អឌ្ឍ នាម
[អ័ត-ឍៈ-ស័ប-ដា] aodthor
(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[អ័ត-ឍៈ-ស័ប-ដា] aodthor
(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។
ការបំពេញកិច្ចមិនដាច់ស្រេចឬមិនហើយតាមវេលា។
[អ័ត-ឍៈ-ក្រឹត] attheakkroet≈
ការបំពេញកិច្ចមិនដាច់ស្រេចឬមិនហើយតាមវេលា។
(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។
[អ័ត-ឍៈ-គោល] attheakkol≈
(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។
ដែលមានរាងពាក់កណ្ដាលផ្ទៃមូលឬមួយចំហៀងនៃរង្វង់។
[អ័ត-ឍៈ-ច័ក] attheakchka≈
ដែលមានរាងពាក់កណ្ដាលផ្ទៃមូលឬមួយចំហៀងនៃរង្វង់។
(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
ព្រះចន្ទ្រពាក់កណ្ដាលវង់ ឬព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ។
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
(ព.ប្រ.) ស្នាមគំនូស, ស្នាមចម្លាក់ឬអ្វីៗដែលមានសណ្ឋានដូចព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ; (ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន) :
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
ជណ្ដើរមានសណ្ឋានកាំដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគ :
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។
ចំនួនពាក់កណ្ដាលដប់ពីរ។
[អ័ត-ឍៈ-ទ្វា-ទស់-សៈ-កៈ] attheaktveatsasakkak≈
ចំនួនពាក់កណ្ដាលដប់ពីរ។
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :
[អ័ត-ឍៈ-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ] attheakpoynhcheakneak≈
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :
ផ្ទះមានដំបូលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។
[អ័ត-ឍៈ-យោក] aadthoyouk
ផ្ទះមានដំបូលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។
(ច្ប.) សិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ ហើយជាព្រំដែននៃកម្មសិទ្ធិរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះដែរ :
[អ័ត-ឍៈ-សិត] attheakset≈
(ច្ប.) សិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ ហើយជាព្រំដែននៃកម្មសិទ្ធិរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះដែរ :
ភាពជាអឌ្ឍសិទ្ធិ។
[អ័ត-ឍៈ-សិត-ធិ-ភាប] attheaksetthipheab≈
ភាពជាអឌ្ឍសិទ្ធិ។
សូរដែលស្រដៀងនឹងសូរស្រៈ ប៉ុន្តែមានមុខងារជាព្យញ្ជនៈ។
[អ័ត-ឍៈ-ស្រៈ] attheaksreak≈
សូរដែលស្រដៀងនឹងសូរស្រៈ ប៉ុន្តែមានមុខងារជាព្យញ្ជនៈ។
អវតារនៃអាទិទេព, ភាវៈពាក់កណ្ដាលអាទិទេព។
[អ័ត-ឍា-ទិ-ទេប] attheatiteb≈
អវតារនៃអាទិទេព, ភាវៈពាក់កណ្ដាលអាទិទេព។
(ម.ព. អឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ត-ឍៈ—] attheak—≈
(ម.ព. អឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ :
[អៈ-ណូ] aanou
តូច, តូចឆ្មារ; ល្អិតណាស់។
[អៈ-ណូ] aanou
ឈ្មោះមាត្រាវាស់ដែលមានចំនួន ៣៦បរមាណូ។
[អៈ-ណូ-ប្រ-ម៉ាន] aanou
ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ :
ភាពមិនប្រក្រតី។
[អៈ-ណូ-ម៉ា-លី] aaknoumali≈
ភាពមិនប្រក្រតី។
ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង :
[អន់-ដាក់-អន់-ដល់] aondakandol
ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង :
វត្ថុមានរូបសណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទ :
[អន់-ដាត] aondat
ជិវ្ហា គឺអវយវៈមួយយ៉ាងនៅក្នុងមាត់ជាអាយតនៈខាងក្នុង ជាគូគ្នានឹងរសដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅសម្រាប់គ្រលៀសគ្រលៀវ ... (រ.ស. ហៅ ព្រះជិវ្ហា)។
[ល្អ-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat
ល្អព្រោះមាត់, ព្រោះសម្ដី។
[ស្លាប់-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat
ស្លាប់ព្រោះមាត់, ព្រោះសម្ដី។
[ស្លាប់-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat
(សុភាសិត) គួរតែប្រយ័ត្នមាត់ កុំនិយាយឱ្យភ្លាត់ខុស។
[អន់-ដាត-ពី] aondat
(ម.ព. អណ្ដាតត្រកួត១)។
[អន់-ដាត] aondat
កម្សួលភ្លើងដែលចេញពន្លឺធ្លោឡើង :
[អន់-ដាត] aondat
សាច់ឈើជាដើមមានសណ្ឋានស្រប៉ើក សម្រាប់ភ្ជិតឬគ្របបិទឱ្យជិតស្រួល :
[អន់-ដាត] aondat
វត្ថុមានរូបសណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទ :
ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :
[អន់-ដាត-គោ] aondatokou
ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :
សាច់ដូងដែលនៅខ្ចីជ្រាយ :
[អន់-ដាត-ឆ្កែ] aondatchhkae
ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ រូបស្តើងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាតឆ្កែ មានភ្នែកតែមួយ :
[អន់-ដាត-ឆ្កែ] aondatchhkae
សាច់ដូងដែលនៅខ្ចីជ្រាយ :
(ព.ប្រ.) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក :
[អន់-ដាត-ឆ្លាម] aondatchhlam
(ព.ប្រ.) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក :
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទប្រើការជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ (តាមតម្រាពេទ្យខ្មែរបុរាណ)។
[អន់-ដាត-ត្រ-កួត] aondattrokuot
(ព.ប្រ.) ដែលប្រើសម្ដីរើរុះម្ដងដូច្នេះម្ដងដូច្នោះយកជាការប្រាកដពុំបាន :
[អន់-ដាត-ត្រ-កួត] aondattrokuot
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទប្រើការជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ (តាមតម្រាពេទ្យខ្មែរបុរាណ)។
ឆ្អឹងទ្រូងត្រីមឹកមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាត សម្បុរស សាច់រឹងច្រាញគគ្រាតៗ ប្រើការជាថ្នាំត្រជាក់ ឬប្រើការដុសខាត់លោហជាតិជាដើម :
