ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អភិរាជ នាម

[អៈ-ភិ-រាជ] aaphireach

អធិរាជ (ម.ប្រ.)។

អភិរាម គុណនាម

[អៈ-ភិ-រាម] aophiream

ល្អ, ប្រពៃ, ថ្លៃថ្លា។

អភិរូហ៍

ការលូតលាស់ចម្រើន, សេចក្ដីចម្រុងចម្រើន :

អភិរូហ៍ នាម

[អៈ-ភិ-រូ] aophiruh

ការលូតលាស់ចម្រើន, សេចក្ដីចម្រុងចម្រើន :

អភិរំ នាម

[អៈ-ភិ-រំ] aaphirum

(ម.ព. អភិរម២)។

អភិលក្ខិតកាល

កាលឬសម័យដែលកំណត់ទុក (ដូចយ៉ាងថ្ងៃមាឃបូជា, វិសាខបូជា, ថ្ងៃត្រូវធ្វើទក្ខិណានុប្បទានចំពោះបុព្វបុរស, ថ្ងៃរំឭកគុណឬរំឭកដល់ហេតុណាមួយជាដើម ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ឆ្នាំ) :

អភិលក្ខិតកាល នាម

[អៈ-ភិ-ល័ក-ខិ-តៈ-កាល] aophilkkhetokal

កាលឬសម័យដែលកំណត់ទុក (ដូចយ៉ាងថ្ងៃមាឃបូជា, វិសាខបូជា, ថ្ងៃត្រូវធ្វើទក្ខិណានុប្បទានចំពោះបុព្វបុរស, ថ្ងៃរំឭកគុណឬរំឭកដល់ហេតុណាមួយជាដើម ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ឆ្នាំ) :

អភិវឌ្ឍ កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ភិ-វ័ត] ah phi wat

ចម្រើនក្រៃលែង, លូតលាស់ចម្រើន។

អភិវឌ្ឍ នាម

[អៈ-ភិ-វ័ត-ធៈ-នៈ] ah phi wat

សេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង។

អភិវឌ្ឍ នាម

[អៈ-ភិ-វ័ត-ធៈ-នៈ-ភាប] ah phi wat

ភាពនៃសេចក្ដីចម្រើន។

អភិវឌ្ឍ នាម

[អៈ-ភិ-វ័ត-ធៈ-នា-កា] ah phi wat

អាការៈនៃអភិវឌ្ឍន៍។

អភិវន្ទ

អាការៈនៃអភិវន្ទន៍ឬអភិវាទន៍។

អភិវន្ទ កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ភិ-វ័ន] aophivontor

ថ្វាយបង្គំ, គំនាប់, សំពះ, ក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) :

អភិវន្ទ នាម

[អៈ-ភិ-វ័ន-ទៈ-នា-កា] aophivontor

អាការៈនៃអភិវន្ទន៍ឬអភិវាទន៍។

អភិវន្ទន៍

កិរិយាថ្វាយបង្គំ, ការគំនាប់, ការសំពះ ឬការក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។

អភិវន្ទន៍ នាម

[អៈ-ភិ-វ័ន] aaphivnton

កិរិយាថ្វាយបង្គំ, ការគំនាប់, ការសំពះ ឬការក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។

អភិវាទ កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ភិ-វាត] aakphiveat≈

(ម.ព. អភិវន្ទ)។

អភិវាទ នាម

[អៈ-ភិ-វា-ទៈ-នា-កា] aakphiveateakneaka≈

(ម.ព. អភិវន្ទនាការ)។

អភិវុឌ្ឍករណ៍

ហេតុដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង, ហេតុនាំឱ្យមានមង្គលដ៏ឧត្តម។

អភិវុឌ្ឍករណ៍ នាម

[អៈ-ភិ-វុត-ធៈ-ក] aophivudthkoron

ហេតុដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង, ហេតុនាំឱ្យមានមង្គលដ៏ឧត្តម។

អភិសមាចារ

សមាចារដ៏ក្រៃលែង គឺមារយាទល្អក្រៃពេក ឬការប្រព្រឹត្តរៀបរយគួរឱ្យពេញចិត្ត, គួរឱ្យជ្រះថ្លា :

