ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អជ្ឈុប្បាតកៈ នាម

[អ័ច-ឈុប-ប៉ា-តៈ-កៈ] aachchhubbatakak

សត្វបក្សីដែលរកស៊ីដោយការឆាបឆក់ :

អជ្ឈេសនា

ការអញ្ជើញ, សម្ដីអញ្ជើញ; ការអារាធនា, ការនិមន្ត, សម្ដីនិមន្ត; ការអង្វរ :

អជ្ឈេសនា នាម

[អ័ច-ឈេ-សៈ-ណា] aachchhesanea

ការអញ្ជើញ, សម្ដីអញ្ជើញ; ការអារាធនា, ការនិមន្ត, សម្ដីនិមន្ត; ការអង្វរ :

អជ្ឈោកាស នាម

[អ័ច-ឈោ-កាស] aochchhoukas

ទីវាលស្រឡះ; ទីវាលកណ្ដាលថ្ងៃ :

អជ្ឈោសាន

ការស្ទង់មើល, ការស្ទង់មើលឱ្យដឹងទីបំផុត :

អជ្ឈោសាន នាម

[អ័ច-ឈោ-សាន] aochchhousan

ការស្ទង់មើល, ការស្ទង់មើលឱ្យដឹងទីបំផុត :

អញ

ខ្មែរបុរាណព្រេងនាយប្រើជាពាក្យខ្ពស់, មានពាក្យក្នុងសិលាចារឹកថា វ្រះកម្រតាងអញ (វ្រះ-ក័ម-ម៉្រៈ-តាង-អាញ់) គឺព្រះតេជព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ ឬលោកអ្នកធំរបស់ខ្ញុំ :

អញ សព្វនាម ១)

[អាញ់] anh

ខ្ញុំ (ជាអញ្ញត្រសព្ទ)។ ពាក្យសម្រាប់ហៅខ្លួនឯង ជាសម្ដីកូនក្មេង និយាយទៅរកកូនក្មេងផងគ្នា ឬមនុស្សចាស់និយាយទៅរកកូនក្មេង, និយាយទៅរកមនុស្សស្មើភាពដែលស្និទ្ធស្នាល ឬក៏អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូចដោយស្និទ្ធស្នាល :

អញ សព្វនាម ២)

[អាញ់] anh

ខ្មែរបុរាណព្រេងនាយប្រើជាពាក្យខ្ពស់, មានពាក្យក្នុងសិលាចារឹកថា វ្រះកម្រតាងអញ (វ្រះ-ក័ម-ម៉្រៈ-តាង-អាញ់) គឺព្រះតេជព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ ឬលោកអ្នកធំរបស់ខ្ញុំ :

អញាតកជន នាម

[អៈ-ញ៉ា-តៈ-កៈ-ជន់] aanheatakachon

(ម.ព. អញ្ញាតកជន)។

អញ្ចង

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទមានក្រឡាដូចមង តែមានដងទាំងពីរខាង សម្រាប់កាន់ដឹកវាត់ឱ្យជាប់មច្ឆជាតិក្នុងទឹកមានជម្រៅល្មមដើរបាន :

អញ្ចង នាម

[អាញ់-ចង] aonhchong

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទមានក្រឡាដូចមង តែមានដងទាំងពីរខាង សម្រាប់កាន់ដឹកវាត់ឱ្យជាប់មច្ឆជាតិក្នុងទឹកមានជម្រៅល្មមដើរបាន :

អញ្ចាច

ដែលរាចពាសពេញតែរាក់មើលឃើញស្ងាចត្រដាច (ចំពោះតែទឹក) :

អញ្ចាច គុណនាម

[អាញ់-ចាច] aonhcheach

ដែលរាចពាសពេញតែរាក់មើលឃើញស្ងាចត្រដាច (ចំពោះតែទឹក) :

អញ្ចាញ

សាច់ដែលស្ទបស្រោបអវយវៈ ឬសាច់ដែលជ្រួញៗខ្ពស់ៗទាបៗស្រោបអវយវៈឯទៀត :

អញ្ចាញ នាម

[អាញ់-ចាញ] aonhcheanh

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមតូច មែកសាងញ៉ាង ស្លឹករង្វើលៗ ផ្កាលឿង ផ្លែមូលៗស្តួចខាងក្បាល សណ្ឋានកដប វេលាទុំមានសម្បុរលឿង ផ្លែចាស់ប្រើការធ្វើជាតំណាប់បាន :

អញ្ចាញ នាម

[អាញ់-ចាញ] aonhcheanh

ស្នាមក្រឡាញៗនៅបាតដៃបាតជើង, ម្រាមដៃម្រាមជើង :

អញ្ចាញ នាម

[អាញ់-ចាញ] aonhcheanh

សាច់ដែលស្ទបស្រោបអវយវៈ ឬសាច់ដែលជ្រួញៗខ្ពស់ៗទាបៗស្រោបអវយវៈឯទៀត :

អញ្ចាប

ដែលរាចឬហូររាក់រហែលៗ (ចំពោះតែទឹក) :

អញ្ចាប គុណនាម

[អាញ់-ចាប] aanhcheab

ដែលរាចឬហូររាក់រហែលៗ (ចំពោះតែទឹក) :

អញ្ចូចៗ

ដែលមានអាការៈឬដំណើរខ្ញូចៗស្មើៗ :

អញ្ចូចៗ គុ.កិ., គុ.

[អាញ់-ចូច-អាញ់-ចូច] aanhchuch

ដែលមានអាការៈឬដំណើរខ្ញូចៗស្មើៗ :

អញ្ឆើល

ដែលមានការលោតខ្ពស់ៗ ទាបៗ ខ្លីៗ ស្រាលៗ :

អញ្ឆើល គុណកិរិយា

[អាញ់-ឆើល] aonhchhaul

ដែលមានការលោតខ្ពស់ៗ ទាបៗ ខ្លីៗ ស្រាលៗ :

អញ្ជចៗ

ដែលមានអាការៈដំណើរបន្ទន់ជង្គង់ជតៗខ្ពស់ៗទាបៗ :

អញ្ជចៗ គុ.កិ., គុ.

[អាញ់-ជច-អាញ់-ជច] aanhchoch

ដែលមានអាការៈដំណើរបន្ទន់ជង្គង់ជតៗខ្ពស់ៗទាបៗ :

អញ្ជតៗ គុ.កិ., គុ.

[អាញ់-ជត-អាញ់-ជត] aanhchtaaanhchta≈

(ម.ព. អញ្ជចៗ)។

អញ្ជលិ

បុគ្គលដែលគួរឱ្យលើកអញ្ជលីសំពះគោរព (បុគ្គលដែលគួរឱ្យគេចង់សំពះ) :

អញ្ជលិ នាម

[អ័ញ-ជៈ-លិ] aanhcholi

ក្រពុំម្រាមដៃ (ទាំង ១០), ការផ្គុំម្រាមដៃទាំង ១០គោរព :

អញ្ជលិ នាម

[អ័ញ-ជៈ-លិ-កាំ] aanhcholi

ការធ្វើអញ្ជលី គឺការលើកក្រពុំម្រាមដៃទាំង ១០សំពះគោរព។

អញ្ជលិ នាម

[អ័ញ-ជៈ-លិ-ក] aanhcholi

(ម.ព. អញ្ជលិកម្ម)។

អញ្ជលិ នាម

[អ័ញ-ជៈ-លិ-កៈ-រ៉ៈ-ណី] aanhcholi

បុគ្គលដែលគួរឱ្យលើកអញ្ជលីសំពះគោរព (បុគ្គលដែលគួរឱ្យគេចង់សំពះ) :

អញ្ជលី នាម

[អ័ញ-ជៈ-លី] anhcheakli≈

(ម.ព. អញ្ជលិ)។

អញ្ជុល នាម

[អាញ់-ជុល] aanhchul

(ព.បុ.) ម្ជុល :

អញ្ជុលី នាម

[អាញ់-ជុ-លី] aanhchuli

ពាក្យប្រើក្លាយពី អញ្ជលី។

អញ្ជើញ

នាំយកគ្រឿងដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រើប្រាស់ទៅដាក់ជិតព្រះអង្គ។

អញ្ជើញ កិរិយាសព្ទ ១)

[អាញ់-ជើញ] anhjernh

ជូនដំណឹងឬហៅរកដោយគោរព ចំពោះឥស្សរជនជាគ្រហស្ថមានក្សត្រិយ៍ជាដើម ឬចំពោះសាធារណជនជាគ្រហស្ថដែលត្រូវប្រើពាក្យគួរសមទៅរក :

អញ្ជើញ កិរិយាសព្ទ ២)

[អាញ់-ជើញ] anhjernh

ប្រើជាពាក្យបង្គាប់ឬអង្វរឱ្យទៅ, ឱ្យចូលជាដើម :

អញ្ជើញ កិរិយាសព្ទ ៣)

[អាញ់-ជើញ] anhjernh

ប្រើជាជំនួយកិរិយាសព្ទពួកខ្លះ សម្រាប់និយាយទៅរកជនដែលត្រូវគោរព, ចំពោះក្សត្រិយ៍ ប្រើពាក្យថា ស្ដេចយាង ក៏មាន (តាមគួរដល់ដំណើរសេចក្ដី) :

អញ្ជើញ នាម

[ពួក-អញ់-ជើញ-គ្រឿង] anhjernh

ពួកមហាតលិកអ្នកអញ្ជើញគ្រឿង។

អញ្ជើញ កិរិយាសព្ទ

[អាញ់-ជើញ-គ្រឿង] anhjernh

នាំយកគ្រឿងដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រើប្រាស់ទៅដាក់ជិតព្រះអង្គ។

អញ្ជ័ន

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ល្អួត ស្លឹកមូលៗល្អិតៗ ផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែក្នុងកម្ពុជរដ្ឋច្រើនតែព័ណ៌ខៀវស្រស់ :

អញ្ជ័ន នាម

[អ័ញ-ជ័ន] aonhchoan

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ល្អួត ស្លឹកមូលៗល្អិតៗ ផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែក្នុងកម្ពុជរដ្ឋច្រើនតែព័ណ៌ខៀវស្រស់ :

អញ្ញត្រ នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ] aonhnhotror

ទីទៃ, ទីទៃផ្សេងពីគេ, ដោយឡែក, ផ្សេង, ផ្សេងដោយឡែក។

អញ្ញត្រ នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-ភ័ន] aonhnhotror

ភណ្ឌៈផ្សេងៗដោយឡែក។

អញ្ញត្រ នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-វ័ត-ថុ] aonhnhotror

វត្ថុផ្សេងៗដោយឡែក។

អញ្ញត្រកម្ម នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-កាំ] anhnhattreakkaam≈

ការលើកលែង, ការមិនរាប់បញ្ជូល។

អញ្ញត្រតា

សំអាងជាក់ស្ដែង, ការអាងទីអាស្រ័យ, សំអាងថាខ្លួននៅទីផ្សេងក្នុងវេលាព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយដែលបានកើតឡើង, ការដោះសា។

អញ្ញត្រតា នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-តា] anhnhattreakta≈

សំអាងជាក់ស្ដែង, ការអាងទីអាស្រ័យ, សំអាងថាខ្លួននៅទីផ្សេងក្នុងវេលាព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយដែលបានកើតឡើង, ការដោះសា។

អញ្ញត្រប្រវេសន៍

ការអនុញ្ញាតជាពិសេសក្នុងការនាំចូលទំនិញទៅក្នុងប្រទេសឬការអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកចូលមកធ្វើជំនួញ។

អញ្ញត្រប្រវេសន៍ នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-ប្រ-វេស] anhnhattreakbroves≈

ការអនុញ្ញាតជាពិសេសក្នុងការនាំចូលទំនិញទៅក្នុងប្រទេសឬការអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកចូលមកធ្វើជំនួញ។

អញ្ញត្រសព្ទ

សព្ទដោយឡែក គឺពាក្យខ្លះដែលសរសេរខុសពីបែបប្រើអក្សរ ខុសពីសំឡេងនិយាយ (ដើម្បីរក្សាបែបដើមឱ្យគង់នៅ), ដូចជា នេះ, នោះ, ស្តេច, សម្ដេច, ស្រេច, សម្រេច, អញ, អ្នក (មានសំឡេងជា និះ, នុះ, ស្ដាច់, សំដាច់, ស្រាច់, សម្រាច់, អាញ់, នាក់) ; ឬសូរអានឮផ្សេងពីសំឡេងអក្សរខ្មែរដូចជា ខែមីនា

អញ្ញត្រសព្ទ នាម

[អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-ស័ប] aanhnhotrasaptor

សព្ទដោយឡែក គឺពាក្យខ្លះដែលសរសេរខុសពីបែបប្រើអក្សរ ខុសពីសំឡេងនិយាយ (ដើម្បីរក្សាបែបដើមឱ្យគង់នៅ), ដូចជា នេះ, នោះ, ស្តេច, សម្ដេច, ស្រេច, សម្រេច, អញ, អ្នក (មានសំឡេងជា និះ, នុះ, ស្ដាច់, សំដាច់, ស្រាច់, សម្រាច់, អាញ់, នាក់) ; ឬសូរអានឮផ្សេងពីសំឡេងអក្សរខ្មែរដូចជា ខែមីនា

អញ្ញថាភាព

ភាវៈទីទៃឬផ្សេងពីគ្នា, ដំណើរផ្ទុយគ្នាឬជាទំនាស់នឹងគ្នា; វិបល្លាស; ការប្រែប្រួល :

អញ្ញថាភាព នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ថា-ភាប] aanhnhothapheap

ភាវៈទីទៃឬផ្សេងពីគ្នា, ដំណើរផ្ទុយគ្នាឬជាទំនាស់នឹងគ្នា; វិបល្លាស; ការប្រែប្រួល :

