ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អព្ភក្ខាន នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ក-ខាន] aapphokkhan

ការពោលបង្កាច់, ការនិយាយកាច់មួលឬមួលកាច់។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ—] abphkakhanak—≈

(ម.ព. អព្ភក្ខាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-កៈ-ថា] abphkakhanakkaktha≈

សម្ដីបង្កាច់, ពាក្យកាច់មួល។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-ពាក] abphkakhanakpeak≈

(ម.ព. អព្ភក្ខានកថា)។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-វា-ទិ-នី] abphkakhanakveatini≈

(ម.ព. អព្ភក្ខានវាទី)។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-វា-ទី] abphkakhanakveati≈

អ្នកដែលហៃឬប៉ិនខាងការនិយាយបង្កាច់។

អព្ភន្តរ

ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់មួយប្រភេទប្រវែង៧ព្យាម គឺ ២៨ហត្ថ :

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ន-ដ] aopphontor

ខាងក្នុង, ប៉ែកខាងក្នុង, ចន្លោះឬរវាងខាងក្នុង; កណ្ដាល, ទីចំពាក់កណ្ដាល។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] aopphontor

កិរិយាខាងក្នុង គឺកិរិយាក្រឹតដែលចុះ អន្ត-បច្ច័យ ឬ មាន-បច្ច័យ ជាវិសេសនៈនៃនាមនាម (ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹត)។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់-ថៈ] aopphontor

រូបសេចក្ដីដែលនៅក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា (លេខក្នុង), ដូចជា កាលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជិតចូលបរិនិព្វាន ទ្រង់ត្រាស់ផ្ដាំថា "អ្នកទាំងឡាយចូរកុំប្រមាទ! "។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-សី-ម៉ា] aopphontor

(ព.វិ.) អពទ្ធសីមាដែលសន្មតទីក្នុងព្រៃសុទ្ធ កំណត់ត្រឹម៧អព្ភន្តរជុំវិញរៀងរាល់ខ្លួន។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប] aopphontor

(ម.ព. អព្ភន្តរសព្ទ)។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់] aopphontor

(ម.ព. អព្ភន្តរត្ថ)។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ន-ដ] aopphontor

ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់មួយប្រភេទប្រវែង៧ព្យាម គឺ ២៨ហត្ថ :

អព្ភន្តរញ្ញាណ

(ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :

អព្ភន្តរញ្ញាណ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន] abphnotakranhnhean≈

(ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :

អព្ភន្តរសញ្ញា

ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។

អព្ភន្តរសញ្ញា នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា] abphnotakraksnhonha≈

ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។

អព្ភន្តរសព្ទ

(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :

អព្ភន្តរសព្ទ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប] abphnotakraksba≈

សព្ទក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា គឺពាក្យដែលនៅក្នុងវណ្ណយុត្តិ " " នេះ ឬ « » នេះ, ដូចជា បរាជ័យ "ចាញ់"; អបរាជ័យ "ឈ្នះ; ជម្នះ"។

អព្ភន្តរសព្ទ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន-និ-យំ] abphnotakranhnheanniyum≈

(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :

អព្ភន្តរ—

(ម.ព. អព្ភន្តរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភន្តរ— នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ—] abphnotakrak—≈

(ម.ព. អព្ភន្តរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភា នាម

[អ័ប-ភា] aapphea

(ម.ព. អព្ភ)។

អព្ភាន នាម

[អ័ប-ភាន] aapphean

ការទាញត្រឡប់ឬទាញចូលមកវិញ; ការត្រឡប់រាប់រកយកជាគ្នាវិញ។

អព្ភាន នាម

[អ័ប-ភាន] aapphean

(ព.វិ.) ការដែលភិក្ខុសង្ឃមានចំនួនយ៉ាងតិចត្រឹម ២០រូបប្រជុំគ្នាក្នុងសីមា ឱ្យភិក្ខុមួយរូបសូត្រកម្មវាចាប្រកាសសេចក្ដីចំពោះភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ហើយបាននៅបរិវាសនិងមានត្តគ្រប់កាលកំណត់រាត្រីហើយ ដើម្បីរាប់រកភិក្ខុនោះយកជាគ្នាទុកថាជាអ្នកបរិសុទ្ធដូចដើមវិញ :

អព្ភាន នាម

[អ័ប-ភា-នៈ-កាំ] aapphean

ការធ្វើអញ្ភន។

អព្ភាស

ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង

អព្ភាស នាម

[អ័ប-ភា-សៈ] ឬ [អ័ប-ភាស] aappheas

ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង

អព្ភាសបទ

(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :

អព្ភាសបទ នាម

[អ័ប-ភា-សៈ-បត់] abpheasakbta≈

(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :

អព្ភូត គុ., ន.

