ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អធុនិក គុ., ន.

[អៈ-ធុ-និក] aothunik

ដែលកើតឬមានក្នុងសម័យឥឡូវ; មនុស្សក្នុងជាន់ឥឡូវ; អ្វីៗដែលមានក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន :

អធុនិកា គុ., ន.

[អៈ-ធុ-និ-កា] aothunika

(ម.ព. អធុនិក) :

អធោ

ការដេកផ្កាប់មុខ; ការដេកផ្ទាល់លើផែនដី។

អធោ គុណកិរិយា

[អៈ-ធោ] aathou

ខាងក្រោម, ក្នុងខាងក្រោម។

អធោ នាម

[អៈ-ធោ-កាយ] aathou

ប៉ែកខ្លួនខាងក្រោម។

អធោ នាម

[អ-ធោ-គៈ-មៈ-វាត] aathou

ខ្យល់ដែលបក់ក្នុងខ្លួនពីខាងលើចុះមកក្រោម។

អធោ នាម

[អ-ធោ-បាត] aathou

ការធ្លាក់ចុះក្រោម។

អធោ នាម

[អៈ-ធោ-ភប់] aathou

(ម.ព. អធោលោក)។

អធោ នាម

[អៈ-ធោ-ភាក] aathou

ចំណែកឬប៉ែកខាងក្រោម។

អធោ គុ., ន.

[អៈ-ធោ-មុក] aathou

ដែលមានមុខសំយុងចុះ, អ្នកដែលមានមុខសំយុងចុះ។

អធោ នាម

[អៈ-ធោ-មុ-ខា] aathou

(ម.ព. អធោមុខ)។

អធោ នាម

[អៈ-ធោ-លោក] aathou

លោកខាងក្រោម (បាតាល) ; ហៅ អធោភពន៍ ក៏បាន។

អធោ នាម

[អៈ-ធោ-សៃ-យ៉ា] aathou

ការដេកផ្កាប់មុខ; ការដេកផ្ទាល់លើផែនដី។

អធោប្រឹថពី នាម

[អៈ-ធោ-ប្រិត-ថៈ-ពី] aakthobritthakpi≈

ស្រទាប់ដីខាងក្រោម។

អធោ—

(ម.ព. អធោ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធោ— នាម

[អៈ-ធោ—] aaktho—≈

(ម.ព. អធោ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធ្យាបកា

អ្នកគ្រប់គ្រងរក្សា អាណាព្យាបាល គ្រូបង្ហាត់ គ្រូបង្វឹកឬហ្វឹកហ្វឺន។

អធ្យាបកា នាម

[អ័ត-ធ្យា-ប៉ៈ-កា] atthyeabakka≈

អ្នកគ្រប់គ្រងរក្សា អាណាព្យាបាល គ្រូបង្ហាត់ គ្រូបង្វឹកឬហ្វឹកហ្វឺន។

អធ្យាប័ក

គ្រូបង្រៀន គ្រូបង្វឹកឬហ្វឹកហ្វឺន គ្រូគង្វាល។

អធ្យាប័ក នាម

[អ័ត-ធ្យា-ប័ក] atthyeabka≈

គ្រូបង្រៀន គ្រូបង្វឹកឬហ្វឹកហ្វឺន គ្រូគង្វាល។

អធ្យាប័ន

ការដឹកនាំ ការណែនាំ អនុទ្ទេស ការបណ្ដុះបណ្ដាល ការសិក្សា។

អធ្យាប័ន នាម

[អ័ត-ធ្យា-ប័ន] atthyeabno≈

ការដឹកនាំ ការណែនាំ អនុទ្ទេស ការបណ្ដុះបណ្ដាល ការសិក្សា។

អធ្យាស្រ័យ នាម

[អ័ត-ធ្យា-ស្រៃ] aothyeasrai

ដូចគ្នានឹង អជ្ឈាស័យ ដែរ (ម.ព. អជ្ឈាស័យ)។

អធ្យុត្តម គុណនាម

[អ័ត-ធ្យុត-ដំ] atthyutdam≈

ដែលប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែង។

អធ្យោគ កិរិយាសព្ទ

[អ័ត-ធ្យោក] aathyouk

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ.បា. អធិយោគ "ព្យាយាមដ៏លើសលុប, ដ៏មុតមាំ" :

អធ្យោគ នាម

[អ័ត-ធ្យោក] aathyouk

ការអត់ឱន; អត់ធ្មត់; ការពុំប្រកាន់ទោស, ពុំយកក្ដី, ការអត់អាស្រ័យឱ្យ :

អធ្យោគ នាម

[អ័ត-ធ្យោក-អ័ត-ធ្យា-ស្រៃ] aathyouk

អធ្យាស្រ័យអត់ឱន :