អញ្ញទិដ្ឋ នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត] anhnhaktit≈

អញ្ញមតិ, ការមានទស្សនៈខុសគ្នាឬខុសគេ។

អញ្ញទិដ្ឋិ

(ទស្សនៈ.) ទស្សនៈ ជំនឿ ឬដំណើរយល់ឃើញផ្ទាល់ខ្លួន ដែលផ្ទុយឬប្រឆាំងទៅនឹងគោលការណ៍ឬទស្សនៈរបស់សាសនាផ្លូវការឬពេញនិយមណាមួយ :

អញ្ញទិដ្ឋិ នាម ២)

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត-ឋិ] anhnhaktitthe≈

(ទស្សនៈ.) ទស្សនៈ ជំនឿ ឬដំណើរយល់ឃើញផ្ទាល់ខ្លួន ដែលផ្ទុយឬប្រឆាំងទៅនឹងគោលការណ៍ឬទស្សនៈរបស់សាសនាផ្លូវការឬពេញនិយមណាមួយ :

អញ្ញទិដ្ឋិក គុណនាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត-ឋិ-កៈ] anhnhaktitthekak≈

អ្នកដែលមានទស្សនៈខុសគ្នាឬខុសគេ។

អញ្ញទិដ្ឋិកជន

(ទស្សនៈ.) សំដៅលើមនុស្សណាម្នាក់ឬក្រុមណាមួយដែលបង្រៀនតាមទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន។

អញ្ញទិដ្ឋិកជន នាម ១)

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត-ឋិ-កៈ-ជន់] anhnhaktitthekakchno≈

ជនដែលយល់ឃើញឬមានគំនិតខុសពីគេ។

អញ្ញទិដ្ឋិកជន នាម ២)

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត-ឋិ-កៈ-ជន់] anhnhaktitthekakchno≈

(ទស្សនៈ.) សំដៅលើមនុស្សណាម្នាក់ឬក្រុមណាមួយដែលបង្រៀនតាមទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន។

អញ្ញទិដ្ឋិភាព នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត-ឋិ-ភាប] anhnhaktitthepheab≈

ភាពដែលយល់ឃើញឬមានគំនិតខុសពីគេ។

អញ្ញបដិបត្តិ គុណនាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] anhnhakbakdebta≈

ដែលប្រព្រឹត្តខុសគេ។

អញ្ញបដិបន្ន គុណនាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ន] anhnhakbakdebno≈

(ម.ព. អញ្ញបដិបត្តិ)។

អញ្ញបទ

បទដទៃ គឺបទដែលស្ទុះចេញពីក្នុងវិគ្គហៈទៅជាប្រធាន (ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី)។

អញ្ញបទ នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-បត់] aanhnhobat

បទដទៃ គឺបទដែលស្ទុះចេញពីក្នុងវិគ្គហៈទៅជាប្រធាន (ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី)។

អញ្ញមញ្ញ គុ., គុ.កិ.

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ម៉័ញ] anhnhakmnho≈

ទៅវិញទៅមក :

អញ្ញមញ្ញភាព

ភាពមានទំនាក់ទំនងទៅវិញទៅមក ភាពមានទំនាក់ទំនងទាំងសងខាង។

អញ្ញមញ្ញភាព នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-ភាប] anhnhakmnhonhakpheab≈

ភាពមានទំនាក់ទំនងទៅវិញទៅមក ភាពមានទំនាក់ទំនងទាំងសងខាង។

អញ្ញមញ្ញសង្គ្រោះ នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-សង់-គ្រោះ] anhnhakmnhonhaksngokroeah≈

ការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ការសង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមក។

អញ្ញមតិ

មតិ ទស្សនៈ ការយល់ឃើញដែលទីទៃពីគេ។

អញ្ញមតិ នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-មៈ-តិ] anhnhakmeakte≈

មតិ ទស្សនៈ ការយល់ឃើញដែលទីទៃពីគេ។

អញ្ញវាទកម្ម

សម្ដីពោលគេចកែផ្សេងទីទៃពីការណ៍ពិត គឺបើគេសួរពីរឿងអ្វីមួយ ខ្លួនក៏បែរជាឆ្លើយឬនិយាយបន្លែបន្លប់ពីរឿងឬពីហេតុដទៃទៅវិញ :

អញ្ញវាទកម្ម នាម

[អ័ញ-ញ៉ៈ-វា-ទៈ-កាំ] aonhnhoveatkomm

សម្ដីពោលគេចកែផ្សេងទីទៃពីការណ៍ពិត គឺបើគេសួរពីរឿងអ្វីមួយ ខ្លួនក៏បែរជាឆ្លើយឬនិយាយបន្លែបន្លប់ពីរឿងឬពីហេតុដទៃទៅវិញ :