ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អធិដ្ឋាន នាម

[អៈ-ធិត-ឋាន] aathidthan

ការតាំងចិត្ត, ការតាំងចិត្តនឹកតម្រង់ចំពោះ; ការតាំងចិត្តសំបូងសង្រូងឬការសំបូងសង្រូងដោយចិត្តនឹក; ការនឹកផ្សង, ការតាំងចិត្តប្រាថ្នា :

អធិដ្ឋាន—

សីលដែលកើតដោយអធិដ្ឋាន (មិនមែនកើតដោយសមាទាន)។

អធិដ្ឋាន— នាម

[អៈ-ធិត-ឋា-ណៈ—] aakthitthanak—≈

(ម.ព. អធិដ្ឋាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិដ្ឋាន— កិរិយាសព្ទ

[ប្រ-ដឹស-អៈ-ធិ-ស្ឋាន] brodoesaakthisthan≈

(ម.ព. ប្រតិស្ឋ)។

អធិដ្ឋាន— កិរិយាសព្ទ

[ភិក-ខុ-អៈ-ធិត-ឋាន-ចី-ព] phikkhoaakthitthancheipo≈

ភិក្ខុតាំងចិត្តថា "ផ្ទាំងសំពត់នេះចូរជាចីពរទៅ!"។

អធិដ្ឋាន— នាម

[អៈ-ធិត-ឋា-ណៈ-ធ័រ] aakthitthanakthro≈

ធម៌សម្រាប់អធិដ្ឋាន; ធម៌អស្ចារ្យដែលកើតអំពីអធិដ្ឋាន (អធិដ្ឋានបារមី)។

អធិដ្ឋាន— នាម

[អៈ-ធិត-ឋា-ណៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] aakthitthanakbarakmei≈

បារមីដែលកើតអំពីអធិដ្ឋានឱ្យឃើញជាក់ស្ដែងតាមហេតុពិត។

អធិដ្ឋាន— កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ធិត-ឋា-ណៈ-សិល] aakthitthanaksel≈

អធិដ្ឋានឱ្យកើតបានជាសីល។

អធិដ្ឋាន— នាម

[អៈ-ធិត-ឋា-ណៈ-សិល] aakthitthanaksel≈

សីលដែលកើតដោយអធិដ្ឋាន (មិនមែនកើតដោយសមាទាន)។

អធិធម្មជាតិ នាម

[អៈ-ធិ-ធ័ម-មៈ-ជាត] aakthithmomeakcheat≈

អ្វីៗដែលហួសពីសមត្ថភាពមនុស្សយល់ដឹងបាន។

អធិប

ព្រះរាជា; អធិបតី :

អធិប នាម

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ] ឬ [អៈ-ធិប] aathib

ព្រះរាជា; អធិបតី :

អធិបតី

អធិបតីបន្ទាប់, ចាងហ្វាងរង។

អធិបតី នាម

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី] aathibatei

អ្នកដែលជាធំ, ជាម្ចាស់លើគេ, ជាប្រមុខ, ជាប្រធាន, ឥស្សរជន, ចៅហ្វាយ, ចាងហ្វាង :

អធិបតី នាម

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី-រង] aathibatei

អធិបតីបន្ទាប់, ចាងហ្វាងរង។

អធិបតីភាព

(វិ.ន.) ភាពដែលជាធំ, ភាពជាម្ចាស់លើគេ, ភាពជាប្រមុខ, ភាពជាប្រធាន។

អធិបតីភាព នាម ១)

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី-ភាប] aakthibakdeipheab≈

ភាពនៃជនជាអធិបតី; មុខងារ, ឋានន្តរ, អំណាចរបស់អធិបតី :

អធិបតីភាព នាម ២)

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី-ភាប] aakthibakdeipheab≈

(វិ.ន.) ភាពដែលជាធំ, ភាពជាម្ចាស់លើគេ, ភាពជាប្រមុខ, ភាពជាប្រធាន។

អធិបតេយ្យ

អធិបតីភាព, ភាវៈនៃបុគ្គលជាអធិបតី, ឥស្សរភាព, អំណាចដាច់ខាតលើខ្លួនតាមគន្លងច្បាប់បើកសិទ្ធិឱ្យ :

