អតេកិច្ឆ—
(ម.ព. អតេកិច្ឆ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
(ម.ព. អតេកិច្ឆ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-តេ-កិច-ឆៈ—] aaktekechchhak—≈
(ម.ព. អតេកិច្ឆ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(សំនួន.) ដែលឥតប្រយោជន៍ ដែលអសារឥតការ :
[អត់] ort
ទ្រាំ, ធន់, ធន់ទ្រាំ; ខំទប់ :
[អត់-ធន់] ort
អត់ទ្រាំ, ប៉ិនធន់, ប៉ិនទ្រាំ។
[អត់-ធ្មត់] ort
ទ្រាំអត់ឱ្យតែរួចក្នុងគ្រា ក្នុងស្របក់មួយៗ។
[អត់-សង់-កត់] ort
ខំទប់ចិត្តមិនឱ្យកម្រើក។
[អត់-អោន] ort
បន្ទន់ចិត្តអត់ទ្រាំ; ខំទ្រាំអត់ មិនប្រកាន់ទោស :
[អត់-អា-ស្រៃ] ort
មិនប្រកាន់ដោយដាច់ខាត; ប្រថុយយក, ប្រថុយប្រើ។
[អត់-អោយ] ort
ទ្រាំឱ្យ, បណ្ដោយឱ្យ :
[អត់] ort
ពាក្យបដិសេធ ប្រាប់សេចក្ដីថា "ឥត, មិន, គ្មាន, មិនមាន"; ប្រើជា កិ. ក៏បាន :
[ស្រុក-អត់-ឃ្លាន] ort
ស្រុកអត់បាយ។
[ស្រុក-អត់-បាយ] ort
ស្រុកកើតទុរ្ភិក្ស។
[អត់-ឃ្លាន-មាន-បើ-ស៊ី] ort
(សំនួន.) គ្មានអ្វីបរិភោគក៏ទ្រាំអត់ មានក៏បរិភោគ :
[អត់-បាយ] ort
គ្មានបាយ; មិនបានបរិភោគបាយ។
[អត់-បើ] ort
ពុំសមបើ :
[អត់-បើ-អត់] ort
(សំនួន.) ម្នៅៗ :
[អត់-បើ-អ្វី-ទេ] ort
មិនមានរឿងហេតុអ្វីទេ, ឥតទាស់អ្វីទេ (ព.សា.) អត់បើអីទេ)។
[អត់-អំ-បិល-ប្រ-ឡាក់] ort
(សំនួន.) ដែលឥតប្រយោជន៍ ដែលអសារឥតការ :
អត់បាយ, ដាច់បាយ, ដែលខ្វះខាតស្បៀង, ដែលមានអាហារបរិភាគមិនគ្រប់គ្រាន់ :
[អត់-ឃ្លាន] atkhlean≈
អត់បាយ, ដាច់បាយ, ដែលខ្វះខាតស្បៀង, ដែលមានអាហារបរិភាគមិនគ្រប់គ្រាន់ :
[អ័ត-តៈ] attak≈
ខ្លួន; ចិត្ត (អាត្ម័ន, អាត្មា)។
[អ័ត-តៈ-កិច] attakkech≈
(ម.ព. អត្តពលកម្ម)។
[អ័ត-តៈ-កិ-ឡៈ-ម៉ៈ-ថា-នុ-យោក] attakkelakmakthanuyok≈
ការប្រកបព្យាយាមតឹងហួសពេកឱ្យនឿយលំបាកខ្លួនឥតផលប្រយោជន៍ (ជាវត្តប្រតិបត្តិរបស់និគ្រន្ថតិរ្ថិយពួកខ្លះ)។
[អ័ត-តៈ-ឃាត] attakkheat≈
ការសម្លាប់ខ្លួនឯង (ហៅ អត្តឃាតកម្ម ឬ អត្តវិនិបាតកម្ម "ការធ្វើខ្លួនឱ្យឃ្លាតចាកជីវិត" ក៏បាន)។
[អ័ត-តៈ-ឃា-តៈ-កាំ] attakkheatakkaam≈
(ម.ព. អត្តឃាត)។
[អ័ត-តៈ-ទ័ត] attaktta≈
ប្រយោជន៍ចំពោះខ្លួន, ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
[អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-បុក-គល់] attakttathakbokklo≈
បុគ្គលដែលខ្វល់ខ្វាយឬដែលគិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
[អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-ភាប] attakttathakpheab≈
ភាពនៃប្រយោជន៍ចំពោះខ្លួន, ការដែលគិតតែប្រយោជន៍ខ្លួនឯង។
