ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អន្លឹប នាម

[អន់-លឹប] aonlueb

ឈ្មោះវល្លិតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រស់មានសាច់ស្អិតល្មួត គេច្រើនបេះយកមកឈ្លីឱ្យទន់ហើយបិទបូសដែលធ្លាយហើយ ឱ្យជក់ខ្ទុះឆាប់សះ :

អន្លូង

ប្រដាប់សម្រាប់វាយ, គោះ, ទូង :

អន្លូង នាម

[អន់-លូង] aonlung

ប្រដាប់សម្រាប់វាយ, គោះ, ទូង :

អន្លូងក្បាលស្វា

ឈ្មោះអន្លូងធំមួយប្រភេទធ្វើដោយឈើមូលទាំងដុំ មានរាងច្រឡោ មានដងដាក់ចំពាក់កណ្ដាល។

អន្លូងក្បាលស្វា នាម

[អន់-លូង-ក្បាល-ស្វា] aonlungkbalsva

ឈ្មោះអន្លូងធំមួយប្រភេទធ្វើដោយឈើមូលទាំងដុំ មានរាងច្រឡោ មានដងដាក់ចំពាក់កណ្ដាល។

អន្លូញ

អន្លូញត្បាញចម្រុះព័ណ៌អំបោះឬសូត្រចាក់និងអន្ទងខុសគ្នាប៉ុន្តែស្មើភាគគ្នាឬត្បាញចាក់និងអន្ទងលាយសូត្រនិងអំបោះឆ្លាស់ពីរសរសៃៗស្មើគ្នា។

អន្លូញ នាម

[អន់-លូញ] aanlunh

ឈ្មោះសំពត់ស្លៀកពួកមួយ មាន ៣ប្រភេទ។

អន្លូញ នាម

[អន់-លូញ-ប៉-ប៉ក] aanlunh

អន្លូញត្បាញដោយអំបោះអន្ទងសចាក់ខ្មៅសាច់គ្រើមៗ។

អន្លូញ នាម

[អន់-លូញ-ម-ក្លាំ] aanlunh

អន្លូញត្បាញចាក់ជាក្រឡាបួនជ្រុងល្អិតៗ លាយព័ណ៌ក្រហមនិងខ្មៅឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់អង្ក្រេមអង្ក្រមទុំ។

អន្លូញ នាម

[អន់-លូញ-ស្មើ] aanlunh

អន្លូញត្បាញចម្រុះព័ណ៌អំបោះឬសូត្រចាក់និងអន្ទងខុសគ្នាប៉ុន្តែស្មើភាគគ្នាឬត្បាញចាក់និងអន្ទងលាយសូត្រនិងអំបោះឆ្លាស់ពីរសរសៃៗស្មើគ្នា។

អន្លើ នាម

[អន់-លើ] aanlau

កន្លែង; ប៉ែក; សង្កាត់; ឡែក :

អន្លើ គុណកិរិយា

[ដោយ-អន់-លើ] aanlau

ដោយកន្លែង; ដោយប៉ែក, ដោយឡែក :

អន្លើ ធ.

[មួយ-អន់-ដោយ] aanlau

ព្រមដោយ, ព្រមទាំង, ជាមួយនឹង :

អន្លើ ធ.

[រាល់-អន់-លើ] aanlau

រាល់ឬសព្វកន្លែង។

អន្លើ ធ.

[លើក-ទុក-ដោយ-អន់-លើ] aanlau

លើកទុកដោយឡែក។

អន្លើ នាម

[សប់-អន់-ឡឺ] aanlau

(ម.ព. រាល់អន្លើ)។

អន្លៃ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អន្លក់ ថា :

អន្លៃ បុព្វបទ

[អន់-លៃ] aonley

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អន្លក់ ថា :

អន្វក្ខរៈ

អក្ខរៈបន្ទាប់គឺអក្សរតួចុង, ដូចជា រូប, តួ ប ជា អន្វក្ខរៈ។

អន្វក្ខរៈ នាម

[អ័ន-វ៉ាក់-ខៈ-រ៉ៈ] aonvokkhoreak

អក្ខរៈបន្ទាប់គឺអក្សរតួចុង, ដូចជា រូប, តួ ប ជា អន្វក្ខរៈ។

អន្វយវាចក

ពាក្យសម្រាប់តសេចក្ដីអនុលោមតាមគ្នា ប្រើពាក្យថា "និង, ទាំង, ផង", ដូចជា អ្នកនិងខ្ញុំ, ទាំងប្រុសទាំងស្រី, នេះផងនុះផង សំ.បា. ប្រើ ច សព្ទ (ព.វ.)។

