ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អត្តូបជីវី នាម

[អ័ត-តូ-ប៉ៈ-ជី-វី] attoubakchivi≈

(ម.ព. អាត្មោបជីវិន)។

អត្តៈ

ឈ្មោះក្បួនឬវិជ្ជាកែនលេខទាយលក្ខណៈ, ទាយភ័ព្វព្រេងសំណាង និងគ្រោះថ្នាក់សុខទុក្ខរបស់មនុស្ស :

អត្តៈ នាម

[អ័ត-តៈ] aattak

ឈ្មោះក្បួនឬវិជ្ជាកែនលេខទាយលក្ខណៈ, ទាយភ័ព្វព្រេងសំណាង និងគ្រោះថ្នាក់សុខទុក្ខរបស់មនុស្ស :

អត្ត—

(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្ត— នាម

[អ័ត-តៈ—] attak—≈

(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្ថ

សិរីជាទ្រព្យ; ទ្រព្យមានសិរី; ការមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភ។

អត្ថ នាម

[អ័ត] athak

ប្រយោជន៍; សេចក្ដី; សេចក្ដីពន្យល់; ពាក្យប្រែស្រាយ; សេចក្ដីចម្រើន; គតិ; រឿង, ហេតុ, ការណ៍; ដំណើរ; ផល; ផលប្រយោជន៍; បំណង; សេចក្ដីប្រាថ្នា; ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; របស់; វត្ថុ; អីវ៉ាន់; កិច្ច, កិច្ចការ; ធុរៈ, រវល់; ...។

អត្ថ កិរិយាសព្ទ

[ចេះ-អាត់-ប្រែ] athak

(ព.សា.) ចេះប្រែស្រាយអធិប្បាយសេចក្ដីចេញពីបាលីបាន។

អត្ថ កិរិយាសព្ទ

[រៀន-អ័ត] athak

រៀនសេចក្ដីអធិប្បាយ, រៀនអដ្ឋកថា។ (ព.សា.) រៀនប្រែបាលី។

អត្ថ កិរិយាសព្ទ

[ស្គាល់-អ័ត-ថៈ] athak

ស្គាល់ដំណើរ; ស្គាល់សេចក្ដី។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-កាម] athak

អ្នកមានបំណងល្អ; អ្នកចង់ឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើន; អ្នកផ្គងដំណើរការណ៍សំដៅផលប្រយោជន៍។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-កោ-វិត] athak

អ្នកឈ្លាសឬជំនាញក្នុងអត្ថ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-គៈ-វេ-សៈ-ណា] athak

ការស្វែងរកប្រយោជន៍ឬរកទ្រព្យ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-គ្រឹះ] athak

ផ្ទះដាក់អីវ៉ាន់, ឃ្លាំងដាក់របស់។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] athak

ការប្រព្រឹត្តឱ្យកើតផលប្រយោជន៍ឬឱ្យកើតសេចក្ដីចម្រើន។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ចិន-ដា] athak

គំនិតគិតឱ្យមានប្រយោជន៍ ឬឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើន, ឱ្យកើតទ្រព្យ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថ័ញ-ញុ-តា] athak

ការស្គាល់ផលរបស់ហេតុ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថ័ញ-ញូ] athak

អ្នកស្គាល់ផលរបស់ហេតុ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ទាន] athak

ការឱ្យប្រយោជន៍។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ទោស] athak

ដំណើរខុសសេចក្ដីឬខុសបំណង។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ប៉ៈ-ដិ-រូប] athak

សេចក្ដីប្រៀបធៀប, ន័យប្រដូច គឺន័យរបស់ពាក្យដែលបង្វិលបញ្ចៀសពីន័យត្រង់ៗ ដូចជាពាក្យថា "ស៊ី" តាមអត្ថានុរូប គឺន័យត្រង់ៗទៅតាមដំណើរដើមថា "បរិភោគភោជនាហារ" តែបើគេយកទៅប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូចវិញ បែរជាមានន័យផ្សេងពីន័យដើម ដូចជា "ស៊ីគ្នា" គឺសមគ្នា, ត្រូវគ្នា, "ស៊ីថ្លៃ" គឺយកត

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ប៉ៈ-ដី] athak

ម្ចាស់ទ្រព្យ; អ្នកមានទ្រព្យច្រើន។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថ័ប-ប៉ៈ-យោក] athak

ការចាយទ្រព្យឱ្យកើតប្រយោជន៍។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-ប្រ-យោក] athak

(ម.ព. អត្ថប្បយោគ)។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-លាប] athak

ការបានប្រយោជន៍; ការបានទ្រព្យ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វ័ន-ណៈ-នា] athak

ការពន្យល់សេចក្ដី, អដ្ឋកថា។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វិច-ជា] athak

