ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អតេកិច្ឆ—

(ម.ព. អតេកិច្ឆ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អតេកិច្ឆ— គុណនាម

[អៈ-តេ-កិច-ឆៈ—] aaktekechchhak—≈

(ម.ព. អតេកិច្ឆ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត់

(សំនួន.) ដែលឥតប្រយោជន៍ ដែលអសារឥតការ :

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់] ort

ទ្រាំ, ធន់, ធន់ទ្រាំ; ខំទប់ :

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-ធន់] ort

អត់ទ្រាំ, ប៉ិនធន់, ប៉ិនទ្រាំ។

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-ធ្មត់] ort

ទ្រាំអត់ឱ្យតែរួចក្នុងគ្រា ក្នុងស្របក់មួយៗ។

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-សង់-កត់] ort

ខំទប់ចិត្តមិនឱ្យកម្រើក។

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-អោន] ort

បន្ទន់ចិត្តអត់ទ្រាំ; ខំទ្រាំអត់ មិនប្រកាន់ទោស :

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-អា-ស្រៃ] ort

មិនប្រកាន់ដោយដាច់ខាត; ប្រថុយយក, ប្រថុយប្រើ។

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-អោយ] ort

ទ្រាំឱ្យ, បណ្ដោយឱ្យ :

អត់ គុ.កិ., កិ.

[អត់] ort

ពាក្យបដិសេធ ប្រាប់សេចក្ដីថា "ឥត, មិន, គ្មាន, មិនមាន"; ប្រើជា កិ. ក៏បាន :

អត់ គុ.កិ., កិ.

[ស្រុក-អត់-ឃ្លាន] ort

ស្រុកអត់បាយ។

អត់ គុ.កិ., កិ.

[ស្រុក-អត់-បាយ] ort

ស្រុកកើតទុរ្ភិក្ស។

អត់ គុ.កិ., កិ.

[អត់-ឃ្លាន-មាន-បើ-ស៊ី] ort

(សំនួន.) គ្មានអ្វីបរិភោគក៏ទ្រាំអត់ មានក៏បរិភោគ :

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-បាយ] ort

គ្មានបាយ; មិនបានបរិភោគបាយ។

អត់ គុណកិរិយា

[អត់-បើ] ort

ពុំសមបើ :

អត់ គុណកិរិយា

[អត់-បើ-អត់] ort

(សំនួន.) ម្នៅៗ :

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-បើ-អ្វី-ទេ] ort

មិនមានរឿងហេតុអ្វីទេ, ឥតទាស់អ្វីទេ (ព.សា.) អត់បើអីទេ)។

អត់ កិរិយាសព្ទ

[អត់-អំ-បិល-ប្រ-ឡាក់] ort

(សំនួន.) ដែលឥតប្រយោជន៍ ដែលអសារឥតការ :

អត់ឃ្លាន

អត់បាយ, ដាច់បាយ, ដែលខ្វះខាតស្បៀង, ដែលមានអាហារបរិភាគមិនគ្រប់គ្រាន់ :

អត់ឃ្លាន កិ., គុ.

[អត់-ឃ្លាន] atkhlean≈

អត់បាយ, ដាច់បាយ, ដែលខ្វះខាតស្បៀង, ដែលមានអាហារបរិភាគមិនគ្រប់គ្រាន់ :

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ] attak≈

ខ្លួន; ចិត្ត (អាត្ម័ន, អាត្មា)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-កិច] attakkech≈

(ម.ព. អត្តពលកម្ម)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-កិ-ឡៈ-ម៉ៈ-ថា-នុ-យោក] attakkelakmakthanuyok≈

ការប្រកបព្យាយាមតឹងហួសពេកឱ្យនឿយលំបាកខ្លួនឥតផលប្រយោជន៍ (ជាវត្តប្រតិបត្តិរបស់និគ្រន្ថតិរ្ថិយពួកខ្លះ)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ឃាត] attakkheat≈