អធិបតេយ្យ នាម

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] aathibteyy

អធិបតីភាព, ភាវៈនៃបុគ្គលជាអធិបតី, ឥស្សរភាព, អំណាចដាច់ខាតលើខ្លួនតាមគន្លងច្បាប់បើកសិទ្ធិឱ្យ :

អធិបតេយ្យភាព

(វិ.ន.) អំណាចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រង កំណត់និងត្រួតពិនិត្យកិច្ចការនានារបស់រដ្ឋ ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែកពីអ្នកដទៃ :

អធិបតេយ្យភាព នាម

[អៈ-ធិ-ប៉ៈ-តៃ-យៈ-ភាប] aakthibaktaiyeakpheab≈

(វិ.ន.) អំណាចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រង កំណត់និងត្រួតពិនិត្យកិច្ចការនានារបស់រដ្ឋ ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែកពីអ្នកដទៃ :

អធិបត្រ នាម

[អៈ-ធិ-បាត់] aakthibat≈

ឯកសារឬសញ្ញាបត្រដែលទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។

អធិប្បញ្ញា

ការសិក្សាខាងផ្លូវអធិប្បញ្ញាឬឱ្យកើតអធិប្បញ្ញា។

អធិប្បញ្ញា នាម

[អៈ-ធិប-បុ័ញ-ញ៉ា] aothibbnhnhea

បញ្ញាថ្នាក់ខ្ពស់ (វិបស្សនាបញ្ញា)។

អធិប្បញ្ញា នាម

[អៈ-ធិប-បុ័ញ-ញ៉ា-សិក-ខា] aothibbnhnhea

ការសិក្សាខាងផ្លូវអធិប្បញ្ញាឬឱ្យកើតអធិប្បញ្ញា។

អធិប្បយោគ

(ច្ប.) ការផ្លាស់ប្ដូរប្រភេទទ្រព្យសម្បត្តិឯកជនរបស់រដ្ឋមកជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ :

អធិប្បយោគ នាម

[អៈ-ធិប-ប៉ៈ-យោក] aakthibbakyok≈

(ច្ប.) ការផ្លាស់ប្ដូរប្រភេទទ្រព្យសម្បត្តិឯកជនរបស់រដ្ឋមកជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ :

អធិប្បាយ

ការពន្យល់សេចក្ដីដោយមានគ្រឿងអាង; សេចក្ដីពន្យល់មានអាងឬមានព័ស្ដុតាង មានគោល :

អធិប្បាយ កិ., គុ.

[អៈ-ធិប-បាយ] aothibbay

ពន្យល់សេចក្ដីដោយមានគ្រឿងអាង; ដែលពន្យល់អាងឬមានព័ស្ដុតាង មានគោល :

អធិប្បាយ នាម

[អៈ-ធិប-បាយ] aothibbay

ការពន្យល់សេចក្ដីដោយមានគ្រឿងអាង; សេចក្ដីពន្យល់មានអាងឬមានព័ស្ដុតាង មានគោល :

អធិព្រឹក្ស

ដើមឈើដែលធំខ្ពស់ចម្បងជាងពួកឈើក្នុងព្រៃនីមួយៗ។

អធិព្រឹក្ស នាម

[អៈ-ធិ-ព្រឹក] aothiprueksor

ដើមឈើដែលធំខ្ពស់ចម្បងជាងពួកឈើក្នុងព្រៃនីមួយៗ។

អធិភូ នាម

[អៈ-ធិ-ភូ] aathiphu

អធិបតី :

អធិមត្ត

ដែលពុំអាចរាប់បាន, ដែលរាប់ពុំអស់, លើសលន់, ហួសប្រមាណ :

អធិមត្ត គុណនាម

[អៈ-ធិ-ម៉ាត់] aothimott

ដែលពុំអាចរាប់បាន, ដែលរាប់ពុំអស់, លើសលន់, ហួសប្រមាណ :

អធិមានិក

អ្នកដែលមានះខ្លាំង; ចចេស, មុខរឹង; អ្នកដែលនឹកស្មានថាខ្លួនជាបុគ្គលមានគុណវិសេសក្រៃលែង :

