ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឡូ នាម

[ឡូ] lu

ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះតែចំនួនរបស់ ៦គូ ឬ ចំនួន ១២(ដូចយ៉ាងចាននិងដបជាដើម) :

ឡូ នាម

[ឡូ] lu

ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទ លេងដោយបោះកាសឬលុយឱ្យចូលក្នុងរន្ធដីតូច ...ជាល្បែងក្មេង :

ឡូកឡំ កិ., គុ.កិ.

[ឡូក-ឡំ] louklam≈

ច្របូកច្របល់ លាយឡំ។

ឡូង

អំពីសូរស្រែកឮមូលគ្រលួចទៅខាងលើ :

ឡូង គុណកិរិយា

[ឡូង] lung

អំពីសូរស្រែកឮមូលគ្រលួចទៅខាងលើ :

ឡូងឡាង

អំពីសូរស្រែកឡូងៗក្អេងក្អាង :

ឡូងឡាង គុណកិរិយា

[ឡូង-ឡាង] longlang

អំពីសូរស្រែកឡូងៗក្អេងក្អាង :

ឡូជីស្ទិក

(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :

ឡូជីស្ទិក នាម

[ឡូ-ជី-ស្ទិច] louchistich≈

(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :

ឡូញ

(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :

ឡូញ គុណនាម

[ឡូញ] lunh

(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :

ឡូតូ

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។

ឡូតូ នាម

[ឡូ-តូ] loutou≈

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។

ឡូត៍ នាម

[ឡូ] lo

(ម.ព. ឡូ២)។

ឡូយ

ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :

ឡូយ គុ., គុ.កិ.

[ឡូយ] loy

ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :

ឡូយថូយ

ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់, សោះអង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែលតាមតែបាន, តាមតែរួចពីដៃ; ដែលឥតប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស :

ឡូយថូយ គុ., គុ.កិ.

[ឡូយ-ថូយ] loythouy

ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់, សោះអង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែលតាមតែបាន, តាមតែរួចពីដៃ; ដែលឥតប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស :

ឡូឡា គុ., គុ.កិ.

[ឡូ-ឡា] loula

ឡូៗខ្លាំងៗ :

ឡូ៎

(ម.ព. ឡូ{¥¥}១{££})។

ឡូ៎ នាម

[ឡូ៎] lou≈

(ម.ព. ឡូ១)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡើង] lerng

ទៅខាងលើ, ទៅពីក្រោមទៅលើ (ទីទៃពីចុះ) :

ឡើង កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡើង] lerng

ស្ទុះខ្ពស់ទៅលើ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ ៣)

[ឡើង] lerng

ចាប់តោងជាន់ប្រវាទៅលើ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ ៤)

[ឡើង] lerng

ចាប់តោងលូតទៅលើ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ ៥)

[ឡើង] lerng

ស្ទុះពីក្រោមមកលើ :

ឡើង គុណកិរិយា ៦)

[ឡើង] lerng

ដែលចេះតែចម្រើនទៅខាងលើ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-កំ-ឡាំង] lerng

បង្កើនឬបន្ថែមថាមពលឱ្យកាន់តែខ្ពស់ជាងមុន។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-គន់] lerng

ឡើងគណៈ គឺចូលទៅរកលោកជាកំណាន់ខេត្ត សាកសួរធម៌វិន័យ (ចំពោះតែបព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ចិត] lerng

បានចិត្ត។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ចិត-ឡើង-ចាង] lerng

(ម.ព. ឡើងចាង)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ជន់-លង់] lerng

លតាជាតិផ្សេងៗដែលវារតោងជន្លង់ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ឋាន-សួ] lerng

បានទៅកើតឯឋានសួគ៌; ទៅកាន់ឋានសួគ៌។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ថ្នាក់] lerng

ប្រឡងជាប់ទៅរៀននៅថ្នាក់ (ខាងលើ) បន្ទាប់; ឡើងឋានន្តរសក្ដិ។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ទឹក-ចិត] lerng

(ម.ព. ឡើងចិត្ត)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ទឹក-មុក] lerng

ចេញទឹកមុខ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ទ្រើង] lerng

លតាជាតិផ្សេងៗដែលវារតោងទ្រើង :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-បុន-ស័ក] lerng

(ម.ព. ឡើងបុណ្យ)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-រា-សី] lerng

