ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឡេវឡៃ គុណនាម

[ឡេវ-ឡៃ] levlay

ដែលយកជាការពុំបាន; ផ្ដេសផ្ដាស; សាបរលាប, ឥតតម្លៃ :

ឡេះឡោះ

ដែលលាយដោយការលេង យកជាការមែនការពិតពុំបាន, ដែលរោយរាយឬរាត់រាយឥតប្រយោជន៍, ឥតសព្ទឥតសារ :

ឡេះឡោះ គុ., គុ.កិ.

[ឡេះ-ឡោះ] laehloh

ដែលលាយដោយការលេង យកជាការមែនការពិតពុំបាន, ដែលរោយរាយឬរាត់រាយឥតប្រយោជន៍, ឥតសព្ទឥតសារ :

ឡេះឡះ

ឡះៗក្រៃពេក; ឡះចុះឡះឡើង ឬឡះៗទៅមកៗ :

ឡេះឡះ គុ.កិ., គុ.

[ឡេះ-ឡះ] laehlah

ឡះៗក្រៃពេក; ឡះចុះឡះឡើង ឬឡះៗទៅមកៗ :

ឡែក នាម

[ឡែក] laek≈

ប៉ែក, ប៉ែកផ្សេង, ប៉ែកទីទៃ :

ឡែក គុណកិរិយា

[មួយ-ឡែក-ពី-ឡែក] muoylaekpilaek≈

មួយប៉ែកពីរប៉ែកទីទៃពីគ្នា។

ឡែក គុណកិរិយា

[ឡែក-ឡាន់] laeklan≈

(ម.ព. ឡាន់)។

ឡែន

អំបោះឬក្រណាត់ដែលធ្វីពីរោមចៀម, ឧណ្ណា :

ឡែន នាម

[ឡែន] laen≈

អំបោះឬក្រណាត់ដែលធ្វីពីរោមចៀម, ឧណ្ណា :

ឡែបខាយ កិរិយាសព្ទ

[ឡែប-ខាយ] laebkhay

(ម.ព. លែបខាយ)។

ឡែបឡប កិរិយាសព្ទ

[ឡែប-ឡប] laeblob

អែបអប, ប្រចុបប្រចែងអែបអបឱ្យតែបានស៊ីបានចាយ :

ឡែបឡប គុណនាម

[ឡែប-ឡប] laeblob

ដែលជាអ្នកអែបអប :

ឡែបឡប គុណកិរិយា

[ឡែប-ឡប] laeblob

ដោយអែបអប :

ឡែមៗ

ពាក្យកូនក្មេងនិយាយបញ្ញែមគ្នាលេង។

ឡែមៗ គុណនាម

[ឡែម-ឡែម] laem

ដែលមានរសផ្អែមបន្តិចៗ, ផ្អែមឡមៗ :

ឡែមៗ ឧទានសព្ទ

[ឡែម-ឡែម] laem

ពាក្យកូនក្មេងនិយាយបញ្ញែមគ្នាលេង។

ឡែឡ

សូរឡែៗឡៗរឿយៗ, សូររឡែរឡ។

ឡែឡ គុ., គុ.កិ. ១)

[ឡែ-ឡ] laelor

ក្អេងក្អាងខ្លាំងៗឥតប្រយោជន៍ ឥតគោរពកោតក្រែង :

ឡែឡ ឧទានសព្ទ ២)

[ឡែ-ឡ] laelor

សូរឡែៗឡៗរឿយៗ, សូររឡែរឡ។

ឡែឡប់

សូរឡែៗរឿយៗនាំឱ្យឡប់, រឡែរឡប់ (ម.ប្រ.)។

ឡែឡប់ គុ., គុ.កិ. ១)

[ឡែ-ឡប់] lelob

ដែលស្រែកឬនិយាយក្អេងក្អាងខ្លាំងៗនាំឱ្យឡប់; ដែលវិលវល់ត្រឡប់ត្រឡិននាំឱ្យឡប់គំនិត :

ឡែឡប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡែ-ឡប់] lelob

លីលាប់ :

ឡែឡប់ ឧទានសព្ទ

[ឡែ-ឡប់] lelob

សូរឡែៗរឿយៗនាំឱ្យឡប់, រឡែរឡប់ (ម.ប្រ.)។

ឡែៗ

សូរស្រែកតឹងបំពង់កឮស្អាខ្លាំង :

ឡែៗ ឧទានសព្ទ

[ឡែ-ឡែ] le

សូរស្រែកតឹងបំពង់កឮស្អាខ្លាំង :

ឡោ

ឈ្មោះព្រែសូត្រមួយប្រភេទ សាច់រហោកៗធ្វើមកពីប្រទេសចិន :

ឡោ នាម

[ឡោ] loa

ឈ្មោះព្រែសូត្រមួយប្រភេទ សាច់រហោកៗធ្វើមកពីប្រទេសចិន :

ឡោក គុណនាម

[ឡោក] loak

ហោករលុង :

