ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អធម្ម

អ្នកនិយាយខុសធម៌, ខុសច្បាប់ :

អធម្ម គុណនាម

[អៈ-ធ័ម] aothomm

ដែលពុំមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់; អាក្រក់, ពុំប្រសើរ :

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម] aothomm

ដំណើរខុសធម៌, ខុសច្បាប់; ការពុំប្រសើរ; ទុច្ចរិត :

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-កាំ] aothomm

កម្មអាក្រក់, អំពើពុំប្រសើរ។

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-កា-រិ-នី] aothomm

(ម.ព. អធម្មការី)។

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-កា-រ៉ី] aothomm

អ្នកធ្វើអំពើពុំប្រសើរ។

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-វា-ចា] aothomm

សម្ដីខុសធម៌, ខុសច្បាប់។

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-វាត] aothomm

(ម.ព. អធម្មវាចា)។

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-វា-ទិ-នី] aothomm

(ម.ព. អធម្មវាទី)។

អធម្ម នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-វា-ទី] aothomm

អ្នកនិយាយខុសធម៌, ខុសច្បាប់ :

អធម្មនុញ្ញភាព នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ-នុញ-ញៈ-ភាប] aakthmomeaknunhnheakpheab≈

(ច្ប.) ភាពផ្ទុយឬមិនស្របនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

អធម្ម—

(ម.ព. អធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធម្ម— នាម

[អៈ-ធ័ម-មៈ—] aakthmomeak—≈

(ម.ព. អធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធម—

(ម.ព. អធម) បើរៀងភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទដទៃ។

អធម— គុណនាម

[អៈ-ធៈ-មៈ—] aaktheakmeak—≈

(ម.ព. អធម) បើរៀងភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទដទៃ។

អធរមាន

ដែលផ្ទុយគ្នានឹង ធរមាន គឺកំពុងតែគ្មាន, ដែលឥតមានសោះឡើយ។

អធរមាន គុណនាម

[អៈ-ធៈ-រៈ-មាន] aathoromean

ដែលផ្ទុយគ្នានឹង ធរមាន គឺកំពុងតែគ្មាន, ដែលឥតមានសោះឡើយ។

អធិក គុណនាម

[អៈ-ធិ-ក] aothik

ក្រៃ, ក្រៃលែង; លើស, លើសលែង, លើសលន់; ពន់ប្រមាណ; ពេក, ពេកក្រៃ; ដែលថែម, បន្ថែម; ដែលបំពេញ; ដែលបង្គ្រប់; ផ្ទួន :

អធិក នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-តៈ-រ៉ៈ-ភាប] aothik

ភាវៈច្រើនក្រៃលែង។

អធិក នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-ពា] aothik

(ម.ព. អធិកវារៈ)។

អធិក នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-មាស] aothik

ខែលើក គឺខែអាសាឍ ទី២ដែលលើកបង្គ្រប់តាមចន្ទគតិ (ខែអាសាឍទី ១ហៅ បឋមាសាឍ, អធិកមាសហៅ ទុតិយាសាឍ មាន ៣០ថ្ងៃដូចគ្នា; ក្នុងឆ្នាំនោះមាន ១៣ខែ ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស)។

អធិក នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-វា-រៈ] aothik

ថ្ងៃលើក គឺថ្ងៃមួយដែលថែមត្រង់ខែជេស្ឋតាមចន្ទគតិ (ខែជេស្ឋនោះមាន ៣០ថ្ងៃ) :

អធិក នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-សុ-រ៉ៈ-ទិន] aothik

ថ្ងៃមួយដែលលើកបន្ថែមត្រង់ខែកុម្ភៈតាមសុរិយគតិ (តាមធម្មតា, ខែកុម្ភៈមាន ២៨ថ្ងៃ, កាលណាមានអធិកសុរទិនទៅជាមាន ២៩ថ្ងៃ)។

