ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឡាប នាម

[ឡាប] lap

ឈ្មោះម្ហូបភ្លារបស់លាវមួយប្រភេទ ធ្វើដោយហាន់សាច់ស្រស់ឬត្រីស្រស់ផ្សំគ្រឿងផ្សេងៗ មានលាយទឹកអង្ករលីងផង :

ឡាម

បន្ទះលោហធាតុសំប៉ែតស្ដើងមានមុខមុតសងខាង សម្រាប់កោរឬកាត់ :

ឡាម នាម

[ឡាម] lam≈

បន្ទះលោហធាតុសំប៉ែតស្ដើងមានមុខមុតសងខាង សម្រាប់កោរឬកាត់ :

ឡាយ

រយាល, ដែលចេះតែឃ្លាតៗ វេលា :

ឡាយ កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ] lay

(រ.ស.) ចុះព្រះបរមនាមឬចុះព្រះនាម (ស៊ីញេ) :

ឡាយ នាម

[ឡាយ] lay

ព្រះបរមនាមឬព្រះនាម ដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់ចុះដោយព្រះហស្ដព្រះអង្គ :

ឡាយ គុណនាម

[ឡាយ] lay

ដែលមានព័ណ៌ឆ្នូតៗ វែងៗ :

ឡាយ នាម

[ឡាយ] lay

សាច់ឆ្នូតៗ វែងៗ :

ឡាយ គុ.កិ., គុ.

[ឡាយ] lay

រយាល, ដែលចេះតែឃ្លាតៗ វេលា :

ឡាយព្រះហស្ដ កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ-ព្រះ-ហ៊ាស់] laypreahheas≈

ទ្រង់សរសេរអក្សរឬទ្រង់ចុះព្រះនាម (ចុះស៊ីញេ)។

ឡាយឡុង

លក់របស់ដោយបើកឱកាសឱ្យអ្នកទិញដេញថ្លៃគ្នា អ្នកណាហ៊ានថ្លៃជាងគេបានអ្នកនោះ (លក់ជារាជការឬដោយមានអនុញ្ញាតពីរាជការ) :

ឡាយឡុង កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ-ឡុង] lailung

លក់របស់ដោយបើកឱកាសឱ្យអ្នកទិញដេញថ្លៃគ្នា អ្នកណាហ៊ានថ្លៃជាងគេបានអ្នកនោះ (លក់ជារាជការឬដោយមានអនុញ្ញាតពីរាជការ) :

ឡាវ

ពាក្យហៅប្រទេសលាវឬជនជាតិលាវ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ឡាវ នាម

[ឡាវ] lav

បំពង់មានមាត់រីក ប៉ែកខាងក្រោមស្ដួចរៀវតូចសម្រាប់ស៊កក្នុងមាត់ដបជាដើម ចាក់ប្រេងឬទឹកកុំឱ្យហៀរចេញមកខាងក្រៅ :

ឡាវ នាម

[ឡាវ] lav

ពាក្យហៅប្រទេសលាវឬជនជាតិលាវ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ឡាវហាវ

ឈ្មោះគ្រឿងសម្លមួយប្រភេទនាំមកពីប្រទេសចិន; ប្រើជាគ្រឿងផ្សំថ្នាំក្ដៅក៏បាន។

ឡាវហាវ នាម

[ឡាវ-ហាវ] lavhav

ឈ្មោះគ្រឿងសម្លមួយប្រភេទនាំមកពីប្រទេសចិន; ប្រើជាគ្រឿងផ្សំថ្នាំក្ដៅក៏បាន។

ឡាស៊ែ

(រូប.) ឧបករណ៍សម្រាប់ផលិតពន្លឺក្ដៅខ្លាំង ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់កាត់លោហវត្ថុរឹងនិងសម្រាប់ការងារផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ; រស្មីពន្លឺដែលចេញពីឧបករណ៍នេះ :

ឡាស៊ែ នាម

[ឡា-ស៊ែ] lase≈

(រូប.) ឧបករណ៍សម្រាប់ផលិតពន្លឺក្ដៅខ្លាំង ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់កាត់លោហវត្ថុរឹងនិងសម្រាប់ការងារផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ; រស្មីពន្លឺដែលចេញពីឧបករណ៍នេះ :

ឡាំ

បទភ្លេងឬបទទំនុកច្រៀងមានរយៈចង្វាក់ញឹករន្ថាន់ :

ឡាំ នាម

[ឡាំ] lam

បទភ្លេងឬបទទំនុកច្រៀងមានរយៈចង្វាក់ញឹករន្ថាន់ :

ឡាំង

ដេរត្រង់ជាយសំពត់ដោយដៃឬដោយយន្តមិនក្បៀសត្រឡប់មុខព្រុយចូល :