[អន់-ដាត-សៈ-ម៉ុត] aandatsamutror
ឆ្អឹងទ្រូងត្រីមឹកមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាត សម្បុរស សាច់រឹងច្រាញគគ្រាតៗ ប្រើការជាថ្នាំត្រជាក់ ឬប្រើការដុសខាត់លោហជាតិជាដើម :
ដែលមិនមែនជាប្រមុខ, សាធារណៈ; សាមញ្ញ; ដែលជាបរិវារគេ :
[អន់-ដាប់] aandab
ថ្នាក់, ជាន់, លំដាប់។
[អន់-ដាប់] aandab
ដែលមិនមែនជាប្រមុខ, សាធារណៈ; សាមញ្ញ; ដែលជាបរិវារគេ :
(ព.សា.) រណ្ដាប់រណ្ដា, រណ្ដាប់ផ្សេងៗ :
[អន់-ដាប់-អន់-ដា] aondabanda
(ព.សា.) រណ្ដាប់រណ្ដា, រណ្ដាប់ផ្សេងៗ :
(ព.សា.) លំដាប់លំដោយ :
[អន់-ដាប់-អន់-ដោយ] aondabandaoy
(ព.សា.) លំដាប់លំដោយ :
អំពីអាការៈយំខ្សឹកខ្សួលខ្សេតខ្សតៗប៉ផ្ដឺតប៉ផ្តក់រឿយៗ :
[អន់-ដឺត-អន់-ដក] aondeutaondok
អំពីអាការៈយំខ្សឹកខ្សួលខ្សេតខ្សតៗប៉ផ្ដឺតប៉ផ្តក់រឿយៗ :
(ម.ព. អណ្ដូងលោហជាតិ)។
[អន់-ដូង] aondoung
រណ្ដៅធំជ្រៅដែលកើតពីជីក :
[អន់-ដូង-ត្បូង] aondoung
រណ្ដៅដែលជីករកត្បូង។
[អន់-ដូង-ប្រេង] aondoung
អណ្ដូងដែលមានប្រេង :
[អន់-ដូង-យោង] aondoung
អណ្ដូងជ្រៅដែលដងទឹកដោយយោង។
[អន់-ដូង-លោ-ហៈ-ជាត] aondoung
អណ្ដូងឬរណ្ដៅដែលជីកយកលោហៈ, លោហាករ។
[អន់-ដូង-លោ-ហៈ-ធាត] aondoung
(ម.ព. អណ្ដូងលោហជាតិ)។
បន្ទះឈើដែលកាប់កាត់ពុះបកយកសាច់ក្រៅជាកំណាត់ធំៗខ្លីៗ ដើម្បីនឹងចាំងសាច់ខាងក្នុងឱ្យរាប :
[អន់-ដើក] aondaeuk
អដ្ឋិចម្មសត្តពួកមួយ មានស្នូកនិងពោះ (ទ្រូង) ក្រាស់រឹងសណ្ឋានជាក្រឡាៗ មានជើងបួន ខ្លីៗ ក្បាលនិងជើងលឹបលៀនបាន, មានឈ្មោះផ្សេងៗតាមលក្ខណៈរូបសណ្ឋានគឺ អណ្ដើកក្អែក, អណ្ដើកបិទមុខ ឬ អណ្ដើកក្បិតមុខ, អណ្ដើកព្រេច, អណ្ដើកសង្កល់។ល។
[ម្ដាយ-អន់-ដើក] aondaeuk
(ព.ប្រ.) ម្ដាយណាដែលគ្រាន់តែបង្កើតកូនមកហើយក៏បោះបង់ចោលមិនបីបាច់រក្សា, អ្នកប្រាជ្ញលោកពោលដោយឧបមាថា ម្ដាយនោះឯងដូចជាមេអណ្ដើកដែលគ្រាន់តែបញ្ចេញស៊ុត ហើយក៏កកាយដីលុបកប់ស៊ុតហើយបោះបង់ចោលឥតនឹកនាដូច្នោះដែរ; លទ្ធិពុទ្ធពោលថា ទោះបីយ៉ាងនេះក៏ដោយ មាតានោះក៏ឈ្មោះថាជា ម្ដាយ នៃកូននោះហ
[អន់-ដើក] aondaeuk
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតក្នុងពោះបណ្ដាលអំពីគ្រុនតត្រំតត្រើយយូរឬគ្រុនចាញ់ :
[អន់-ដើក] aondaeuk
បន្ទះឈើដែលកាប់កាត់ពុះបកយកសាច់ក្រៅជាកំណាត់ធំៗខ្លីៗ ដើម្បីនឹងចាំងសាច់ខាងក្នុងឱ្យរាប :
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ សម្បុរលឿងពព្រុស មានស្លាបហើរបាន ចូលចិត្តស៊ីស្លឹកល្ពៅ, តាសក់ជាដើម :
[អន់-ដើក-មាស] aondaeukomeas
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ សម្បុរលឿងពព្រុស មានស្លាបហើរបាន ចូលចិត្តស៊ីស្លឹកល្ពៅ, តាសក់ជាដើម :
(ម.ព. អណ្ដើកហ្លួង)។
[អន់-ដើក-ស-សៃ] andaeuksasai≈
(ម.ព. អណ្ដើកហ្លួង)។
អណ្ដើកមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ក្បាលរាងទ្រវែងនិងច្រមុះស្រួចជាងអណ្ដើកប្រភេទផ្សេងទៀត, ជាប្រភេទល្មូនជិតផុតពូជ :