អធិមានិក នាម

[អៈ-ធិ-ម៉ា-និក] aathimeanik

អ្នកដែលមានះខ្លាំង; ចចេស, មុខរឹង; អ្នកដែលនឹកស្មានថាខ្លួនជាបុគ្គលមានគុណវិសេសក្រៃលែង :

អធិមុត្តិ នាម

[អៈ-ធិ-មុត-តិ] ឬ [អៈ-ធិ-មុត] aathimutte

ការតាំងចិត្ត; បំណង :

អធិមុត្តិនិយម នាម

[អៈ-ធិ-មុត-តិ-និ-យំ] aakthimutteniyum≈

ការប្រកាន់ជំនឿហួសហេតុ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសាសនាឬនយោបាយ :

អធិមូលជីវភាព នាម

[អ-ធិ-មូ-ឡៈ-ជី-វៈ-ភាប] athimulakchiveakpheab≈

ជីវភាពខ្ពង់ខ្ពស់ ជីវភាពបែបអភិជន។

អធិមោក្ខ

ការដឹងជាក់, ការយល់ច្បាស់, ការចូលចិត្តស៊ប់, សន្និដ្ឋាន; ការជឿស៊ប់ចិត្ត។

អធិមោក្ខ នាម

[អៈ-ធិ-មោ-ខៈ] ឬ [អៈ-ធិ-មោក] aothimoukkhor

ការដឹងជាក់, ការយល់ច្បាស់, ការចូលចិត្តស៊ប់, សន្និដ្ឋាន; ការជឿស៊ប់ចិត្ត។

អធិយោគ

ព្យាយាមដ៏លើសលប់, ដ៏មុតមាំ :

អធិយោគ នាម

[អៈ-ធិ-យោក] aothiyouk

ព្យាយាមដ៏លើសលប់, ដ៏មុតមាំ :

អធិរាជ

(ប្រវត្តិ.) មហាក្សត្រឬមហារាជដែលមានអំណាចលើសាមន្តរាជនានានិងគ្រប់គ្រងលើ ដែនដីចក្រភពទាំងមូល :

អធិរាជ នាម ១)

[អៈ-ធិ-រាច] aathireach

ព្រះរាជាជាធំចម្បងជាងព្រះរាជាទាំងឡាយក្នុងប្រទេសជិតខាង; មហារាជ។

អធិរាជ នាម ២)

[អៈ-ធិ-រាច] aathireach

(ប្រវត្តិ.) មហាក្សត្រឬមហារាជដែលមានអំណាចលើសាមន្តរាជនានានិងគ្រប់គ្រងលើ ដែនដីចក្រភពទាំងមូល :