មានស្រីសួស្ដី។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-រោង] lerng

តាំងពិធីពលីការគោរពបូជាពួកខ្មោចអារក្ស (ក្នុងរោងសង់ថ្មី) តាមកាលកំណត់ដែលត្រូវធ្វើ។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-សំ-ដី] lerng

បញ្ចេញសម្ដីឥតញញើត។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-សិ-រ៉ី] lerng

ស្រាប់តែមានសិរីឬស្រីសួស្ដីជាងពីមុន។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-សួ] lerng

(ម.ព. ឡើងឋានសួគ៌)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ស្រី-សួ-ស្ដី] lerng

(ម.ព. ឡើងសិរី)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-អំ-ណាច] lerng

មានអំណាចលើសពីប្រក្រតីដើម។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-អំ-នួត] lerng

និយាយអួតខ្លួនហួសពីដំណើរពិត។

ឡើង កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡើង] lerng

ជន់ចម្រើនទឹកខ្ពស់ឬជ្រៅ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡើង] lerng

ប៉ោងសាច់ខ្ពស់ជាងប្រក្រតី :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-បាយ] lerng

ចេញពកសត្រង់ប្រស្រីមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់បាយ :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-បាយ-ស្រា] lerng

ដែលរលួយកខ្វក់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងបាយស្រា។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង] lerng

ភ្ញាក់ហើយក្រោកពីដេក :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ឈ] lerng

ក្រោកឈរ (ព.សា.)។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង] lerng

ទៅជា, ក្លាយជា, ប្រែជា :

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ជា] lerng

ទៅជា។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ជោ] lerng

រីករាយព្រោះគេបញ្ជោរ។

ឡើង កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ជំ-នោ] lerng

(ម.ព. ឡើងជោរ)។

ឡើងក

ដែលមានកនិងបូគធំ :

ឡើងក គុណនាម

[ឡើង-ក] laeungka≈

ដែលមានកនិងបូគធំ :

ឡើងចាង

បានចិត្តទ្រើសឃ្នង, ទ្រនង់មិនសូវកោតក្រែង, មិនសូវស្ដាប់បង្គាប់ :

ឡើងចាង កិ., គុ.

[ឡើង-ចាង] lerngchang

បានចិត្តទ្រើសឃ្នង, ទ្រនង់មិនសូវកោតក្រែង, មិនសូវស្ដាប់បង្គាប់ :

ឡើងដៃ

មានសេចក្ដីចម្រើន, មានស្រីសួស្ដី, មានលាភ, មានយស ...។

ឡើងដៃ កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ដៃ] laeungdai≈

មានសេចក្ដីចម្រើន, មានស្រីសួស្ដី, មានលាភ, មានយស ...។

ឡើងថ្លៃ

បង្កើនតម្លៃ ឬមានតម្លៃលើសមុន :

ឡើងថ្លៃ កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ថ្លៃ] laeungthley≈

បង្កើនតម្លៃ ឬមានតម្លៃលើសមុន :

ឡើងបុណ្យ

លឿនងារការឬបណ្ដាស័ក្ដិពីថ្នាក់ទាបទៅថ្នាក់ខ្ពស់ ឬពីថ្នាក់តូចទៅថ្នាក់ធំ។

ឡើងបុណ្យ កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-បុន] laeungbon≈

លឿនងារការឬបណ្ដាស័ក្ដិពីថ្នាក់ទាបទៅថ្នាក់ខ្ពស់ ឬពីថ្នាក់តូចទៅថ្នាក់ធំ។

ឡើងផ្ទះ

ឈ្មោះពិធីបុណ្យប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងផ្ទះថ្មី។

ឡើងផ្ទះ នាម

[ឡើង-ផ្ទះ] laeungphteah≈

ឈ្មោះពិធីបុណ្យប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងផ្ទះថ្មី។

ឡើងរាជ្យ

(ព.ប្រ.) ឡើងអំណាចដោយសេចក្ដីព្រហើនយង់ឃ្នង (ហាក់ដូចជាបានសោយរាជ្យ) :

ឡើងរាជ្យ កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡើង-រាច] laeungreach≈

បានទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, បានសោយរាជ្យ។

ឡើងរាជ្យ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡើង-រាច] laeungreach≈

(ព.ប្រ.) ឡើងអំណាចដោយសេចក្ដីព្រហើនយង់ឃ្នង (ហាក់ដូចជាបានសោយរាជ្យ) :