អន្វយវាចក នាម

[អ័ន-វៈ-យៈ-វា-ចៈ-កៈ] aanvoyoveachak

ពាក្យសម្រាប់តសេចក្ដីអនុលោមតាមគ្នា ប្រើពាក្យថា "និង, ទាំង, ផង", ដូចជា អ្នកនិងខ្ញុំ, ទាំងប្រុសទាំងស្រី, នេះផងនុះផង សំ.បា. ប្រើ ច សព្ទ (ព.វ.)។

អន្វេស

ការស្វះស្វែងតាមរក; ការខំប្រឹងរក :

អន្វេស នាម

[អ័ន-វេស] aonves

ការស្វះស្វែងតាមរក; ការខំប្រឹងរក :

អន្វេសក នាម

[អ័ន-វេ-សក់] anveska≈

អ្នកស្វែងរក។

អន្វ័ឌ្ឍមាស នាម

[អ័ន-វាត់-ធៈ-មាស] anveattheakmeas≈

លំដាប់កន្លះខែខាងចន្ទគតិ។

អន្សម នាម

[អន់-សម] aansom

ឈ្មោះនំធ្វើដោយអង្ករដំណើបខ្ចប់ដោយស្លឹកស្រស់ (តាមធម្មតា ច្រើនប្រើស្លឹកចេក) មានរាងមូលរលស្មើចុងស្មើដើម ចម្អិនដោយស្ងោរឬអាំងក៏មាន។ អន្សម មានច្រើនប្រភេទ។

អន្សម នាម

[អន់-សម] aansom

(ព.ទ.បុ.) មានគ្នាច្រើន ប៉ុន្តែធ្វើមិនកើតឬធ្វើដែរ ប៉ុន្តែប្រចាំគ្នាលែនលនៗមិនហើយការ។

អន្សម នាម

[អន់-សម] aansom

(ម.ព. ដប់នាក់អន្សមខ្លោច)។

អន្សម កិរិយាសព្ទ

[វេច-អន់-សម] aansom

ខ្ចប់អង្ករដំណើបដោយស្លឹកស្រស់ឱ្យកើតបានជារូបអន្សម។

អន្សម នាម

[អន់-សម-ចេក] aansom

អន្សមដាក់ចេកណាំវ៉ាទុំទាំងមូលជាស្នួល។

អន្សម នាម

[អន់-សម-ជ្រូក] aansom

អន្សមដាក់សាច់ជ្រូកជាស្នូល។

អន្សម នាម

[អន់-សម-ដូង] aansom

អន្សមដាក់ខ្ទិះដូងឬសាច់ដូងទុំកោសលាយផង។

អន្សម នាម

[អន់-សម-ផ្អូម] aansom

(ព.ប្រ.) ដែលប្រើការមិនកើត :

អន្សម នាម

[អន់-សម-អាំង] aansom

អន្សមដែលចម្អិនដោយអាំង។

អន្សម នាម

[អា-អន់-សម-ផ្អូម] aansom

អាចោលម្សៀត! (ព.ទ្រ.)។

អន្សា ន., គុ.

[អន់-សា] ansa≈

(ម.ព. អង្សា)។

អប កិរិយាសព្ទ

[អប] ob

ធ្វើឱ្យមានរណប, ដាក់រណបទប់ឱ្យមាំ ឱ្យរឹងប៉ឹងឬឱ្យត្រង់ :

អប កិរិយាសព្ទ

[អប-ចិត] ob

(ព.ប្រ.) សម្រួលចិត្តឱ្យអនុលោមតាម, យកចិត្ត; បណ្ដោយតាមចិត្តមិនទទឹងទាស់ :