[អ័ត-តៈ-ទ័ន-តៈ] ឬ [អ័ត-តៈ-ទ័ន] attaktnotak]rue[attaktno≈
អ្នកទូន្មានខ្លួន, អ្នកបង្វឹកចិត្ត។
[អ័ត-តៈ-ទ័ន-តី] attaktnotei≈
(ម.ព. អត្តទន្ត)។
[អ័ត-តៈ-ប-រ៉ិ-ហា] attakbareha≈
ការរក្សាឬថែទាំខ្លួន។
[អ័ត-តៈ-ព្យា-បាល] attakpyeabal≈
(ម.ព. អត្តបរិហារ)។
[អ័ត-តៈ-ភាប] attakpheab≈
ភាវៈរបស់ខ្លួន; ខ្លួនទាំងមូល; ធម្មតារបស់ខ្លួន; និស្ស័យនៃខ្លួន; អាត្មាភាព។
[អ័ត-តៈ-លេក] attaklek≈
លេខប្រចំាខ្លួន, លេខសម្គាល់ខ្លួននៃទាហានជាដើម។
[អ័ត-តៈ-សន់-ណិ-យ៉ាត] attaksnoneyat≈
ការប្រគល់ខ្លួនឱ្យនៅក្នុងអំណាចគេ។
[អ័ត-តៈ-ស័ម-ម៉ា-ប៉ៈ-ណិ-ធិ] attaksmomabaknethi≈
ការតាំងខ្លួនឱ្យល្អ គឺការតាំងចិត្តប្រតិបត្តិតាមធម៌ តាមច្បាប់។
[អ័ត-តៈ-ហែត] attakhaet≈
ព្រោះហេតុខ្លួន; ការឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
[អ័ត-តា-នុ-វា-ទៈ-ភៃ] attanuveateakphey≈
ភ័យអំពីការតិះដៀលខ្លួនឯង គឺការខ្លាចក្រែងខ្លួនធ្វើអំពើអាក្រក់ហើយ នឹងកើតក្ដៅក្រហាយនឹកស្ដាយក្រោយស្រឡេតចិត្ត។
[អ័ត-តា-ភិ-បាល] attaphibal≈
ដូចគ្នានឹង អត្តបរិហារ, អត្តព្យាបាល ដែរ។
អំពើដែលធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកទាំងកាយ ទាំងចិត្តដោយឥតផលប្រយោជន៍។
[អ័ត-តៈ-កិ-ឡៈ-ម៉ៈ-កាំ] attakkelakmakkaam≈
អំពើដែលធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកទាំងកាយ ទាំងចិត្តដោយឥតផលប្រយោជន៍។
ដែលខ្វះខាត, មិនសូវបរិបូណ៌, មិនគ្រប់គ្រាន់ :
[អ័ត-តៈ-ខាត់] aattakhat
ដែលខ្វះខាត, មិនសូវបរិបូណ៌, មិនគ្រប់គ្រាន់ :
(ទស្សនៈ.) គំនិតដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមចិត្តវិទ្យា ទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមសីលវិជ្ជា អត្តទត្ថនិយមគឺទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ក្នុងភាពសមហេតុផល ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយស
[អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-និ-យំ] attakttathakniyum≈
(ទស្សនៈ.) គំនិតដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមចិត្តវិទ្យា ទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមសីលវិជ្ជា អត្តទត្ថនិយមគឺទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ក្នុងភាពសមហេតុផល ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយស
(ព.វ.) ឈ្មោះដំណើរកិរិយាសព្ទជាកម្មវាចកនិងភាវវាចក។
[អ័ត-តៈ-ណោ-បត់] aattanoubat
បទដើម្បីខ្លួន។
[អ័ត-តៈ-ណោ-បត់] aattanoubat