អធិក នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-សូ-រ្យ៉ៈ-ទិន] aothik

(ម.ព. អធិកសុរទិន)។

អធិកផរណា

ការកើនឡើងខ្លាំងហើយលឿនក្នុងរយៈពេលខ្លីដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាននៃអត្រាអតិផរណា។

អធិកផរណា នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-ផៈ-រ៉ៈ-ណា] aakthikakphakrakna≈

ការកើនឡើងខ្លាំងហើយលឿនក្នុងរយៈពេលខ្លីដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាននៃអត្រាអតិផរណា។

អធិកភាព នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-ភាប] aakthikakpheab≈

ភាពលើសលប់នៃបរិមាណឬអំណាច :

អធិករណៈ នាម

[អៈធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ] aathikaronak

ការអាងហេតុផល; ទោស; រឿងហេតុ; វិវាទ, ជម្លោះ, ការទាស់ទែងគ្នា; ការប្ដឹងប្រកាន់គ្នា, ក្ដី, ក្ដីក្ដាំ :

អធិករណៈ នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ-ម័ន-ដប់] aathikaronak

សាលាជំនុំក្ដី។

អធិករណៈ នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ-មាល] aathikaronak

(ម.ព. អធិករណមណ្ឌប)។

អធិករណៈ នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-រៈ-ណៈ-លិ-ខិត] aathikaronak

(ម.ព. អធិករណលេខា)។

អធិករណៈ នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ-លេ-ខៈ-កៈ] aathikaronak

ស្មៀនតុលាការ។

អធិករណៈ នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ-លេ-ខា] aathikaronak

លិខិតកាត់ក្ដី, សាលក្រម។

អធិករណៈ នាម

[អៈ-ធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ-លេ-ខិ-កា] aathikaronak

(ម.ព. អធិករណលេខកៈ)។

អធិករណ—

(ម.ព. អធិករណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិករណ— នាម

[អៈធិ-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ—] aakthikakraknak—≈

(ម.ព. អធិករណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិកលាភ

(ច្ប.) តម្លៃលើសនៃទ្រព្យណាមួយពីតម្លៃមុន។

អធិកលាភ នាម ១)

[អៈ-ធឹ-កៈ-លាប] aakthoekakleab≈

ការកើន ដំណើរលើស តម្លៃលើស លាភដ៏ក្រៃលែង លាភដ៏លើសលន់។

អធិកលាភ នាម ២)

[អៈ-ធឹ-កៈ-លាប] aakthoekakleab≈

(ច្ប.) តម្លៃលើសនៃទ្រព្យណាមួយពីតម្លៃមុន។

អធិកអធម

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែពិធីបុណ្យឬពិធីអ្វីមួយ ដែលរុងរឿងផង រម៉េះរម៉ោះឬរប៉ិចរប៉ីរាយរងខ្លះផង :

អធិកអធម នាម

[អៈ-ធិក-អៈ-ធំ] aathikaaathom

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែពិធីបុណ្យឬពិធីអ្វីមួយ ដែលរុងរឿងផង រម៉េះរម៉ោះឬរប៉ិចរប៉ីរាយរងខ្លះផង :

អធិការ

នាទីតំបន់មានកំណត់ព្រំដែនដែលអធិការត្រូវពិនិត្យត្រួតត្រា។

អធិការ នាម

[អៈ-ធិ-កា] aothikar

ការបំពេញកុសលដ៏ក្រៃលែង (មហាបរិច្ចាគ) ; អំណាច; សិទ្ធិ ឬសិទ្ធិភាព; ការគ្រប់គ្រង; ការបង្គាប់បញ្ជា, បញ្ជាការ; មុខការ; មុខក្រសួង; ទីធ្វើរាជការ; ភារៈ; ច្បាប់, ច្បាប់បញ្ញត្ត; ចំពូកសេចក្ដី; ដំណើរសេចក្ដី។

អធិការ នាម ១)

[អៈ-ធិ-កា] aothikar

អ្នកគ្រប់គ្រង; អ្នកត្រួតត្រា; អ្នកទទួលការខុសត្រូវ :