[អ័ប-ភូត] aapphut

ដែលចម្លែកឬអស្ចារ្យ; សេចក្ដីអស្ចារ្យ។

អព្ភូត ឧទានសព្ទ

[អ័ប-ភូត] aapphut

ប្លែកណាស់!, អស្ចារ្យណាស់!

អព្ភូត នាម

[អ័ប-ភូ-តៈ-កា] aapphut

ការណ៍ឬហេតុចម្លែក, អស្ចារ្យ។

អព្ភូត នាម

[អ័ប-ភូ-តៈ-ភ័ន] aapphut

របស់ចម្លែក។

អព្ភូត នាម

[អ័ប-ភូ-តៈ-ហែត] aapphut

(ម.ព. អព្ភូតការណ៍)។

អព្ភោកាសិក គុ., ន.

[អ័ប-ភោ-កា-សិក] aopphoukasek

ដែលប្រកបការក្នុងទីវាលស្រឡះឥតម្លប់; ការឈរឬអង្គុយហាលថ្ងៃ។

អព្ភោកាសិក នាម

[អ័ប-ភោ-កា-សិក] aopphoukasek

ឈ្មោះធុតង្គមួយយ៉ាង ដែលយោគីត្រូវតែសម្រេចឥរិយាបថហាលថ្ងៃ មិនឱ្យត្រូវម្លប់ (ហៅ អព្ភោកាសិកង្គ ឬ អព្ភោកាសិកធុតង្គ ក៏បាន)។

អព្ភោកាសិក នាម

[អ័ប-ភោ-កា-សិ-កៈ-កាំ] aopphoukasek

ការហាលថ្ងៃ; ដំណើរធ្វើការហាលថ្ងៃ។

អព្ភ—

(ម.ព. អព្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភ— នាម

[អ័ប-ភៈ—] abpheak—≈

(ម.ព. អព្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្យត្ត គុណនាម

[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ] aapyott

ដែលមិនឈ្លាស, មិនប៉ិន, មិនវាងវៃ :

អព្យត្ត នាម

[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-ជន់] aapyott

អ្នកដែលមិនឈ្លាស។

អព្យត្ត នាម

[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-បុក-គល់] aapyott

(ម.ព. អព្យត្តជន)។

អព្យត្ត នាម

[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-ភាប] aapyott

ភាពជាអ្នកមិនឈ្លាស។

អព្យត្ត នាម

[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-វោ-ហា] aapyott

សម្ដីមិនឈ្លាស; អ្នកមិនឈ្លាសសម្ដី។

អព្យត្ត—

(ម.ព. អព្យត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្យត្ត— នាម

[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ—] abpoyttak—≈

(ម.ព. អព្យត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្យព

(ភូមិ.) ការបែកខ្ញែកគ្នានៃក្រុមមួយឬជាតិសាសន៍មួយ ហើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅរស់នៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៃពិភពលោក។ ពាក្យចាប់ផ្ដើមប្រើនៅពេលដែលជនជាតិជ្វីហ្វបែកខ្ញែកចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន។ បច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះមានន័យទូទៅសម្គាល់ដំណើរបែកខ្ញែករបស់ប្រជាជាតិណាមួយនៅក្នុងពិភពលោក :

អព្យព នាម

[អប់-ព្យប់] aapyop

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី អពយព (ម.ព. អពយព១)។

អព្យព នាម

[អប់-ព្យប់] aapyop

(ភូមិ.) ការបែកខ្ញែកគ្នានៃក្រុមមួយឬជាតិសាសន៍មួយ ហើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅរស់នៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៃពិភពលោក។ ពាក្យចាប់ផ្ដើមប្រើនៅពេលដែលជនជាតិជ្វីហ្វបែកខ្ញែកចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន។ បច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះមានន័យទូទៅសម្គាល់ដំណើរបែកខ្ញែករបស់ប្រជាជាតិណាមួយនៅក្នុងពិភពលោក :

អព្យយីភាព

ឈ្មោះសមាសឬសមាសនាមក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលកំណត់ដោយមានឧបសគ្គនិបាតរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម ហើយប្រើជា នបុំ. ឯកវចនៈ (ព.វ. បា. សំ.)។

អព្យយីភាព នាម

[អ័ប-ព្យៈ-យី-ភាប] aapyoyipheap

ឈ្មោះសមាសឬសមាសនាមក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលកំណត់ដោយមានឧបសគ្គនិបាតរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម ហើយប្រើជា នបុំ. ឯកវចនៈ (ព.វ. បា. សំ.)។

អព្យយីភាវៈ នាម

[អ័ប-ព្យៈ-យី-ភា-វៈ] abpyeakyipheaveak≈

(ម.ព. អព្យយីភាព)។

អព្យយៈ

និបាតសព្ទ, ឧបសគ្គសព្ទ និងពួកបច្ច័យដែលហៅថា អព្យយបច្ច័យ ជា អលិង្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត (ព.វ. បា. សំ.)។

