ឡូ នាម
[ឡូ] lu
ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះតែចំនួនរបស់ ៦គូ ឬ ចំនួន ១២(ដូចយ៉ាងចាននិងដបជាដើម) :
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ឡូ] lu
ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះតែចំនួនរបស់ ៦គូ ឬ ចំនួន ១២(ដូចយ៉ាងចាននិងដបជាដើម) :
[ឡូ] lu
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទ លេងដោយបោះកាសឬលុយឱ្យចូលក្នុងរន្ធដីតូច ...ជាល្បែងក្មេង :
ច្របូកច្របល់ លាយឡំ។
[ឡូក-ឡំ] louklam≈
ច្របូកច្របល់ លាយឡំ។
អំពីសូរស្រែកឮមូលគ្រលួចទៅខាងលើ :
[ឡូង] lung
អំពីសូរស្រែកឮមូលគ្រលួចទៅខាងលើ :
អំពីសូរស្រែកឡូងៗក្អេងក្អាង :
[ឡូង-ឡាង] longlang
អំពីសូរស្រែកឡូងៗក្អេងក្អាង :
(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :
[ឡូ-ជី-ស្ទិច] louchistich≈
(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :
(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :
[ឡូញ] lunh
(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។
[ឡូ-តូ] loutou≈
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។
(ម.ព. ឡូ{¥¥}២{££})។
[ឡូ] lo
(ម.ព. ឡូ២)។
ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :
[ឡូយ] loy
ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :
ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់, សោះអង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែលតាមតែបាន, តាមតែរួចពីដៃ; ដែលឥតប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស :
[ឡូយ-ថូយ] loythouy
ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់, សោះអង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែលតាមតែបាន, តាមតែរួចពីដៃ; ដែលឥតប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស :
ឡូៗខ្លាំងៗ :
[ឡូ-ឡា] loula
ឡូៗខ្លាំងៗ :
(ម.ព. ឡូ{¥¥}១{££})។
[ឡូ៎] lou≈
(ម.ព. ឡូ១)។
(ម.ព. ឡើងជោរ)។
[ឡើង] lerng
ទៅខាងលើ, ទៅពីក្រោមទៅលើ (ទីទៃពីចុះ) :
[ឡើង] lerng
ស្ទុះខ្ពស់ទៅលើ :
[ឡើង] lerng
ចាប់តោងជាន់ប្រវាទៅលើ :
[ឡើង] lerng
ចាប់តោងលូតទៅលើ :
[ឡើង] lerng
ស្ទុះពីក្រោមមកលើ :
[ឡើង] lerng
ដែលចេះតែចម្រើនទៅខាងលើ :
[ឡើង-កំ-ឡាំង] lerng
បង្កើនឬបន្ថែមថាមពលឱ្យកាន់តែខ្ពស់ជាងមុន។
[ឡើង-គន់] lerng
ឡើងគណៈ គឺចូលទៅរកលោកជាកំណាន់ខេត្ត សាកសួរធម៌វិន័យ (ចំពោះតែបព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម)។
[ឡើង-ចិត] lerng
បានចិត្ត។
[ឡើង-ចិត-ឡើង-ចាង] lerng
(ម.ព. ឡើងចាង)។
