់ ដែលកាប់មិនមុត ដែលមិនអាចបំផ្លាញបាន។
[អៈ-ភេត-ទៈ-នី] aakphetteakni≈
គង់ ដែលកាប់មិនមុត ដែលមិនអាចបំផ្លាញបាន។
(ម.ព. អភ័ព្វ)។
[អៈ-ភ័ប] aakphba≈
(ម.ព. អភ័ព្វ)។
សភាពពុំសមគួរ; ដែលមានសភាពពុំសមគួរ; ការឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬចាកលាភ; សេចក្ដីទុក្ខ។
[អៈ-ភ័ប] aophoapvor
ដែលមិនគួរ, ពុំគួរដល់កិច្ចការ, ដែលពុំអាច; ដែលឥតសំណាងល្អ, មានសំណាងតិច; ដែលឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬឃ្វាងចាកមគ្គផល។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ដែលឥតភ័ព្វ, ដែលមានសំណាងតិច; ដែលទំនុកបម្រុងគេឬធ្វើគុណទៅរកគេហើយច្រើនតែត្រឡប់ជាបានទោសមកវិញ" :
[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor
បុគ្គលអភ័ព្វ។
[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor
(ច្ប.) បុគ្គលដែលពុំអាចក្លាយជាសន្តតិជនឬពុំអាចទទួលទ្រព្យតាមមរតកសាសន៍បាន។
[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor
(ព.វិ.) បុគ្គលដែលមិនគួរបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា...។
[អៈ-ភ័ប-ពា-គៈ-មៈ-នា] aophoapvor
(ម.ព. អភញ្វគមន៍)។
[អៈ-ភ័ប-ពា-គំ] aophoapvor
អ្នកដែលមានឧបនិស្ស័យស្តើងស្តួចឬដែលមានសំណាងតិច ពុំអាចនឹងសម្រេចមគ្គផលបាន។
[អៈ-ភ័ប-ពៈ-ជាត] aophoapvor
កំណើតអភ័ព្វ។
[អៈ-ភ័ប-ព័ត-ឋាន] aophoapvor
(ម.ព. អភព្វជាតិ)។
[អៈ-ភ័ប-ពៈ-រូប] aophoapvor
សភាពពុំសមគួរ; ដែលមានសភាពពុំសមគួរ; ការឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬចាកលាភ; សេចក្ដីទុក្ខ។
(ម.ព. អភព្វបុគ្គល ន័យទី{¥¥}២{££})។
[អៈ-ភ័ប-បុក-គល់] aakphbabokklo≈
(ម.ព. អភព្វបុគ្គល ន័យទី២)។
(ម.ព. អភយូបសគ្គ)។
[អៈ-ភៃ] aaphey
ការឥតភ័យ, ឥតខ្លាច; ការមិនប្រកាន់ទោស, មិនយកទោស, មិនចាប់ទោស; ការមិនបៀតបៀនឱ្យភិតភ័យ :
[អៈ-ភៃ] aaphey
ដែលឥតភ័យ :
[អៈ-ភៃ] aaphey
មិនឱ្យមានភ័យ; មិនឱ្យមានទោស, មិនប្រកាន់ទោស :
[អៈ-ភៈ-យ័ត-ឋាន] aaphey
ឋានដែលឥតភ័យ :
[អៈ-ភៈ-យៈ-ទាន] ឬ [អៈ-ភៃ-ទាន] aaphey
ការឱ្យអភ័យ; ការឱ្យជីវិត (ជីវិតទាន)។
[អៈ-ភៈ-យ័ន-តៈ-រ៉ាយ] aaphey
ដែលឥតភ័យនិងអន្តរាយ។
[អៈ-ភៈ-យៈ-ប្រ-ទេស] aaphey
ប្រទេសដែលឥតភ័យ។
[អៈ-ភៈ-យៈ-វ័ន] aaphey
ព្រៃដែលឥតភ័យ, ដែលពុំគួរខ្លាច។
[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ទ្រប់] aaphey
ដែលឥតភ័យឥតឧបទ្រព។
[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក] aaphey
ដែលឥតភ័យឥតឧបស័គ្គ។
[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក] aaphey
(ម.ព. អភយូបសគ្គ)។
(វិ.ន.) សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ឱ្យដល់អ្នកបេសកកម្មការទូតទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីអំណាចយុត្តាធិការរបស់រដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ ដោយធានានូវភាពមិនអាចរំលោភបំពានបាននិងការពារនូវការអនុវត្តមុខងាររបស់អ្នកទាំងនោះ។
[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈
អំណាចដោយឡែកការពារមិនឱ្យភ័យ; ច្បាប់ពិសេសសម្រាប់ជនមួយរូបឬមួយក្រុម ដែលមិនទូទៅដល់ជនឯទៀត; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់ផ្សេងដោយឡែកសម្រាប់លស់លាឱ្យរួចពន្ធ :