ឡាំង នាម

[ឡាំង] lang

បន្ទះឈើដែលវាយដែកគោលបោះភ្ជាប់មានរាងស្រដៀងនឹងហឹបបួនជ្រុងឬទ្រវែងបន្តិចសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់ផ្សេងៗ :

ឡាំង កិរិយាសព្ទ

[ឡាំង] lang

ដេរដានចេសយ៉ាងញឹកយកជាការប្រើបាន :

ឡាំង កិរិយាសព្ទ

[ឡាំង-ចោល] lang

ដេរត្រង់ជាយសំពត់ដោយដៃឬដោយយន្តមិនក្បៀសត្រឡប់មុខព្រុយចូល :

ឡាំងស៊ឹង

ឈ្មោះឆ្នាំងចំហុយមួយប្រភេទមានពីរឬច្រើនជាន់សម្រាប់ចំហុយនំ ត្រី សាច់ផ្សេងៗ :

ឡាំងស៊ឹង នាម

[ឡាំង-ស៊ឹង] laamngsoeng≈

ឈ្មោះឆ្នាំងចំហុយមួយប្រភេទមានពីរឬច្រើនជាន់សម្រាប់ចំហុយនំ ត្រី សាច់ផ្សេងៗ :

ឡាំថូន

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែប ដែលមានប្រគំដោយស្គរដី :

ឡាំថូន នាម

[ឡាំ-ថូន] laamthoun≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែប ដែលមានប្រគំដោយស្គរដី :

ឡាំបាដា

ឈ្មោះចង្វាក់ភ្លេងមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលគូរាំប្រុសស្រីទាំងពីរនាក់កាន់ដៃគ្នាជាប់និងបង្វិលខ្លួនយ៉ាងរហ័ស។

ឡាំបាដា នាម

[ឡាំ-បា-ដា] laambada≈

ឈ្មោះចង្វាក់ភ្លេងមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលគូរាំប្រុសស្រីទាំងពីរនាក់កាន់ដៃគ្នាជាប់និងបង្វិលខ្លួនយ៉ាងរហ័ស។

ឡាំប៉ា

យំទទូចមិនលែង, យំក្រាញនៅមិនទៅណា, យំបោកខ្លួនទធាក់ទម្លាក់ក្រាញ។

ឡាំប៉ា កិរិយាសព្ទ

[ឡាំ-ប៉ា] lampa

ទម្លាប់ក្រាញតឹងទារពុំលែងឬរំអុក, ទទូច, ក្រាញមិនទៅណា :

ឡាំប៉ា កិរិយាសព្ទ

[យំ-ឡាំ-ប៉ា] lampa

យំទទូចមិនលែង, យំក្រាញនៅមិនទៅណា, យំបោកខ្លួនទធាក់ទម្លាក់ក្រាញ។

ឡាំលាវ

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ :

ឡាំលាវ នាម

[ឡាំ-លាវ] laamleav≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ :

ឡាំសាំ គុ.កិ., គុ.

[ឡាំ-សាំ] lamsam

ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស :

ឡិកឡក់

ដែលនិយាយភាសារបស់ខ្លួនមិនទាន់ច្បាស់ (ព្រោះនៅជាក្មេងតូច) :

ឡិកឡក់ គុ.កិ., គុ.

[ឡិក-ឡក់] leklork

ដែលនិយាយភាសារបស់ខ្លួនមិនទាន់ច្បាស់ (ព្រោះនៅជាក្មេងតូច) :

ឡិងឡង់

ដែលធ្វើភ្នែកមូលក្រឡង់គ្រលៀសប្រស្រីរឿយៗ ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំងឬភ័យខ្លាំងឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡិងឡង់ គុ., គុ.កិ.

[ឡិង-ឡង់] lenglong

ដែលធ្វើភ្នែកមូលក្រឡង់គ្រលៀសប្រស្រីរឿយៗ ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំងឬភ័យខ្លាំងឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡិងឡាំង

ស្រឡាំងកាំង, អាំងឡាំង, គាំងស្មារតី :

ឡិងឡាំង កិ., គុ.

[ឡិង-ឡាំង] lenglang

ស្រឡាំងកាំង, អាំងឡាំង, គាំងស្មារតី :

ឡិច

(ម.ព. លិច{¥¥}២{££})។

ឡិច នាម

[ឡិច] lech

(ម.ព. លិច២)។

ឡិន

ចៅទួត។ ខ្មែរប្រើស្ទើរជាបរិវារសព្ទ សម្រាប់និយាយបានតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចៅ ថា ចៅឡិន គឺចៅទួតឬចៅដែលជាប់ក្រសែញាតិឆ្ងាយទៅហើយ :

ឡិន នាម

[ឡិន] len

ចៅទួត។ ខ្មែរប្រើស្ទើរជាបរិវារសព្ទ សម្រាប់និយាយបានតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចៅ ថា ចៅឡិន គឺចៅទួតឬចៅដែលជាប់ក្រសែញាតិឆ្ងាយទៅហើយ :

ឡិបឡុប

ឡុបៗញ័រមាត់ញ័រ កមិនសូវច្បាស់លាស់ :

ឡិបឡុប គុ.កិ., គុ.