ឡោម

ព័ទ្ធឬចោមជុំវិញ, ចោមព័ទ្ធជុំវិញ :

ឡោម កិរិយាសព្ទ

[ឡោម] loam

ព័ទ្ធឬចោមជុំវិញ, ចោមព័ទ្ធជុំវិញ :

ឡៅ

(ម.ព. ឡៅតេង)។

ឡៅ កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡៅ] lav

ចិតវៀលជុំវិញយកសំបកក្រៅចេញទុកឱ្យនៅសំបកខាងក្នុងជមរំលីងឱ្យស្អាត :

ឡៅ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡៅ] lav

ចិតវៀលក្រឡឹងឱ្យស្អាត :

ឡៅ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ឡៅ] lav

កោរសក់ពីខាងជុំវិញ ទុកឱ្យនៅតែកំប៉ោយកណ្ដាល :

ឡៅ គុណកិរិយា

[ឡៅ] lav

ដែលស្រែកហៅឮច្បាស់ឆ្ពោះត្រង់ក្នុងទីមើលគ្នាឃើញឬដែលនិយាយឮខ្លាំងៗ ច្បាស់ៗ :

ឡៅ នាម

[ឡៅ] lav

(ម.ព. ឡៅតេង)។

ឡៅតឿ នាម

[ឡៅ-តឿ] lavtoeu≈

(ម.ព. ឡៅតេង)។

ឡៅតេង

ថ្នាក់ខាងលើ, ជាន់ខាងលើ (នៃគ្រឹហា) :

ឡៅតេង នាម

[ឡៅ-តេង] lavteng

ថ្នាក់ខាងលើ, ជាន់ខាងលើ (នៃគ្រឹហា) :

ឡះ គុ.កិ., គុ.

[ឡះ] lah

រហើតរហាំង, សស្លើតសស្លក់; តះចុះតះឡើង :

ឡះ គុ.កិ., គុ.

[ឡះ] lah

(ព.ប្រ.) ដើរឬរត់តះចុះតះឡើង។

ឡះ គុ.កិ., គុ.

[ឡះ-ឡះ] lah

(ព.ប្រ.) ខំដើរតះៗ ទៅមក។

ឡៈ

(ម.ព. បេយ្យាលៈ)។

ឡៈ នាម

[ឡៈ] lak≈

(ម.ព. បេយ្យាលៈ)។

អ នាម

[អ] or

តួព្យញ្ជនៈទី៣៣នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៨ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [ʔ ] សូរមាត់ មានទីបន្លឺនៅចន្លោះខ្សែសំឡេង។

អ នាម

[អ] or

ឈ្មោះប៉ីមួយប្រភេទធ្វើដោយដើមបបុសទាំងតួទាំងអណ្ដាត ឬយកដើមបបុសធ្វើតែអណ្ដាត ឯតួធ្វើដោយដើមពកជាដើម :

អ!

សូរលាន់មាត់ដោយបញ្ជាក់សេចក្ដី ឬដោយបាត់ងឿងឆ្ងល់ជាដើម :

អ! ឧទានសព្ទ

[អ] a≈

សូរលាន់មាត់ដោយបញ្ជាក់សេចក្ដី ឬដោយបាត់ងឿងឆ្ងល់ជាដើម :

អក

ប្រដាប់ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗឬធ្វើដោយប្រាក់, មាសជាដើម មានរាងច្រឡោឬមានសណ្ឋានដូចបំពង់តូច មានមេមានគម្រប សម្រាប់ដាក់កំបោរបៀកម្លូ :

អក នាម

[អក] aok

(ម.ព. អករ៍)។

អក កិរិយាសព្ទ

[អក] aok

ចាប់ចំណីអាហារក្រៀម, ផង់ ឬភេសជ្ជៈស្ងួតផង់ជាដើម ពេញទូកដៃ ហាមាត់ធំងើយពម :

អក នាម

[អក] aok

អជ្ឈុបាតកសត្តមួយប្រភេទ សម្បុរខ្លួនខ្មៅស្រអាប់ មាឌធំកន្តុលបន្តិចជាងកុកខ្មៅ, ឆាបចាប់មច្ឆជាតិជាចំណី; កាលណាព្រាត់គូឬព្រាត់កូន ស្រែកយំគ្រលួចសង្រេងសង្រៃហើរឆ្វៀលឆ្វាត់ខ្ពស់ៗ ទាបៗ ប្រះប្រាណ គួរឱ្យស្រងេះស្រងោចអាណោចអាធម្ម (ហៅ អក តាមសូរវាយំ) :

អក នាម

[អក] aok

ប្រដាប់ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗឬធ្វើដោយប្រាក់, មាសជាដើម មានរាងច្រឡោឬមានសណ្ឋានដូចបំពង់តូច មានមេមានគម្រប សម្រាប់ដាក់កំបោរបៀកម្លូ :

អកតញ្ញុតា

ភាវៈ, ភាពឬដំណើរ ជាអ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេធ្វើហើយ (ចំពោះខ្លួន)។

