ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អញ្ញាត

អ្នកដែលមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ឬសម្បុកទ្រយុកយ៉ាងណាគេពុំអាចដឹងបាន។

អញ្ញាត គុណនាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ] aonhnheat

ដែលមិនដឹង, មិនស្គាល់, មិនចេះ, មិនយល់; ល្ងង់; ដែលគេមិនស្គាល់; ពុំប្រាកដ។

អញ្ញាត គុណនាម

[អ័ញ-ញ័ត-តៈ-វាស] aonhnheat

(ម.ព. អញ្ញាតកេត)។

អញ្ញាត នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-កុ-ឡៈ-វង់] aonhnheat

អ្នកដែលមានវង្សត្រកូលពុំប្រាកដ។

អញ្ញាត នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-កេត] aonhnheat

អ្នកដែលមានលំនៅពុំប្រាកដ; មនុស្សសាត់អណ្ដែត។

អញ្ញាត នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-ក្រឹត] aonhnheat

អ្នកដែលធ្វើអ្វីៗស្មានៗ ព្រោះពុំយល់ការ។

អញ្ញាត នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-ជន់] aonhnheat

មនុស្សដែលគេពុំស្គាល់។

អញ្ញាត នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-វាស] aonhnheat

(ម.ព. អញ្ញាតកេត)។

អញ្ញាត នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-សិល] aonhnheat

អ្នកដែលមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ឬសម្បុកទ្រយុកយ៉ាងណាគេពុំអាចដឹងបាន។

អញ្ញាតកជន

ជនដែលមិនមែនជាញាតិ; អ្នកដទៃ, អ្នកកន្តៀត។

អញ្ញាតកជន នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-កៈ-ជន់] aanhnheatakachon

ជនដែលមិនមែនជាញាតិ; អ្នកដទៃ, អ្នកកន្តៀត។

អញ្ញាតកវេស នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-កៈ-វេស] aanhnheatkaves

ការភៀសខ្លួនមិនឱ្យគេស្គាល់ :

អញ្ញាតកវេសក នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-កៈ-វេ-សក់] ឬ [អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-កៈ-វេ-សៈ-កៈ] aonhnheatkovesok

អ្នកភៀសខ្លួន :

អញ្ញាតបណ្ណ នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ-ប័ន] anhnhatakbno≈

លិខិតប្រកាសអំពីទំនិញដែលផ្ទុកក្នុងនាវា។

អញ្ញាត—

(ម.ព. អញ្ញាត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អញ្ញាត— នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-តៈ—] anhnhatak—≈

(ម.ព. អញ្ញាត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អញ្ញាធីន

អ្នកដែលមិនមានអំណាចលើខ្លួន, ដែលពឹងផ្អែកផ្ដេកផ្ដួលអាស្រ័យអ្នកដទៃ។

អញ្ញាធីន នាម

[អ័ញ-ញ៉ា-ធីន] aanhnheathin

អ្នកដែលមិនមានអំណាចលើខ្លួន, ដែលពឹងផ្អែកផ្ដេកផ្ដួលអាស្រ័យអ្នកដទៃ។

អញ្ញូបត្ថម្ភិត នាម

[អ័ញ-ញូ-បុ័ត-ថ័ម-ភិត] aanhnhubtthamphit

ដូចគ្នានឹង អញ្ញោបត្ថម្ភិត ដែរ។

អញ្ញោបត្ថម្ភិត

អ្នកដែលនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃអ្នកដទៃ; ប្រទេសដែលមានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃប្រទេសដទៃ (ប្រើជា អញ្ញូបត្ថម្ភិត ក៏បាន, ឧ > ឩ)។

អញ្ញោបត្ថម្ភិត នាម

[អ័ញ-ញោ-បុ័ត-ថ័ម-ភិត] aonhnhoubtthomphit

អ្នកដែលនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃអ្នកដទៃ; ប្រទេសដែលមានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃប្រទេសដទៃ (ប្រើជា អញ្ញូបត្ថម្ភិត ក៏បាន, ឧ > ឩ)។

អដដ គុណនាម

[អៈ-ដៈ-ដៈ] aodod

សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនអពពៈ។

អដដៈ គុណនាម

[អៈ-ដៈ-ដៈ] aakdakdak≈

(ម.ព. អដដ)។

អដវិក

អ្នករក្សាដងព្រៃ, មេព្រៃ, វនបាល, អដវីបាល; មុខការថែរក្សាព្រៃ, ក្រសួងមេព្រៃ។

អដវិក នាម

[អៈ-ដៈ-វិក] aodovik

អ្នករក្សាដងព្រៃ, មេព្រៃ, វនបាល, អដវីបាល; មុខការថែរក្សាព្រៃ, ក្រសួងមេព្រៃ។

អដវិកាធិបតី នាម

[អៈ-ដៈ-វិ-កា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] aakdakvikathibakdei≈

