អព្ភក្ខាន នាម
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ក-ខាន] aapphokkhan
ការពោលបង្កាច់, ការនិយាយកាច់មួលឬមួលកាច់។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ក-ខាន] aapphokkhan
ការពោលបង្កាច់, ការនិយាយកាច់មួលឬមួលកាច់។
អ្នកដែលហៃឬប៉ិនខាងការនិយាយបង្កាច់។
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ—] abphkakhanak—≈
(ម.ព. អព្ភក្ខាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-កៈ-ថា] abphkakhanakkaktha≈
សម្ដីបង្កាច់, ពាក្យកាច់មួល។
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-ពាក] abphkakhanakpeak≈
(ម.ព. អព្ភក្ខានកថា)។
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-វា-ទិ-នី] abphkakhanakveatini≈
(ម.ព. អព្ភក្ខានវាទី)។
[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-វា-ទី] abphkakhanakveati≈
អ្នកដែលហៃឬប៉ិនខាងការនិយាយបង្កាច់។
ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់មួយប្រភេទប្រវែង៧ព្យាម គឺ ២៨ហត្ថ :
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ន-ដ] aopphontor
ខាងក្នុង, ប៉ែកខាងក្នុង, ចន្លោះឬរវាងខាងក្នុង; កណ្ដាល, ទីចំពាក់កណ្ដាល។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] aopphontor
កិរិយាខាងក្នុង គឺកិរិយាក្រឹតដែលចុះ អន្ត-បច្ច័យ ឬ មាន-បច្ច័យ ជាវិសេសនៈនៃនាមនាម (ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹត)។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់-ថៈ] aopphontor
រូបសេចក្ដីដែលនៅក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា (លេខក្នុង), ដូចជា កាលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជិតចូលបរិនិព្វាន ទ្រង់ត្រាស់ផ្ដាំថា "អ្នកទាំងឡាយចូរកុំប្រមាទ! "។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-សី-ម៉ា] aopphontor
(ព.វិ.) អពទ្ធសីមាដែលសន្មតទីក្នុងព្រៃសុទ្ធ កំណត់ត្រឹម៧អព្ភន្តរជុំវិញរៀងរាល់ខ្លួន។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប] aopphontor
(ម.ព. អព្ភន្តរសព្ទ)។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់] aopphontor
(ម.ព. អព្ភន្តរត្ថ)។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ន-ដ] aopphontor
ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់មួយប្រភេទប្រវែង៧ព្យាម គឺ ២៨ហត្ថ :
(ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន] abphnotakranhnhean≈
(ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :
ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា] abphnotakraksnhonha≈
ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។
(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប] abphnotakraksba≈
សព្ទក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា គឺពាក្យដែលនៅក្នុងវណ្ណយុត្តិ " " នេះ ឬ « » នេះ, ដូចជា បរាជ័យ "ចាញ់"; អបរាជ័យ "ឈ្នះ; ជម្នះ"។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន-និ-យំ] abphnotakranhnheanniyum≈
(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :
(ម.ព. អព្ភន្តរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ—] abphnotakrak—≈
(ម.ព. អព្ភន្តរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អព្ភ)។
[អ័ប-ភា] aapphea
(ម.ព. អព្ភ)។
ការធ្វើអញ្ភន។
[អ័ប-ភាន] aapphean
ការទាញត្រឡប់ឬទាញចូលមកវិញ; ការត្រឡប់រាប់រកយកជាគ្នាវិញ។
[អ័ប-ភាន] aapphean
(ព.វិ.) ការដែលភិក្ខុសង្ឃមានចំនួនយ៉ាងតិចត្រឹម ២០រូបប្រជុំគ្នាក្នុងសីមា ឱ្យភិក្ខុមួយរូបសូត្រកម្មវាចាប្រកាសសេចក្ដីចំពោះភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ហើយបាននៅបរិវាសនិងមានត្តគ្រប់កាលកំណត់រាត្រីហើយ ដើម្បីរាប់រកភិក្ខុនោះយកជាគ្នាទុកថាជាអ្នកបរិសុទ្ធដូចដើមវិញ :
[អ័ប-ភា-នៈ-កាំ] aapphean
ការធ្វើអញ្ភន។
ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង
[អ័ប-ភា-សៈ] ឬ [អ័ប-ភាស] aappheas
ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង
(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :
[អ័ប-ភា-សៈ-បត់] abpheasakbta≈
(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :
(ម.ព. អព្ភូតការណ៍)។
[អ័ប-ភូត] aapphut
ដែលចម្លែកឬអស្ចារ្យ; សេចក្ដីអស្ចារ្យ។
[អ័ប-ភូត] aapphut
ប្លែកណាស់!, អស្ចារ្យណាស់!