អភិសមាចារ នាម

[អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ា-ចា] aaphismeachar

សមាចារដ៏ក្រៃលែង គឺមារយាទល្អក្រៃពេក ឬការប្រព្រឹត្តរៀបរយគួរឱ្យពេញចិត្ត, គួរឱ្យជ្រះថ្លា :

អភិសមាចារិកវត្ត

(ព.វិ.) វត្តប្រតិបត្តិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអភិសមាចារ ឬវត្តប្រតិបត្តិរបស់អ្នកប្រកបដោយអភិសមាចារ គឺវត្តប្រតិបត្តិរៀបរយត្រឹមត្រូវ សំដៅសមណសារូបមានការស្លៀកដណ្ដប់រៀបរយនិងការសង្រួមឥរិយាបថទាំង៤ជាដើមរបស់បព្វជិតហៅថា អភិសមាចារិកវត្ត។

អភិសមាចារិកវត្ត នាម

[អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ា-ចា-រ៉ិ-កៈ-វ័ត] aophismeacharikvott

(ព.វិ.) វត្តប្រតិបត្តិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអភិសមាចារ ឬវត្តប្រតិបត្តិរបស់អ្នកប្រកបដោយអភិសមាចារ គឺវត្តប្រតិបត្តិរៀបរយត្រឹមត្រូវ សំដៅសមណសារូបមានការស្លៀកដណ្ដប់រៀបរយនិងការសង្រួមឥរិយាបថទាំង៤ជាដើមរបស់បព្វជិតហៅថា អភិសមាចារិកវត្ត។

អភិសម័យ

ការត្រាស់ដឹង, ការបានសម្រេចមគ្គផល; ការដឹងឬយល់ច្បាស់; សេចក្ដីចូលចិត្តស៊ប់ឥតសង្ស័យ។

អភិសម័យ នាម

[អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ៃ] aophisomey

ការត្រាស់ដឹង, ការបានសម្រេចមគ្គផល; ការដឹងឬយល់ច្បាស់; សេចក្ដីចូលចិត្តស៊ប់ឥតសង្ស័យ។

អភិសម្ពោធិ

ការត្រាស់ដឹងចំពោះ គឺការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

អភិសម្ពោធិ នាម

[អៈ-ភិ-ស័ម-ពោ-ធិ] ឬ [អៈ-ភិ-ស័ម-ពោត] aophismpouthi

ការត្រាស់ដឹងចំពោះ គឺការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

អភិសិត្តរាជ

ព្រះរាជាដែលបានអភិសេករួចហើយ (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។វេវ. មុទ្ធាភិសិត្តរាជ (ព.ផ្ទ.) អនភិសិត្តរាជ។

អភិសិត្តរាជ នាម

[អៈ-ភិ-សិត-តៈ-រាច] aophisettoreach

ព្រះរាជាដែលបានអភិសេករួចហើយ (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។វេវ. មុទ្ធាភិសិត្តរាជ (ព.ផ្ទ.) អនភិសិត្តរាជ។

អភិសូន្យ

ការធ្វើឱ្យសាបសូន្យ ការបំបិទលែងឱ្យមាន។

អភិសូន្យ នាម

[អៈ-ភិ-សូន] aakphisoun≈

ការធ្វើឱ្យសាបសូន្យ ការបំបិទលែងឱ្យមាន។

អភិសេក

ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ (លើព្រះសិរ្ស៍លោកអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារ) សន្មតឱ្យឡើងពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ ការប្រោះព្រំបាចសាចគ្រឿងគន្ធពិដោរថ្វាយពរថ្វាយជ័យចំពោះព្រះពុទ្ធរូបដែលកសាងថ្មី ក៏ហៅ អភិសេក ដែរ :

អភិសេក នាម

[អៈ-ភិ-សែក] aaphisek

ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ (លើព្រះសិរ្ស៍លោកអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារ) សន្មតឱ្យឡើងពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ ការប្រោះព្រំបាចសាចគ្រឿងគន្ធពិដោរថ្វាយពរថ្វាយជ័យចំពោះព្រះពុទ្ធរូបដែលកសាងថ្មី ក៏ហៅ អភិសេក ដែរ :