អព្យយៈ នាម

[អ័ប-ព្យៈ-យៈ] aopyoyeak

និបាតសព្ទ, ឧបសគ្គសព្ទ និងពួកបច្ច័យដែលហៅថា អព្យយបច្ច័យ ជា អលិង្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត (ព.វ. បា. សំ.)។

អព្យាកត គុណនាម

[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ] ឬ [កត់] aapyeakat

(ម.ព. អព្យាក្រឹត)។

អព្យាកត នាម

[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ-ចិត] aapyeakat

ចិត្តអព្យាក្រឹត។

អព្យាកត នាម

[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ-ធ័រ] aapyeakat

ធម៌អព្យាក្រឹត។

អព្យាកត នាម

[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ-ភាប] aapyeakat

ភាពជាអ្នកកណ្ដាលៗ, ភាពនៃបុគ្គលដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកកណ្ដាល, ដែលមិនចូលក្នុងបក្សពួកខាងណា។

អព្យាកតៈ គុណនាម

[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ] abpyeakaktak≈

(ម.ព. អព្យាក្រឹត)។

អព្យាក្រឹត

ដែលមិនច្បាស់; ពុំប្រាកដ, មិនដាច់ស្រេច, មិនស្រេចជាទៅខាងណា; ដែលជាកណ្ដាល :

អព្យាក្រឹត គុណនាម

[អ័ប-ព្យា-ក្រឹត] abpyeakroet≈

ដែលមិនច្បាស់; ពុំប្រាកដ, មិនដាច់ស្រេច, មិនស្រេចជាទៅខាងណា; ដែលជាកណ្ដាល :

អព្យាក្រឹតនិយម

(វិ.ន.) លទ្ធិឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬ ក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាចនិងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព :

អព្យាក្រឹតនិយម នាម

[អ័ប-ព្យា-ក្រឹត-និ-យំ] abpyeakroetniyum≈

(វិ.ន.) លទ្ធិឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬ ក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាចនិងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព :

អព្យាក្រឹតភាព

(វិ.ន.) គោលនយោបាយប្រកាន់យកដោយរដ្ឋមួយដែលមិនចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមណាមួយ ដែលមានការពាក់ព័ន្ធនឹងរដ្ឋពីរឬច្រើន។ :

អព្យាក្រឹតភាព នាម

[អ័ប-ព្យា-ក្រឹ-តៈ-ភាប] abpyeakroetakpheab≈

(វិ.ន.) គោលនយោបាយប្រកាន់យកដោយរដ្ឋមួយដែលមិនចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមណាមួយ ដែលមានការពាក់ព័ន្ធនឹងរដ្ឋពីរឬច្រើន។ :

អព្យាបាទ

ការមិនព្យាបាទ គឺការមិនចងគំនុំ, មិនគុំកួន :

អព្យាបាទ នាម

[អ័ប-ព្យា-បាត] aopyeabat

ការមិនព្យាបាទ គឺការមិនចងគំនុំ, មិនគុំកួន :

អព្រហ្មចរិយ

ការមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយឬព្រហ្មចារ្យ (ហៅ អព្រហ្មចរិយធម៌ ក៏បាន)។

អព្រហ្មចរិយ នាម

[អៈ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aaprohmachariy

ការមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយឬព្រហ្មចារ្យ (ហៅ អព្រហ្មចរិយធម៌ ក៏បាន)។

អព្រហ្មចារី នាម

[អៈ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] aoprohmochari

អ្នកដែលមិនមែនជាព្រហ្មចារី។

អព្វុទ គុណនាម

[អ័ប-ពុត] aapvut

សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនវិន្ទុ។

អព្វុទ នាម

[អ័ប-ពុត] aapvut

កូនដែលទើបចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃក្នុងសប្ដាហៈទី ២មានអាការៈសណ្ឋានដូចទឹកលាងសាច់; ខ្នែងដែលទើបដុះខ្ចី; ចង្រៃ; ពុតត្បុត។

អព្វុទៈ គុណនាម

[អ័ប-ពុ-ទៈ] abputeak≈

(ម.ព. អព្វុទ)។

អព្វោហារិក គុណនាម

[អ័ប-ពោ-ហា-រ៉ិ-កៈ] ឬ [អ័ប-ពោ-ហា-រ៉ិក] aapvouharik

ដែលមិនប្រកបដោយវោហារឬដែលមិនមានវោហារ គឺដែលប្រាកដជាមាន ប៉ុន្តែល្អិតណាស់ឬកំបាំងណាស់ពិបាកនិយាយប្រាប់គ្នា ឬនិយាយប្រាប់គ្នាមិនកើត (ដូចជា ថ្មឬក្រួស សឹងមានវត្ថុ ៨យ៉ាងនៅនោះគឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, សម្បុរ, ក្លិន, ចំហាយ, ឱជារស; វត្ថុ ៣យ៉ាងគឺ ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់ ដែលប្រាកដជា