អធិបតីក្រសួងមេព្រៃ។

អដវី នាម

[អៈ-ដៈ-វី] aadavi

ដងព្រៃ; ព្រៃធំ។

អដវី នាម

[អៈ-ដៈ-វី-កាំ-ម៉ៈ-ក] aadavi

អ្នកធ្វើការស៊ីឈ្នួលថែរក្សាព្រៃ។

អដវី នាម

[អៈ-ដៈ-វី-បាល] aadavi

វនបាល។

អដវី នាម

[អៈ-ដៈ-វី-បី-សាច] aadavi

វនបិសាច។

អដវី នាម

[អៈ-ដៈ-វី-ប្រ-ទេស] aadavi

វនប្រទេស។

អដ្ដប្រតិភូ

អ្នកធានារឿងក្ដី, អ្នកថៈណាយក្ដី, អ្នកកាន់ក្ដី, ស្មាក្ដី :

អដ្ដប្រតិភូ នាម

[អ័ត-ដៈ-ប្រៈ-តិ-ភូ] aaddabratephu

អ្នកធានារឿងក្ដី, អ្នកថៈណាយក្ដី, អ្នកកាន់ក្ដី, ស្មាក្ដី :

អដ្ឋ គុណនាម

[អ័ត-ឋៈ] aadthar

ប្រាំបី (៨)។

អដ្ឋ គុ., ន.

[អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ] aadthar

ដែលមានអង្គប្រាំបី, សម្មាមគ្គ។

អដ្ឋ នាម

[អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ-សិល] aadthar

សីលមានសិក្ខាបទប្រាំបី (សីល៨)។

អដ្ឋ គុណនាម

[អ័ត-ឋ័ង-សៈ] aadthar

ដែលមានភាគឬជ្រុង៨(ប្រំាបីភាគឬ៨ជ្រុង)។

អដ្ឋ នាម

[អ័ត-ឋៈ-ទិស] aadthar

ទិសប្រាំបី។

អដ្ឋ គុណនាម

[អ័ត-ឋៈ-បត់] aadthar

ដែលមានជើង ៨(ក្ដារចត្រង្គឬក្ដារបាស្កា; ល្បែងចត្រង្គឬបាស្កា ជាដើម)។

អដ្ឋ គុណនាម

[អ័ត-ឋៈ-រ៉ស់] aadthar

ប្រាំបីជ្រុង :

អដ្ឋ នាម

[អ័ត-ឋៈ-សិក-ខា-បត់] aadthar

សិក្ខាបទឬសីល៨(អដ្ឋង្គិកសីល)។

អដ្ឋ នាម

[អ័ត-ឋៈ-សិល] aadthar

(ម.ព. អដ្ឋសិក្ខាបទ)។

អដ្ឋ នាម

[អ័ត-ឋៈ-សាក់] aadthar

ស័កទី៨នៃឆ្នាំ។

អដ្ឋកថា នាម

[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា] aadthakatha

ពាក្យអធិប្បាយសេចក្ដីឱ្យងាយយល់, ពាក្យពន្យល់; វចនាធិប្បាយ; ពាក្យអធិប្បាយបាលី; គម្ពីរអធិប្បាយបាលី :

អដ្ឋកថា នាម

[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា-ចា] aadthakatha

អាចារ្យអ្នកអធិប្បាយសេចក្ដីដែលលំបាកយល់ឱ្យងាយយល់; អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរអដ្ឋកថា។

អដ្ឋកថា នាម

[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា-នៃ] aadthakatha

ន័យក្នុងគម្ពីរអដ្ឋកថា។

អដ្ឋករ

ពពួកមឹកសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានដៃប្រាំបី។

អដ្ឋករ នាម

[អ័ត-ឋៈ-ក] atthakka≈

ពពួកមឹកសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានដៃប្រាំបី។

អដ្ឋកោណ

(គណិត.) ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំបី។

អដ្ឋកោណ នាម

[អ័ត-ឋៈ-កោន] atthakkaon≈

(គណិត.) ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំបី។

អដ្ឋកោណនិយ័ត

(គណិត.) អដ្ឋកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំបីស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

អដ្ឋកោណនិយ័ត នាម

[អ័ត-ឋៈ-កោន-និ-យ៉ាត់] atthakkaonniyat≈

(គណិត.) អដ្ឋកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំបីស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

អដ្ឋង្គិកមគ្គ

ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :

អដ្ឋង្គិកមគ្គ នាម

[អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ-ម័ក] atthngokikakmka≈

ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :

អដ្ឋបរិក្ខារ

គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួន

អដ្ឋបរិក្ខារ នាម

[អ័ត-ឋៈ-ប-រ៉ិក-ខា] aadthabarikkhar

គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួន

អដ្ឋបាទិកសត្វ នាម

[អ័ត-ឋៈ-បា-ទិ-កៈ-ស័ត] atthakbatikaksta≈

បាណកសត្វមានជើងប្រាំបី សន្តានពីងពាងនិងខ្យាដំរី។

អដ្ឋបាន

ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍,

អដ្ឋបាន នាម

[អ័ត-ឋៈ-បាន] aadthaban

ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍,

អដ្ឋិ

សណ្ឋានឆ្អឹង; រាងឆ្អឹង។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ] aadthe

ឆ្អឹង; លលាដ៍គ្រាប់ផ្លែ។ (រ.ស.) ព្រះអដ្ឋិ ឆ្អឹងក្សត្រិយ៍, អដ្ឋិធាតុក្សត្រិយ៍។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-កល់-យ៉ាន] aadthe

លម្អឆ្អឹង (លម្អធ្មេញ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ច័ម-ម៉ៈ-ជាត] aadthe

សត្វដែលមានឆ្អឹងជាស្បែក គឺសត្វដែលមានតែស្នូកឬសំបករូប ឥតស្បែក :

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ច័ម-ម៉ៈ-ស័ត] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិចម្មជាតិ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ភ័ក] aadthe

សត្វដែលអង្កៀមឆ្អឹងជាអាហារ :

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ភ័ក] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិភក្ខ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-មិញ-ជា] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិមិញ្ជៈ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-មិញ-ជៈ] aadthe

ខួរក្នុងឆ្អឹង។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-សង់-ខៈ-លិក] aadthe

រាងឆ្អឹង, គម្រោងឆ្អឹង។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-សង់-ឃាត] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិសង្ខលិក)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-សន់-ឋាន] aadthe

សណ្ឋានឆ្អឹង; រាងឆ្អឹង។

អដ្ឋិធាតុ

ឆ្អឹងដែលធ្វើឈាបនកិច្ចសុសហើយ (ប្រើចំពោះតែអដ្ឋិឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ តាំងពីសេនាបតីឬរដ្ឋមន្ត្រីចុះមក) :

អដ្ឋិធាតុ នាម

[អ័ត-ឋិ-ធាតុ] atthetheato≈

ឆ្អឹងដែលធ្វើឈាបនកិច្ចសុសហើយ (ប្រើចំពោះតែអដ្ឋិឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ តាំងពីសេនាបតីឬរដ្ឋមន្ត្រីចុះមក) :

អដ្ឋិរូហណ

ដំណើរវិវឌ្ឍទៅជាឆ្អឹងឬការក្លាយជាឆ្អឹង។

អដ្ឋិរូហណ នាម

[អ័ត-ឋិ-រូ-ហន់] ឬ [អ័ត-ឋិ-រូ-ហៈ-ណៈ] attheruhn]orue[attheruhaknak≈

ដំណើរវិវឌ្ឍទៅជាឆ្អឹងឬការក្លាយជាឆ្អឹង។

អដ្ឋិវិទ្យា

(ជីវ.) វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីឆ្អឹងរបស់មនុស្សនិងសត្វ :

អដ្ឋិវិទ្យា នាម

[អ័ត-ឋិ-វិត-ទ្យា] atthevittyea≈

(ជីវ.) វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីឆ្អឹងរបស់មនុស្សនិងសត្វ :

អដ្ឋិ—

(ម.ព. អដ្ឋិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អដ្ឋិ— នាម

[អ័ត-ឋិ—] atthe—≈

(ម.ព. អដ្ឋិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អដ្ឋ—

(ម.ព. អដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អដ្ឋ— នាម

[អ័ត-ឋៈ—] atthak—≈

(ម.ព. អដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អឌ្ឍ

(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។

អឌ្ឍ គុណនាម

[អ័ត-ឍៈ] aodthor

កន្លះ; ពាក់កណ្ដាល។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ទិន] aodthor

កន្លះថ្ងៃ។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ភាក] aodthor

កន្លះភាគ។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-មន់-ឌល់] aodthor

កន្លះឬពាក់កណ្ដាលមណ្ឌល។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-មាស] aodthor

កន្លះខែ :

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-រ័ត] aodthor

កន្លះយប់ពាក់, ពាក់កណ្ដាលយប់(អធ្រាត្យ)។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-រ័ត] aodthor

(ម.ព. អឌ្ឍរត្ត)។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ស័ត-តា-ហៈ] aodthor

កន្លះសត្តាហៈ កន្លះសប្ដាហ៍ (កន្លះអាទិត្យ)។