អភិសោធ

ជម្រះ, លាង, សម្អាត ដោយក្រៃលែង; សម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ផ្ទៀងតម្រូវឬផ្ទៀងសម្រេចដោយត្រឹមត្រូវ :

អភិសោធ កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ភិ-សោត] aaphisaoth

ជម្រះ, លាង, សម្អាត ដោយក្រៃលែង; សម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ផ្ទៀងតម្រូវឬផ្ទៀងសម្រេចដោយត្រឹមត្រូវ :

អភិសោធន៍

ការជម្រះ, ការលាង, ការសម្អាត ដោយក្រៃលែង; ការសម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ការផ្ទៀងសម្រេច :

អភិសោធន៍ នាម

[អៈ-ភិ-សោត] aophisaothon

ការជម្រះ, ការលាង, ការសម្អាត ដោយក្រៃលែង; ការសម្រេចសេចក្ដីដាច់ស្រេច; ការផ្ទៀងសម្រេច :

អភិស្នេហា នាម

[អៈ-ភិ-ស្នែ-ហា] aakphisneha≈

ការចូលចិត្តអ្វីមួយខ្លាំង។

អភិ—

(ម.ព. អភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អភិ— នាម

[អៈ-ភិ—] aakphi—≈

(ម.ព. អភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អភូត គុណនាម

[អៈ-ភូត] aaphut

ដែលមិនកើត, មិនមាន; ដែលមិនពិត, មិនមែន, ពុំប្រាកដ :

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-កា] aaphut

ការណ៍ឬហេតុមិនពិត។

អភូត គុណនាម

[អៈ-ភូ-តៈ-បុប-ពៈ] aaphut

ដែលមិនធ្លាប់មាន, មិនដែលមាន។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ចា] aaphut

សម្ដីមិនពិត។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-វាត] aaphut

(ម.ព. អភូតវាចា)។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ទិន] aaphut

អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយពាក្យមិនពិត។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ទិ-នី] aaphut

(ម.ព. អភូតវាទិន)។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-ហែត] aaphut

(ម.ព. អភូតការណ៍)។

អភូត—

(ម.ព. អភូត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អភូត— នាម

[អៈ-ភូ-តៈ—] aakphutak—≈

(ម.ព. អភូត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អភេជ្ជរូប

ដែលមានសភាពរឹងប៉ឹង, មាំ, ជាប់បានយូរ, មិនងាយធ្លុះធ្លាយ, ជាស្ថាពរ :

អភេជ្ជរូប គុ., ន.

[អៈ-ភេច-ជៈ-រូប] aaphechchorub

ដែលមានសភាពរឹងប៉ឹង, មាំ, ជាប់បានយូរ, មិនងាយធ្លុះធ្លាយ, ជាស្ថាពរ :

អភេទ

ដែលមិនផ្សេងគ្នា, មិនប្លែកគ្នា; អ្វីៗដែលដូចគ្នា, ដំណើរត្រូវបែបគ្នា :

អភេទ នាម

[អៈ-ភេត] aaphet

ដែលមិនផ្សេងគ្នា, មិនប្លែកគ្នា; អ្វីៗដែលដូចគ្នា, ដំណើរត្រូវបែបគ្នា :

អភេទនីយ៍

គង់ ដែលកាប់មិនមុត ដែលមិនអាចបំផ្លាញបាន។

អភេទនីយ៍ គុណនាម

[អៈ-ភេត-ទៈ-នី] aakphetteakni≈

គង់ ដែលកាប់មិនមុត ដែលមិនអាចបំផ្លាញបាន។

អភ័ព្យ គុណនាម

[អៈ-ភ័ប] aakphba≈

(ម.ព. អភ័ព្វ)។

អភ័ព្វ

សភាពពុំសមគួរ; ដែលមានសភាពពុំសមគួរ; ការឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬចាកលាភ; សេចក្ដីទុក្ខ។