អកតញ្ញុតា នាម

[អៈ-កៈ-ត័ញ-ញុ-តា] aakatanhnhuta

ភាវៈ, ភាពឬដំណើរ ជាអ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេធ្វើហើយ (ចំពោះខ្លួន)។

អកតញ្ញូ

ដែលមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ :

អកតញ្ញូ នាម a

[អៈ-កៈ-ត័ញ-ញូ] aokotonhnhu

អ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ (ចំពោះខ្លួន)។

អកតញ្ញូ គុណនាម b

[អៈ-កៈ-ត័ញ-ញូ] aokotonhnhu

ដែលមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ :

អកតវេទិតា

ភាវៈនៃបុគ្គលអ្នកមិនតបគុណឬមិនគិតនឹងតបឧបការគុណគេ។

អកតវេទិតា នាម

[អៈ-កៈ-តៈ-វេ-ទិ-តា] aakatavetita

ភាវៈនៃបុគ្គលអ្នកមិនតបគុណឬមិនគិតនឹងតបឧបការគុណគេ។

អកតវេទី

អ្នកដែលមិនតបឬមិនគិតនឹងតបឧបការគុណគេ។

អកតវេទី នាម

[អៈ-កៈ-តៈ-វេ-ទី] aokotoveti

អ្នកដែលមិនតបឬមិនគិតនឹងតបឧបការគុណគេ។

អកនិដ្ឋ នាម

[អៈ-កៈ-និត] aokonidthor

ឈ្មោះឋានសុទ្ធាវាសជាន់ទី ៥:

អកនិដ្ឋ នាម

[អៈ-កៈ-និត-ឋៈ-ព្រំ] aokonidthor

ព្រហ្មក្នុងឋានអកនិដ្ឋ។

អកនិដ្ឋ នាម

[អៈ-កៈ-និត-ឋៈ-ភប់] aokonidthor

ភពឬឋានអកនិដ្ឋ។

អកនិដ្ឋ—

(ម.ព. អកនិដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អកនិដ្ឋ— នាម

[អៈ-កៈ-និត-ឋៈ—] aakkaknitthak—≈

(ម.ព. អកនិដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អកប្បិយ គុណនាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ] aokobbey

ដែលមិនគួរ, មិនត្រូវទំនង, មិនសមដល់ការ; ដែលមានបញ្ញត្តិហាម :

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិក-ខា] aokobbey

បរិក្ខារដែលមិនគួរប្រើប្រាស់; បរិក្ខារដែលមានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិហាមមិនឱ្យបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកប្រើប្រាស់។

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-ភ័ន] aokobbey

របស់ជាអកប្បិយៈ។

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-ភោ-ជន់] aokobbey

ភោជនដែលមិនគួរបរិភោគ។

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-មុ័ង-ស័ង] aokobbey

(ម.ព. អកប្បិយមំសៈ)។

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-មុ័ង-សៈ] aokobbey

សាច់ដែលមិនគួរបរិភោគ (យ៉ាងដូចសាច់ដំរី, សេះ, ពស់, ខ្លាជាដើម ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ហាមមិនឱ្យបព្វជិតឆាន់)។

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ] aokobbey

វត្ថុជាអកប្បិយៈ គឺអ្វីៗដែលមានបញ្ញត្តិហាមមិនឱ្យប្រើប្រាស់ឬមិនឱ្យបរិភោគ។

អកប្បិយ នាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-វោ-ហា] aokobbey

សម្ដីដែលមិនគួរនិយាយ; សម្ដីដែលសមណៈមិនត្រូវនិយាយ។

អកប្បិយៈ គុណនាម

[អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ] aakkbabeyak≈

(ម.ព. អកប្បិយ)។

អកម្ម

ទ្រព្យធនដែលមិនអាចធ្វើចរាចរណ៍បាន។

អកម្ម គុណនាម

[អៈ-កាំ] aakkaam≈

ដែលរងអំពើតែមិនមានតបត។

អកម្ម នាម

[អៈ-កាំ] aakkaam≈

ទ្រព្យធនដែលមិនអាចធ្វើចរាចរណ៍បាន។

អកម្មកិរិយា

កិរិយាសព្ទដែលមិនត្រូវការកម្មបទ ដូចជា ដេក, ដួល, ឈរ, អង្គុយ :

អកម្មកិរិយា នាម

[អៈ-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] aokommokeriyea

កិរិយាសព្ទដែលមិនត្រូវការកម្មបទ ដូចជា ដេក, ដួល, ឈរ, អង្គុយ :

អកម្មធាតុ

មូលឬឫសដើមនៃកិរិយាសព្ទដែលមិនមានកម្ម (ព.វ.)។

អកម្មធាតុ នាម

[អៈ-កាំ-ម៉ៈ-ធាត] aakammotheato

មូលឬឫសដើមនៃកិរិយាសព្ទដែលមិនមានកម្ម (ព.វ.)។