[អន់-ដើក-លួង] andaeukluong≈
អណ្ដើកមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ក្បាលរាងទ្រវែងនិងច្រមុះស្រួចជាងអណ្ដើកប្រភេទផ្សេងទៀត, ជាប្រភេទល្មូនជិតផុតពូជ :
(ព.បុ.) ជណ្ដើរ (គួរនឹងយកសេចក្ដីថា បានជាហៅ អណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ដើរបង្អន់ជើងឡើងចុះ; បានជាហៅ ជណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ជាន់ដើរឡើងចុះ; ប៉ុន្តែតាមលក្ខណៈនិងសណ្ឋាន, ពាក្យទាំងពីរនេះមានសេចក្ដីត្រូវគ្នាតែមួយយ៉ាង គឺសំដៅសេចក្ដីថា "ប្រដាប់មានកាំជាជាន់ៗឬជាថ្នាក់ៗ សម្រាប់ឡើងចុះ" ប៉ុ
[អន់-ដើ] aandaeur
(ព.បុ.) ជណ្ដើរ (គួរនឹងយកសេចក្ដីថា បានជាហៅ អណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ដើរបង្អន់ជើងឡើងចុះ; បានជាហៅ ជណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ជាន់ដើរឡើងចុះ; ប៉ុន្តែតាមលក្ខណៈនិងសណ្ឋាន, ពាក្យទាំងពីរនេះមានសេចក្ដីត្រូវគ្នាតែមួយយ៉ាង គឺសំដៅសេចក្ដីថា "ប្រដាប់មានកាំជាជាន់ៗឬជាថ្នាក់ៗ សម្រាប់ឡើងចុះ" ប៉ុ
ឈ្មោះត្រីរំអិល ក្បាលសំប៉ែត មានពុកមាត់ មានធ្មុងពីរ មានពិស កាលណាមុតសាច់មនុស្សឈឺចាប់ពើត; ត្រីអណ្ដែងមាន ២ប្រភេទគឺ អណ្ដែងងាំង មាឌតូចជាងអណ្ដែងទន់ ក្បាលធំទ្រងាងសាច់ហាប់; អណ្ដែងទន់ មាឌធំជាងអណ្ដែងងាំងសាច់ទន់ជ្រាយ។
[អន់-ដែង] aondaeng
ឈ្មោះត្រីរំអិល ក្បាលសំប៉ែត មានពុកមាត់ មានធ្មុងពីរ មានពិស កាលណាមុតសាច់មនុស្សឈឺចាប់ពើត; ត្រីអណ្ដែងមាន ២ប្រភេទគឺ អណ្ដែងងាំង មាឌតូចជាងអណ្ដែងទន់ ក្បាលធំទ្រងាងសាច់ហាប់; អណ្ដែងទន់ មាឌធំជាងអណ្ដែងងាំងសាច់ទន់ជ្រាយ។
(ព.ប្រ.) ចេញឃ្លាតចាកជាតិភូមិឬលំនៅដើម ដើរខ្ចាត់ភ្លាត់ដាច់សង្វែងពីទីមួយទៅទីមួយ ប៉ុន្តែមិនមានសេចក្ដីលំបាកពេកទេ (ប្រៀបដូចសត្វរំពេ ដែលហើរលើលំហសមុទ្រ)។
[អន់-ដែត] aandaet
ឋិតនៅលើទឹក; រសាត់ឬលឿនលើទឹកដោយកម្លាំងខ្សែទឹក; រសាត់ឬលឿននាអាកាស ដោយកម្លាំងខ្យល់ :
[អន់-ដែត] aandaet
ហើបឡើង :
[អន់-ដែត] aandaet
(ព.ប្រ.) បានរួចផុតពីក្រទៅជាមានឬពីទាបទៅជាខ្ពស់, ពីតូចទៅជាធំ :
[អន់-ដែត] aandaet
(ព.ប្រ.) ស្រស់ថ្លា; មានបុណ្យសំណាងល្អ :
[អន់-ដែត] aandaet
ឈ្លាសវៃ, វាងវៃ :
[អន់-ដែត-ចិត] aandaet
ព្រឺព្រួចចិត្តខ្ពស់ឡើង។
[អន់-ដែត-រំ-ពេ] aandaet
(ព.ប្រ.) ចេញឃ្លាតចាកជាតិភូមិឬលំនៅដើម ដើរខ្ចាត់ភ្លាត់ដាច់សង្វែងពីទីមួយទៅទីមួយ ប៉ុន្តែមិនមានសេចក្ដីលំបាកពេកទេ (ប្រៀបដូចសត្វរំពេ ដែលហើរលើលំហសមុទ្រ)។
អណ្ដែតត្រដឹមត្រដែតលឿនលយឯអាកាស។
[អន់-ដែត-ត្រ-សែត] andaettrosaet≈
អណ្ដែតត្រដឹមត្រដែតលឿនលយឯអាកាស។
(ព.ប្រ.) អណ្ដែតខ្ពស់ស្រឡូងលន្លោច ឬអណ្ដែតខ្ពស់ៗទាបៗ; នឹកស្រងោចលន្លោចចិត្ត។
[អន់-ដែត-អន់-ដូង] andaetandoung≈
(ព.ប្រ.) អណ្ដែតខ្ពស់ស្រឡូងលន្លោច ឬអណ្ដែតខ្ពស់ៗទាបៗ; នឹកស្រងោចលន្លោចចិត្ត។