ការសម្លាប់ខ្លួនឯង (ហៅ អត្តឃាតកម្ម ឬ អត្តវិនិបាតកម្ម "ការធ្វើខ្លួនឱ្យឃ្លាតចាកជីវិត" ក៏បាន)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ឃា-តៈ-កាំ] attakkheatakkaam≈

(ម.ព. អត្តឃាត)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ទ័ត] attaktta≈

ប្រយោជន៍ចំពោះខ្លួន, ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-បុក-គល់] attakttathakbokklo≈

បុគ្គលដែលខ្វល់ខ្វាយឬដែលគិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-ភាប] attakttathakpheab≈

ភាពនៃប្រយោជន៍ចំពោះខ្លួន, ការដែលគិតតែប្រយោជន៍ខ្លួនឯង។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ទ័ន-តៈ] ឬ [អ័ត-តៈ-ទ័ន] attaktnotak]rue[attaktno≈

អ្នកទូន្មានខ្លួន, អ្នកបង្វឹកចិត្ត។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ទ័ន-តី] attaktnotei≈

(ម.ព. អត្តទន្ត)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ប-រ៉ិ-ហា] attakbareha≈

ការរក្សាឬថែទាំខ្លួន។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ព្យា-បាល] attakpyeabal≈

(ម.ព. អត្តបរិហារ)។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ភាប] attakpheab≈

ភាវៈរបស់ខ្លួន; ខ្លួនទាំងមូល; ធម្មតារបស់ខ្លួន; និស្ស័យនៃខ្លួន; អាត្មាភាព។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-លេក] attaklek≈

លេខប្រចំាខ្លួន, លេខសម្គាល់ខ្លួននៃទាហានជាដើម។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-សន់-ណិ-យ៉ាត] attaksnoneyat≈

ការប្រគល់ខ្លួនឱ្យនៅក្នុងអំណាចគេ។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ស័ម-ម៉ា-ប៉ៈ-ណិ-ធិ] attaksmomabaknethi≈

ការតាំងខ្លួនឱ្យល្អ គឺការតាំងចិត្តប្រតិបត្តិតាមធម៌ តាមច្បាប់។

អត្ត នាម

[អ័ត-តៈ-ហែត] attakhaet≈

ព្រោះហេតុខ្លួន; ការឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។

អត្ត នាម

[អ័ត-តា-នុ-វា-ទៈ-ភៃ] attanuveateakphey≈

ភ័យអំពីការតិះដៀលខ្លួនឯង គឺការខ្លាចក្រែងខ្លួនធ្វើអំពើអាក្រក់ហើយ នឹងកើតក្ដៅក្រហាយនឹកស្ដាយក្រោយស្រឡេតចិត្ត។

អត្ត នាម

[អ័ត-តា-ភិ-បាល] attaphibal≈

ដូចគ្នានឹង អត្តបរិហារ, អត្តព្យាបាល ដែរ។

អត្តកិលមកម្ម

អំពើដែលធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកទាំងកាយ ទាំងចិត្តដោយឥតផលប្រយោជន៍។

អត្តកិលមកម្ម នាម

[អ័ត-តៈ-កិ-ឡៈ-ម៉ៈ-កាំ] attakkelakmakkaam≈

អំពើដែលធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកទាំងកាយ ទាំងចិត្តដោយឥតផលប្រយោជន៍។

អត្តខាត់

ដែលខ្វះខាត, មិនសូវបរិបូណ៌, មិនគ្រប់គ្រាន់ :

អត្តខាត់ គុណនាម

[អ័ត-តៈ-ខាត់] aattakhat

ដែលខ្វះខាត, មិនសូវបរិបូណ៌, មិនគ្រប់គ្រាន់ :

អត្តទត្ថនិយម

(ទស្សនៈ.) គំនិតដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមចិត្តវិទ្យា ទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមសីលវិជ្ជា អត្តទត្ថនិយមគឺទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ក្នុងភាពសមហេតុផល ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយស

អត្តទត្ថនិយម នាម

[អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-និ-យំ] attakttathakniyum≈

(ទស្សនៈ.) គំនិតដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមចិត្តវិទ្យា ទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមសីលវិជ្ជា អត្តទត្ថនិយមគឺទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ក្នុងភាពសមហេតុផល ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយស

អត្តនោបទ

(ព.វ.) ឈ្មោះដំណើរកិរិយាសព្ទជាកម្មវាចកនិងភាវវាចក។

អត្តនោបទ នាម

[អ័ត-តៈ-ណោ-បត់] aattanoubat

បទដើម្បីខ្លួន។

អត្តនោបទ នាម

[អ័ត-តៈ-ណោ-បត់] aattanoubat

(ព.វ.) ឈ្មោះដំណើរកិរិយាសព្ទជាកម្មវាចកនិងភាវវាចក។

អត្តនោមតិភាព

(ទស្សនៈ.) ប្រធានវិស័យភាព អត្ថិភាពនៃអ្វីមួយដោយផ្អែកលើទស្សនៈឬអារម្មណ៍របស់បុគ្គលជាជាងផ្អែកលើហេតុការណ៍ខាងក្រៅឬភស្តុតាង :

អត្តនោមតិភាព នាម

[អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉័ត-តិ-ភាប] attaknaomtatepheab≈

(ទស្សនៈ.) ប្រធានវិស័យភាព អត្ថិភាពនៃអ្វីមួយដោយផ្អែកលើទស្សនៈឬអារម្មណ៍របស់បុគ្គលជាជាងផ្អែកលើហេតុការណ៍ខាងក្រៅឬភស្តុតាង :

អត្តនោមត្យាធិប្បាយ

អធិប្បាយតាមអត្តនោម័តិគឺអធិប្បាយតាមគំនិតរបស់ខ្លួន ក្រៅពីសំនួនសេចក្ដីក្នុងគម្ពីរដីកាឬក្បួនច្បាប់។

អត្តនោមត្យាធិប្បាយ នាម

[អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉ាត់-ត្យា-ធិប-បាយ] aattanoumtyathibbay

អធិប្បាយតាមអត្តនោម័តិគឺអធិប្បាយតាមគំនិតរបស់ខ្លួន ក្រៅពីសំនួនសេចក្ដីក្នុងគម្ពីរដីកាឬក្បួនច្បាប់។

អត្តនោម័តិ

គំនិតនៃខ្លួន; ការយល់ឃើញដោយគំនិតរបស់ខ្លួន :

អត្តនោម័តិ នាម

[អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉ាត់] aottonoumoate

គំនិតនៃខ្លួន; ការយល់ឃើញដោយគំនិតរបស់ខ្លួន :

អត្តពលកម្ម នាម

[អ័ត-តៈ-ពៈ-លៈ-កាំ] attakpeakleakkaam≈

អំពើឬកិច្ចការដែលកើតអំពីកម្លាំងខ្លួន។

អត្តពលិក នាម

[អ័ត-តៈ-ពៈ-លិក] attakpeaklik≈

កីឡាករអត្តពលកម្ម :

អត្តពលិកា នាម

[អ័ត-តៈ-ពៈ-លិ-កា] attakpeaklika≈

(ម.ព. អត្តពលិក)។

អត្តពិគ្រោះ នាម

[អ័ត-តៈ-ពិ-គ្រោះ] attakpikroeah≈

ការពិនិត្យមើលផ្លូវចិត្តរបស់ខ្លួន។

អត្តសញ្ញាណ

គ្រឿងសម្គាល់ខ្លួន; សញ្ញាដែលអាចសម្គាល់បានថាព័ត៌មាននោះៗពិតជាមាន ឬត្រូវចំលើរូបបុគ្គល ឬក៏វត្ថុណាមួយ :

អត្តសញ្ញាណ នាម

[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន] attaksnhonhan≈

គ្រឿងសម្គាល់ខ្លួន; សញ្ញាដែលអាចសម្គាល់បានថាព័ត៌មាននោះៗពិតជាមាន ឬត្រូវចំលើរូបបុគ្គល ឬក៏វត្ថុណាមួយ :

អត្តសញ្ញាណជាតិ នាម

[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន-ជាត] attaksnhonhancheat≈

លក្ខណៈពិសេសនៃជាតិមួយ ដែលគេច្រើនប្រើវត្ថុនានាជាតំណាង :

អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ

លិខិតផ្លូវការនៃអត្តសញ្ញាណ, សំបុត្រជាគ្រឿងសម្គាល់ខ្លួនមនុស្សសត្វនិងវត្ថុផ្សេងៗ។

អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ នាម

[អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន-ប័ន] attaksnhonhanbno≈

លិខិតផ្លូវការនៃអត្តសញ្ញាណ, សំបុត្រជាគ្រឿងសម្គាល់ខ្លួនមនុស្សសត្វនិងវត្ថុផ្សេងៗ។

អត្តា

ខ្លួន; ចិត្ត (អាត្ម័ន, អាត្មា)។

អត្តា នាម

[អ័ត-តា] aatta

ខ្លួន; ចិត្ត (អាត្ម័ន, អាត្មា)។

អត្តាធិបតី

ភាពតម្កល់ខ្លួនជាធំ សម្បូណ៌ាជ្ញាសិទ្ធិរាជា។

អត្តាធិបតី នាម

[អ័ត-តា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] attathibakdei≈

ភាពតម្កល់ខ្លួនជាធំ សម្បូណ៌ាជ្ញាសិទ្ធិរាជា។

អត្តាធិបតេយ្យ

របបគ្រប់គ្រងស្ថិតនៅលើជនតែម្នាក់ដែលមានសិទ្ធិអំណាចគ្មានកំណត់។

អត្តាធិបតេយ្យ នាម

[អ័ត-តា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] attathibaktai≈

របបគ្រប់គ្រងស្ថិតនៅលើជនតែម្នាក់ដែលមានសិទ្ធិអំណាចគ្មានកំណត់។

អត្តាធីនភាព

(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចខាងផ្លូវច្បាប់ដល់អនីតិជនឱ្យមានអំណាចខាងផ្លូវច្បាប់ទៅជានីតិជន :

អត្តាធីនភាព នាម

[អ័ត-តា-ធី-នៈ-ភាប] attathineakpheab≈

(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចខាងផ្លូវច្បាប់ដល់អនីតិជនឱ្យមានអំណាចខាងផ្លូវច្បាប់ទៅជានីតិជន :

អត្តាពិគ្រោះ នាម

[អ័ត-តា-ពិ-គ្រោះ] attapikroeah≈

ការពិចារណានិងពិគ្រោះយោបល់ដោយខ្លួនឯង។

អត្តាវសនិយម

អំណាចផ្ដាច់ការ អំណាចដែលស្ដែងឡើងដោយមិនស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្វីមួយ។

អត្តាវសនិយម នាម

[អ័ត-តា-វៈ-សៈ-និ-យំ] attaveaksakniyum≈

អំណាចផ្ដាច់ការ អំណាចដែលស្ដែងឡើងដោយមិនស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្វីមួយ។

អត្តាវសាធិបតេយ្យ នាម

[អ័ត-តា-វៈ-សា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] attaveaksathibaktai≈

ភាពប្រកាន់យកអំណាចរបស់ខ្លួនជាធំទៅតាមគន្លងច្បាប់ដែលបើកសិទ្ធិឱ្យ។

អត្តាវសិក

ដែលធ្វើតាមអំណាចចិត្ត ដែលរំលោភឬបំពាន។

អត្តាវសិក គុណនាម

[អ័ត-តា-វៈ-សិក] attaveaksek≈

ដែលធ្វើតាមអំណាចចិត្ត ដែលរំលោភឬបំពាន។

អត្តាវសី គុណនាម

[អ័ត-តា-វៈ-សី] attaveaksei≈

ដែលប្រើអំណាច។

អត្តាវសី នាម

[អ័ត-តា-វៈ-សី] attaveaksei≈

អ្នកកាន់អំណាចផ្ដាច់ការ។

អត្តា—

(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្តា— នាម

[អ័ត-តា—] atta—≈

(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្តុ—

(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្តុ— នាម

[អ័ត-តុ—] atto—≈

(ម.ព. អត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។