អធ្រាត្រ នាម

[អ័ត-ធ្រាត] aathreatrar

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អធ៌រាត្រិ ឬ រាត្រ "ពាក់កណ្ដាលយប់"; អឌ្ឍរត្ត ឬអឌ្ឍរត្តិ :

អធ្រាត្រ នាម

[រំ-លង-អ័ត-ធ្រាត] aathreatrar

ពេលក្រោយអធ្រាត្រដែលសន្មតជាថ្ងៃបន្ទាប់។ ប៉ុន្តែក្បួនខ្នាតខ្មែរបុរាណបានកំណត់ថ្ងៃបន្ទាប់ចាប់ពីពេលព្រលឹមមើលក្រយៅបាតដៃឃើញ :

អធ្រាត្រ នាម

[អ័ត-ធ្រាត-ដាស់-ទំ] aathreatrar

អធ្រាត្រស្ងាត់។

អធ្វា នាម

[អ័ត-ធ្វា] atthvea≈

(ម.ព. អធ្វ័ន)។

អធ្វ័ន នាម

[អ័ត-ធ្វាន់] aathvoan

ផ្លូវ, ដងផ្លូវ :

អន គុណនាម

[អន] aan

ទន់, ស្រទន់ :

អន នាម

[អន] aan

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយបែប :

អនក្ខរជន

អ្នកមិនចេះអាននិងសរសេរអក្សរ, អ្នកមិនមានសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់អ្វីមួយ :

អនក្ខរជន នាម

[អៈ-ណ័ក-ខៈ-រ៉ៈ-ជន់] aaknkakhakrakchno≈

អ្នកមិនចេះអាននិងសរសេរអក្សរ, អ្នកមិនមានសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់អ្វីមួយ :

អនក្ខរភាព

កង្វះសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់អ្វីមួយ :

អនក្ខរភាព នាម ១)

[អៈ-ណ័ក-ខៈ-រ៉ៈ-ភាប] aaknkakhakrakpheab≈

ភាពមិនចេះអក្សរ :

អនក្ខរភាព នាម ២)

[អៈ-ណ័ក-ខៈ-រ៉ៈ-ភាប] aaknkakhakrakpheab≈

កង្វះសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់អ្វីមួយ :

អនគ្ឃ គុណនាម

[អៈ-ណ័ក] aonokkhor

ដែលកាត់ថ្លៃពុំបាន, ដែលមានតម្លៃឥតបើគណនា :

អនគ្ឃ នាម

[អៈ-ណ័ក-ឃៈ-ភ័ន] aonokkhor

ភណ្ឌឬវត្ថុមានតម្លៃច្រើនក្រៃ។

អនគ្ឃ នាម

[អៈ-ណ័ក-ឃៈ-វ័ត-ថុ] aonokkhor

(ម.ព. អនគ្ឃភណ្ឌ)។

អនគ្ឃា គុណនាម

[អៈ-ណ័ក-ឃា] aanokkhea

(ម.ព. អនគ្ឃ)។

អនង្គ

សាស្ត្រខាងផ្លូវនំាឱ្យត្រេកត្រអាល។

អនង្គ នាម ១)

[អៈ-នង់] ឬ [អៈ-ណុង] aanongkor

អទិស្សមានកាយពួកមួយហៅថា កាមទេព ជាអ្នកនាំបណ្ដាលឱ្យកើតសេចក្ដីត្រេកត្រអាល។

អនង្គ នាម ២)

[អៈ-នង់] ឬ [អៈ-ណុង] aanongkor

(ព.ប្រ.) ស្ត្រីមានរូបល្អ, នាងមានលំអ, នាងឆើតឆោម :

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-ក្រី-ឌា] aanongkor

ល្បែងនាំឱ្យកើតសេចក្ដីត្រេកត្រអាល, ល្បែងដែលនាំឱ្យងប់ចិត្តស៊ប់ទៅរកកាម។

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-ឡេ-ខា] aanongkor

សំបុត្រផ្ដោះផ្ដងទៅរកកាម, សំបុត្រចែចង់។

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-វិត-ទ្យា] aanongkor

វិទ្យាខាងផ្លូវនំាឱ្យត្រេកត្រអាល។

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-សំ-ភាស] aanongkor

ការនិយាយផ្ដោះផ្ដងទៅរកកាម; ការនិយាយចែចង់។

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-សំ-ភាស] aanongkor

(ម.ព. អនង្គសម្ភាស)។

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-សំ-ភា-សា] aanongkor

សម្ដីផ្ដោះផ្ដងទៅរកកាម; សម្ដីចែចង់។

អនង្គ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-សាស] aanongkor

សាស្ត្រខាងផ្លូវនំាឱ្យត្រេកត្រអាល។

អនង្គណ

ភាពឬភាវៈជាអ្នកឥតកិលេស, ឥតសៅហ្មង។

អនង្គណ គុ., ន.