[អ័ប-ភូ-តៈ-កា] aapphut
ការណ៍ឬហេតុចម្លែក, អស្ចារ្យ។
[អ័ប-ភូ-តៈ-ភ័ន] aapphut
របស់ចម្លែក។
[អ័ប-ភូ-តៈ-ហែត] aapphut
(ម.ព. អព្ភូតការណ៍)។
(ម.ព. អជ្ឈោកាស)។
[អ័ប-ភោ-កាស] aapphoukas
(ម.ព. អជ្ឈោកាស)។
ការហាលថ្ងៃ; ដំណើរធ្វើការហាលថ្ងៃ។
[អ័ប-ភោ-កា-សិក] aopphoukasek
ដែលប្រកបការក្នុងទីវាលស្រឡះឥតម្លប់; ការឈរឬអង្គុយហាលថ្ងៃ។
[អ័ប-ភោ-កា-សិក] aopphoukasek
ឈ្មោះធុតង្គមួយយ៉ាង ដែលយោគីត្រូវតែសម្រេចឥរិយាបថហាលថ្ងៃ មិនឱ្យត្រូវម្លប់ (ហៅ អព្ភោកាសិកង្គ ឬ អព្ភោកាសិកធុតង្គ ក៏បាន)។
[អ័ប-ភោ-កា-សិ-កៈ-កាំ] aopphoukasek
ការហាលថ្ងៃ; ដំណើរធ្វើការហាលថ្ងៃ។
(ម.ព. អព្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ប-ភៈ—] abpheak—≈
(ម.ព. អព្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ] aapyott
ដែលមិនឈ្លាស, មិនប៉ិន, មិនវាងវៃ :
[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-ជន់] aapyott
អ្នកដែលមិនឈ្លាស។
[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-បុក-គល់] aapyott
(ម.ព. អព្យត្តជន)។
[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-ភាប] aapyott
ភាពជាអ្នកមិនឈ្លាស។
[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ-វោ-ហា] aapyott
សម្ដីមិនឈ្លាស; អ្នកមិនឈ្លាសសម្ដី។
(ម.ព. អព្យត្ត)។
[អ័ប-ព្យ័ត-តា] abpoytta≈
(ម.ព. អព្យត្ត)។
(ម.ព. អព្យត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ប-ព្យ័ត-តៈ—] abpoyttak—≈
(ម.ព. អព្យត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ភូមិ.) ការបែកខ្ញែកគ្នានៃក្រុមមួយឬជាតិសាសន៍មួយ ហើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅរស់នៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៃពិភពលោក។ ពាក្យចាប់ផ្ដើមប្រើនៅពេលដែលជនជាតិជ្វីហ្វបែកខ្ញែកចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន។ បច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះមានន័យទូទៅសម្គាល់ដំណើរបែកខ្ញែករបស់ប្រជាជាតិណាមួយនៅក្នុងពិភពលោក :
[អប់-ព្យប់] aapyop
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី អពយព (ម.ព. អពយព១)។
[អប់-ព្យប់] aapyop
(ភូមិ.) ការបែកខ្ញែកគ្នានៃក្រុមមួយឬជាតិសាសន៍មួយ ហើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅរស់នៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៃពិភពលោក។ ពាក្យចាប់ផ្ដើមប្រើនៅពេលដែលជនជាតិជ្វីហ្វបែកខ្ញែកចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន។ បច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះមានន័យទូទៅសម្គាល់ដំណើរបែកខ្ញែករបស់ប្រជាជាតិណាមួយនៅក្នុងពិភពលោក :
(ម.ព. អព្យយៈ)។
[អ័ប-ព្យៈ-យៈ-ស័ប] abpyeakyeaksba≈
(ម.ព. អព្យយៈ)។
ឈ្មោះសមាសឬសមាសនាមក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលកំណត់ដោយមានឧបសគ្គនិបាតរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម ហើយប្រើជា នបុំ. ឯកវចនៈ (ព.វ. បា. សំ.)។
[អ័ប-ព្យៈ-យី-ភាប] aapyoyipheap
ឈ្មោះសមាសឬសមាសនាមក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលកំណត់ដោយមានឧបសគ្គនិបាតរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម ហើយប្រើជា នបុំ. ឯកវចនៈ (ព.វ. បា. សំ.)។
(ម.ព. អព្យយីភាព)។
[អ័ប-ព្យៈ-យី-ភា-វៈ] abpyeakyipheaveak≈
(ម.ព. អព្យយីភាព)។
និបាតសព្ទ, ឧបសគ្គសព្ទ និងពួកបច្ច័យដែលហៅថា អព្យយបច្ច័យ ជា អលិង្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត (ព.វ. បា. សំ.)។
[អ័ប-ព្យៈ-យៈ] aopyoyeak
និបាតសព្ទ, ឧបសគ្គសព្ទ និងពួកបច្ច័យដែលហៅថា អព្យយបច្ច័យ ជា អលិង្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត (ព.វ. បា. សំ.)។