អភ័ព្វ គុណនាម

[អៈ-ភ័ប] aophoapvor

ដែលមិនគួរ, ពុំគួរដល់កិច្ចការ, ដែលពុំអាច; ដែលឥតសំណាងល្អ, មានសំណាងតិច; ដែលឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬឃ្វាងចាកមគ្គផល។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ដែលឥតភ័ព្វ, ដែលមានសំណាងតិច; ដែលទំនុកបម្រុងគេឬធ្វើគុណទៅរកគេហើយច្រើនតែត្រឡប់ជាបានទោសមកវិញ" :

អភ័ព្វ នាម ១)

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor

បុគ្គលអភ័ព្វ។

អភ័ព្វ នាម ២)

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor

(ច្ប.) បុគ្គលដែលពុំអាចក្លាយជាសន្តតិជនឬពុំអាចទទួលទ្រព្យតាមមរតកសាសន៍បាន។

អភ័ព្វ នាម ៣)

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor

(ព.វិ.) បុគ្គលដែលមិនគួរបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា...។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពា-គៈ-មៈ-នា] aophoapvor

(ម.ព. អភញ្វគមន៍)។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពា-គំ] aophoapvor

អ្នកដែលមានឧបនិស្ស័យស្តើងស្តួចឬដែលមានសំណាងតិច ពុំអាចនឹងសម្រេចមគ្គផលបាន។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-ជាត] aophoapvor

កំណើតអភ័ព្វ។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ព័ត-ឋាន] aophoapvor

(ម.ព. អភព្វជាតិ)។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-រូប] aophoapvor

សភាពពុំសមគួរ; ដែលមានសភាពពុំសមគួរ; ការឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬចាកលាភ; សេចក្ដីទុក្ខ។

អភ័យ នាម a

[អៈ-ភៃ] aaphey

ការឥតភ័យ, ឥតខ្លាច; ការមិនប្រកាន់ទោស, មិនយកទោស, មិនចាប់ទោស; ការមិនបៀតបៀនឱ្យភិតភ័យ :

អភ័យ គុណនាម b

[អៈ-ភៃ] aaphey

ដែលឥតភ័យ :

អភ័យ កិរិយាសព្ទ c

[អៈ-ភៃ] aaphey

មិនឱ្យមានភ័យ; មិនឱ្យមានទោស, មិនប្រកាន់ទោស :

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យ័ត-ឋាន] aaphey

ឋានដែលឥតភ័យ :

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យៈ-ទាន] ឬ [អៈ-ភៃ-ទាន] aaphey

ការឱ្យអភ័យ; ការឱ្យជីវិត (ជីវិតទាន)។

អភ័យ គុណនាម

[អៈ-ភៈ-យ័ន-តៈ-រ៉ាយ] aaphey

ដែលឥតភ័យនិងអន្តរាយ។

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យៈ-ប្រ-ទេស] aaphey

ប្រទេសដែលឥតភ័យ។

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យៈ-វ័ន] aaphey

ព្រៃដែលឥតភ័យ, ដែលពុំគួរខ្លាច។

អភ័យ គុណនាម

[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ទ្រប់] aaphey

ដែលឥតភ័យឥតឧបទ្រព។

អភ័យ គុណនាម

[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក] aaphey

ដែលឥតភ័យឥតឧបស័គ្គ។

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក] aaphey

(ម.ព. អភយូបសគ្គ)។

អភ័យឯកសិទ្ធិ

(វិ.ន.) សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ឱ្យដល់អ្នកបេសកកម្មការទូតទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីអំណាចយុត្តាធិការរបស់រដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ ដោយធានានូវភាពមិនអាចរំលោភបំពានបាននិងការពារនូវការអនុវត្តមុខងាររបស់អ្នកទាំងនោះ។

អភ័យឯកសិទ្ធិ នាម ១)

[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈

អំណាចដោយឡែកការពារមិនឱ្យភ័យ; ច្បាប់ពិសេសសម្រាប់ជនមួយរូបឬមួយក្រុម ដែលមិនទូទៅដល់ជនឯទៀត; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់ផ្សេងដោយឡែកសម្រាប់លស់លាឱ្យរួចពន្ធ :