អធិការ នាម ២)

[អៈ-ធិ-កា] aothikar

ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះការហៅបព្វជិតដែលបានទទួលសញ្ញាប័ត្រតាំងជាអធិបតីក្នុងវត្តមួយៗ :

អធិការ នាម

[អៈ-ធិ-កា-រ័ត-ឋាន] aothikar

ទីចាត់ការរបស់អធិការ, ការិយាល័យនៃអធិការ។

អធិការ នាម

[អធិ-កា-រ៉ៈ-មន់-ឌល់] aothikar

នាទីតំបន់មានកំណត់ព្រំដែនដែលអធិការត្រូវពិនិត្យត្រួតត្រា។

អធិការកម្ម

កិច្ចការរបស់អធិការ, ការពិនិត្យត្រួតត្រានៃអធិការ។

អធិការកម្ម នាម

[អៈ-ធិ-កា-រ៉ៈ-កាំ] aakthikarakkaam≈

កិច្ចការរបស់អធិការ, ការពិនិត្យត្រួតត្រានៃអធិការ។

អធិការបតី

អ្នកគ្រប់គ្រង ត្រួតត្រា និងទទួលការខុសត្រូវក្នុងឋានៈតួនាទីខ្ពស់។ គេច្រើនប្រើចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស ក្នុងឋានៈជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយចំនួន :

អធិការបតី នាម

[អៈ-ធិ-កា-ប៉ៈ-ដី] aakthikabakdei≈

អ្នកគ្រប់គ្រង ត្រួតត្រា និងទទួលការខុសត្រូវក្នុងឋានៈតួនាទីខ្ពស់។ គេច្រើនប្រើចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស ក្នុងឋានៈជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយចំនួន :

អធិការី

អ្នកដែលជាប្រមុខក្នុងការគ្រប់គ្រងឬក្នុងការត្រួតត្រាកិច្ចការនីមួយៗ; គ្រូធំ។

អធិការី នាម

[អៈ-ធិ-កា-រ៉ី] aothikari

អ្នកដែលជាប្រមុខក្នុងការគ្រប់គ្រងឬក្នុងការត្រួតត្រាកិច្ចការនីមួយៗ; គ្រូធំ។

អធិក្រម នាម

[អៈ-ធិ-ក្រម] aothikrom

ការរុករានចូល; ការលុកលុយចូល :

អធិក្រឹតិ

សិទ្ធិ, សិទ្ធិភាព; ការយល់ព្រម; អនុញ្ញាត :

អធិក្រឹតិ នាម

[អៈ-ធិ-ក្រិត] aathikroete

សិទ្ធិ, សិទ្ធិភាព; ការយល់ព្រម; អនុញ្ញាត :

អធិក—

(ម.ព. អធិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិក— នាម

[អៈ-ធិ-កៈ—] aakthikak—≈

(ម.ព. អធិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិគត

សិល្បដែលគេបានសិក្សាស្រេចហើយ។

អធិគត គុណនាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ] ឬ [អៈ-ធិ-គត់] aathikot

ដែលបានដល់ហើយ; ដែលបានស្រេចហើយ; ដែលសម្រេចហើយ; ដែលបានលុះឬបានត្រាស់ដឹងហើយ។

អធិគត នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ-កាំ] aathikot

អំពើឬកិច្ចការដែលសម្រេចហើយ, ដែលធ្វើរួចស្រេចហើយ។

អធិគត នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ-ធ័រ] aathikot

ធម៌ដែលគេបានលុះហើយឬធម៌ដែលគេចេះស្រេចហើយ។

អធិគត នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ-វិច-ជា] aathikot

វិជ្ជាដែលគេរៀនចេះហើយ។

អធិគត នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ-វិត-ទ្យា] aathikot

(ម.ព. អធិគតវិជ្ជា)។

អធិគត នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ-សិល] aathikot

សិល្បដែលគេបានសិក្សាស្រេចហើយ។

អធិគត—

(ម.ព. អធិគត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិគត— នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-តៈ—] aakthikeaktak—≈