[ឡិប-ឡុប] laeplop

ឡុបៗញ័រមាត់ញ័រ កមិនសូវច្បាស់លាស់ :

ឡិមឡុម

ដែលចាប់ចុងព្រយុងដើមស្រមូលប្រឡិមប្រឡុំ :

ឡិមឡុម គុ.កិ., គុ.

[ឡិម-ឡុម] laemlom

ដែលចាប់ចុងព្រយុងដើមស្រមូលប្រឡិមប្រឡុំ :

ឡិមឡុំ គុ., គុ.កិ.

[ឡិម-ឡុំ] lemloam≈

(ម.ព. ឡិមឡុម)។

ឡឹប

លួចកិបបន្លំលាក់ទុកខ្លះ, កិបបំបាត់យកខ្លះ។ និយាយថា ស៊ីឡឹប ក៏បាន :

ឡឹប កិរិយាសព្ទ

[ឡឹប] lueb

លួចកិបបន្លំលាក់ទុកខ្លះ, កិបបំបាត់យកខ្លះ។ និយាយថា ស៊ីឡឹប ក៏បាន :

ឡឹមៗ

ក្រឡឹមឬកំប្លឹមចេញចូលៗបន្តិចៗឬខ្ពស់ៗទាបៗ :

ឡឹមៗ គុណនាម

[ឡឹម-ឡឹម] luem

ក្រឡឹមឬកំប្លឹមចេញចូលៗបន្តិចៗឬខ្ពស់ៗទាបៗ :

ឡឺកូរ៉េ នាម

[ឡឺ-កូ-រ៉េ] leukoure≈

(ម.ព. ធ្លាក់ស)។

ឡឺត

ដែលតម្លើងឫកឬលេងឫកហួសភាពខ្លួន, ដែលសម្ដែងឫកពាឬអាការៈកិរិយាខ្ពស់ហួសប្រមាណខ្លួន :

ឡឺត គុណនាម

[ឡឺត] lirt

ដែលតម្លើងឫកឬលេងឫកហួសភាពខ្លួន, ដែលសម្ដែងឫកពាឬអាការៈកិរិយាខ្ពស់ហួសប្រមាណខ្លួន :

ឡឺនឡង់

ដែលបើកភ្នែកធំធ្វើក្រឡង់ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំង ឬភ័យខ្លាំង ឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡឺនឡង់ គុ., គុ.កិ.

[ឡឺន-ឡង់] luenlong

ដែលបើកភ្នែកធំធ្វើក្រឡង់ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំង ឬភ័យខ្លាំង ឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡឺម

ដែលបង្ហាញមុខឱ្យឃើញមួយភ្លែតៗ; ដែលចួនឃើញចួនបាត់ឬភ្លាមឃើញភ្លាមបាត់ :

ឡឺម គុណកិរិយា

[ឡឺម] leom

ដែលបង្ហាញមុខឱ្យឃើញមួយភ្លែតៗ; ដែលចួនឃើញចួនបាត់ឬភ្លាមឃើញភ្លាមបាត់ :

ឡឺមៗ គុណកិរិយា

[ឡឺម-ឡឺម] leumleum≈

(ម.ព. ឡឺម)។

ឡឺសេមី

(វេជ្ជ.) មហារីកឈាម(ព.សា.)។ រោគសញ្ញានៃជំងឺនេះ គីមានការកើនឡើងនៃគោលិកា-សដែលមិនអាចទប់ស្កាត់បាន។

ឡឺសេមី នាម

[ឡឺ-សេ-មី] leusemi≈

(វេជ្ជ.) មហារីកឈាម(ព.សា.)។ រោគសញ្ញានៃជំងឺនេះ គីមានការកើនឡើងនៃគោលិកា-សដែលមិនអាចទប់ស្កាត់បាន។

ឡុកឈិត

ឈ្មោះបង្អែមម្យ៉ាងធ្វើពីសាច់គ្រាប់ផ្លែដូងជក់។

ឡុកឈិត នាម

[ឡុក-ឈិត] lokchhit≈

ឈ្មោះបង្អែមម្យ៉ាងធ្វើពីសាច់គ្រាប់ផ្លែដូងជក់។

ឡុកឡាក់

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដែលឆាសាច់គោដាក់លើបន្លែស្រស់មាន សាលាដ, ខ្ទឹមបារាំង ប៉េងប៉ោះជាដើម។

ឡុកឡាក់ កិរិយាសព្ទ

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

រង្កៀកឱ្យផ្អៀងចុះផ្អៀងឡើងរឿយៗ :

ឡុកឡាក់ កិ., គុ.កិ.