[ឡើង-ជន់-លង់] lerng
លតាជាតិផ្សេងៗដែលវារតោងជន្លង់ :
[ឡើង-ឋាន-សួ] lerng
បានទៅកើតឯឋានសួគ៌; ទៅកាន់ឋានសួគ៌។
[ឡើង-ថ្នាក់] lerng
ប្រឡងជាប់ទៅរៀននៅថ្នាក់ (ខាងលើ) បន្ទាប់; ឡើងឋានន្តរសក្ដិ។
[ឡើង-ទឹក-ចិត] lerng
(ម.ព. ឡើងចិត្ត)។
[ឡើង-ទឹក-មុក] lerng
ចេញទឹកមុខ :
[ឡើង-ទ្រើង] lerng
លតាជាតិផ្សេងៗដែលវារតោងទ្រើង :
[ឡើង-បុន-ស័ក] lerng
(ម.ព. ឡើងបុណ្យ)។
[ឡើង-រា-សី] lerng
មានស្រីសួស្ដី។
[ឡើង-រោង] lerng
តាំងពិធីពលីការគោរពបូជាពួកខ្មោចអារក្ស (ក្នុងរោងសង់ថ្មី) តាមកាលកំណត់ដែលត្រូវធ្វើ។
[ឡើង-សំ-ដី] lerng
បញ្ចេញសម្ដីឥតញញើត។
[ឡើង-សិ-រ៉ី] lerng
ស្រាប់តែមានសិរីឬស្រីសួស្ដីជាងពីមុន។
[ឡើង-សួ] lerng
(ម.ព. ឡើងឋានសួគ៌)។
[ឡើង-ស្រី-សួ-ស្ដី] lerng
(ម.ព. ឡើងសិរី)។
[ឡើង-អំ-ណាច] lerng
មានអំណាចលើសពីប្រក្រតីដើម។
[ឡើង-អំ-នួត] lerng
និយាយអួតខ្លួនហួសពីដំណើរពិត។
[ឡើង] lerng
ជន់ចម្រើនទឹកខ្ពស់ឬជ្រៅ :
[ឡើង] lerng
ប៉ោងសាច់ខ្ពស់ជាងប្រក្រតី :
[ឡើង-បាយ] lerng
ចេញពកសត្រង់ប្រស្រីមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់បាយ :
[ឡើង-បាយ-ស្រា] lerng
ដែលរលួយកខ្វក់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងបាយស្រា។
[ឡើង] lerng
ភ្ញាក់ហើយក្រោកពីដេក :
[ឡើង-ឈ] lerng
ក្រោកឈរ (ព.សា.)។
[ឡើង] lerng
ទៅជា, ក្លាយជា, ប្រែជា :
[ឡើង-ជា] lerng
ទៅជា។
[ឡើង-ជោ] lerng
រីករាយព្រោះគេបញ្ជោរ។
[ឡើង-ជំ-នោ] lerng
(ម.ព. ឡើងជោរ)។
ដែលមានកនិងបូគធំ :
[ឡើង-ក] laeungka≈
ដែលមានកនិងបូគធំ :
បានចិត្តទ្រើសឃ្នង, ទ្រនង់មិនសូវកោតក្រែង, មិនសូវស្ដាប់បង្គាប់ :
[ឡើង-ចាង] lerngchang
បានចិត្តទ្រើសឃ្នង, ទ្រនង់មិនសូវកោតក្រែង, មិនសូវស្ដាប់បង្គាប់ :
មានសេចក្ដីចម្រើន, មានស្រីសួស្ដី, មានលាភ, មានយស ...។
[ឡើង-ដៃ] laeungdai≈
មានសេចក្ដីចម្រើន, មានស្រីសួស្ដី, មានលាភ, មានយស ...។
បង្កើនតម្លៃ ឬមានតម្លៃលើសមុន :
[ឡើង-ថ្លៃ] laeungthley≈
បង្កើនតម្លៃ ឬមានតម្លៃលើសមុន :
លឿនងារការឬបណ្ដាស័ក្ដិពីថ្នាក់ទាបទៅថ្នាក់ខ្ពស់ ឬពីថ្នាក់តូចទៅថ្នាក់ធំ។
[ឡើង-បុន] laeungbon≈
លឿនងារការឬបណ្ដាស័ក្ដិពីថ្នាក់ទាបទៅថ្នាក់ខ្ពស់ ឬពីថ្នាក់តូចទៅថ្នាក់ធំ។
ឈ្មោះពិធីបុណ្យប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងផ្ទះថ្មី។
[ឡើង-ផ្ទះ] laeungphteah≈
ឈ្មោះពិធីបុណ្យប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងផ្ទះថ្មី។
(ព.ប្រ.) ឡើងអំណាចដោយសេចក្ដីព្រហើនយង់ឃ្នង (ហាក់ដូចជាបានសោយរាជ្យ) :
[ឡើង-រាច] laeungreach≈
បានទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, បានសោយរាជ្យ។
[ឡើង-រាច] laeungreach≈