អប កិរិយាសព្ទ

[អប-ស្ទប] ob

ប៉ះប៉ុនឱ្យខាងតែបានស្រួល, សម្រួលឱ្យខាងតែបានកើតការ។

អប កិរិយាសព្ទ

[អប-អម] ob

ដើរអម; ចាក់បណ្ដោយតាម។

អប កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ប៉ៈ] ឬ [អ័ប] ob

ពាក្យប្រើសម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ មានសេចក្ដីថា "ប្រាសចាក, ឃ្លាតចាក, ឃ្វាងចាក; ឆ្ងាយ, ទៅឆ្ងាយ; ត្រឡប់, ត្រឡប់ជា, បែរជា; ផុត, រួចផុត; មិន, ឥត"។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ក] ob

ដំណើរប្រាសចាកអំពើ គឺការធ្វើមិនល្អ; ការឥតតម្លៃ; អំពើពុំប្រសើរ; ការធ្វើខុស, កំហុស។

អប នាម

[អៈ-បៈ-កា] ob

ទោស; កំហុស; អបករណ៍។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ក្រំ] ob

ដំណើរថយចេញ; ការរត់គេចចេញ, ដំណើរវេះចេញឬគេចវេះ; ការលាឈប់។

អប នាម

[អៈ-បៈ-ក្រិ-យ៉ា] ob

(ម.ព. អបការ)។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉ៈ-គត់] ob

ដែលទៅឆ្ងាយហើយ; ដែលទៅបាត់ហើយ; ដែលកន្លងទៅហើយ; ដែលព្រាត់ប្រាសគ្នាឬដែលស្លាប់ហើយ។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-គត់] ob

អ្នកដែលព្រាត់ប្រាសគ្នាឬដែលស្លាប់ហើយ។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-គៈ-តា] ob

(ម.ព. អបគត)។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉័ច-ឆ៉ា-យ៉ៈ] ob

ដែលមិនមានស្រមោល; ដែលឥតម្លប់។

អប នាម

[អៈ-ប៉័ច-ឆ៉ា-យ៉ៈ-ព្រឹក] ob

ដើមឈើឥតម្លប់។

អប នាម

[អៈ-ប៉័ច-ឆ៉ា-យ៉ា] ob

(ម.ព. អបច្ឆាយ)។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ចៃ] ob

ការមិនសន្សំទុក, មិនសំច័យទុក; សេចក្ដីគោរព។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉ៈ-ទាន] ob

ដែលធ្វើរួចស្រេចហើយ; ការដែលសម្រេចហើយ។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ទឹស] ob

កន្លះទិស, ទីឬប៉ែកជាចន្លោះនៃទិស (ដូចយ៉ាងប៉ែកក្នុងរវាងនៃទិសបូព៌និងទិសអាគ្នេយ៍ជាដើម) ; ការធ្វើឱ្យឃ្លាតចេញ; ការបណ្ដេញចេញ។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ទេ-វៈ-ដា] ob

បិសាច។

អប កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ប្ទេស] ឬ [អប់-ប្ទេស] ob

បញ្ចៀស, បញ្ចេរឱ្យឃ្លាតចេញទៅ; បង្វែង; ពង្វាង :

អប នាម

[អៈ-ប្ទេស] ឬ [អប់-ប្ទេស] ob

គ្រឿងអាង, សំអាង; ហេតុ; ការបញ្ចៀសឬបញ្ចេរឱ្យចៀសវាងចេញឆ្ងាយ ឬក៏ឱ្យឃ្លាតចេញទៅ, ការបង្វែងឬពង្វាងមិនឱ្យត្រូវត្រង់។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉ៈ-ទ្រាប់] ob

ដែលវិនាសទ្រព្យឬដែលឥតទ្រព្យ; ទ្រព្យមិនល្អ; របស់ក្លែង (ដូចយ៉ាងប្រាក់ក្លែងជាដើម)។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ធន់] ob

អបទ្រព្យ; អ្នកទ័លក្រ, អ្នកកម្សត់, ទុគ៌ត។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉ៈ-ភាក] ob

ដែលឥតជោគ, ឥតបុណ្យ, ឥតសិរី :

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ភាក] ob

គ្រោះកាច :

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ភាក] ob

(ម.ព. អបភាគ)។

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ភាស] ob

ការតិះដៀល; ពាក្យតិះដៀល។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉ៈ-ភោក] ob

ដែលឥតភោគ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ។

អប គុ., ន.