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

(ព.ប្រ.) ធ្វើអុកឡុកវឹកវរ, ធ្វើយុកយាក់ឱ្យជ្រួលច្របល់ :

ឡុកឡាក់ នាម

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទមានគ្រាប់ ៣សណ្ឋានបួនជ្រុងស្មើភាគ មានភ្នែកដូចមេអាប៉ោង, អ្នកដែលជាមេដាក់គ្រាប់ទាំងបីក្នុងចានមានគម្រប ហើយចាប់អង្រង់, អ្នកចាក់ត្រូវចាក់លើផ្ទាំង សំពត់ឬផ្ទាំងក្រដាស មានរូបដោយស្មានតាមស្ម័គ្រចិត្ត :

ឡុកឡាក់ នាម

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដែលឆាសាច់គោដាក់លើបន្លែស្រស់មាន សាលាដ, ខ្ទឹមបារាំង ប៉េងប៉ោះជាដើម។

ឡុកអៅ

(សេ.ហិ.) ការបិទសហគ្រាសឬគ្រឺះស្ថានទាំងមូលឬផ្នែកណាមួយដោយនិយោជកក្នុងឱកាសដែលមានវិវាទការងារក្នុងករណីដែលមានការបដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់អាជ្ញាកណ្ដាល។

ឡុកអៅ នាម

[ឡុក-អៅ] lokaav≈

(សេ.ហិ.) ការបិទសហគ្រាសឬគ្រឺះស្ថានទាំងមូលឬផ្នែកណាមួយដោយនិយោជកក្នុងឱកាសដែលមានវិវាទការងារក្នុងករណីដែលមានការបដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់អាជ្ញាកណ្ដាល។

ឡុងចុង

ទាំងអស់ ដែលខាតបង់ឬខូចខាតទាំងអស់ :

ឡុងចុង គុ.កិ., គុ.

[ឡុង-ចុង] longjong

ទាំងអស់ ដែលខាតបង់ឬខូចខាតទាំងអស់ :

ឡុងបុត

កាណូត មានរូបសណ្ឋាននិងឈ្មោះផ្សេងៗ :

ឡុងបុត នាម

[ឡុង-បុត] lungbut

កាណូត មានរូបសណ្ឋាននិងឈ្មោះផ្សេងៗ :

ឡុងសុង

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងថ្វាយក្នុងវេលាដែលព្រះរាជាទ្រង់ស្នាន (ទ្រង់ស្រង់) :

ឡុងសុង នាម

[ឡុង-សុង] lungsung

ឈ្មោះបែបទម្រង់សក់មួយប្រភេទនៃបុរស កាត់ចៀរជើងសក់មូល សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាសម្បួរទេសឬផ្កាក្ទម្ពប៉ែកខាងលើទុកឱ្យមានភាពវែងក្រពុំ :

ឡុងសុង នាម

[ឡុង-សុង] lungsung

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងថ្វាយក្នុងវេលាដែលព្រះរាជាទ្រង់ស្នាន (ទ្រង់ស្រង់) :

ឡុបៗ

ញាប់ៗប្រឡិបប្រឡុប ឬ រឡិបរឡប់ពុំសូវច្បាស់លាស់ :

ឡុបៗ គុ.កិ., គុ.

[ឡុប-ឡុប] lob

ញាប់ៗប្រឡិបប្រឡុប ឬ រឡិបរឡប់ពុំសូវច្បាស់លាស់ :

ឡុលៗ

ដែលមានសូរក្អុលៗ ឬគ្រលរមិនច្បាស់ ព្រោះអណ្ដាតធំពេកឬព្រោះពិការអណ្ដាត, រឹងអណ្ដាតឬក៏ព្រោះនិយាយទាំងកំពុងមានអ្វីនៅពេញក្នុងមាត់ :

ឡុលៗ គុ.កិ., គុ.

[ឡុល-ឡុល] lul

ដែលមានសូរក្អុលៗ ឬគ្រលរមិនច្បាស់ ព្រោះអណ្ដាតធំពេកឬព្រោះពិការអណ្ដាត, រឹងអណ្ដាតឬក៏ព្រោះនិយាយទាំងកំពុងមានអ្វីនៅពេញក្នុងមាត់ :

ឡូ គុណកិរិយា

[ឡូ] lu

អំពីសូរស្រែកខ្លាំងឮគ្រលួច ឬសូរនិយាយខ្លាំងពេញសំឡេង :

ឡូ នាម

[ឡូ] lu

ចំណែកផ្សេងៗក្នុងការបែងចែកឬចំនួនផ្សេងៗដែលបែងចេញជាភាគ :