(ព.ប្រ.) ឡើងអំណាចដោយសេចក្ដីព្រហើនយង់ឃ្នង (ហាក់ដូចជាបានសោយរាជ្យ) :
មានសាច់ (ធាត់ជាងពីដើម)។
[ឡើង-សាច់] laeungsach≈
មានសាច់ (ធាត់ជាងពីដើម)។
(សំនួន.) កែឬរចនាឱ្យកាន់តែទំនើប; ផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពឱ្យកាន់តែទំនើបឡើង :
[ឡើង-ស៊េ-រី] laeungseri≈
(សំនួន.) កែឬរចនាឱ្យកាន់តែទំនើប; ផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពឱ្យកាន់តែទំនើបឡើង :
ដែលចូលស៊ប់ក្នុងស័កឆ្នាំថ្មី :
[ឡើង-សាក់] laeungsak≈
ដែលចូលស៊ប់ក្នុងស័កឆ្នាំថ្មី :
ឈ្មោះពិធីមួយ ដែលមានរៀបចំរណ្ដាប់សែននិងរាំថ្វាយដល់ម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី អារក្សអ្នកតា ជាដើម :
[ឡើង-នាក់-តា] laeungneakta≈
ប្រជុំគ្នាធ្វើសក្ការៈចំពោះអ្នកតាដើម្បីគំនាប់អ្នកតាឬសុំទឹកភ្លៀងអ្នកតាជាដើម។
[ឡើង-នាក់-តា] laeungneakta≈
ឈ្មោះពិធីមួយ ដែលមានរៀបចំរណ្ដាប់សែននិងរាំថ្វាយដល់ម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី អារក្សអ្នកតា ជាដើម :
សោះហោង :
[ឡើយ] lery
ជាដាច់ខាត។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើរៀងខាងចុងពាក្យបដិសេធ កុំ, គ្មាន, ពុំ, មិន, អង្គឺ, ឥត, ឥតអង្គឺមាន, ...ដូចជា :
[ឡើយ-ណា] lery
(ព.កា.) ទេណា, សោះណា។
[ឡើយ-នី-លែង] lery
(ព.បុ.) ពាក្យជា និទ្ធារណៈ គឺដកយកពីក្នុងចំនួនមកនិយាយ) បណ្ដា, ជំនុំ, លាំ :
[ឡើយ-ហោង] lery
សោះហោង :
ផលិតផលជាគ្រឿងសម្អាងឬជាថ្នាំពេទ្យ ខាប់ សម្រាប់លាបនៅលើស្បែក។
[ឡេ] le≈
ផលិតផលជាគ្រឿងសម្អាងឬជាថ្នាំពេទ្យ ខាប់ សម្រាប់លាបនៅលើស្បែក។
ដែលក្រឡេកក្រឡៅដោយអាការៈភ័យរឡេមរឡាម :
[ឡេម-ឡាម] lemlam
ដែលក្រឡេកក្រឡៅដោយអាការៈភ័យរឡេមរឡាម :
(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអម អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ (ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ)។
[ឡេម-ឡឺម] laemluem
ដែលឡឺមចុះឡឺមឡើងរឿយៗ; ដែលរណេបរណឺបឡឺមៗ :
[ឡេម-ឡឺម] laemluem
(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអម អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ (ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ)។
ដែលឥតឋានន្តរ, ឥតបណ្ដាស័ក្ដិ គឺដែលមិនទាន់មានងារការជាអ្វីនៅឡើយ :
[ឡេវ] laev
ដុំតូចមូលក្រាស់ឬមូលសំប៉ែត មានរន្ធឬក៏ក្រវិល សម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់នឹងអាវជាដើម :
[ឡេវ] laev
ដែលឥតឋានន្តរ, ឥតបណ្ដាស័ក្ដិ គឺដែលមិនទាន់មានងារការជាអ្វីនៅឡើយ :
ដែលយកជាការពុំបាន; ផ្ដេសផ្ដាស; សាបរលាប, ឥតតម្លៃ :