វិជ្ជាឬសាស្ត្រសម្រាប់រៀនឱ្យស្គាល់កិច្ចការចិញ្ចឹមជីវិត និងការគ្រប់គ្រងស្រុកទេស។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វិញ-ញា-ប៉ៈ-ណី] athak

សម្ដីបញ្ជាក់សេចក្ដី។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វិ-នាស] athak

ការខូចប្រយោជន៍។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វិ-និច-ឆៃ] athak

ការកាត់សេចក្ដី។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វិ-ប័ត] athak

វិបត្តិសេចក្ដី ឬវិប័ទប្រយោជន៍។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-វិ-ប័ត] athak

(ម.ព. អត្ថវិបត្តិ)។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សង់-គៈ-ហៈ] athak

ការប្រមូលឬសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិ។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សង់-គ្រោះ] athak

(ម.ព. អត្ថសង្គហៈ)។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សំ-ព័ន] athak

ការត្រូវបានទ្រព្យសម្បាច់។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សំ-ព័ន-ធិន] athak

អ្នកដែលត្រូវបានទ្រព្យសម្បាច់។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សំ-ព័ន-ធិ-នី] athak

(ម.ព. អត្ថសម្ពន្ធិន)។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សា-ធៈ-កៈ] ឬ [អ័ត-ថៈ-សា-ធក់] athak

អ្នកសម្រេចសេចក្ដី; អ្នកដែលបានសម្រេចផលប្រយោជន៍។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សា-ធិ-កា] athak

(ម.ព. អត្ថសាធក)។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សាស] athak

(ម.ព. អត្ថវិជ្ជា)។

អត្ថ នាម

[អ័ត-ថៈ-សិ-រ៉ី] athak

សិរីជាទ្រព្យ; ទ្រព្យមានសិរី; ការមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភ។

អត្ថគាចហក

អ្នកទទួលផល អ្នកទទួលផលប្រយោជន៍ពីអ្វីមួយ ដោយជាក់លាក់ ត្រឹមត្រូវ, ដែលជាកម្រៃ។

អត្ថគាចហក ន., គុ.

[អ័ត-ថៈ-គា-ចៈ-ហៈ-កៈ] atthakkeachakhakkak≈

អ្នកទទួលផល អ្នកទទួលផលប្រយោជន៍ពីអ្វីមួយ ដោយជាក់លាក់ ត្រឹមត្រូវ, ដែលជាកម្រៃ។

អត្ថគាហក នាម ១)

[អ័ត-ថៈ-គា-ហៈ-កៈ] atthakkeahakkak≈

(ប.ព.) ឈ្មោះសម្គាល់អ្នកប្រើប្រាស់ដើម្បីចូលទៅប្រើកុំព្យូទ័រ បណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ឬអ៊ីនធឺណិត។ ពេលខ្លះ គេត្រូវការប្រើ (ព័ត៌មានជាមួយលេខសម្ងាត់មុននឹងអាចប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រឬអ៊ីនធឺណិតបាន)។

អត្ថគាហក នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-គា-ហៈ-កៈ] atthakkeahakkak≈

(ច្ប.) បុគ្គលដែលបានចំណេញឬកម្រៃពីវត្ថុឬគុណប្រយោជន៍អ្វីមួយ ឬពីឯកសិទ្ធិណាមួយ។

អត្ថគាហក នាម ៣)

[អ័ត-ថៈ-គា-ហៈ-កៈ] atthakkeahakkak≈

(សេ.ហិ.) បុគ្គលដែលទទួលផលប្រយោជន៍ពីបរធនបាលកិច្ច។

អត្ថគាហកៈ នាម

[អ័ត-ឋៈ-គា-ហៈ-កៈ] atthakkeahakkak≈

អ្នកទទួលផលប្រហោជន៍។

អត្ថង្គត កិ., គុ.

[អ័ត-ថង់-គត់] aotthongkot

ដូចគ្នានឹង អស្ដង្គត ដែរ។

អត្ថង្គត នាម

[អ័ត-ថង់-គៈ-តៈ-កាល] aotthongkot

ដូចគ្នានឹង អស្ដង្គតកាល ដែរ។

អត្ថនាម នាម

[អ័ត-ថៈ-នាម] atthakneam≈

(ម.ព. អត្ថគាហក)។

អត្ថន័យ

(អ.សិ.) ខ្លឹមសារ ប្រយោជន៍ គតិ និងគោលគំនិតចម្បងៗ ដែលមានសារៈសំខាន់ទ្រទ្រង់អត្ថបទនីមួយៗ :

អត្ថន័យ នាម ១)