(ព.វ.) ឈ្មោះដំណើរកិរិយាសព្ទជាកម្មវាចកនិងភាវវាចក។
(ទស្សនៈ.) ប្រធានវិស័យភាព អត្ថិភាពនៃអ្វីមួយដោយផ្អែកលើទស្សនៈឬអារម្មណ៍របស់បុគ្គលជាជាងផ្អែកលើហេតុការណ៍ខាងក្រៅឬភស្តុតាង :
[អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉័ត-តិ-ភាប] attaknaomtatepheab≈
(ទស្សនៈ.) ប្រធានវិស័យភាព អត្ថិភាពនៃអ្វីមួយដោយផ្អែកលើទស្សនៈឬអារម្មណ៍របស់បុគ្គលជាជាងផ្អែកលើហេតុការណ៍ខាងក្រៅឬភស្តុតាង :
អធិប្បាយតាមអត្តនោម័តិគឺអធិប្បាយតាមគំនិតរបស់ខ្លួន ក្រៅពីសំនួនសេចក្ដីក្នុងគម្ពីរដីកាឬក្បួនច្បាប់។
[អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉ាត់-ត្យា-ធិប-បាយ] aattanoumtyathibbay
អធិប្បាយតាមអត្តនោម័តិគឺអធិប្បាយតាមគំនិតរបស់ខ្លួន ក្រៅពីសំនួនសេចក្ដីក្នុងគម្ពីរដីកាឬក្បួនច្បាប់។
គំនិតនៃខ្លួន; ការយល់ឃើញដោយគំនិតរបស់ខ្លួន :
[អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉ាត់] aottonoumoate
គំនិតនៃខ្លួន; ការយល់ឃើញដោយគំនិតរបស់ខ្លួន :
អំពើឬកិច្ចការដែលកើតអំពីកម្លាំងខ្លួន។
[អ័ត-តៈ-ពៈ-លៈ-កាំ] attakpeakleakkaam≈
អំពើឬកិច្ចការដែលកើតអំពីកម្លាំងខ្លួន។
កីឡាករអត្តពលកម្ម :
[អ័ត-តៈ-ពៈ-លិក] attakpeaklik≈
កីឡាករអត្តពលកម្ម :
(ម.ព. អត្តពលិក)។
[អ័ត-តៈ-ពៈ-លិ-កា] attakpeaklika≈
(ម.ព. អត្តពលិក)។
ការពិនិត្យមើលផ្លូវចិត្តរបស់ខ្លួន។
[អ័ត-តៈ-ពិ-គ្រោះ] attakpikroeah≈
ការពិនិត្យមើលផ្លូវចិត្តរបស់ខ្លួន។
គ្រឿងសម្គាល់ខ្លួន; សញ្ញាដែលអាចសម្គាល់បានថាព័ត៌មាននោះៗពិតជាមាន ឬត្រូវចំលើរូបបុគ្គល ឬក៏វត្ថុណាមួយ :
[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន] attaksnhonhan≈
គ្រឿងសម្គាល់ខ្លួន; សញ្ញាដែលអាចសម្គាល់បានថាព័ត៌មាននោះៗពិតជាមាន ឬត្រូវចំលើរូបបុគ្គល ឬក៏វត្ថុណាមួយ :
លក្ខណៈពិសេសនៃជាតិមួយ ដែលគេច្រើនប្រើវត្ថុនានាជាតំណាង :
[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន-ជាត] attaksnhonhancheat≈
លក្ខណៈពិសេសនៃជាតិមួយ ដែលគេច្រើនប្រើវត្ថុនានាជាតំណាង :
(ម.ព. អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ)។
[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន-ប័ត] attaksnhonhanbta≈
(ម.ព. អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ)។
លិខិតផ្លូវការនៃអត្តសញ្ញាណ, សំបុត្រជាគ្រឿងសម្គាល់ខ្លួនមនុស្សសត្វនិងវត្ថុផ្សេងៗ។
[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន-ប័ន] attaksnhonhanbno≈
លិខិតផ្លូវការនៃអត្តសញ្ញាណ, សំបុត្រជាគ្រឿងសម្គាល់ខ្លួនមនុស្សសត្វនិងវត្ថុផ្សេងៗ។