(ម.ព. អធិគត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អធិគម

ការបានដល់; ការបាន; ការបានសម្រេច; ការបានលុះ; ការបានលុះ; ការរៀនសូត្រ; ការចេះដឹង; ផល, អរិយផល។

អធិគម នាម

[អៈ-ធិ-គៈ-មៈ] ឬ [អៈ-ធិ-គំ] aathikom

ការបានដល់; ការបាន; ការបានសម្រេច; ការបានលុះ; ការបានលុះ; ការរៀនសូត្រ; ការចេះដឹង; ផល, អរិយផល។

អធិគុណ គុណនាម

[អៈ-ធិ-គុន] aothikun

ដែលមានគុណលើសលប់ឬច្រើនក្រៃលែង :

អធិគុណ នាម

[អៈ-ធិ-គុន] aothikun

គុណច្រើនលើសលប់ :

អធិគុណា គុ., ន.

[អៈ-ធិ-គុ-ណា] aothikuna

(ម.ព. អធិគុណ)។

អធិចិត្ត

ការសិក្សាខាងផ្លូវសមាធិចិត្ត (មានអធិសីលសិក្ខា, អធិប្បញ្ញាសិក្ខា ជាពួកមួយ)។

អធិចិត្ត នាម

[អៈ-ធិ-ចិត] aathichett

ចិត្តដ៏ក្រៃលែង, ចិត្តថ្នាក់ខ្ពស់ គឺចិត្តដែលបានសម្រេចសមាធិ (សមាធិចិត្ត)។

អធិចិត្ត នាម

[អៈ-ធិ-ចិត-តៈ-សិក-ខា] aathichett

ការសិក្សាខាងផ្លូវសមាធិចិត្ត (មានអធិសីលសិក្ខា, អធិប្បញ្ញាសិក្ខា ជាពួកមួយ)។

អធិជេដ្ឋ

អ្នកដែលជាចម្បងបំផុត ឬអ្វីៗដែលប្រសើរផុត។

អធិជេដ្ឋ គុណនាម

[អៈ-ធិ-ជេត] aothichedthor

ដែលជាចម្បងបំផុត, ដែលជាធំបំផុត; ប្រសើរផុត។

អធិជេដ្ឋ នាម

[អៈ-ធិ-ជេត] aothichedthor

អ្នកដែលជាចម្បងបំផុត ឬអ្វីៗដែលប្រសើរផុត។

អធិជ័យ

ជម្នះយ៉ាងធំឬយ៉ាងសម្បើម (ប្រើជា អភិជ័យ ក៏បាន)។

អធិជ័យ នាម

[អៈ-ធិ-ជៃ] aothichey

ជម្នះយ៉ាងធំឬយ៉ាងសម្បើម (ប្រើជា អភិជ័យ ក៏បាន)។

អធិជ្យោតិស

ពន្លឺខ្លាំងក្រៃ; ពន្លឺដែលភ្លឺខ្លាំងចាំងភ្នែក; ពន្លឺព្រះអាទិត្យ :

អធិជ្យោតិស នាម

[អៈ-ធិ-ជ្យោ-តិស] aothichyoutes

ពន្លឺខ្លាំងក្រៃ; ពន្លឺដែលភ្លឺខ្លាំងចាំងភ្នែក; ពន្លឺព្រះអាទិត្យ :

អធិដ្ឋាន

ការតាំងចិត្ត, ការតាំងចិត្តនឹកតម្រង់ចំពោះ; ការតាំងចិត្តសំបូងសង្រូងឬការសំបូងសង្រូងដោយចិត្តនឹក; ការនឹកផ្សង, ការតាំងចិត្តប្រាថ្នា :

អធិដ្ឋាន កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ធិត-ឋាន] aathidthan

តាំងចិត្ត, តាំងចិត្តនឹកថាឱ្យទៅជាដូច្នេះដូច្នោះ ឬថាឱ្យបានសម្រេចដូចបំណង; ផ្សង; ប្រាថ្នា :