[អ័ត-ថៈ-នៃ] athney

ការពន្យល់សេចក្ដី, ការរាយរាប់ពីលក្ខណៈនៃវត្ថុផ្សេងៗ :

អត្ថន័យ នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-នៃ] athney

(អ.សិ.) ខ្លឹមសារ ប្រយោជន៍ គតិ និងគោលគំនិតចម្បងៗ ដែលមានសារៈសំខាន់ទ្រទ្រង់អត្ថបទនីមួយៗ :

អត្ថបទ

សេចក្ដីអធិប្បាយនៃរឿងអ្វីនីមួយៗ; សេចក្ដីជាខ្លឹមសាររបស់អ្នកនិពន្ធ; សេចក្ដីដែលចុះផ្សាយក្នុងសារព័ត៌មានផ្សេងៗ។

អត្ថបទ នាម

[អ័ត-ថៈ-បត់] aotthobot

សេចក្ដីអធិប្បាយនៃរឿងអ្វីនីមួយៗ; សេចក្ដីជាខ្លឹមសាររបស់អ្នកនិពន្ធ; សេចក្ដីដែលចុះផ្សាយក្នុងសារព័ត៌មានផ្សេងៗ។

អត្ថប្រយោជន៍

អ្វីៗដែលមានផលប្រយោជន៍, ប្រយោជន៍ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរចង់បាន។

អត្ថប្រយោជន៍ នាម

[អ័ត-ថៈ-ប្រ-យ៉ោច] ahthakpyoch

អ្វីៗដែលមានផលប្រយោជន៍, ប្រយោជន៍ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរចង់បាន។

អត្ថរស

(អ.សិ.) តម្លៃល្អ មិនល្អ ពីរោះ ពុំពីរោះ ដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ :

អត្ថរស នាម ១)

[អ័ត-ថៈ-រស់] aattharos

ដំណើរសេចក្ដី។

អត្ថរស នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-រស់] aattharos

(អ.សិ.) តម្លៃល្អ មិនល្អ ពីរោះ ពុំពីរោះ ដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ :

អត្ថរូប

(អ.សិ.) ទម្រង់រូប រចនាសម្ព័ន្ធ រចនាបថ ឃ្លា ល្បះ ពាក្យពេចន៍នៃអត្ថបទដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការតែងនិពន្ធ :

អត្ថរូប នាម ១)

[អ័ត-ថៈ-រូប] atthakrub≈

រូបសេចក្ដី។

អត្ថរូប នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-រូប] atthakrub≈

(អ.សិ.) ទម្រង់រូប រចនាសម្ព័ន្ធ រចនាបថ ឃ្លា ល្បះ ពាក្យពេចន៍នៃអត្ថបទដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការតែងនិពន្ធ :

អត្ថវិការី នាម

[អ័ត-ថៈ-វិ-កា-រ៉ី] atthakvikarei≈

អ្នកថ្លែងក្នុងទីប្រជុំជន។

អត្ថានុរូប

ន័យរបស់ពាក្យដែលសមទៅតាមសេចក្ដី, ន័យរបស់ពាក្យត្រង់ៗ, ន័យដែលមិនបង្វិលបញ្ចៀសខុសឃ្លាតចាកសេចក្ដីដើម គឺពាក្យដែលមិនប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូច។

អត្ថានុរូប នាម

[អ័ត-ថា-នុ-រូប] atthanurub≈

ន័យរបស់ពាក្យដែលសមទៅតាមសេចក្ដី, ន័យរបស់ពាក្យត្រង់ៗ, ន័យដែលមិនបង្វិលបញ្ចៀសខុសឃ្លាតចាកសេចក្ដីដើម គឺពាក្យដែលមិនប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូច។

អត្ថា—

(ម.ព. អត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្ថា— នាម

[អ័ត-ថា—] attha—≈

(ម.ព. អត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្ថិភាព

ភាវៈមាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមាន, ការមាន :

អត្ថិភាព នាម

[អ័ត-ថិ-ភាប] aatthepheap

ភាវៈមាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមាន, ការមាន :

អត្ថិភាពនិយម

(ទស្សនៈ.) ចលនា ឬ ទំនោរទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើអត្ថិភាពបុគ្គល សេរីភាពបុគ្គល និង ជម្រើសបុគ្គល :

អត្ថិភាពនិយម នាម

[អ័ត-ថិ-ភាប-និ-យំ] atthepheabniyum≈

(ទស្សនៈ.) ចលនា ឬ ទំនោរទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើអត្ថិភាពបុគ្គល សេរីភាពបុគ្គល និង ជម្រើសបុគ្គល :