[អៈ-ប៉ៈ-ម៉ាន] ob

ដែលឥតគេរាប់, អបយស; មនុស្សឥតគេរាប់។

អប គុណនាម

[អៈ-ប៉ៈ-យស់] ob

ដែលប្រាសចាកយស គឺដែលខូចឈ្មោះ, ដែលឥតគេរាប់, ដែលអាប់មុខ :

អប នាម

[អៈ-ប៉ៈ-យស់] ob

(ម.ព. អបយស)។

អបគមន៍

ការបំបែកខ្លួនចេញនៃក្រុមសមាជិករបស់គណបក្សណាមួយ។

អបគមន៍ នាម ១)

[អៈ-ប៉ៈ-គំ] aakbakkum≈

សេចក្ដីព្រាត់ប្រាសគ្នា; ការបែកចេញពីគ្នា។

អបគមន៍ នាម ២)

[អៈ-ប៉ៈ-គំ] aakbakkum≈

អំពើបង្កើតឡើងដោយប្រជាជនមួយភាគនៃប្រទេសមួយដើម្បីបំបែកខ្លួនចេញពីការដឹកនាំរបស់រដ្ឋក្នុងគោលបំណងបង្កើតរដ្ឋមួយដាច់ដោយឡែកឬទៅចូលរួមជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត។

អបគមន៍ នាម ៣)

[អៈ-ប៉ៈ-គំ] aakbakkum≈

ការបំបែកខ្លួនចេញនៃក្រុមសមាជិករបស់គណបក្សណាមួយ។

អបចាយន នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ចា-យ៉ៈ-ណៈ] aobochayon

សេចក្ដីគោរព, កោតក្រែង; ការបូជា, ការធ្វើសក្ការៈ; ការគោរពចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព :

អបចាយន នាម

[ជេត-ឋា-ប៉ៈ-ចា-យៈ-នៈ] aobochayon

ការគោរពកោតក្រែងចំពោះបុគ្គលជារៀមច្បងក្នុងត្រកូល (ក្នុងបាលីច្រើនប្រើជា កុលេជេដ្ឋាបចាយន)។

អបចាយន នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ចា-យ៉ៈ-ណៈ-កាំ] aobochayon

ការធ្វើអបចាយនៈ។

អបចាយន នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ចា-យ៉ៈ-ណៈ-ធ័រ] aobochayon

ច្បាប់ប្រាប់សេចក្ដីគោរពកោតក្រែង។

អបចាយនៈ នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ចា-យ៉ៈ-ណៈ] aakbakchayaknak≈

(ម.ព. អបចាយន)។

អបចាយន–

(ម.ព. អបចាយន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

អបចាយន– នាម

[—អៈ-ប៉ៈ-ចា-យ៉ៈ-ណៈ] —aakbakchayaknak≈

(ម.ព. អបចាយន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

អបចាយិត

ដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែងឬអ្នកដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែង។

អបចាយិត គុ., ន.

[អៈ-ប៉ៈ-ចា-យិ-តៈ] aabachayit

ដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែងឬអ្នកដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែង។

អបចាយិតា នាម

[អៈ-ប៉ៈ-ចា-យិ-តា] aabachayita

(ម.ព. អបចាយិត)។

អបណ្ណកប្បដិបទា

បដិបទាត្រូវ, ប្រតិបត្តិប្រពៃ គឺប្រតិបត្តិត្រូវត្រង់តាមធម៌តាមច្បាប់ ឬប្រតិបត្តិតាមគន្លងធម៌ដែលជាផ្លូវនៃមគ្គផលនិញ្វន :

អបណ្ណកប្បដិបទា នាម

[អៈ-បុ័ន-ណៈ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] aobonnokobbodebotea

បដិបទាត្រូវ, ប្រតិបត្តិប្រពៃ គឺប្រតិបត្តិត្រូវត្រង់តាមធម៌តាមច្បាប់ ឬប្រតិបត្តិតាមគន្លងធម៌ដែលជាផ្លូវនៃមគ្គផលនិញ្វន :

អបមង្គល

សេចក្ដីមិនចម្រើន; ហេតុដែលនាំឱ្យវិនាស :