ខ្លួន; ចិត្ត (អាត្ម័ន, អាត្មា)។
[អ័ត-តា] aatta
ខ្លួន; ចិត្ត (អាត្ម័ន, អាត្មា)។
ភាពតម្កល់ខ្លួនជាធំ សម្បូណ៌ាជ្ញាសិទ្ធិរាជា។
[អ័ត-តា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] attathibakdei≈
ភាពតម្កល់ខ្លួនជាធំ សម្បូណ៌ាជ្ញាសិទ្ធិរាជា។
របបគ្រប់គ្រងស្ថិតនៅលើជនតែម្នាក់ដែលមានសិទ្ធិអំណាចគ្មានកំណត់។
[អ័ត-តា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] attathibaktai≈
របបគ្រប់គ្រងស្ថិតនៅលើជនតែម្នាក់ដែលមានសិទ្ធិអំណាចគ្មានកំណត់។
(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចខាងផ្លូវច្បាប់ដល់អនីតិជនឱ្យមានអំណាចខាងផ្លូវច្បាប់ទៅជានីតិជន :
[អ័ត-តា-ធី-នៈ-ភាប] attathineakpheab≈
សេរីភាពឬស្វៃរីភាព។
[អ័ត-តា-ធី-នៈ-ភាប] attathineakpheab≈
(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចខាងផ្លូវច្បាប់ដល់អនីតិជនឱ្យមានអំណាចខាងផ្លូវច្បាប់ទៅជានីតិជន :
ការពិចារណានិងពិគ្រោះយោបល់ដោយខ្លួនឯង។
[អ័ត-តា-ពិ-គ្រោះ] attapikroeah≈
ការពិចារណានិងពិគ្រោះយោបល់ដោយខ្លួនឯង។
អំណាចផ្ដាច់ការ អំណាចដែលស្ដែងឡើងដោយមិនស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្វីមួយ។
[អ័ត-តា-វៈ-សៈ-និ-យំ] attaveaksakniyum≈
អំណាចផ្ដាច់ការ អំណាចដែលស្ដែងឡើងដោយមិនស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្វីមួយ។
ភាពប្រកាន់យកអំណាចរបស់ខ្លួនជាធំទៅតាមគន្លងច្បាប់ដែលបើកសិទ្ធិឱ្យ។
[អ័ត-តា-វៈ-សា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] attaveaksathibaktai≈
ភាពប្រកាន់យកអំណាចរបស់ខ្លួនជាធំទៅតាមគន្លងច្បាប់ដែលបើកសិទ្ធិឱ្យ។
ដែលធ្វើតាមអំណាចចិត្ត ដែលរំលោភឬបំពាន។
[អ័ត-តា-វៈ-សិក] attaveaksek≈
ដែលធ្វើតាមអំណាចចិត្ត ដែលរំលោភឬបំពាន។
អ្នកកាន់អំណាចផ្ដាច់ការ។
[អ័ត-តា-វៈ-សី] attaveaksei≈
ដែលប្រើអំណាច។
[អ័ត-តា-វៈ-សី] attaveaksei≈
អ្នកកាន់អំណាចផ្ដាច់ការ។
(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ត-តា—] atta—≈
(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ភាវៈឬការលើកតម្កើងខ្លួន។
[អ័ត-តុក-ក័ង-សៈ-ណៈ-កៈ-ថា] attokkngosaknakkaktha≈
សម្ដីលើកខ្លួន។
[អ័ត-តុក-ក័ង-សៈ-ណៈ-ភាប] attokkngosaknakpheab≈
ភាវៈឬការលើកតម្កើងខ្លួន។
(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ត-តុ—] atto—≈
(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អាត្មោបជីវិន)។
[អ័ត-តូ-ប៉ៈ-ជី-វិ-នី] attoubakchivini≈
(ម.ព. អាត្មោបជីវិន)។