[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ] ឬ [កត់] aapyeakat
(ម.ព. អព្យាក្រឹត)។
[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ-ចិត] aapyeakat
ចិត្តអព្យាក្រឹត។
[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ-ធ័រ] aapyeakat
ធម៌អព្យាក្រឹត។
[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ-ភាប] aapyeakat
ភាពជាអ្នកកណ្ដាលៗ, ភាពនៃបុគ្គលដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកកណ្ដាល, ដែលមិនចូលក្នុងបក្សពួកខាងណា។
(ម.ព. អព្យាក្រឹត)។
[អ័ប-ព្យា-កៈ-តៈ] abpyeakaktak≈
(ម.ព. អព្យាក្រឹត)។
ដែលមិនច្បាស់; ពុំប្រាកដ, មិនដាច់ស្រេច, មិនស្រេចជាទៅខាងណា; ដែលជាកណ្ដាល :
[អ័ប-ព្យា-ក្រឹត] abpyeakroet≈
ដែលមិនច្បាស់; ពុំប្រាកដ, មិនដាច់ស្រេច, មិនស្រេចជាទៅខាងណា; ដែលជាកណ្ដាល :
(វិ.ន.) លទ្ធិឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬ ក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាចនិងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព :
[អ័ប-ព្យា-ក្រឹត-និ-យំ] abpyeakroetniyum≈
(វិ.ន.) លទ្ធិឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬ ក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាចនិងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព :
(វិ.ន.) គោលនយោបាយប្រកាន់យកដោយរដ្ឋមួយដែលមិនចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមណាមួយ ដែលមានការពាក់ព័ន្ធនឹងរដ្ឋពីរឬច្រើន។ :
[អ័ប-ព្យា-ក្រឹ-តៈ-ភាប] abpyeakroetakpheab≈
(វិ.ន.) គោលនយោបាយប្រកាន់យកដោយរដ្ឋមួយដែលមិនចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមណាមួយ ដែលមានការពាក់ព័ន្ធនឹងរដ្ឋពីរឬច្រើន។ :
ការមិនព្យាបាទ គឺការមិនចងគំនុំ, មិនគុំកួន :
[អ័ប-ព្យា-បាត] aopyeabat
ការមិនព្យាបាទ គឺការមិនចងគំនុំ, មិនគុំកួន :
(ម.ព. អព្យត្ត)។
[អ័ប-ព្យ័ត] abpoyt≈
(ម.ព. អព្យត្ត)។
ការមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយឬព្រហ្មចារ្យ (ហៅ អព្រហ្មចរិយធម៌ ក៏បាន)។
[អៈ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aaprohmachariy
ការមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយឬព្រហ្មចារ្យ (ហៅ អព្រហ្មចរិយធម៌ ក៏បាន)។
(ម.ព. អព្រហ្មចារី)។
[អៈ-ព្រំ-ម៉ៈ-ចា-រិន] aakprummakcharin≈
(ម.ព. អព្រហ្មចារី)។
(ម.ព. អព្រហ្មចារី)។
[អៈ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រិ-នី] aaprohmacharini
(ម.ព. អព្រហ្មចារី)។
អ្នកដែលមិនមែនជាព្រហ្មចារី។
[អៈ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] aoprohmochari
អ្នកដែលមិនមែនជាព្រហ្មចារី។
(ម.ព. អព្រហ្មចរិយ)។
[អៈ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា] aakpreakhmeakcha≈
(ម.ព. អព្រហ្មចរិយ)។
[អ័ប-ពុត] aapvut
សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនវិន្ទុ។
[អ័ប-ពុត] aapvut
កូនដែលទើបចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃក្នុងសប្ដាហៈទី ២មានអាការៈសណ្ឋានដូចទឹកលាងសាច់; ខ្នែងដែលទើបដុះខ្ចី; ចង្រៃ; ពុតត្បុត។
(ម.ព. អព្វុទ)។
[អ័ប-ពុ-ទៈ] abputeak≈
(ម.ព. អព្វុទ)។
[អ័ប-ពោ-ហា-រ៉ិ-កៈ] ឬ [អ័ប-ពោ-ហា-រ៉ិក] aapvouharik
ដែលមិនប្រកបដោយវោហារឬដែលមិនមានវោហារ គឺដែលប្រាកដជាមាន ប៉ុន្តែល្អិតណាស់ឬកំបាំងណាស់ពិបាកនិយាយប្រាប់គ្នា ឬនិយាយប្រាប់គ្នាមិនកើត (ដូចជា ថ្មឬក្រួស សឹងមានវត្ថុ ៨យ៉ាងនៅនោះគឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, សម្បុរ, ក្លិន, ចំហាយ, ឱជារស; វត្ថុ ៣យ៉ាងគឺ ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់ ដែលប្រាកដជា
(ម.ព. អព្វោហារិក)។