អធិលោក នាម

[អៈ-ធិ-លោក] aathilouk

មនុស្សលោក, ឥធលោក។

អធិវចនៈ នាម

[អៈ-ធិ-វៈ-ចៈ-ណៈ] aothivochoneak

ឈ្មោះ, នាម។

អធិវាស

ការទទួលនិមន្ត, ការទទួលពាក្យអញ្ជើញ។

អធិវាស នាម

[អៈ-ធិ-វាស] aathiveas

ទីតាំង; ទីនៅ, លំនៅ; ស្រុក, ភូមិ។

អធិវាស នាម

[អៈ-ធិ-វាស] aathiveas

សេចក្ដីអត់ទ្រាំ; ព្យាយាម។

អធិវាស នាម

[អៈ-ធិ-វាស] aathiveas

ការអប់យកក្លិន, ការលាបគ្រឿងក្រអូប។

អធិវាស នាម

[អៈ-ធិ-វាស] aathiveas

ការទទួលនិមន្ត, ការទទួលពាក្យអញ្ជើញ។

អធិវាសន នាម

[អៈ-ធិ-វា-សៈ-ណៈ] aathiveasan

ដូចគ្នានឹង អធិវាស ដែរ។

អធិវាសន នាម

[អៈ-ធិ-វា-សៈ-ណ័ក-ខ័ន-តី] aathiveasan

ការប៉ិនអត់ទ្រាំយ៉ាងក្រៃលែង, ខន្តីមានកម្លាំង, ខន្តីយ៉ាងឧក្រឹដ្ឋ។

អធិវាសន នាម

[អៈ-ធិ-វា-សៈ-ណ័ក-សាន-តី] aathiveasan

(ម.ព. អធិវាសនក្ខន្តី)។

អធិវាសន នាម

[អៈ-ធិ-វា-សៈ-ណៈ-បាត់] aathiveasan

សំបុត្រព្រមទទួលនិមន្ត សំបុត្រព្រមទទួលអញ្ជើញ។

អធិវាសនា

ការទទួលនិមន្ត, ការទទួលពាក្យអញ្ជើញ។

អធិវាសនា នាម

[អៈ-ធិ-វា-សៈ-ណា] aathiveasanea

ការទទួលនិមន្ត, ការទទួលពាក្យអញ្ជើញ។

អធិវាសនៈ នាម

[អៈ-ធិ-វា-សៈ-ណៈ] aakthiveasaknak≈

(ម.ព. អធិវាសន)។

អធិសីល នាម

[អៈ-ធិ-សិល] aothiseil

សីលយ៉ាងខ្ពស់, សីលឧក្រឹដ្ឋ។

អធិសីល នាម

[អៈ-ធិ-សី-ឡៈ-សិក-ខា] aothiseil

ការសិក្សាអធិសីល។

អធិស្ឋាន កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ធិ-ស្ឋាន] aathisthan

(ម.ព. អធិដ្ឋាន)។

អធីន

ដែលពឹងផ្អែក, ដែលផ្អែកលើ, ដែលអាស្រ័យ, ដែលអាងឬអែបអាង; ដែលស្ថិតនៅក្នុងអំណាច; ដែលងាយស្ដីប្រដៅ (ប្រើជា ន. ក៏បាន)។

អធីន គុ., ន.

[អៈ-ធីន] aothin

ដែលពឹងផ្អែក, ដែលផ្អែកលើ, ដែលអាស្រ័យ, ដែលអាងឬអែបអាង; ដែលស្ថិតនៅក្នុងអំណាច; ដែលងាយស្ដីប្រដៅ (ប្រើជា ន. ក៏បាន)។

អធីនភាព

ភាពដែលផ្អែកលើ, ភាពដែលពឹងផ្អែក, ភាពដែលនៅក្នុងអំណាច, ភាពដែលនៅក្នុងចំណុះគេ, ភាពដែលអាស្រ័យនឹងជនដទៃ។

អធីនភាព នាម

[អៈ-ធី-នៈ-ភាប] aakthineakpheab≈

ភាពដែលផ្អែកលើ, ភាពដែលពឹងផ្អែក, ភាពដែលនៅក្នុងអំណាច, ភាពដែលនៅក្នុងចំណុះគេ, ភាពដែលអាស្រ័យនឹងជនដទៃ។

អធីន–

អ្នកដែលមានអំណាចលើខ្លួនឯង, សេរី ឬ ស្វៃរិន។

អធីន– នាម

[—អៈ-ធីន] —aakthin≈

(ម.ព. អធីន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ។

អធីន– នាម

[បុត-តា-ធីន] bottathin≈

អ្នកដែលអែបអាងកូន។

អធីន– នាម

[ភៈ-រិ-យា-ធិន] pheakriyeathin≈

អ្នកដែលអាងភរិយា។

អធីន– នាម

[អ័ត-តា-ធីន] attathin≈

អ្នកដែលមានអំណាចលើខ្លួនឯង, សេរី ឬ ស្វៃរិន។

អធុនាគត

ដែលទើបមកដល់, អ្នកដែលទើបមកដល់ភ្លាមៗ, អ្វីៗដែលទើបដល់មក :

អធុនាគត គុ., ន.

[អៈ-ធុ-នា-គត់] aathuneakot

ដែលទើបមកដល់, អ្នកដែលទើបមកដល់ភ្លាមៗ, អ្វីៗដែលទើបដល់មក :

អធុនាគតា នាម

[អៈ-ធុ-នា-គៈ-តា] aothuneakota

(ម.ព. អធុនាគត) :

អធុនិក

ដែលកើតឬមានក្នុងសម័យឥឡូវ; មនុស្សក្នុងជាន់ឥឡូវ; អ្វីៗដែលមានក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន :