ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

អង្វរ កិរិយាសព្ទ

[អង់-វ៉-ចិត] aangvor

សូមឱ្យចុះចិត្តតាម។

អង្វរករ

លើកដៃសំពះអង្វរឱ្យគេអាណិត; អង្វរងោចៗរឿយៗ :

អង្វរករ កិរិយាសព្ទ

[អង់-វ៉-ក] aangvorokar

លើកដៃសំពះអង្វរឱ្យគេអាណិត; អង្វរងោចៗរឿយៗ :

អង្វែង គុណនាម

[អង់-វ៉ែង] aangveaeng

វែងឆ្ងាយណាស់ហើយ :

អង្ស នាម

[អង់-សៈ] aangsor

ស្មា។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា អង្សា; (រ.ស.) :

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-កូត] aangsor

ចង្កួយស្មា (រ.ស.) :

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ភ័ន] aangsor

គ្រឿងលី, រែក, ពុន, សែង (ហៅ អង្សិកភណ្ឌ ក៏បាន)។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ភា-រៈ] aangsor

ទម្ងន់ដែលត្រូវនាំទៅមកដោយស្មា គឺអ្វីៗដែលមានទម្ងន់ត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ហា] aangsor

ការនាំអ្វីៗទៅមកដោយស្មា។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ហា-រ៉ក់] aangsor

អ្នកធ្វើការចិញ្ចឹមជីវិតដោយការលីឬរែក, ពុន, សែង។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ហា-រិ-កា] aangsor

(ម.ព. អង្សហារក)។

អង្សា

ពាក្យហៅថ្ងៃទាំង ៧តាំងពីអាទិត្យដល់សៅរ៍ ដែលតម្រូវនឹងឆ្នាំកំណើតតាមជតារបស់មនុស្ស (តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍) ហៅថា អង្សា ឬ អង្សាកំណើត គឺតម្រូវដោយកំណត់ថា ឆ្នាំជូតនិងឆ្នាំមមែ អង្សាអាទិត្យ; ឆ្នាំឆ្លូវ, វក អង្សាចន្ទ្រ; ឆ្នាំខាល, រកា អង្សាអង្គារ; ឆ្នាំថោះ, ច អង្សាពុធ; ឆ្នាំរោង,

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

ស្មា (រ.ស.) ព្រះអង្សា ស្មាក្សត្រិយ៍។

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

ភាគ, ចំណែក; ភាគនៃមុមឬជ្រុង; មាត្រារង្វាស់មុំឬជ្រុង :

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

(ព.ហ.) ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់ល្វែងរាសី ... (៣០អង្សាជា ១រាសី, ១២រាសីជា ១រាសិចក្រ ឬ ១ចក្ររាសី មាន ៣៦០អង្សា ...)។

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

កម្រិតគំនូសលេខលើប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់មើលនូវធាតុក្ដៅត្រជាក់ជាដើម :

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

ពាក្យហៅថ្ងៃទាំង ៧តាំងពីអាទិត្យដល់សៅរ៍ ដែលតម្រូវនឹងឆ្នាំកំណើតតាមជតារបស់មនុស្ស (តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍) ហៅថា អង្សា ឬ អង្សាកំណើត គឺតម្រូវដោយកំណត់ថា ឆ្នាំជូតនិងឆ្នាំមមែ អង្សាអាទិត្យ; ឆ្នាំឆ្លូវ, វក អង្សាចន្ទ្រ; ឆ្នាំខាល, រកា អង្សាអង្គារ; ឆ្នាំថោះ, ច អង្សាពុធ; ឆ្នាំរោង,

អង្សិក

វត្ថុដែលត្រូវលីឬរែក, ពុន, សែង។

អង្សិក គុ., ន.

[អង់-សិ-កៈ] ឬ [អង់-សិក] aongsik

ដែលទាក់ទងឬជាប់ដោយស្មា, ដែលនាំយកទៅមកដោយស្មា; អ្វីៗដែលត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង។

អង្សិក នាម

[អង់-សិ-កៈ-ភ័ន] aongsik

(ម.ព. អង្សភណ្ឌ ក្នុងពាក្យ អង្ស)។

អង្សិក នាម

[អង់-សិ-កៈ-វ័ត-ថុ] aongsik

វត្ថុដែលត្រូវលីឬរែក, ពុន, សែង។

អង្សុ នាម

[អង់-សៈ-មា-លា] aangsu

កម្រងរស្មី, ខ្សែរស្មី។

អង្សុ នាម

[អ័ង-សុ-ម៉ន់] aangsu

អ្នកមានរស្មី ឬអ្នកមានកម្រងរស្មី (ព្រះអាទិត្យ)។

អង្សុ នាម

[អ័ង-សុ-ម៉ា-លី] aangsu

(ម.ព. អង្សុមន្ត)។

អង្សៈ នាម

[អង់-ស័ក] angska≈

(ម.ព. អង្ស)។

អង្ស័ក

កាសាវពស្ត្រមួយយ៉ាងសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកសម័យសព្វថ្ងៃពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងព័ទ្ធមកក្រោមក្លៀកខាងស្ដាំ ប្រើជាទ្រនាប់ញើសពីខាងក្នុងឧត្តរាសង្គ, ជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ឬបរិក្ខារពិសេស ប្រើក៏បាន មិនប្រើក៏បាន ព្រោះគ្រឿងបរិក្ខារនេះ ពុំមែនជាពុទ្ធានុញ្ញាតទេ ...ដូចគ្នានឹង វ

អង្ស័ក នាម

[អង់-ស័ក] aangseak

កាសាវពស្ត្រមួយយ៉ាងសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកសម័យសព្វថ្ងៃពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងព័ទ្ធមកក្រោមក្លៀកខាងស្ដាំ ប្រើជាទ្រនាប់ញើសពីខាងក្នុងឧត្តរាសង្គ, ជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ឬបរិក្ខារពិសេស ប្រើក៏បាន មិនប្រើក៏បាន ព្រោះគ្រឿងបរិក្ខារនេះ ពុំមែនជាពុទ្ធានុញ្ញាតទេ ...ដូចគ្នានឹង វ

អង្ស—

(ម.ព. អង្ស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អង្ស— នាម

[អង់-សៈ—] angsak—≈

(ម.ព. អង្ស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អង្អែល

យកដៃពាល់ត្រដុសស្រាលៗរឿយៗ ឬស្ទាបច្បូតចុះច្បូតឡើងស្រាលៗរឿយៗ :

អង្អែល កិរិយាសព្ទ

[អង់-អែល] aangaeael

យកដៃពាល់ត្រដុសស្រាលៗរឿយៗ ឬស្ទាបច្បូតចុះច្បូតឡើងស្រាលៗរឿយៗ :

អចរណភាព

ការដើរទៅមកមិនកើត; ការទៅមករកគ្នាពុំបាន។

អចរណភាព នាម

[អៈ-ចៈ-រ៉ៈ-ណៈ-ភាប] aochoronopheap

ការដើរទៅមកមិនកើត; ការទៅមករកគ្នាពុំបាន។

អចល គុណនាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ] aachal

ដែលមិនកម្រើក, មិនកក្រើក, មិនរំភើប; នឹង, នឹងធឹង, នឹងនៅ; ស្ងប់។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-គ្រាម] aachal

ស្រុកដែលស្ងប់ឥតរបះរបោរ, ស្រុកដែលមានសន្តិសុខ។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ចិត] aachal

ចិត្តនឹង, ចិត្តនឹងធឹង; ចិត្តស្ងប់។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ភ័ន] aachal

ភណ្ឌៈដែលលើកយកទៅណាពុំរួច។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-រ័ត] aachal

រដ្ឋសុខស្ងប់។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-វ័ត-ថុ] aachal

អសង្ហារិមវត្ថុ, អចលភណ្ឌ។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡ័ស-ស័ត-ធា] aachal

ការជឿស៊ប់ឥតងាកបែរ។

អចល នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ] aachal

ភ្នំ។

អចលនទ្រព្យ នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណៈ-ទ្រ័ប] aakchaklaknaktorb≈

ទ្រព្យដែលមិនអាចលើកផ្លាស់ទីតាំងបាន :

អចលនា

(វេជ្ជ.) អាការៈមិនប្រក្រតីដែលសាច់ដុំពុំអាចកន្ត្រាក់បាន។

អចលនា នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណា] aakchaklakna≈

(វេជ្ជ.) អាការៈមិនប្រក្រតីដែលសាច់ដុំពុំអាចកន្ត្រាក់បាន។

អចលនៈ នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណៈ] aachaloneak

ការមិនកក្រើក, មិនកម្រើក, មិនរំភើប; ការស្ងប់។

អចលនៈ នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណៈ-ភាប] aachaloneak

ភាវៈមិនកម្រើក។

អចលនៈ នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណៈ-វ័ត-ថុ] aachaloneak

(ម.ព. អចលនទ្រព្យ)។

អចលន—

(ម.ព. អចលនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចលន— នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណៈ—] aakchaklaknak—≈

(ម.ព. អចលនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចលា

ប្រឹថពី, ពសុធា, ផែនដី :

អចលា នាម

[អៈ-ចៈ-ឡា] aachalea

ប្រឹថពី, ពសុធា, ផែនដី :

អចល—

(ម.ព. អចល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចល— នាម

[អៈ-ចៈ-ឡៈ—] aakchaklak—≈

(ម.ព. អចល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចិត្ត គុណនាម

[អៈ-ចិត] aochett

ល្ងង់, ខ្លៅ :

អចិត្ត ឧទានសព្ទ

[អៈ-ចិត] aochett

ល្ងង់! ទើងមើង!

អចិត្ត នាម

[អៈ-ចិត-តៈ-ជន់] aochett

ជនល្ងង់, មនុស្សខ្លៅ។

អចិត្ត នាម

[អៈ-ចិត-តៈ-បុក-គល់] aochett

បុគ្គលល្ងង់, មនុស្សខ្លៅ។

អចិត្តកៈ

អាបត្តិដែលភិក្ខុទោះបីឥតក្លែងធ្វើសោះក៏គង់តែត្រូវ (ព្រោះកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ)។

អចិត្តកៈ គុណនាម

[អៈ-ចិត-តៈ-កៈ] aachettakak

ដែលមិនប្រកបដោយចិត្ត គឺដែលឥតមានបំណង, ដែលមិនក្លែង :

អចិត្តកៈ នាម

[អៈ-ចិត-តៈ-កៈ-កាំ] aachettakak

អំពើដែលភ្លាត់ភ្លាំងធ្វើដោយឥតក្លែង។

អចិត្តកៈ នាម

[អៈ-ចិត-តៈ-កៈ-ទោស] aachettakak

ទោសដែលសូម្បីឥតក្លែងធ្វើសោះក៏ត្រូវតែមាន (ព្រោះកន្លងបញ្ញត្តិ)។

អចិត្តកៈ នាម

[អៈ-ចិត-តៈ-កា-ប័ត] aachettakak

អាបត្តិដែលភិក្ខុទោះបីឥតក្លែងធ្វើសោះក៏គង់តែត្រូវ (ព្រោះកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ)។

អចិត្តក—

(ម.ព. អចិត្តកៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចិត្តក— នាម

[អៈ-ចិត-តៈ-កៈ—] aakchettakkak—≈

(ម.ព. អចិត្តកៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចិត្តា គុណនាម

[អៈ-ចិត-តា] aakchetta≈

(ម.ព. អចិត្ត)។

អចិត្តិភាព

ភាវៈឬដំណើរភ្លេចស្មារតី, ការភ័ន្តស្មារតី; ដំណើរស្រឡាំងកាំង :