[អៈ-ណ័ង-គៈ-នៈ] ឬ [អៈ-ណ័ង-គន់] aonongkon

ដែលឥតកិលេស; អ្នកដែលឥតកិលេស (អរហន្ត) ; ដែលឥតសៅហ្មង; អ្នកបរិសុទ្ធ :

អនង្គណ នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ-ណៈ-ភាប] aonongkon

ភាពឬភាវៈជាអ្នកឥតកិលេស, ឥតសៅហ្មង។

អនង្គ—

(ម.ព. អនង្គ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អនង្គ— នាម

[អៈ-ណ័ង-គៈ—] aaknngokeak—≈

(ម.ព. អនង្គ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អនញ្ញ គុណនាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ] ឬ [អៈ-ណ័ញ] aononhnh

ដែលពុំមែនដទៃ, មិនមែនផ្សេងគ្នា គឺដែលត្រូវគ្នា, តែមួយ, តែបែបមួយ, តែម្នាក់។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចកាព្យថា :

អនញ្ញ នាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ-កា] aononhnh

ហេតុឬដំណើរតែមួយ។

អនញ្ញ នាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ-គៈ-តិ] aononhnh

ផ្លូវតែមួយ។

អនញ្ញ នាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ-ភាគ] aononhnh

ភាគតែមួយ។

អនញ្ញ នាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ-មៈ-តិ] aononhnh

មតិតែមួយ, គំនិតត្រូវគ្នា។

អនញ្ញ នាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ-ម៉ាត់] aononhnh

(ម.ព. អនញ្ញមតិ)។

អនញ្ញា គុណនាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ា] aaknnhonha≈

(ម.ព. អនញ្ញ)។

អនញ្ញ—

(ម.ព. អនញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អនញ្ញ— គុណនាម

[អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ—] aaknnhonhak—≈

(ម.ព. អនញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អនត្តលក្ខណ នាម

[អៈ-ណ័ត-តៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ] aonottolokkhon

ការសម្គាល់ឃើញ, គ្រឿងកំណត់ឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា។

អនត្តសញ្ញា

សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា។

អនត្តសញ្ញា នាម

[អៈ-ណ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា] aonottosonhnhea

សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា។

អនត្តា

អ្នកដែលតែងពិចារណាឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា។

អនត្តា គុណនាម

[អៈ-ណុត-តា] aonotta

ដែលមិនមែនជារបស់ចិត្ត, ដែលមិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត; ដែលឥតខ្លឹមសារ។

អនត្តា នាម

[អៈ-ណុត-តា] aonotta

អ្វីៗដែលមិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត :

អនត្តា នាម

[អៈ-ណ័ត-តា-ធីន] aonotta

អ្នកដែលមិនមានអំណាចលើខ្លួន, ដែលពឹងផ្អែកផ្ដែកអាស្រ័យអ្នកដទៃ, អញ្ញាធីន។

អនត្តា នាម

[អៈ-ណ័ត-តា-នុ-ប៉័ស-សៈ-ណា] aonotta

ប្រាជ្ញាដែលពិចារណាឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនជាដើម ជាអនត្តា។

អនត្តា នាម

[អៈ-ណ័ត-តា-នុ-ប៉័ស-សិ-នី] aonotta

(ម.ព. អនត្តានុបស្សី)។

អនត្តា នាម

[អៈ-ណ័ត-តា-នុ-ប៉័ស-សី] aonotta

អ្នកដែលតែងពិចារណាឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា។

អនត្តា—

(ម.ព. អនត្តា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អនត្តា— នាម

[អៈ-ណ័ត-តា—] aakntata—≈

(ម.ព. អនត្តា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អនត្ថ

អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឥតប្រយោជន៍យកជាការពុំបាន :

អនត្ថ គុ., ន.

[អៈ-ណ័ត-ថៈ] aanotthar

ដែលឥតប្រយោជន៍ឬមិនមែនសេចក្ដីចម្រើន, ដែលមិនបានការ, យកជាការពុំបាន; អ្វីៗដែលយកជាការពុំបាន។

អនត្ថ នាម

[អៈ-ណ័ត-ថៈ-កាំ] aanotthar

អំពើឥតប្រយោជន៍។

អនត្ថ នាម

[អៈ-ណ័ត-ថៈ-កា-រិ-កា] aanotthar

(ម.ព. អនត្ថការី)។