អត្ថ—

(ម.ព. អត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្ថ— នាម

[អ័ត-ថៈ—] atthak—≈

(ម.ព. អត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្រជា នាម

[អ័ត-ត្រៈ-ជា] aatrachea

(ម.ព. អត្រជៈ)។

អត្រជៈ នាម

[អ័ត-ត្រៈ-ជៈ] aotrocheak

កូនបង្កើត, បុត្របង្កើត។

អត្រា

(ភូមិ.) ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ។ ជាទូទៅ អត្រានេះគិតជាភាគពាន់ :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា] Attra

ផលធៀបមួយដែលប្រៀបធៀបឯកតាពីរផ្សេងគ្នា :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-កើត-ដុល] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនកំណើតរស់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-និ-រៈ-ប្រ-វេស] ឬ [អ័ត-ត្រា-និ-ប្រ-វេស] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនជននិរប្រវេសន៍ដែលចាកចេញពីតំបន់ឬប្រទេសដើមណាមួយធៀបនឹងប្រជាជនសរុបនៃតំបន់ឬប្រទេសដើមនោះ ក្នុងរយៈពេលណាមួយ។

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-មៈ-រៈ-ណៈ] ឬ [អ័ត-ត្រា-ម-រ-ណៈ] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនមនុស្សស្លាប់ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសឬតំបន់ណាមួយតាមឯកតាភាគរយ ភាគពាន់ ឬ ភាគលានក្នុងរយៈពេលណាមួយ :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-ស្លាប់-ដុល] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ។ ជាទូទៅ អត្រានេះគិតជាភាគពាន់ :

អត្រាកម្ម

(គីមី.) បច្ចេកទេសកំណត់រកកំហាប់នៃសូលុយស្យុងមិនស្គាល់មួយ ដោយការបន្ថែមសូលុយស្យុងស្តង់ដារហូតដល់ចំណុចស្រេច។

អត្រាកម្ម នាម

[អ័ត-ត្រា-កំា] attreakama≈

(គីមី.) បច្ចេកទេសកំណត់រកកំហាប់នៃសូលុយស្យុងមិនស្គាល់មួយ ដោយការបន្ថែមសូលុយស្យុងស្តង់ដារហូតដល់ចំណុចស្រេច។

អត្រាកំណើត

ចំនួនកំណើតរស់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០០នាក់ នៅកន្លែងណាមួយ និង ក្នុងឆ្នាំណាមួយ។

អត្រាកំណើត នាម

[អ-ត្រា-កំ-ណើត] atreakamnaeut≈

ចំនួនកំណើតរស់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០០នាក់ នៅកន្លែងណាមួយ និង ក្នុងឆ្នាំណាមួយ។

អត្រានុកូលដ្ឋាន

(ភូមិ.) ចំណងរួមភ្ជាប់សញ្ជាតិទៅនឹងរដ្ឋនិងឋានៈនៅក្នុងគ្រួសារ ហើយដែលបង្កើតឱ្យមានសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ច។ ទិន្នន័យសំខាន់ៗរបស់អត្រានុកូលដ្ឋាន មានដូចជាការកើត ការស្លាប់ ការរៀបការជាដើម។

អត្រានុកូលដ្ឋាន នាម ១)

[អ័ត-ត្រានុ-កូ-ឡ័ត-ឋាន] aotranukouldthan

ពាក្យប្រើដោយសន្មតិហៅបញ្ជីកើតស្លាប់និងអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬអាវាហមង្គលនៃជនានុជនក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

អត្រានុកូលដ្ឋាន នាម ២)

[អ័ត-ត្រានុ-កូ-ឡ័ត-ឋាន] aotranukouldthan

(ភូមិ.) ចំណងរួមភ្ជាប់សញ្ជាតិទៅនឹងរដ្ឋនិងឋានៈនៅក្នុងគ្រួសារ ហើយដែលបង្កើតឱ្យមានសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ច។ ទិន្នន័យសំខាន់ៗរបស់អត្រានុកូលដ្ឋាន មានដូចជាការកើត ការស្លាប់ ការរៀបការជាដើម។

អថព្វ

ឈ្មោះវេទទី ៤និយាយអំពីមន្តវិជ្ជាសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម។

អថព្វ នាម

[អៈ-ថ័ប] aothopvor

ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ជាអ្នកផ្ដើមបង្កើតលទ្ធិបូជាភ្លើងនិងអថព្វវេទ។ ខ្មែរសម័យបុរាណច្រើនហៅក្លាយជា អថ័ន មកពីពាក្យសំស្ក្រឹត អាថវ៌ន៑ កាត់ វ៌ ចេញនៅត្រឹមតែ ន៑, ប្រើជាឈ្មោះមន្តអាគមពួកមួយសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម និងពិធីបូជាបញ្ចុះគោលចារឹកសន្មតថាជាជយភូមិ :