អចិត្តិភាព នាម

[អៈ-ចិត-តិ-ភាប] aachettepheap

ភាវៈឬដំណើរភ្លេចស្មារតី, ការភ័ន្តស្មារតី; ដំណើរស្រឡាំងកាំង :

អចិន្តា

ការនឹកពុំឃើញ, ការនឹកពុំដល់; ដំណើរពុំបានចាប់ភ្លឹក; ការឥតគំនិត។

អចិន្តា នាម

[អៈ-ចិន-តា] ឬ [អៈ-ចិន-ដា] aachentea

ការនឹកពុំឃើញ, ការនឹកពុំដល់; ដំណើរពុំបានចាប់ភ្លឹក; ការឥតគំនិត។

អចិន្ត្រៃយ៍ គុណនាម ១)

[អៈ-ចិន-ត្រៃ] aachentreyy

ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា អចិន្ត្រៃយ៍ មាន ៤យ៉ាងគឺ វិស័យរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, វិស័យនៃឈាន, ផលនៃកម្ម, ការគិតអំពីលោក ឬ គំនិតនៃសត្វលោក (ទាំង ៤យ៉ាងនេះជាដំណើរហួសវិស័យគំនិត)។

អចិន្ត្រៃយ៍ គុ., ន.

[អៈ-ចិន-ត្រៃ] aachentreyy

ដែលពុំគួរគិត, ដែលពុំអាចគិតឃើញ, ដែលហួសវិស័យគំនិត (បើទុកជាខំប្រឹងគិតយ៉ាងណាក៏ពុំអាចឃើញដោយសព្វគ្រប់បាន), ហេតុឬដំណើរដែលពុំគួរគិត។

អចិន្ត្រៃយ៍ នាម ២)

[អៈ-ចិន-ត្រៃ] aachentreyy

មិនចេះអស់មិនចេះហើយឬរកទីចប់គ្មាន, ជានិច្ច :

អចិរ គុណនាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ] aacher

ដែលមិនយូរ, ឆាប់, ភ្លាមៗ; ដែលមិនឋិតថេរ។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ-កាល] aacher

កាលឬវេលាមិនយូរ, ពេលខ្លី។

អចិរ គុណនាម

[អៈ-ចិ-រ៉ាត់-ឋិត] aacher

ដែលឋិតនៅឬតាំងនៅមិនយូរ :

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ាត់-ឋិ-តិ] aacher

ការឋិតនៅឬតាំងនៅមិនយូរ។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ-ទ្យុត] aacher

ជោតិភាពដែលមានពន្លឺឬរស្មីមិនយូរ គឺមានពន្លឺភ្លែតៗបាត់ (ផ្លេកបន្ទោរ, មហារីក ឬ ស្វាញាក់ចិញ្ចើម)។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ-និ-វាស] aacher

ការនៅមិនយូរប៉ុន្មាន; ការនៅសម្នាក់ឬនៅសម្រាកភ្លាមៗ។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ-និ-វា-សិ-នី] aacher

(ម.ព. អចិរនិវាសី)។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ-និ-វា-សី] aacher

អ្នកដែលនៅមិនយូរប៉ុន្មាន; ភ្ញៀវដែលមកនៅសម្នាក់មួយពេលពីរពេល។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ាប់-ប៉ៈ-ភា] aacher

(ម.ព. អចិរទ្យុតិ)។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ាស់-ស្ថិត] aacher

(ម.ព. អចិរដ្ឋិត)។

អចិរ នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ាស់-ស្ថិ-តិ] aacher

(ម.ព. អចិរដ្ឋិតិ)។

អចិរា—

(ម.ព. អចិរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចិរា— នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ា—] aakchera—≈

(ម.ព. អចិរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចិរ—

(ម.ព. អចិរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អចិរ— នាម

[អៈ-ចិ-រ៉ៈ—] aakcherak—≈

(ម.ព. អចិរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។