ឡើងសាច់ កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-សាច់] laeungsach≈

មានសាច់ (ធាត់ជាងពីដើម)។

ឡើងស៊េរី

(សំនួន.) កែឬរចនាឱ្យកាន់តែទំនើប; ផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពឱ្យកាន់តែទំនើបឡើង :

ឡើងស៊េរី កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-ស៊េ-រី] laeungseri≈

(សំនួន.) កែឬរចនាឱ្យកាន់តែទំនើប; ផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពឱ្យកាន់តែទំនើបឡើង :

ឡើងស័ក

ដែលចូលស៊ប់ក្នុងស័កឆ្នាំថ្មី :

ឡើងស័ក គុណនាម

[ឡើង-សាក់] laeungsak≈

ដែលចូលស៊ប់ក្នុងស័កឆ្នាំថ្មី :

ឡើងអ្នកតា

ឈ្មោះពិធីមួយ ដែលមានរៀបចំរណ្ដាប់សែននិងរាំថ្វាយដល់ម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី អារក្សអ្នកតា ជាដើម :

ឡើងអ្នកតា កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-នាក់-តា] laeungneakta≈

ប្រជុំគ្នាធ្វើសក្ការៈចំពោះអ្នកតាដើម្បីគំនាប់អ្នកតាឬសុំទឹកភ្លៀងអ្នកតាជាដើម។

ឡើងអ្នកតា នាម

[ឡើង-នាក់-តា] laeungneakta≈

ឈ្មោះពិធីមួយ ដែលមានរៀបចំរណ្ដាប់សែននិងរាំថ្វាយដល់ម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី អារក្សអ្នកតា ជាដើម :

ឡើយ គុណកិរិយា

[ឡើយ] lery

ជាដាច់ខាត។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើរៀងខាងចុងពាក្យបដិសេធ កុំ, គ្មាន, ពុំ, មិន, អង្គឺ, ឥត, ឥតអង្គឺមាន, ...ដូចជា :

ឡើយ គុណកិរិយា

[ឡើយ-ណា] lery

(ព.កា.) ទេណា, សោះណា។

ឡើយ ធ.

[ឡើយ-នី-លែង] lery

(ព.បុ.) ពាក្យជា និទ្ធារណៈ គឺដកយកពីក្នុងចំនួនមកនិយាយ) បណ្ដា, ជំនុំ, លាំ :

ឡើយ ធ.

[ឡើយ-ហោង] lery

សោះហោង :

ឡេ

ផលិតផលជាគ្រឿងសម្អាងឬជាថ្នាំពេទ្យ ខាប់ សម្រាប់លាបនៅលើស្បែក។

ឡេ នាម

[ឡេ] le≈

ផលិតផលជាគ្រឿងសម្អាងឬជាថ្នាំពេទ្យ ខាប់ សម្រាប់លាបនៅលើស្បែក។

ឡេមឡាម

ដែលក្រឡេកក្រឡៅដោយអាការៈភ័យរឡេមរឡាម :

ឡេមឡាម គុណនាម

[ឡេម-ឡាម] lemlam

ដែលក្រឡេកក្រឡៅដោយអាការៈភ័យរឡេមរឡាម :

ឡេមឡឺម

(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអម អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ (ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ)។

ឡេមឡឺម គុ.កិ., គុ.

[ឡេម-ឡឺម] laemluem

ដែលឡឺមចុះឡឺមឡើងរឿយៗ; ដែលរណេបរណឺបឡឺមៗ :

ឡេមឡឺម គុ.កិ., គុ.

[ឡេម-ឡឺម] laemluem

(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអម អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ (ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ)។

ឡេវ

ដែលឥតឋានន្តរ, ឥតបណ្ដាស័ក្ដិ គឺដែលមិនទាន់មានងារការជាអ្វីនៅឡើយ :

ឡេវ នាម

[ឡេវ] laev

ដុំតូចមូលក្រាស់ឬមូលសំប៉ែត មានរន្ធឬក៏ក្រវិល សម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់នឹងអាវជាដើម :

ឡេវ គុណនាម

[ឡេវ] laev

ដែលឥតឋានន្តរ, ឥតបណ្ដាស័ក្ដិ គឺដែលមិនទាន់មានងារការជាអ្វីនៅឡើយ :

ឡេវឡៃ

ដែលយកជាការពុំបាន; ផ្ដេសផ្ដាស; សាបរលាប, ឥតតម្លៃ :